IN8CETPTI0NE8
TYEAE, OLBIAE, CHERSONESITAURICAE, ALTOKUM LOCORUM Α DANUBIO USQUE AD REGNUM BOSPORANUM.
IUSSU ET IMPENSIS
SOCIETATIS ARCHAEOLOGICAE IMPERII RUSSICI ITKEUM BDIDIT
BASILIUS LATYSCHEV.
ACCEDUNT TABULAE QUATTUOK m
»~*ο>£ Ιοί*·"
PETROPOLL MCMXVI.
ZESTCO EXPEESSAE.
HanenaTaHO πο pacnopaweHiio Hoa6pB 1916 r.
Tirnorpa*ifl
ΗΗΠΕΡΑΤΟΡΟΚΑΓΟ
HMIIBPATOPCKOH
PyccKaro Α pxeoaonnecKaro OGmecTBa. CeKpeTapb Ε. ΦαρΜακοβαύύ.
AKaAeniu Hayrn>. (Bac. OcTp., 9-Λ
JHH.,
Λϊ 12).
PRAE~FA 1'I0 PRAEFATIO
prioris editionis voluminis primi. QUilltUlll iam decennium agitur ex quo illustrissimus iJle Corporis inscriptiollum Graecarum editor Augustus Boeckhius inscriptionibus orae septentrionalis Ponti Euxini, quae eo tempore erant notae, ultimam imposuit manum. Per hoc temporis spatium longa ibidem lapidum inscriptorum series in Iucem prodiit, e quibus res utiles ad coloniaru1l1 Graecarum, quae ibi olim fioruerant, historiam, illstituta, mores cognoscendos tanquam ex uuerrimo fonte hauriri possent, nisi tituli .recens reperti ill syllogis, libris, operibus periodicis aliis alio sermone scriptis nec aditu facilibus dispersi iacerent, nonnulli adhuc inediti laterent, alii ab hOlllinibus imperitis foedati potius acdepravatl quam emendati et suppleti proponerentur. QuibltS de causis dudum omnibus Graecorum historiae, archaeoiogiae, epigraphices studiosis optantiHm videbatur, ut quotquot adhuc innotllissent tituli Graeci et Latini Ponti Euxini orae septentrionalis denuo in unum thesaul'um conlecti ederentur. Quod opus anno 1879 Societas archaeologica Imperii RlIssici auctore A. Harkavy v. cl. sodo suo suscepit, suscepto Ioannem Basilii f. Pomialovskium et Theodorum Theodori f. Sokolovium socios praeposuit: anno autem 1882: cum ego in patriam e Graecia revertissem, uhi per biennium rebus archaeologicis et epigrapbicis operam navaram; Sokolovio suadente incohatum iam opuscontinuandurn mihi proposuit. Equidem quarnvis viribus meis diffiderem, non dubita.vi tamen rnorem gerere Societati, praesertim cum epigraphices Graecae studW iam autea deditus paratum aliquatenus ad hoc opus accessururn me putarem. Quae leges in novo corpore condendo essent tenendae, Pomialovskius et Sokolovius Societatis iussu lllecum compoSllerllnt. Statuimus orones tUulos antiquos Graecos et Latinos usque ad IV fere p. Chr. saeculum recipiendos esse, quiCllnque in ora Ponti septentrionaIi a Dalllibio usque ad Caucasum essent reperti; ex inscriptionibus Caucasicis, quas ante hos quattuor annos separatim edidit Pomialovsldus, in hoc opere non repetentur nisi Ana.pae repertae, .qllippe quae ad re gnu m Bosporanum pertineant. Etiam titulos in nummis expressos exclusimus et ex vasorum titulis eos, qui tarn arcte cum pictis imaginibu~ couiuncti sunt, ut separari non posse videantur, vel uti nomina figuris appicta etc. Totum opus in tria volurnioa divislIm est, (luorurn primum llunc in publicumemittitur, alterulll inscriptiones regni Bospo-
π
rani continebit, tertium omnes inscriptiones, quaecunque in varia supellectile, atque in primis in diotarum ansis leguntur. In singulis titulis tractandis id agendum esse inter nos convenit, ut omnium primum lapides, qui adhac exstant, quam accuratissime exscriberem exscriptosque typis quam exactissime excudendos curarem (quod ut fieri posset, Academiae scientiarum officina novas litterarum formas sat multas curavit fuudendas), mutilatos quantuin fieri posset restittterem, commentarium adderem brevissimum eaque sola continentem, quae ad unumquemque titulum explicandum maxime essent necessaria; simul visum est eis nostratibus esse subveniendum, qui titulorum sermonis minus essent periti: quorum gratia gravissimum quemque titulum in uostrum sermonem accurate esse vertendum. His ita constitutis ad opus cum accessissem, primum lapides qui Petropoli in museis servantur, exscripsi. Tum viri excellentissimi Ioannis Davidis f. DELIANOY, qui institutioni publicac in imperio Russico est praefectus Societatisque archaeologicae praesidis vices tenet, benevolentia faetuin est, ut vere a. 1883 in meridianas Russiae regiones proficiscerer inscriptiones, quae illic in museis adhuc exstaut, conquisiturus. Adii Charkoviam, Kertschiam, paeninsulam TamaDicam, Theodosiam, Sebastopolim, Odessam, Chersonem, Kischinevum, denique eiusdem aimi m. Augusto Mosquam; ubique a viris, qui museis praepositi sunt aut ipsi antiquitatum collectiones possident, humanissime exceptus et adiutus tot titulos exscripsi et editos et ineditos, quot inventurum me nunquam speraveram. Ε viris amplissimis, qui consilio et opera titulos couquirendi laboreni mihi sublevarunt, prae ceteris gratissimo animo mihi nominandi sunt Ladislaus N. f. JUHGIEWICZ et Nicodemus P. f. KONDAKOV professores Odessitani, Plato Ios. f. BURATSCHKOV Chersonensis, Ioannes C. f. SUBUTSCHAN Kischineviensis, Iulianus A· f. KULAKOYSKI professor Kiovieiisis, Paulus B. f. FREIBERG sodalis olim Petropolitanus, nunc gymnasii Kertschiensis praeceptor, Alexius M. f. POUSCHIYALOV Mos-: quensis, Steplianus Ph. f. ORLOvsKr praeceptor olim Odessitaiius, nunc Petropolitanus. Quibus viris quantum debuerim in comparanda materia et huius volumims et reliquorum, in unaquaque fere pagina licebit videre. PraetereaPoMiALovsKiUMv. cl. quam e libris conligere incohasset materiam liberalissime xnihi concessisse grata mente refero, Etiam Theodori 1 MOMMSENI viri illustrissimi beneficio factum est. ut titulorum 171 et add. 178 apographa emendata huic operi inserere liceret!). Hac priore laboris parte perfecta ad alteram accessi7 11011 minus illam quidem arduam ac difficilem. Etenim in titulis disponendis supplendis explicandis quam bene mihi res cesserit cum nou meum sit diiudicare, paucis taraen mouitos velim lectores. Nempe in titulis per genera et classes distribuendis quamquam auctoritatem vironim optime de hoc litterarum genere meritorum sum secutus, tamen non ab omni parte omnibus me satisfacturum facile concedo: nam quod Dittenbergerus in praefatione C. I. Att. v. III monuit hanc rem in titulis Atticis posterioris aetatis haud exiguis implicari difficultatibus, idem optimo iure ad meam provinciam referri potest. Itera singulos titulos in uuaquaque classe ex temporum ordine 1) [lu altera ltac eilitione lii titulirfubnumeris o25 et 324 repctiti suntj.
ΠΙ
disponere qtiam fuerit difficile, facile videbit quicunque animadverterit certa temporis indicia ia eis non nisi rarissime inveniri multoque saepius me solis scripturae rationibus niti debuisse, quae quam lubricae sint praecipue in titulis aetatis Romanae, nemo ignorat. In titulis transscribendis, UDCIS adhibendis etc. eas leges secutus sum, quas novissimi Corporum inscriptionum editores statuerunt quibusque omnes iam quodammodo tenemur. Quod si quid in hoc primo operis volumine, quod nunc e manibus emitto, minus bene cesserit, lectores benevolos uti veniam dent rogatos velim, in reliquis eorum consiliis, qui de hoc iudica.bunt, sublevatum me iri spero, Quod superest, ex animo gratias ago viris doctissimis omatissimis, qui in altera illa laboris parte me adiuverunt, Ioanni B. f. POMIALOVSKIO, qui et plagulis corrigendis mecum operam dedit et locupletissimi quem habet librorum thesauri usum qua solet esse liberalitate semper concessit, Augusto C. f. NAUCKIO, cuius consilium prudentissimum rogauti mihi nunquam defuit, Theodoro Th* f. SOKOLOVIO studiorum meorum auctori et fautori benevolentissimo, Victori C. f. JEENSTEDTO et Petro B. f. NIKITINO, qui titulorum. aliquot locos corruptos acutissime ut solent restituerunt. Quibus viris si videbitur hoc opus baud indignum csse, in quo eorum nomina legantur scripta, maxiino opere gaudeboScribebam Petropoli exeuiite in. Aprili a. MDCCCLXXXV.
PRABFATIO prioris editionis Yolnminis quartL Postquam anno 1885 primum edidi volumen corporis inscriptionum antiquarum orae septefitrioualis Ponti Euxini et quinque annis post volumen secundum, eis Iocis Russiae meridianae, quibus coloniae Graecae olim florebaut, perinulti tituli antiqui et Graeci et Latini denuo in lucem prodierunt, partim casu detecti, partim ab archacologis effossi. Ut de aliis taceam, Car. K. f. Kosciuszko-Waluzjnicz consilii archaeologici;Petropolitani socius ab epistulis inde ab a. 1888 consilii auctoritate Chersonesi Tauricae rudera perscnitans plus 130 lapides inscriptos (plerosque sane mutiiatos) invemt, e quibus nonnulli gravissimi sunt momenti, veluti ius iurandum civium, monumenta ad -opvtxov τέλο; pertinentia etc. Ex eis titulis, qui mihi innotuerunt annis 1885—1892, quosdam publici iuris feci in addendis et corrigendis in volL I et II, quae actorum societatis archaeologicae imperii Russici (3anitcm ILvnepamopcnaio Pyccnaio ApxeoaozunecKaio Ootyecmea) n. s· voluminibus ΙΛΓ, V, VII sunt inserta. Eos titulos, qui explorationibus consilii archaeologici iussu institutis erant detecti aut impeusis consilii empti, a principe consilii rogatus annis 1892, 1895, 1899 edidi in tribus fasciculis collectaneorum. quae consilium sub titulo «MamepiaAM no apxeo.ioiiu Pocciu» edenda curat. (Nonnulli ex his titulis cura Academia scientiarum Borussica a me communicati prodierunt etiam in «Sitzungsberichte d. Κ Prenss. Akademie» annis 1892 et 1895). Magna copia titulorum, qui in ruderibus Tyrae, Olbiae, Panticapaei, aliarum coloniarum Graecarura erant reperti, a Lad. Jurgiewiczio, Ernesto de Steru, Lad. Skorpilo publici iuris facta est in compluribus volumioibus actorum societatis historicae et archaeologicae Odessitanae (SanucKii HMnepamopcmio OdeccKaio 06w,ecmea ucmopiu u dpeeuocmeu), Denique inscriptiohes aliquot a me et ab aliis viris doctis in variis operibus periodicis in patria prodeuntibus sunt explicatae. Iam cum titulos per tot libros dispersos cognoscere nunc admodum sit difficile, ac maxime quidem eis viris doctis, qui sermonis nostri peritia sint destituti, placuit societati archaeologicae imperii Russici, cuius cura corpusculiim inscriptionum orae septentrionalis Ponti Euxini conditum est, omnes titulos antiquos, quotquot in Russia meridiana per quindecim hos annos comparuerunt, adiecto hoc volumiue comprehendi, quod totius sylloges quartum numeraudum est, quoniam tertium, ut iara in praefatione voluminis primi dictum est, inscriptiones variae supellectilis, imprimis vasorum fictiiium coutinebit. Cuius adornandi negotium Eugeuius M. f. Pridik iam aliquot abhinc annis suscepit.
τ
Ιη quarto hoc volumine componendo easdem leges secutas sum, quas in praefationibus voluminum I et II,exposueram. Quibus auxiliis usus titulos hic edam (scilicet apographis meis vel alienis, an ectypis, an imaginibus photographicis). in singulis lemmatis explicatur. Satis multos titulos, quorum litteratura accuratius demonstranda videbatur, arte quae dicitur zincotypica repraesentavit typotheta, usus tabellis zinco illitis (cliches), quas aut ipse faciendas curaveram, aut consilium archaeologicum et societas Odessitana (auctore Sternio) in usus meos liberalissime concesserant. Russice vertendos titulos in hoc volumine non putavi, quoniam in editionibus Russicis sunt conversi. Eos titulos regni Bosporani, de quibus non constatj utrum in Europae ora detecti sint, an in Asiae, asteriscis notandos curavi, ut iam in vol. II feceram. Liber in duas partes divisus est, quarum prior continet titulos per annos 1885—1900 rcpertos, altera addendis et corrigendis vo.IL I, II, IV destinata est, quae aut ipse inveneram. aut ab aliis viris doctis proposita ex libris et commentariis periodicis excerpseram. Quamvis in materia huius partis qua par est diligentia sim versatus, tamen fieri potuisse, ut aliquid me fugeret, facile coocedet quicunqne reputaverit, quantis difficultatibus aetate nostra impediatur qui librorum chartarumque periodicarum quotidie fere in omnibus Europae partibus in lucem prodeuntium acervos perlustrandos sibi proposuerit. Non sine magno .animi dolore fatendum est per quindecim hos annos in Russia meridiana satis multos" titulos spurios ab hominibus nequam lucri causa esse confectos. In quibus copiosius explieandis cum tempus terere taederet, praesertini cum omnes fere aut a me ipso, aut ab aliis viris doctis essent editi, satis habui in calce libri brevem eorum indicem proponere, in quo sedulo indicavi, ubi singuli tituli esseot requirendi*). Iu materia huius voluminis comparanda.et explicanda multi viri doctissimi humanissimi multifariam me adiuverunt. Ε quibu^ prae ceteris gratissimo animo mihi nominandi stmt Λ1. L. f. BERTHIER de LAGARDE praesidis societ&tis historicae et archaeologicae Odessitanae post L. Jurgiewiczium anno 1898 morte ereptum vices tenens, C. E.f- DUHMBERG, qui usque ad lianc aestatem museo Kertschiensi erat praefectus, C. K. f. KOSCIUSZKO-WALUZYNICZ, quem iam supra honoris causa nominavi, Iul. A. f, KULAKOVSKI professor Kioviensis, Ern. R. f. de STERN professor Odessitanus, museo societatis hist. et'arch. praefectus, Lad. V. f. SKORPIL praeceptor gymnasii Kertschiensis, rerum antiquarum curator, quae servantur in tunmlo Melek-Tschesmensi in oppido Kertsch, Nic. I. f. VESSELOVSKI professor Petropolitanus, consilii archaeologici particeps. Etiam Th. Fr. f. ZIELINSKIO professori Petropolitano ex animo gratias ago, qui magnae libri parti emendandae operam mecum navans multa ad titnlos explicandos utilia acutissime observavit. Petropoli dcribebam m. Iunio a 1901.
1) [Γη altora o
?nporsc.MliJ.
PRAEFATIO alterius editionis volnminis primi. Tria iam lustra peracta sunt, postquam volumen supplementorum sylloges iDScriptionum orae septentrionalis Ponti Euxini a me institutae a. 1901 prodiit in lucem. Per haec lustra eis Russiae meridianae locis, quibus coloniae Graecae olimfloruerant,permulti tituli et Graeci et Latini inveiiti sunt et fortuito et in explorationibus, quas in Olbiae parietinis Boris VI. f. Pharmakovski a. 1901 inceptas summo cum successu adhuc continuat, Chersonesi C. K. f. Kosciuszko-Waluzynicz usque ad annum 1907 exeuntem faciebat et post mortem eiusper annos 1908—1914 R. Chr. f. Loeper, Panticapaei denique et in paeninsula Tamanica Lad. V. f. Skorpil quotannis diversis locis instituit. Tituli receus reperti plerique in opere periodico Consilii imperialis archaeologici, inscripto «H3BicTia HMD. ApxecuornqecKOH KOMMHCcin», a me, Skorpilo, Loepero, Latini iiliqiiot a Rostoyzevio editi sunt, adiectis commentariis Russico sermone conscriptis. Praeterea xnultos titulos Odessae in actis societatis historicae et archaeologicae Ernestus de Stern et Iulius Marty, ut de aliis taceam, publici iuris fecerunt. Quo factum est, ut titulis per multos fasciculos operuni, quae modo nominavi, et aliorum dispersis uti haud facile liceret. Quam ob rem vel maxime desiderandum erat, ut tituli proximis his aniiis inventi eodem modo in unum librum colligerentur, atque a. 1901 feceram. Sed viri doctissimi, qui consilii societatis archaeologicae imperii Russici sunt participes, cum animadvertissent primi voluminis sylloges a me olim compositae exempla omniy fere esse divendita multosque titulos illic editos nunc titulorum ope nuper inventorum melius restitui aut explicari posse, re accurate perpensa statuerunt praestare novam totius operis editionem adornari duobus voluminibus, sicut prior facta esset, compositam, in quibus omnes tituli adhuc inventi per classes et sectiones disponerentur, scilicet et ii, qui iu syllogeu jam antea erant recepti (voluminibus I, II, IV), et qui per quindecim hos annos in lucem prodierimt. Cum igitur totam syllogen iterum edendam in me suscepissem, easdem operis leges sequi placuit. quibus in priore editione eram usus quaeque in praefatione inde supra repetita satis copiose sunt expositae. Nova haec editio ea re maxime a priore differt, quod multi tituli pro typis vulgaribus, quibns ibi erant excusi, bic in imaginibus aut solis ope factis, aut
ΥΠ
υχ cctypis chartaceis delineatis et iu zinco expressis proponuntur. Typis excusos eos solos titulos reliqui, quorum litteratura typis satis accurate reddi potuit, aut eos, quorum imagines aut ectypa accipere 11011 contigit, denique fragmenta parvula, ex quibus nihil lucramur. Numeros, quibus tituli in priore editione erant signati, hic conservare sane non licuit, cura in singulas classes et sectiones novi permulti accessissent, sed ex numerorum collatione, quae ad calcem libri proposita est, singulos titulos prioris editionis in hac altera facillime reperiet qui comparare voluerit, In materia huius editionis comparan*da multifariam (ac maxiine quidem imaginibus photographicis vel ectypis suppeditatis) me adiuverunt Boris VI. f. PHAKMAKOYSKI in consilio archaeologico collega ornatissimus, Boris.B. f. WABNECKE professor Odessitanus, qui post Stemium museo societatis Odessitanae praepositus est, Laureutius A. f. MOYSSEJEY, qui ab a. 1915 post Loeperum Chersonesi explorandae munus suscepit, denique Alexius B. f. ORESCHNIKOV musei liistorici Mosquensis custos. Michael I. f. ROSTOYZEY professor Petropolitauus cum suirnna benignitate huius libri plagulis perlegendis operam sua sponte navaret. ad inscriptiones praecipue Latinas permultas adnotationes utilissiinas dedit; praeterea titulos Latinos a se antea editos aut explicatos et Graecos aliquot ad res Romanas pertinentes commeutariis doctrinae plenis a nie rogatus illustraYit (v. nn° 167, 236, 237, 322, 417, 449, 550, 555, 562, 569, 571, 572, 655, 656, 674—683, 691, 748) et totam de Charace eommentatioiiem scripsit (v. pp. 50S—510). Totius libri plagulas sedulo perlegit etiam Nicolaus C. f. HELWJCH in Instituto historico et philologico collega suavissimus, qui qua excellit Latini sermonis peritia in unaquaque pagina mihi profuit. His viris amplissimis ornatissimis ex animi sententia gratias ago. Basilius Latyschev, Pctropoli scribebam m. Augusto a. 101G
1Ν1)ΕΧ librorum et commentariorum pcriodicorura, qui per compendia iiotantur. U. L Gr,— Corpus inscriptionum Graecarum. CIL· (vel C. L L. vel C. L Za/.) = Corpus inscriptionuni Latinarum. GGS. == Griechisclie Grabreliefs aus Sudrusslaiid... herausgegeben von Gaogolf νυιι Kieseritzky und Carl Watzinger. Text mit 56 Tafeln. Berlio 1909. IG. (aut L G.) = Inscriptiones Graecae (nova Academiae scientiarum Borussicae editio). IQSPJE. = Inscriptiones antiquae orae septentrioualis Ponti Eiixini Graecae et Latinac, ed. B. Latyschev (ed. 1 vol. I a. 1885, ν. Π a. 1890, v. IV a. 1901). Inscr. per annos 1881—1888 rep. — Inscriptiones Graecae in oris Bospori Cimmerii et Chersonesi Tauricae per annos 1881—1888 repertae. Iussu Consilii Caesarei Archaeologici edidit B. Latyschev. Petropoli 1890 (libellus e ratione reddita cons. archaeolog. a. 1882—1888 seorsum expressus). ImS. = Inscriptiones Graecae et Latioae novissimis annis (1889—1894) museo Surutschaniano quod est Kischinevi inlatae. Ediderunt L Surutschan, B. L-atyschev. Petropoli 1894. IrB. = Inscriptiones Graecae ad res Romanas pertineotes... Tomus primus. Edendum curavit R. Cagnat auxiliaotibus J. Toutain et P. Jouguet. Paris. MCCCCXI. liE. (aut R.-E., R.-Enc, Realenc.)==Va,Vi\yz Real-Encyclopadie der dassischeu Altertumswissenschaft. Neue Bearbeitung... herausgeg. voii Georg Wissowa. Stuttgart 1894 sqq. RIG. = RecueiI d'inscriptions Grecques par Charles Micbel. Bruxelles 1900. SBA. = Sitzungsberichte der koniglich Preussischen Akademie der Wisseuschafteu zii Berlin. SDL = Saramlung der griechischen Dialekt-Inschrifteu... Herausgeg. von H. Collitz und F. BechteL Gottingen 1884 sqq. SIG2. = Sylloge inscriptionum Graecarum (.) Iterum edidit Guilelmus Dittenberger. 3 voll. Lipsiae 1898—1901.
IX
JKMHlIp. (vel JKMHJL) = JKypHajnb MnHHCTepcTBU HapoAHaro IIpocB'fcmeHbi (Acta menstrua min. iust. publicae). 3HPA0. =3anHCKii HMnepaTopcKaro Pyccnaro ApxeojiornHecKaro OomecTBa (Acta societatis archaeolog. Imperii Russici). 3II00. et 300. = 3anncKii ΗΜΠ. O^eccKaro 06iu,ectBa ncxopin n ApeBHOCTeii (Acta societatis hist. et archaeolog. Odessitanae). HAK. = 03B'fccTili ΗΜΠ. ApxeojroniHecKOH KOMMHCCIH (Acta consilii Imperialis archaeologici, quae Petropoli prodeunt per fasciculos ab a. 1901). Mam. Λ^Λβ 9, 12, 17, 23 = MaTepiajrbi no apxeojorin Poccin, H3AaB. HivinepaTopcKOK) ApxeoJornnecKOK) KoMMnccieio (Commentarii ad archaeologiam Russiae spectantes, qui auctoritate consilii Imperialis archaeologici eduntur). AV9. ΓρβΗβοκΐη n JiaTHHcKifl naAnncn, HafiΛβΗΗ,ΗΗ ΒΈ loacHoii Poccin BT, 1889—1891 roAaxi>. OB ΟΟΈΗΟΗΘΗΙΗΜΙΙ Β. Β. JtaTbinieBa. Cn6. 1892. — Jfs 12. PacKoiiKH XepcoHeca. H3arfA0Banie A. JI. EepTbe-^ejiarapAa, Cn6. 1893.—Ns 17. rpeqecKia Η jiaTHHCKia naAnucn, Ϊ^ΗΑΘΗΗΒΙΗ ΒΊ> IOJKHOH Poccia BT> 1892— 1894 roAaxi). Ct Ο6Τ>ΗΟΗ. B. B. JTaTbimeBa. Cn6. 1895.—Jfi 23. FpenecKia Β jaTHHCKia HaAnncH, HanAeHHbia BT> IOJKHOH Pocciu ΒΊ> 1895—1898 roAaxt. CT> o&bHcnemnm Β. Β. JlaTbimeBa. Cn6. 1899. Φ06. (vel ΦΗΛ. 06.) = <&iuoJiorHiiecKoe 06o3pi>Hie (Commentarii philologici, quiMosquae ab A. Adolpho in publicurn emittebantur per annos 1891—1902).
C0N8PBCTU8. Pag.
I. Vicus Kartal (n° 1) II. Tyras et vicinia. Sectio I. Decreta (nn° 2. 3). . . . . . . ... . : . . . , . . Sectio II. Epistulae (n° 4) Sectio III. Tituli dedicatorii (nn° δ—7) Sectio IV. Tituli sepulcrales (nn° 8—11) Sectio V. Varia (nn° 12 — 19)
1 .. ·
".
3 9 17 20 23
III. Olbia et vicinia. Glassis prima: decreta. a. Decreta senatus et populi (nn° 20—75) 27 b. Edictum septemvirum (n° 76) 103 c. Decreta exterarum civitatuminhonorem Olbiopolitarum facta (nn° 77—79). 106 Classis secunda: tituli dedicatorii. Sectio L Donaria magistratuum et sacerdotum a. Tituli donariorum Apollini Prostatae oblatorum (nn° 80—127) b. Tituli donariorum Mercurio Forensi oblatorum (nn° 128—129) c. Tituli donariorum Achilli Pontarchae oblatorum α. Tituli archontum (nn° 130—134) β. Tituli praetorum (nn° 135—138) γ. Tituli sacerdotum (nn° 139—146) d. Donariorum publicorum fragmenta incerta (nn° 147—158) Sectio II. Dedicationes hominum privatorum (nn° 159—173) Sectio III. Aedificiorum dedicationes. a. Dedicationes piiblice factae (nn° 174—177) % Jnscriptiones hominum privatorum (nn° 178—185)
112 113 150 152 153 160 163 170 175 185 192
XI p&
Classis tertia: statuarum subscriptiones aliique tituli honorarii. e
g·
a. Tituli, in quibus homiues honorati dis dicantur (nu 186 —194). .'." . . . . .
204
b. Tituli deorum commemoratione carentes (nn° 1 9 5 — 2 0 0 )
211
Classis quarta: catalogi (n° 2 0 1 ) . . '
216
Classis quinta: titnli memoriales et sepulcrales.
a. Tituli memoriales (nn° 202—207) , b. Tituli sepulcrales. α. Tituli antiquiores (nn° 208—219) β. Tituli recentiores (nn° 220—231) γ. Tituli peregrinorum et Romanomm (nn° 232—238) Classis sexta: varia (nn° 239—324).
.
IV. Olbiopolitarum tituli in insula Leuce reperti (nn° 325. 326) V. Hecates lucus (n° 327)
220 225 233 242 246 271
,
VI. Cursus Achillis (nn° 328—332) VII. Tituli locorum Sarmatiae incertorum (nn° 333—338) Vni. Cercinitis (n° 339)
274 276 279 283
IX. Chersonesus Taurica. Classis prima: decreta (nn° 340—400)
284
Classis primae appendix. a. Tituli iuratorii (mi0 401. 402) b. Recensio fundorum venditorum aut locatorum (n° 403) c. Tituli ad capitulum lenocinii pertinentes (a° 404). d. Titulus argumenti incerti (n° 405) Classis secunda: tituli dedicatorii (nn° 406—417) Classis tertia: tituli konorarii (nn° 418—432) Classis quarta: tituli ad certamina pfertinentes (ηησ 433-^437) Classis quinta: tituli aedificiorum (nn° 438—450) Classis sexta: tituli sepulcrales. a. Tituli communes hominum binorum vel plurium (nn° 451—462). b. Tituli singulorum yirorum (nn° 463—503) c. Tituli singularum mulierum (nn° 504—530) d. Monumentorum sepulcralium fragmenta incerta (nn° 531—541) e. Tituli peregrinorum et Romanorum (nn° 542—572) Classis septima: varia (nn° 573—667)
353 · · · · ^60 364 371 372 380 398 402 . . 412 420 439 454 458 ? .. f 476
XII Pag. υ
X. Neapolis Scythica (ηη 668—673) XI. Charax (Ai-Todor) (nn° 674—683) . ,
503 508
XII. Tauridis ora meridiana (n° 684)
515
Addenda et corrigenda. L Addenda et corrigenda in titulis editis II. Tituli inediti.
517
1. Olbia (nn° 685—688)
520
2. Chersonesus Taurica (nn° 689—751)
523
Indices (conspectum v. p. 548)
547
Operarum errorescorrigendi
593
L YICUS KARTAL. (In Bessarabia, prope smistram Danubii ripam). 1, «Mense Maio a. 1844 in colonia cui nomen est Kartal, distr. Kaguliensis in Bessarabia, dimidio verstae [MDCCL fere ped.] a vico occidentem versus... aliquot fragmenta inscripta latine casu inventa sunt duobus locis LXXVII fere pedes (ca;KeiiHXT> BT> 11) distantibus... Persuasum litihi habeo utroque loco antiquis temporibus parva aedificia stetisse, quorum parietes... ex parte e lapidibus calcafiis dolatis facti erant; quos cum attente examinassem, vidi sex fragmenta inscriptionum reliquias habere, reliqua quinque ornamenta tantummodo». N. Mursakevicz 3H00. v. I (a. 1844), p. 627. Inde repetierunt: E. Muralt, Bulletin liist.-plrilolofj. deVAcademie des sciences de St. Petersbourg, v. III, p. 351 (cf. eiusdem commentationem «Les colonies de la cote Nord-Ouest de la mer Noire depuis le Danube jusqu'au Boug» in Mem, de la societe d'arch. et de numism. de St. Petersb., v. III, p. 182 sq. et Zeitschrift fur die Alterthumswisscnscliaft a. 1847, p. 680, n° 5, ubi Muraltii apographa repetita sunt); Th. Mommsen, C. I. Lat. III, 1, n° 780. Fragmenta hodie Odessae asservantur in museo societatis hist. et archaeolog., ubi exscripsi omnia excepto b (=Mursak. n° 6) et edidi IosPE1. v. I n° 1, fragmenti h apographo Mujjeakevicziauo repetito (cf. ibid. add. p. 219 et v. IV add. p. 263; 3EPA0. v. V, p. 141). Tabula α (=M. n° 4) 0,56 m. gall. alta totidemque lata, crassa 0,30 m., superficiem habet tam graviter laesam, ut exigua inscriptionis pars supersit, cuius litterae fere 0,06 m. altae sunt.—Fragmentum c (=M. n° 2) altum est 0,34 m., 1. 0,30, cr. 0,21, litteris 0,06 altis; a sinistra marginis pars superest hederae foliis sculptis ornati. — Fragm. d ( = M. n° 3) altum est 0,31 m., L 0,37, cr. 0,15, litteris 0,05 altis; in margine sinistro, cuius pars superestj item ornamenta sculpta erant, quae nunc deleta sunt. — Fragui. e ( = M. n° 1) de medio titulo superest; est 0,32 m. altum, 1. 0,39, cr. 0,21; litterae 0,06 altae valde laesae sunt. — Fragm. f(= M. n° 5) altum est 0,28 m., L 0,44, cr. 0,25, litteris 0,06 alns; a dextra marginis pars exstat uvis et foliis ornati.—Onmia fragmenta ad unum magDum titulum videntur pertinere, incisum compluribus lapidibus, qui muri parteni olim efficiebant. In fragnientis disponendis restitutiouis exemplum ab Io. B. f. Pomialovskio propositum secuti sumus. ι
Vious
JBl
KAHTAL.
i l i l ^ SACR"M
c
LV VS
Ο twc. λ β , β
-.
Τ Γ 1 C«
FIL d
RES RES PB
ΙΧΛ-ΑΗ 1—
/ GAL
\i,
ι β β β
ECVMc| •IB VI
Editionis Mursakeviczianae lectiones variantes hae sunt: α:
0 OSALVTE
c ν. 1: EV
d vv. 1 et 2: RES v. 3: ,.B
e: J
V2LMT
Ρ
f:
KE CVM IBV. I
Io. B. f. Pomialovski fragmenta quae exstant praeter e omnium pessime habitum hoc modo coniuDgi et restitui posse dubitanter proposuit: ο. A[ug sacr[u]m p]ro sahite [ct vnco]lu[mitate. . . Imp. Caes.] M. Aur. Anio[nini Aug]us[ti divi An]to[nini Augusti Pii patris patriae ] fil[ii res\jMtblica res\jpublica .Β [ [
] ] . ourcmte . . , Gal(eria) leg(ato)? l]eg(ionis) V Mac(edonicae) iB.ri
(Ceterum M. L f. Rostovzev dubitat, num in fr. d bis re$\jwblica] et in fr. f Ug(ato) possit suppleri). Ex iis quae in fr. α leguntur colligi potest ad M. Aurelii Antonini aetatem titulum pertinere. Legionem V Macedonicam, quam Pomiaiovski in fragmento f agnovit, iis temporibus
As 2
TYRAB ET VIOINIA.
3
in Moesia inferiore stativa habuisse, inde a. 167—8 in Daciam abiisse constat (ν. Β. Filow, Die Legiouem der Provinz Moesia VOD Augustus bis aiif Diocletian, Leipz. 1906 (Klio. Beiheft VI), p. IX sqq.). Cuius oppidi antiqui agrum Kartal vicus hodiermis obtineat, nondum satis constat. Mursakevicz cuni primum titulos ederet, nihil de hac re dixit, postea vero in Indice musei soc. hist. et archaeolog. Odessitanae (ed. 8 a. 1880 p. 19, ad n° 30) Aepolio oppido eos adscripsit. Quae tamen opinio improbabilis est: e Plinio enim, qui solus Aepolii mentionem fecit (N. h. IV, 82), in litore Pouti Euxini id fuisse apparet inter Istri et Tyrae ostia, remotissimum ab eo loco, ubi fragmeuta reperta sunt1). Eduardus Muralt in commentatione de situ coloniarum graecarum scripta, cuius supra meutionem fecimus, fragmenta Kartali reperta ad Callatin urbem pertinere coniecerat iinprobabiliter, cum autem ea in Bull. hist.pldlolog. 1. c. ederet, ad Arrubium oppidum rettulit. Eadeni Mommseni prior sententia fuit, qui postea (C. L Lat. III, 2, add. p. 1009 n° 6218 iu lemmate) Arrubium ibi stetisse sibi videri dixit, ubi nunc esset Matschin, Kartali autem quae inventa essent magis videri pertinere ad Noviodunum. Eadem est Ph. Bruuni sententia (TlepHOMopbe, v. 1, p. 41). Cf. de situ horum locorum et de castellis Novioduno vicinis Weiss, Die Dobrudscha im Altertum (Sarajevo 1911), p. 51 sqq.
II. TYRAS ET YICINIA. (Oppidum Akkerman et vicinia)· Sectio I, Decreta. 2. «Linscription... a 6te trouv^e en 1881 a Tchobroutchi, village situe sur la rive gauche du Dniester, dans le gouvernement de Cherson, district de Tyraspol, a cent kilometres environ de la ville d'Akkerman, ού Γοη s'accorde a placer rancienne Tyra, par un paysan qui creusait un fosse autour de sa maison. Elle est gravee sur une dalle de marbre de Γ"42 de hauteur, sur 89 centimetres de largeur et 17 d'epaisseur. La pierre etant brisee en plusieurs morceaux dont on n'a pas retrouve ceux de la partie supSrieure, il nous manque presque la moitie du decret, contenant renumeration des services rendus k la ville par un de ses citoyeus» (Jurgiewicz 1. c. infra). Margines lapidis quadro sculpto ornati sunt; infra est spatium vacuum non politum, altum 0,31 m. Tabula nunc in quinque maiores (a — e) totidemque minores (f—k) partes diffracta est. Onmes inscriptionis litterae 0,02 m. fere altae admodum diligenter exaratae sunt multaeque inter se ligatae; etianmunc optime leguntur exceptis versuum 25—27 partibus quae sunt in fragmentis c et e, nec non litteris aliquot, quae lapidis fractura haustae sunt. Ed. L. Jurgiewicz 3E00. v. XIII (a. 1883), p. 7 sqq. et Revne arcMologique, ser. 3 v. 2 p. 79 (hic quidem minusculis litteris). 1) Muralt in Mim. de lasoc cParcheol et denumism. I v. VI p. 133 ( = 3EOO. v. III p. 190) affirmavit hoc oppiv. III p. 183 Aepolium nihil aliud esse quam Έρμώναχτος dum supra vicum hodiernum cui nomen Schabalat Btetisse, κώμη ν a Strabone dictam coniecit, P, Becker vero ibid. j ubi vestigia quaedam habitationis antiquae superessent. 1*
JB2
TTRAS ET VICINIA.
4
Fragmenta Odessae in mnseo ^sociotatis exscripsi ommia praeter h (quod versuum 17—20 fines continet) ct edidi IosPE1. I, n° 2, fragmenti h exemplo Jurgiewicziauo repetito. (Inde repetierunt litteris minusculis R. Cagnat, Jnscriptiones Graecae ad res Roraanas pertinentes, t. I, Paris. 1911, add. n° 1438; Ellis H. MIDMS, ScytUans and Grccs, Cambr. 1913, p. G39, n° 3). De loco ubi lapis repertus sit cf. quae ad tit. 4 adnotavi. ·/ K/ ΣΕΙ XPK/ ΘΕΙΟΤλ ΡΗΥΞΚ ΕΙΣΤΑΚΑΈ ΝΑΗ€ΙΙΈΘΙ
ΔίΑΏίΤΛΝΔ πΑΡΑΤΟ¥ΣΗ"0 Σ¥ΜφΕΡΟΓΤΛ b ΔΡΟΣΓΕΓΟΝΟΊ ΔΟΧΘΑίΤβΟΥΛΗΚΑιιϋαΗ^Ιβ^ / c ΝΟΝΕΈΐΙ*Η:ΘΑΙΙ<Ρ¥ΣβΣΈφΑΝβ»\ΛΜ ΛΕΠΙ ΤΟΈΫΗφΙΣΜΑΈΑΕίωΘΕΝ^ΠΟΤΟΥΓΡΑΓ'ΤΙΛ ΚπθΛΕβΣΟ¥ΛΛΕΡΙΟ¥ΡΟ¥φΟ¥ΔΟΘΗΝΑΙΤΛΓ Α¥ΤΟ¥ΚΟΚΚΗΙβΟ¥ΑΛΕΝΊΚΑΙΤΟΑΝΓΙΓΡΑφΟΝΑ[. . .Ε] ΘΗ^ΑΙΕΙΣΤΑΔΗ1>10ΣΙΑ·ΕΓΕΙΈΤΟΕίΤ¥ΡΑΓΡΟ·Ε.Κ/ί[Λ·ΜΑ] ΙβΝΑ¥ΤΟΚΡΑΤαΡΙΚΟΜΟΔβΤΟ·Γ·ΚΑΙΑΓΤΙΣΤΙί1Β[ΟΥΡ] ΡΛ¥πΑΤΟΙΣΛΣ£.ΕΤ¥ΡΑΝΟΙΑΓΟ¥ΣΙ1ΈΤΟ¥Σ·ΕΚΡ·Α[ΡΧΟΝ] ΤβΝΔΕΤΩΜΈΡΙΘΕΟΔΛΡΟΓ60ΗΘΟ¥Γ^ΟΣΑΡΈΜϋ2.· ίΙΝΟΣΛΕΟφΡΑΓΙΣΑΝΤΟ ©ΕΟΔβΡΟΣΒΟΗΘΟ¥ΓΡβ ηθΣΑΡΧΩΜ·*Λΐ£ΑΡΖΟ¥ΡΗΑΡ.ΧΏΝ·ΛΑΙΣΘΕ!^ΜοΚΚΑ ΑΡΧηΝ·ΑΙΛΙΟϋΛΟΥΚΙΟΕΑΡΧΟΝ·0¥ΑΛΕΡΙΑΝΟΣπθΝ ΤΙΚΟ¥ΕΙΣΗΓΗΤΗ;.ΤΙΒ·ΚΛΑ¥ΔΙΟΣΛΝ"«Ι«®Σ·ΣΙ=πΤον ΜΙΟΣΙΕΡΟΣί2ΝΓΟΣ'·πΐΔΑΝΟΣπΐΤφΑΡ«^3»^^Ρι!ΟΣ ΒΑΣΣΙΑΝ0¥·ΙΕΡΩΝ¥Μ0ΣΑΡΈΜΙΔί1ο0.ϋΗΛΔ,«Μ·~Μ. ΔβΡΟ¥·ΧΡ¥ΣΐΤΠΟΣΧΡ¥ΣΙΐπθ¥·ΝΙΓΕΡΑΡΈΜΙΔΛΡΟ¥·ΜΑ ΚΑΡΙΟΣΑΡΈΜΙΔί2ΡΟ¥·ΔΙΟΝ¥ΣΟΔβΡΟΣΑΧΙΛΛΑΙΟ¥ ΛΟ¥ΚΙΟΣΣΑΤΟΡΙΈΙΛΟ¥·φΙΑΟΚΑΛΟΣφΙΛΟΚΑΛΟ¥·ΔΙΟ ΝΥΣΙΟΣπίΣΚΑΡΑΚΛΕβΝΙβΜΑ-ΔΕΛφΟΣΔΕΛφΟΥ^· ΘΑΛΕΡΙΟΣΡΟ¥φΟΣΓΡΑΡΜΑΈ¥ΣΕΈΛΕΙίίΣΑΤΟ 4ΉφΙΣΜ Α d
vacnt
e
h
«
Λ° 2
TYRAS ΕΤ VIOINIA.
Ό
Vm\ I Jurgiewicz cum titulum in actis soc. Odess. maiusculis litteris vulgaribus ederet, facere non potuit quin omnes litteras ligatas. disiungeret, eas autem, quarum particulae in lapide restant, aut integras daret, aut omitteret. Praeterea notanda" "Baec sunt: v. 14: .Σ.Σ.ΠΤΟΓ — v. 26 extr. ΣΤΕΦΑΝΩΚΑΙ. . . — v . 21 extr. ΜΙΣΙ — v . 25 extr. AN ΦΑΡ -ΙΟΣ — v . 27 extr. ΑΡ. ΕΜΙΔΩ. . .ΘΕΟΔ . I. H. Mordtmann accepto a. me Inscriptionum mearum voluminis primi exemplo per litteras d. 6 m. Septembris a. 1885 datas adnotationes complures ad titulos ill.o voiumine compreliensos mecum communicavit. Ad hunc titulum supplementa veri similia versuum 5 — 9 proposuit haec: w . 5 — 6: . . . ύπε]ρηύ!;ησ[ε κτλ., w . 6 — 7: πλ]εΐστα κατε[σκεύασε κτλ., νν. 8 — 9: τα κοφά ήμεΐν εθ[η κτλ., ν. 9: δια της των δ[ημοσίων ένδειας? κτλ. (Dixi de his 3HPA0. ν. V, ρ, 141, et ΙοεΓΕ1. ν. IV, add. ρ. 263). V. 10: παρά τους ήγο[υμένους?. . . V. 1 0 — 1 1 : — τών τψ'δήμω] συμφερόντω[ν. . . Jurg. V. 11 — 1 2 : ωφελίμου άν]δρός γεγονότ[ος. . .Jurg. Tum haec sequuntur:
15
20
25
30
. . . . δε]]δόχθαι τη $ΟΌΚΥ\ και τψ δήμω Κο[κκήιον νον τετειμησθαι χρυσω στεφάνω κ[αί τύπ]ψ έπι[χρυσω?], τό τε ψήφισμα τελειωθέν υπό του γραμμ[ατέως] της πόλεως Ούαλεριου Φουφού δοθήναι τψ π[ατρί] αυτού Κοκκηίω Ούάλεντι και τό άντίγραφον ά[ποτε]θηναι εις τα δημόσια.—Έγένετο έν Τυρά προ ε' καλ(ανδών) Μα d. 27 w. Aprilis α. 181 ρ. Chr. η. ίων αύτοκράτορι Κομόδω τό γ' και Άντιστίψ Βουρρω ύπάτοις, ώς δε Τυρανοί άγουσιν, έτους εκρ', αρχόν των δε τών περί Θεόδωρον Βοήθου, μηνός Άρτεμεισιώνος λ'.— Έσφραγίσαντο* Θεόδωρος Βοήθου πρώτος άρχων Κ[α]ίσαρ Ζούρη άρχων* Λαϊσθένης Μόκκα ' άρχων Αιλιος Λούκιος άρχων Ούαλεριανός Ποντικου εισηγητής* Τιβ(έριος) Κλαύδιος Άντ[ισθένη]ς' Σεπτούμιος Ίιροσώντος' Πίδανος Πιτφαρ[νάκ]ο[υ' Ούα]λ[έρ]ιος Βασσιανου* Ιερώνυμος Άρτεμιδώρο[υ]' Θεοδ[ας Αρτεμι δώρου* Χρύσιππος Χρυσίππου' Νίγερ Αρτεμιδώρου' Μα κάριο; Αρτεμιδώρου* Διονυσόδωρος Αχιλλαίου' Λούκιος Σατορνειλόυ* Φιλόκαλος Φιλοκάλου' Διο νύσιος Πίσκα. Ήρακλέων Σώμα* Δελφός Δελφοΰ. Ούαλέριος Τουφος γραμματεύς έτελειώσατο [το] ψήφισμα.
De singulis supplementis pauca monebimus. Vs. 13 nomen viro fortasse [Ούαλεντινια]νΙς fuit, a nomine patris Ούάλεντος derivatum. — Vs. 14 Jurgiewicz in editioue francogallica restituendum proposuit (δπλ)ω έπι(χρύσω), sed litterae vestigium, quod est post ΚΑΙ, ad Ο
6
TYBAS ET VICINIA.
Jk 2
pertinere non potest, — Vs. 25 idem restituit Τιβ. Κλαύδιος !Αν(τέρωτο)ς; constat tamen imperatorum romanorum aetate persaepe Graecos civitate Komana ■■donatos praenomina et nomina gentilicia romana, in primis imperatorum, sumpsisse, noiDioa autem graeca cognominum loco retinuisse; cf. in Olbiopolitanis Μάρκο; Οδλπιος Πυρρός, Ποπλιος Αϊλιος Άργαμηνός, Π. Αί'λιος Άχιλλευ; etc. (ν. indices). — V. 26 Πιτφαρ[νάκου] restitui conlato titulo Tanaitico a L. Stephanio in Comptc-rendti de la comm. Imperiale arclieolog. paw*- Va. 1870—71 p. 239 n° 5 edito ( = IosPE 1 . *. II, n* 446), ubi Πιτοφαρνάκου legitur. In fine eiusdem versus litterarum aliquot vestigia a nobis excepta nomen a priore editore iion tactum supplere permiserunt.— Vs. 27 propter litterarum ductus qui in lapide exstant nomen Θεόδ(ωρος Θεο)δώρου ad Jurgiewiczio suppletum ferri non potest. Θεοδας nomen notum (cf. Papii et Benseleri lex. nom. propr. graec). — V. 32 in priore.editione έτελείωσα τά legi, sed nunc puto articuliim a lapicida per errorem omissum esse. Finem soluin decreti habemus, cuius pars principalis periit praeter reliquias exiguas vv. 1 — 1 2 , e quibus nihil certi colligere licet. Jurgiewicz in versibus 5 — 6 restituendis (ό] θειότ[ατος - - 'Ρωμαίων αύτοκράτω]ρ ηϋξησ[ε την πόλιν ημών) respexit ad inunumtatem Tyranorum e titulo anni 201 quem infra dabimus (n° 4) BOtam, et coniecit Cocceiuin hunc ad Commodum a Tyranis missnm esse oraturum, ut hanc immunitatem Tyranis iruperator confirmaret, quae urbis opes augeret; ad id yerbum quod est ηυξησε spectare1). Quae sententia omnino erit improbanda, si cum Henzeno et Mommseno statuerimus alteram illius tituli epistulam, quae est ad Heraclitum, ab imperatoribus Severo et Caracalla datam esse, non a Commodo, ut Jurgiewicz putabat Beckeri opinionem secutus. Kihilo minus ex epitheto quod est θειότατος conligendum videtur in enumerandis Coccei meritis re Yera imperatorem ob quamlibet causam nonrinatum esse. Constat iniperatorem Commodum cum L. Antistio Burro Advento a. 181 p. Chr. consulem fuisse (v. Clinton, Fasti rom. I p. 180; Klein, Fasti p. 82; Liebenam, Fasti cons. imp. Rom. p. 26), quem annum aerae Tyranae centesimum vicesiniurn quintum fuisse titulus docet. Id optiine concinit cum titulo 4, unde coDipertum habemus annum p. Chr. 201 Tyranis fuisse centesimum quadragesimum quintum. Quod noii monerem nisi vidissem ab Jurgiewiczio titulum nostrum ad annum 182 sive 183 minus recte esse relatum. Dies 30 niensis Artemisionis anni Tyrani ID titulo in diem 27 m. Aprilis anni Iuliani incidit; id Jurgiewiczio difficile explicatu visum est, quippe quod cum calendario solari Asiano non concinat, quo Beckerus et Jurgiewiczius Tyranos usos esse putabant: in hoc enim, si hemerologiis Florentino et Leydensi fides est, primus Artemisionis dies in diem 24 m. Martii incidebat (v. I d e l e r i Handbueh d. Chrcmol. I p. 416; C. F, Hermann, Ueher griech. Monatsk. p. 85); apparet igitur iiiter titulum nostrum et hemerologia quinque dierum dis1) aQuant au supplement dans les lignea 5 et 6 θειοτ(ατος Αυτοκράτωρ) ηύζησε, je l'ai fait en pensant a . rimmunito des droits de douane, accordee a la ville de Tyra par 1'empereur Commode, et confirmee en l'an 201 par Septime Sevfcre... Le verbe ηΰξησε s'applique mieux
que tout autre a cette faveur imporiale, qui augmenta la richesse et le bien-etre de la ville. Cest pour solliciter ce privitege que Cocceiue aura eto envoye aupres de Commode, et c'est apres ayoir roussi qu'il est devenu εύχρηστος τη πατρίδ?».
Λ° 2
ΤΤΒΑΒ ΕΤ VICINIA.
7
crepantiam esse. quae tamen maior etiam in titulo a. 201 est, nempe dierum 17. Quod cum videret qui primus hunc titulum edidit Beckerus (ν. 3ΙΙ00. II, p. 468), proposuit pro Η littefa: quae ibi diei numerum indicat Μ legendum quasi vocis μηνός compendium, quamquam ipse non potuit quin fateretvir Η "litteram tam bene in lapide conservatam esse, ut vix ullam permitteret mutationem, et supra lineolam exstare, quae hanc litteram mimeri vim habere significaret; quae re vera in lapide ita se habere ipse vidi. Cum igitur titiili neque inter se, neque cum hemerologiis in hac re consentiant, manifesto apparet nullum anni Tyrani cum anno solari Romanorum consensum fuisse, usosque esse Tyranos vel tertii p. Chr. saeculi iDitio anno lunari Graecorum, sine dubio ex aimo Milesiaco derivato, unde Tyram originem duxisse constat; id quod mensium quoque Tyranorum nominibus probatur, quae multis calendariis ionicis communia sunt (cf. quae dixi in libro «De calendariis aliquot aeolicis etdoricis» lingua russica conscripto (Petrop. 1883) p. 30 sq. Ammm solarem a Graecis sero admodum receptum esse ibid. moniii p. 43; cf. praeterea quae H. Droysen de calendario Ephesio dixit Hermae v. XV p. 363). Anno lunari Tyranos usos esse iamMommsenus vidit, qui haec verissime moiiuit (C. I. Lat. III, 1, p. 148): «Qui in hanc rem inquisiverunt viri docti, Lenaeonem anni Milesiaci credunt respondere Atheniensium Gamelioni in universum comparando mensi anni Iuliani Iarmario, scilicet quatenus comparare licet animm lunarem cum anno solari. Cur autem Lenaeonis dies 8 a. 201 p. Chr. Tyranis inciderit in anni Iuliani Febr. 17,.eius [rei] tuni tantum ratio videtur reddi posse. cum de anni Tyrani natura principio intercalatione accuratius constiterit». De his omnibus uberius exposui coromentatione peculiari, inserta operibus VI congressus archaeologici (Tpydu VI αρχ. czmda), v. IL(Od. 1887), pp. 56—'7-lret repetita in sylloge conuaentationuni mearum, cuius titulus est Ποντικά (Petrop. 1909), pp. 37—40. Cf. quae Mommsenus addidit C. I. L. v. III Suppl. p. 2105. Reliquum est ut moneamus in titulo nostro satis multa inveniri, quae Tyranorum institutis publicis cognoscendis inserviant. Iam in titulo a. 201 άρχοντες, βουλή, δήμος Tyranorum memorati sunt; nunc cognovimus archontes qui rei publicae praefuerint quattuor fuisse quotanuis creatos, e quibus unus, qui anni eponymiam habuerit, πρώτος άρχων appellatus sit, ut Olbiae, cuius institutis Tyrana similia videntur fuisse; nec mirum: Olbia enim et ipsa Milesiorum colonia fuit. Verissime autem Jurgiewicz observavit nunc iam dubium noB esse, quin P. Aelius Calpurnius in fine tituli a. 201 adscriptus Tyranorum archon eponymus fuisset; quod iam antea Philippns Bruun (3H00. v. III, p. 63) et Momiosen demonstraverant. Praeterea e titulo nostro εισηγητής (quein decreti auctorem fuisse putat Caguat) et γραμματεύς της πόλεως innotuerunt et mos memorabilis acta publica archontum et του εισηγητού et testium quindecim —- si quidem tot testes semper adfuerunt— sigillis consignandi; de koc more infra in explicandis decretis Chersonesitarum copiosius agemus.
uepeBOAi»1) ;a,a nocTaHOBiiTT> COB-BTB Η HapoAt ΠΟΗΤΗΤΒ ΚΟ[ΚΚΘΗ ]Ha 30Λ0τωΜτ> Β^ΗΠ,ΟΜΊ» Η ΒΗΐ30Λ09βΗΗΒΐΜτ> pe;n>e*HbiMT> H3o6pa/KeHieMi> (?), Η 3το nocTaHOBJienie, pe^aKTHpOBaHHoe ropoACKHMi> cenpe1) KypcnBOMi» HaopaHKL BT> nepeBOAaxi. T E caoBa, 1 τβκατΒ. Πριι nepeBO^ ΜΗ Be^js^ npnaepJKHBajnicb KaKt KOTOpLUTL· COOTB^TCTByiOIAHXt H^Tb ΒΊ> ΓρβΗβΟΚΟΜΤ> | MOJKHO OJIHJKe ΓρβΗβΟΚαΓΟ ΤβΚΟΤβ.
8
TTBAS ET YICINIA.
%3
TapeMt BajiepieM-L· Ρ7ΦΟΛΓΒ, ΒΒΙΑ&ΤΚ [ΟΤΠ^] ero Κοκκβιρ BajCHTy n κοπίιο ΠΟΛΟ>ΚΙΙΤΙ> BX ο6ιτ^α'ΒβΗΗωδ apxHBi».— CocTOflJOCB BI> Tnp-B 3a 5 dneu AO MaficKnxi> KaJieHAi> BJ> KOHcyju»cTBo HMnepaTopa KoiiMOAa BT> τρβτϋί pa3i, Η AwrucTia Eyppa, a no cneTy Tnp*HT> B-L 125 roAy, npn apxonTaxi, 0eoAopk chiHfc Bonoa CJ» TOBapnmaMH, Micflija ApTeMnciona 80-ro dnx. — IleHaTflMii «ΦΪΠΗΛΜ: OeoAopi> c. Bonoa nepBhin apxoirn». KncapL· c. 3ypu apxoHn>. JlaHcoeHTb c. MOKKH apxonn,. 3jii» JTyKiu apxoHTL. BaJiepiaHi> c. IloHTiiKa ΑΟΚ^ΑΗΗΚΧ. TH6. KjiaBAifi ΑΗΤΗΟΘΘΗΊ>. CenTyMiii c. IepocoHTa. TInAaiii» c. IlnTapHaKa. Baaepifi c. BacciaHa. IepoHMMi> c. ApTeMiuopa. 9eoAa c. ΑρτβΜΜAopa, XpMCnnm> c. Xpncnnna. HHrepi> c. ApTeaiHAopa. MaKapifi c. ApTeMHAopa. ^ioHiicoAopi, c. ΑΧΗΧΙΘΛ. JTyKift c. CaTopHHJia. ΦΗΛΟ^,Ο» c. <£HJioKa.iia. ,ZI,ioHHciH c. ITMCKH. HpaKJieoirj* c. COMM. ββΛΒΦΤ» c. $ejiM>a. CeKpeTapt BaJiepifi Py«>i> peAaKTHpOBajn> nocTaHOBJieHie. 3. Fragmentum tabulae marmoris candidi ab omnibus praeter dextram partibus mutilatum, a. 0,23 m., 1. infra 0,20, cr. 0,0G5. Tituli litterae superstites (a. 0,012 m.) inter lineolas diligenter exaratae optime etiarh mmc leguntur. Ed.E* de Stern 3E00. v. 23, p. 3, n° 2 cum imagine zincotypica, quam repetii IosPE1. v. IV add. n° 452 *). Quae cum nimis opaca sit visa, hic apographum ad eandem factum praebere malo. Lapis in oppido Akkerman vere a. 1900 inventus («MeaiAy κρίιιοσπ>ιο n -iHMaHoa^, ea rjiacnci Kptnocm, BMicrfc ch nepenKaMH npocToS aHTnwoH nocyAM, npn pa60Taxi>, npeAnpHHHTWX^ ΑΛΗ ycTpoScTBa npncTaHH») Odessae adservatur in nmseo societatis hist. et archaeologicae.
**^^*&i£fr .!^λΤΑΤΗΜΤΥΝΗθΕΐ ,ΓΙΑ^ΙΣΘΟΝΜΑΛΒΑ y
οΐΒΑ,ΡΒΛΡοίφοριίΑ
,,λκλΕΐΐλΐ^πίτοκγ
10
/οϊϊΤΡΑΤίητΑΐΥΓΓΡ /\ΤΙΘΕΪ.θΑΓλΜθ)ΤΡΛ /^ηΙΜ^ΧΑΡΑΚΤ^Α&Χ^Ν χΚοΥΝΗΧΙΔΗΡοΥΝΗ 35? _ΤοΐΗΓΑΚΓΑοΕΚΑΤοΜ ΝοΙΑΥθΗΑΑΡΡοΝΕΚ^Λ
i
ίΡΑΙΣ El^EFlEN^XNolFK
. . . ωρισ. ... . . . ε]:ν κατά την συνήθει[αν ]σια μισθον λααβά[ν < . . . ]ν οί βάρβαροι φορτία [ κατ]ακλεΐσαι ίτζϊ τό αΰ[ptov? ] οί στρατιώται υπέρ [ κατ]ατιθέσθωσαν οί τρα[πεζίται? ]ωσαν χαρακτήρα εχον[τ χα]λκουν ή σιδηρούν ή ποιήσαντα ο εκατόν[τάρχης? . . . οί ξ]ένοι αυθημερόν έκκαή(Λε]ραίς' ει δε εΐεν ξένοι έκ
Videtur esse decreti fragmeiitum, quod propter littefaturam ard II p. Chr. saeculum rettulerim. Vehei^nfcer dolendum est, qu^ e titirto graYissimi argumeDti tam exiguum friistiiium a^fcareifi'tulit, ut de restituendo decretio pmrie sit desperandum.
7 1) Huius lapidis et aliorum nonnulloSrum tabellas I misit Stcrnius, cum volumini quarto edendo operam ipsas zinco illitas (cliches) roganti mihi" sunmia comitate | navaiem. *
Μ4
TYBAS ΕΤ VICINIA.
9
Sectio IL Epistulae. 4. Tabula marmoris candidi superne fracta, alta ut nuuc est 1,34 m., lata 0,77, crassa 0,14. Margines qui ad dextram sinistramque et infra exstant, ornati sunt quadro eminenti, lato fere 0,04; infra desinit tabula in spinam basi infigendam; quae basis, una cum tabula reperta, lapidis est calcarii, alta fere 0,26 m., lata c. 0,97, crassa c. 0,71. Titulus diligentissime incisus est litteris elegantibus, altis 0,02 m., quae ubique fere bene conservatae facillimaeque sunt lectu. Infra plus 0,14 m. scriptura vacant. Primus edidit P. Becker 3II00. v. II p. 2 (a. 1850), p. 416—469, cum commentario copioso, adiecta tituli imagine in tabula lithographica (cf. eiusdem commentationem de Tyranorum statu civili russice scriptam: rpaamaHCKifi fo\Th THPHTOBT>. Oaecca 1849). Ph. Bruun in dissertatione quam de Tyrae situ scripsit 3H00. v. III (a. 1853) p. 47 — 66 titulum repetiit adiecitque Beckeri tabulam correctiorem, cum lapide denuo a se conlatam. (Eadem dissertatio pertractata et contracta Bruunii scriptorum syllogae inserta est «HepHOMopBe» inscriptae, quae a. 1879 prodiit, part. I p. 3 —13). Beckeri tabulam cum commentario repetiit L. Mercklin in Gerhardi Arclwolog. Zeitung. v. XI (1853), p. 161—166, unde sumpserunt: Guil. Henzen, Monumenti, annali e bulL puhhl. dalV Inst. di corr. arclieol. nel 1854, p.„ 67 sq., adiecta Borghesii epistola ad se scripta, et Inscr. latin. sel. coll. v. III, n° 6429; Th; Mommsen, C. I. Lat. III, 1, n° 781 (cf. III, 2 p. 1009; SuppL p. 2105, n° 12509); inde C. G. Bruns, Fontes iuris Romani ant. (ed. 7), p. 261, n° 89. Nos edidimus IosPE1. v. I, n° 3, eadem tabula repetita, quam huic quoque volumini adiuDgimus. (Repetierunt: Dessau, Inscr. lat. selectae, n° 423; Cagnat, Inscr. Gr. ad res Rom. pertin. t. I, n° 598; Minns, Scyth and Greeks, p. 640, n° 4). Reperta est tabula a. 1846 prope vicum cui nomen est Corotnoje (Koporaoe) inter oppida Tyraspolin et Akkemian situm, 35 verstis ab illo, 90 fere verstis ab hoc distantem. Pb. Bruun loco, quo tabula inventa erat, diligenter explorato, haec ad Mommsenum scripsit (v. C. I. Lat. III, 2, p. 1009. Eadem russice 3H00. v. III, p. 48): «Le village de Corotnoie est situe dans la vallee du Dniestre a deux verstes du courant principal sur la rive gauche dufleuve. Α une demi-verste au dessus du village se trouve un courganeou tumulus assez grand, a cent pas de roseaux qui s'6tendent de la jusqu'au bras principal du fleuve et que traversent ses ramifications. Α quelques pas de ce tumulus on remarque une autre elevation beaucoup plus petite qui se d^tache par une pente douce de la plaine qui Fentoure. Cest sous cette ^levation que fut trouv6e notre inscrjption par le neveu du staroste ou chef du village, Petrov, lorsqu^n labourant la terre- dans cet endroit, il donna avec sa charrue contre la partie superieure du monument. D'apres le t£moignage unanime de Petrov, de son neveu et d'autres paysans qui assistaient au deblaiement ulterieur de ce jnonument3 ce dernier se trouvait place debout sur un pigdestal, quOn me fit voir dans la cour de Ρέΐτον et que j'ai fait transporter a Odessa, pour etre gardS au mus£e de la societ6 d'histoire. . . Sous ce piodestal on trouva eiicore, au dire de P6trov, une poignee de charbon qu'il ifeut garde de ramasser, 2
10
TYBAS ET VICINIA.
Μ4
voyant que ce cbarbon avait tout-a-fait 1 air du cbarbon de bois actuel». Quomodo factum esset, ut titulus inveniretur tam procul ab oppido Akkcrman, ubi Tyram antiqanv fuisse credunt1), varie explicare conati sunt viri docti. Beckerus putabat lapidem in eum locnm, ubi repertus esset, Tyra. ab aJiquo transportatum esse, ut pro ornamento poneretur aut alii cuidam usui inserviret2). Bruunius ex eis, quae a rusticis vici Corotnoje de lapide inveuto cognoverat, persuasum habuit titulum olim eo ipso loco stetisse, quo repertus esset,. non AkkermaDi, ipsumque Tjranorum oppidum Vespasiani temporibus in ea loca translatum: ubi nunc est Corotnoje. Mommsenus cum illud probaret, addidit limitis Ioco lapidem positum fuisse apparere cum ex aJiis indiciis, tum praesertim ex subditis carbombus, conlato August. de civ. dei 21, 4, 2: in carbonil>Hs . . . tanta firmtias, nt nullo umore.camimpantur, nulla aetate vincantur, usquc adeo, ut eos sul)sternere soleant qui limites figimt ad conrhicmdum Utigatorem, guisqids post quantalibet tempora cxtiierit fixumque lapidcm limitem von esse contenderit, et Sic. Flacc. p. 141 Lachm. Inde apparere lapide quem habemus quasi termiuo signatum fuisse finem immiroitatis Tyraois concessae; plane ut lapides circa urbem Romam positi essent ab imp. Marco. At Jurgiewicz cum titulum Tschobrutscbianum ederet (v. supra n° 2), BruuDii et Mommseni sententias probare se non posse dixit, persuasumque sibi habere utrumque lapidem posterioribus demum temporibus in ea loca transportatum. ubi uterque repertus esset; si lapides olim eis ipsis locis stetissent futurum fuisse ut reliquae eorum partes ibidem invenirentur aliaque urbis antiquae Yestigia exstarent; lapidea aliunde esse transportatos iam inde apparere, quod vici, ubi reperti essent, novem verstis distarent, explicarique eo, quod Tyra flumine facillime transportari possent a Moldavis, qui saepissime per id flumen narigarent; utrumque vicum Moldavos etiamnunc incolere3). Scilicet ad eandem sententiam rediit, quam olim Beckerus pronuntiaverat; et re vera lapis Tschobrutschianus ad hiiius sententiae aiictoritatem restituendam multum facit: nuiic iam nullo niodo affirmari potest utrumque lapidem in situ repertum esse; nam etiam si quis Bruunii seDtentiam probarit, nemo tanien affirmare potest urbem totum illud novem verstarum spatiura 1) Vide I. S t e m p k o v s k i i H3CJi^A0BaHia ο MicTonojioJKeHin ΛρβΒΗΗΧτ> rpen. ποοβϋβΗΐΛ HatfeperaxTbIIoHTa EBKcHHCKaro. CII6. 1826. Cf. Beckeri et Brunnii opp. citt. et 3 . Ρ. ΦΟΗχ-ΙΙΙτβρΗΊ», PacKonKH BT> AKKepMaHfc JTBTOBTB 1912 rOAa in 3EOO. v. 31 (1913), prot. pp. 92—101. 2) «CnpaniHBaeTca: KaKHMi> ΙΙΜΘΗΗΟ ο6ρβ3θΜ·Β HaSΛβΗΊ»
6ΚΗΙΊ> KaMeHB H a CKa3aHH0M'L· M B C T ^ ?
ΛΗΉΠ>ΙΠ>
npeAnojio^eHiiS,
κοτορυπ
Η3Ί» p a 3 -
KajK.n.Bift
ΓΟΤΟΒΊ>
npeACTaBHTJb, cawoe ecTecTBeHHoe uoxieTh 6ΒΓΓΙ> ca$Ayιοπι,ββ: KpaCHBwu w ΟΟΛΒΙΙΙΟΗ KajieHt ΘΤΟΤΧ BM"BCTB CT> nBe1fl1ecTajioM'T> CBOHMTB Β-ΕΡΟΛΤΗΟ ορΗΒθ3βΗΐ> 6ι>υη> cri> npoTHBono;io;KHaro 6epera (a na ΗΘΜΊ>, KaKi> BH^JIH^
no cBa^'BTeJii>CTBy BCBXI> nncaTejiefi HaiOAHJicn THpact) AJIH yKpameHifl Kaicoro Bu6j&h ca^a HJH TOMy ΠΟΑΟΟΗΒΓΟ ynoTpeOJieHia, na HacToamee M-BCTO, IXB OHT> nocTaBAeH't
6hui-b», Becker 1. c. p. 422,
3) Francogallice v. cl. haec ita exposuit (russice paulo aliter): «Sans discuter les opinions citoes [sc. Bruunii et Mommseni], je ferai obsenrer: 1° que les deuxinscriptions ont 6te deterrees dans des villages eloignes de neuf kilom^tres Tun de Tautre; 2° que les fragments qui manquent n^nt pu etre retrouves; S° qi^on nJa trouye jusqu'a present sur Jes lieux oh les pierres furent decouvertes ni decombres, m monnaies, ni morceaiix de vaisaelle cassoe, ni autres preuves de 1'existence d'une ville; 4° que le transport par eau etant facile, nons avons tout droit de croire que les pierres ont ete transportees par les Moldaves qui, pendant ]a domination turque, s'etaient etablis sur la rive gauche du Dniester, d'autant plus que ce sont eux qui etaient charges de fournir, arec leurs galeres, du bois de caastruction et de chauffage pour les forteresses turquee. Les vilia&es de Korotnoie et de Tcbobroutchi Bont jusqu^ nos jours habitos par les Moldayes»,
ΙΜ
11
TTRAS ET YIOINIA.
occupasse. quod inter utrumque vicum est. lapidesque in diversis urbis partibus fuisse positos; at si necesse est statuerc alterutrum lapidem esse transportatum, idem probabiliter de altero conici potest. Addo ea quae Bruunius a.ttulit. ut senteutiam suam probaret, levissimi momenti omnia esse, Mommseni vero sententiam. quamvis Augustini loco nixam, omnino esse improbabilem: quis enim animuni inducere potuit monumentum in primis grave marmori pretioso accuratissime incidere eo tantum consilio, ut in solitudineni ab urbe remotissimam transportaretur ibique limitis poneretur loco? Immo oppidanis necessarium fuit quasi optimus immimitatis concessae testis, servandinaque fuit in tabulario publico aut έν τω έπισημοτάτω της πόλεως τό-ω, non loco deserto; si quidem termino necesse fuisset finem immumta.tis Tyranis concessae signare (quod per se non est probabile: immunitatem enim. utMommsenus ipse lnonuit, aut per Illyricum universum habuerunt Tyrani, aut in solo portu Tyrano), certe lapidem λ-ilem cum brevi inscriptione posuissent, non item omnia documenta incidissent? quae ad immunitatem pertinerent. — His Jurgiewiczii et meis ratiocinationibus perpensis Monimsenus C. L L. III Suppl. p. 210eTad n° 12509 scripsit explosani esse opinationem, quam invitus admisisset, ut antiquo loco teneret lapidem repertum esse, neque restare nisi quod olim Beckerus proposuisset titulum utrumque ex Tyrae ruderibus in eum locuni avectos esse, ubi postea emersissent. Lapis brevi postquam repertus est, Odessam transportatus et museo soc. hist. et arch. inlatus est. ubi hodie servatur. Cum tituluin ederemus IosTE1. v. I, n° 3, Beckeri tabulam a Bruunio correctam et a nobis cum lapide diligenter conlatam repetendzvni curavimus; quam cum conferreimis, tam accurate exscriptam lapideque expressam esse apparuit, ut nihil nisi hasce res minutissimas sane in schedis nostris notaremus: versuum 32 et 42 primae litterae (illic O, hic I) ceteris aliquanto maioree in lapide sunt; v. 45 post Π litteram in lapide est punctum; v. 43 consulum nomina et v. 44 litterae ¥ΠΑΤ in litura exaratae sunt. (v. tabulam I).
Versus 7 priores, qui in lapide iion exstant iiitegri, varie restituerunt editores; nos Mommseni supplementa, ut par erat, adoptavimus. [Exemplum
epistulae ad
Tertullum].
[Misimus tihi ejmtulam ad' Hcradilum, unde infelleges, quid statuerimus de mimumtaie, quam Tyrani sibi concessam esse contendunt. Quam licet admittere non soleamus nisi pril vile]gii <mct\oritote perpensa et origine immu]nitatis inspeda, qtwd ns[urpatum esse diu qud\qua ratione videbatur, cum iusta [moderati]one servavimus, ut neque ipd eons[uetudi]- . 2*
12
TSHAS ΈΤ YICINIA.
Jk 4
5 w-e dkiiurna pellercntiir et in po8te[ru-ni] decreta civium adsmnend<mtm c&mi[liis] 2>raesidis provinciac c(larissimi) v(iri) pcrpendercntn[r'\. Exemplum
epistulae
ad
Heraclitum.
Quaniquam Tyromorum civitas or(i)(jincm 10 dati bcmficii non ostendat nec faciie, qnae per crrorcm atit licentmm Mswpata mnt, pracsoriptione twtiporis confinnentur, tamen, quoniam divi Antonini pareniis nostri littera$, sed .et fratrum imperatorum cogitamits, item 15 Antonii Hiberi gravissimi praesidis, qiiod attinet ad ipsos Tyranos quique ab iis secundwn leges eornm in numerum civium adsumpti sunt, ex pristino more niJdl midari volumus. Retineant igitur qnaqua ratione quaesitam sive possessam 20 priv-ilegii causam in promercalibus quoquc rehns, qnas tamen pristino uiore professionihts ad discernenda munifica mercimoniorum edendas esse meminerint. Sed cum Illyrici fructum per ambitionem deminui non oporteat, sciant 25 eos, qid posthac fuerint adsumpti, fructim immunitatis ita demum liabituros, si eos legatus et amicus nostcr v(ir) c(larissimus) iure civitatis dignos esse decreto prommtiaverU. Quos oredimus satis a- . hundeque sibi consulium, si grati fuerint, exi30 stimatiiros, quod origine heneficii non quassita dignos lionore civesfieripraeceperwvus. Όουινιος Τέρτυλλος άρχουσα, βουλή, δή μω Τυρανών χαίρείν. Άντίγραφον των θείων γραμμάτων, πεμ35 φθέντων μοι υπό των κυρίων ημών άνεικήτων καί ευτυχέστατων Αυτοκρατόρων, τούτοις μου τοις γράμμασιν προέταξα, 8πως γνόντες την θείαν εις υμάς μεγαλοδωρίαν τη μεγάλη αυτών -τύχη ευχαριστή40 σητε. Έρρώσθα: υμάς και εΰτυχεΐν πολ λοίς ετεσιν εύχομαι. Άπεδόθη προ
j\|o 4
ΤΓΒΑΒ ET VICINIA.
ty' καλανδών Μαρτίων, Ληνεώνος η \ Ανεστάθη επί Μουκιανου κα! Φάβιανου ' ύπατων, εν τψ εμρ' ετει, 45 αρχής Π(οπλίου) Αίλίου Καλπουρνίου.
13
d. 17 m". Febmarii α. 201 ρ. Chr.
Ad ν. 2 cf. quae Mommsenus dixit C- L Lat. ΠΙ, 2, p. 1009: «Bruunius me docuit v. 2 in lapide post QLVOD superesse litteras dimidiatas non VO, ut contendit Beckerus, sed VSVRP; itaque pro eo quod ego proposui u[su receptum esse] iam apparet substituendum esse murp\atum esse diu] eadem fere sententia». Tres epistulas lapidi incisas videmus, duas impsratorias, quarum prioris non exstat nisi pars extrema (vv. 1 — 7), altera superest integra (w. 8 — 31), tertiam Ovinii Tertulli magistratus Romani ad magistratus senatumque et populum Tyranorum datain (vv. 32—41); infra tenipus, quo titulus positus fuit, aerae Tyranae anno 145 indicatum est et consulum Romanorum nominibus, Muciani et Fabiani, qui a. 201 p. Chr. munere functi sunt, imperantibus Septimio Seyero et Caracalla. Beckerus probare studuit epistulam quae est ad Heraclituin ab imperatore Commodo datam esse, altera autem, quae illi in lapide anteposita est, ab imperatoribus Severo et Caracalla Commodi edictum confirinatum; quam sententiam Bruun. Mercklin, Jurgiewicz (v. supra ad tit 2) secuti sunt, quamquam in titulo nihil fere Beckerus invemt, quo eam confirmaret, nisi quod divus Antoninus, quo nomine et ille et alii viri docti M. Aurelium designatum esse putant, imperatoris parens dictus est. Gotitra Henzenus rectissime observavit vocem communem quae est parens pro patris voce consueta usurpatam magis Severo et Caracallae convenire, quia ille se M. Aurelii filium lubenter dixisset, tumque hic eiusdem non filius, sed nepos fuisset; praeterea notavit Henzenus, si epistula ad Heraclitum a Commodo scripta esset, Severuni et Caracallam eius exeniplum suae ipsorum epistulae addituros non fuisse, sed meinoraturos solum, sicut M. Aurelii et fratrum imperatorum et Antonii Hiberi epistulas1). Nec alia est Th. Mommseni senteiitia3). Verum vidit Dessau, qui «divi Aatonmi parentis nostri» commemorationem ad Antoninum Pium refert. De hominibus, ad quos imperatorum epistulae dataie erant, post Henzeni et Borghesii 1) Ipsa Henzeni verda adponere placet: «In primo fessore di Dorpat sia stato indotto a quel parere dal luogo credo non abbisognar di giustificazione veruna, Be nome di parens nostcr, del quale vien designato il divo li attribuisco ambedue agli Augusti Severo e Caracalla, Antonino, essendo notissimo che Settimio Severo amava al cui impero appartengono i coasoli Muciano e Fabiano di chiamarsi iiglio del medesimo, meitre puranco Tescitati in ultimo e corrispondeuti alP anno 201 delP era pressione piii generica di pxrens in luogo del consueto nostrs; ne so intendere, come mai il Mercklin abbia po- pater convien bene agli imperatori Severo e Caracalla, tuto assegnarne il secoiido a Commodo, opinando che gli yisto che quest' ultimo non era figlio, ma nipote di anzidetti Augusti nell' atto di confermare i privilegii de' M. Aurelio». Tyrani con apposito loro rescritto, yi avessero aggiunto 2) In epistula ad Th. Struvium data, cuius partem la copia di quell7 epistola del Ioro predecessore, in luogo Ph. Bruun 3H00. v. VIII p. 349 attulit, haec ΤΙΓ clarisdi citarla semplicemente, come fu fatto cogli antecedeitti simus scripsit: «Je soutiens que les deux lettres impereecritti di M. Aurelio, de dm fratelli e di Antonio riales viennent des memes empereurs, et je ne comHibero. Imperocclie non posso credere, che il dotto pro- prends pas pourquoi on attribue la seconde a Commode».
14
TTRAS ET VICINIA.
JV° 4
quaestiones subtilissimas Mommsenus liaec scripsit: «Praeses. cuius haec est epistula ad Tyranos, L. Ovinius Tertullus est legatus Augustorum Moesiae inferioris imperantibus Severo et Caracalla, notns praeterea tam ex nummis Nlcopolis ad Istrum inscriptis Augustorum ex illorum legatique nominibus (Borghesi dec. XV, 8 opp. 2 p. 224)1), quam rescriptis quibusdam (Dig. 38, 17, 1, 3; 49, 15, 9. Cod. Iust. 8, 51, 1). Eodem officio antea functus est Antonius Hiberus (v. 15) fortasse non diversus ab eius nominis consule ordiuario a. 1332). Mittit Tertullus Tyranis epistulam de eorum immuoitate ad se datam ab imperatoribus Severo et Caracalla (34 sq.), cuius non extat nisLpars extrema (v. 1—7); integra tameii superest altera epistula, cuius simul exemplum accepisse videtur Tertullus, de eadem re ab imperatoribus scripta ad Heraclitum quendam, quem apparet in reditibus Illyrici pro magistratu tunc versatum esse et fortasse obtinuisse procuratoris Augustorum officium iu eadem provincia»8). Quae cum ita sint, facile intellegi potest cur imperatores eodem tempore de eadem re duas scripserint epistulas. Nimirum in altera ad procuratorem data singillatim ea exposuenint, quae de Tyranorum privilegio statuerant, altera provinciae praesidem de iisdem breviter certiorem fecerunt; cumque consentaneum esset himc, noi] procuratorem, civibus Tyranis nuntiare, quid de privilegio eorum imperatores statuissent, hoc munus ita absolvit, ut exempla epistularum imperatorum suae ipsius epistulae praeponeret, non ut ipse earum argumenta exponeret. Haec fere Henzenus, qui cum ita rem intellegeret, supplementa epistulae prioris proposuit, quibus ex parte Mommsenus usus est. Cui provinciae Romanae adscriptus fuerit ager Tyranus quandoque ei adiunctus, Mommsenus post alios verissime explicavit, cuius verba integra hic proponenda videntnr: «Regionem Tyranam non Daciae provinciae, sed Moesiae inferiori attributam esse item ostendit Ptolemaeus (3, 8. 10), Daciam orientem versus terminans fluvio HierasoN(Sereth) totamque Bessarabiam quam bodie dicimus oramque adeo maritimam universam ita secer-
1) Vide nunc Pick, Die antiken Munzen Nord- Anto[ni]nus Aug. Irib. \ pot. II et \ L. Septimius Ge\ta griechenlandsy ν. Ι (Berl. 1899), nn<> 1271—1283; 1449— Caes. Aug. re\8tiiuerunt per G. \ Ovinium Tertul\lum leg. 1452; 1516—1534; 1622—1625. pr.pr. | Μ. Ρ. X. (Haec indicavimus IosPEi. ν. Ι add. 2) De Antonio Hibero Ca.gnat 1. c. conferri iubet p. 219). Adde titulos quos ediderunt Tocilescu, Arch.Prosop. imp. Rom. I,p. 100, nO 667. Cf. etiam G. E. Stout, epigr. Mitth. aus Oest. γ. XI, ρ. 44, n° 57 (ex opp. ConThe governors qf Moesia (Princeton 1911), p. 55, JV» 84. Btantia) et p. 69, nO 143 (e vicinia Oernaflrod) atque Do3) Heraclitum procuratorem fuisse iam Beckerus maszeweki ibid. v. X p. 243 (ex opp. Ούλπία Νιχόπολις coniecerat, qui tamen non recte Ovinium Tertullam eodem ή πράς "Ιστρον). (Haec adiunximus v. IV add. ρ. 263). munere functum esse putabat. De Heraclito Cagnat 1. c. Omnino C. Ovinii Tertulli nomen referunt lii tituli latini: conferri iubet Prosop. imp. Kom. III, p. 135, n* t>2. C. C. I. Lat. III, nno 7540 (a. 201), 7602-4 (a. 200), 12370= (non L.) Ovinium Tertullum Moesiae inferioris legatum 14209&, 14428 (a. 198), 14431, 14447, 14461 (a. 200). pro pr. fuisse a. 200 et 201 comprobarunt tituli duorum Cf. praeterea Cagnat, IrR. v. I, nnO 575, 576 (cf. add. lapidum miliariorum Hirschovae repertarum, quos edidit no 1418), 612. Cagnat de C. Ovinio Tertullo conferri Tocilescu Archaol.-epigr. Mittheilungen aus Oesterreich, iubet Pros. imp. Bom. II, p. 443, n° 127. Cf. fetiam Stout v. VIII (1684), p. 29, nn<> 5 et 6. Horum alterum integrum | 1. 1. p. 60, n° 92; Β. ΦΗΛΟΒΧ, IlepuoduM. cnuc. 68 (1907), his adscribere iuvat: Imp. Caes. L. Sep\timius Severus | | p. 629 sqq. et E3eibcmux na δζΛχαροκοηιο apxeoxoi. dpyotc. Pius Pertinav \ Aug. Arab. Adiab. \ ParU Max. cos. , III, 2 (1913), p. 343. II, | trib. pot. VIII, | imp. XT^p.p., et | Imp, Caes. Μ. | \
»4
TYRAS ET YICINIA.
15
nens a Dacia, ut Tyra sit in Moesia, Olbia vero extra provinciam in Sarmatial). Quod confirmatur cum Dionis loco 68, 12, ubi Decebalum scribit petiisse a Traiano ut sibi agrum ad Istrum usque concederet, tum, sicut observavit Borghesius, nummis Tyranorum incipientibus (v. elenchum Mcm. de la soc. d/ardu de St Petersbourg 3. a. 1849 p. 192) ab Vespasiano, qua aetate nulla etiam tum fuit Dacia provincia. Finiunt autem tam hi quam Olbiopolitani imperatorii incipientes demum a Septimio Severo (Kohne musee Kotschubey 1 p. 83 sq.) utrique sub Severo Alexaudro. Videtur igitur Moesiae inferioris pars trans Danuvium barbaris cessisse imperante Maximiiio (v. vita Maximi et Balb. c. 16: suh hispugnatnm α Carpis contra Moesos fuit et Scythid hclli pincipium et — excidium eo tenvpore — Histricae oivitatis), aliquanto ante quam relicta est Dacia provincia nniversa sub Gallieno. Quando vcro redactus sit in provinciae formam ager Tyranus, videmur doceri lioc ipso decreto, unde (v. 42 sq.) iDDotuit epocha Tyranoruni annum p. C. 201 numeraDS 145 incipiensque ita anno p. C. 56 aut 57 imperante Nerone. Nam Tyranorum omnino haec clausula est, ut non legatus diem notarit epistulae acceptae (άπεδόθη), sed magistratus urbicus (scilicet archon P. Aelius Calpurnius in fine memoratus) adscripserit et diem acceptae epistulae et annum, quo publice proposita est. Monuit autem optiine Borgliesius eo ipso tempore (cf. eundem mmali delV Inst. 1839 p. 157) Ti. Plautium Silvanum Jegatuia Moesiae praefuisse et pro. vinciae fines Cliersonesum versus protulisse secundum notissimum elogium (Orell. 750): legat. pro pract. Moesiae, in qua plura quam centum mill{ia) ex numero Transdammamr(um) ad praestaMa fribufa cum coniii(jib{iis) ac liberis et prhicipib{ns) aut regibus stiis transduxit . . . \pacem provmciae et confirmavit et protiMU. Tyranorum immunitas quid esset, idem vir doctissimus ita definivit: «Privilegium de quo agitur est iiiramnitas, id est ut liceat civibus Tyranis merces ita accipere, ut conductoribus portoriorum edantur quidem (v. 22), nec tamen portorium solvant idque fiat non solum in usuariis mercibus, id est quas emptor suo ipsius usui destinat, sed etiam in promercalibus ■ (v. 20; cf. Marquardt enchir. 3, 2, 209). Utrum privilegium personis datum sit an loco, id est utrum hanc inmiimitatem TyraDi habuerint per Illyricum universum an quod magis crediderim in solo portu Tyrano, ex titulo diiudicari non potest». De eadem immunitate cf. Dessau Hermae v. 19, p. 530. De professionibus (v, 21) v. Rostowzew, Arcliiv fwr Papyrusforsclmng, v. IV, p. 309 sqq. De mtmificiS mercimonionum (v. 22) Beckerus Borr ghesius Mommseuns Pauli verba conferri iubent Dig. 39, 4, 4: divns Hadriamis scripsit, ut quoties (praeses) usus szd cama mittet quendaW' emptumm, significet libello manu sua "subscripto eumqtie ad publiccwmm mittat, ut si quid amplius quam mandatum est fransferet, ' id tmmificum sit De Illyrico (v. 23) haec docuit Henzenus: «.. .tutte le provincie comprese da'Romani sotto il nome comune d' Myricum formavano un sol complesso doganale, corrispondente a 1) Id iam Bruunius ante Mommsenum probavit 3ΪΙΟΟ. τ. ΙΠ ρ. 61 sq. coutra Beckerum, qui Tyram Daciae provinciae adscriptam esse putabat.
16
Jfe 4
TYBAS ET VICINIA.
quello delle Gallie col quale coniiun^a icf. Mommsen, die Schvciz in Ramischw Zcii ip. 8). Ed erano quelle provincie, secondo ci narra Appiano Illyr. 6 [το τέλος τώνδε τώ\ εθνών από άνίσ/οντος "Ιστρου μέχρι της Ποντικής θαλάσσης υφ' εν έκμισθοϋσι(Τω^αΤοι) και Ίλλυρικόν τέλος προσαγορεύουσιν], oltre Γ Illirico proprio tutte le altre situate al meriggio del Danubio, vuo' dire la Rezia, il Norico, le Pannonie e le Mesie. Di esse narraci espressamente il lodato autore, essersi unitamente affittate le rendite doganali, qualificandosi come p&rtorhwi, Illyricum, ossia in greco τέλος Ίλλυρικόν. La quale cosa adimque vien egregiamente confermata dalla lapide nostra, in cui veugono ordinate misure per impedire che il frutto delP Illyricum non vada dimimiito soverchiamente modiante Taccordata immunita de' Tyrani (vv. 24 segg.), nonche dall· epigrafe Gruteriana 83, 5 [ = C. I. Lat. III, 1, n° 4015; cf. ibid. nn° 751, 752, 753 et quae ibi adnotavit Mommsenus], che, benche ritrovata a Poetovio della Pannonia, fa nompertanto menzione d'im conductor port-ωϋ Illyrki». De portorio Illyrici Cagnat IrR. v. I p. 202 conferri iubet libmm suum Etudc liistariquc.sur lcs impots indirects cliez les Romains, p. 20 sqq., et Domaszewski, Arch.-ep. Mitth XIII (1890), p. 126 sqq. Vide etiam Μ. Η. ΡοοτοΒΠ,βΒ'Β, ΗοτορίΑ rocyAapcTB. oTKyna BT> PHMCKOH HMnepin (Οπδ. 1899). ρ. 80 sqq.: Μ. Rostowzew, Geschichte der Staatspacht m der Γδιιι. Kaiserzeit (Leipz. 1902), p. 65 sqq.;#0. Hirschfeld, Die Kaiserl. Verwaltungsbeamten bis auf Diocletian (Berl. 1905), p. 85 sqq.; V. Ivanov, De societatibiis vectigalium publ. populi Roinani (Petrop. 1911). p. 121 sqq. De epocha et anno Tyranorirra cf. quae ad tit 2 dicta simt Consulum nomina v. 43 in litura exarata esse supra monuimus. Utrum autem quadxatarins, postquam in nomine alteriusutrius consulis erraverit, postea id correxerit^ ari prius aliorum consulum nomina incisa fuerint, diiudicari non potest
I l e p e B O A i » . [Ronin nuctMa in> T&pmyAAy. — Mti nocaaJH τβ6£ nHCLMo, adpecoeannoe ΚΊ» repaKJurry, H3i» KOToparo ΤΗ y3Haeint cAfcjiaHnoe HaMii nocTaHOBjaeHie OTHOCBTC.II>HO CBotfoAti οττ> ΠΟΙΠ-ΊΗΗ-Β, κοτοργιο npncBonBaiorB ceofc ΤκρΗΗβ. ΧΟΤΗ ΜΗ οόϋΚΗΟΒβΗΗΟ aonycKaeMij ee He HHaMe, KaKi> πο oocyjKAeHin ocnoBaHifi 9mou οΗΗοχο,ι ,ΗτβΛΒΗΟοτι,ιο coxpaHHJiH το, Ητο Kaaaaocb Λ&ΒΗΟ Bonie^niHMrb ΒΊ> ynoTpe6jieHie Ha KaKOMi> 6u το ΗΗ OHJO
H p H B H J i e r i H Η ΠΟ pa3CMOTp*BHiH npOHCXOJKfteHiH CBOtfOftfcl ΟΤΙ» Π Ο Η Ι ΐ ά ί π » ] , HO €Tb δαΗΗΟΜτ CAyWlb
MM CT> CnpaBe^^HBOK)
OCHOBaHlH, KaK1> ,Β,ΛΗ ΤΟΓΟ, HT06bI Η β JIHIIlHTfe HX1> AaBHHIHHJirO θ6ΐ>Γϊ8Λ, TaKT> Η RRSL ΤΟΓΟ, MT06i>I ΒΠΟΟΛ'ΒΛΟΤΒίΗ ΠΟ-
CTanoBJieHifl ο npuHflTiu mibocb UAU dpyvuxi AUHZ wb MHCJIO rpa/KAaH-b 6BIIII npeftCTaB.iaeMti Ha 6jiaroycMOTp*BHie ciHTejibHiHniaro npaeiiTejiii np0BHHi;in. ΚΟΠΙΛ nuc*Ma Μ repaKAumy. — HecMOTpa Ha το, ΗΤΟ rpawi.aHCKaH o6ui,HHa THpflHt He ο6ι>Λ0ΗΑβΤΒ προΜΟΧΟΗ^ΛΟΗίΗ A&HHOti
efi
JltrOTBT, Μ MTO ΠρΗΟΒΟβΗΗΟβ H e n p a B H J l b H O HJIU np0H3B0.1I»H0 Η β MO/KCn> 6i»TTL· ΠθχΤΒβρ}ΚΜβΜΟ
lπ HMnepaTopoB-b Η no^TeHKBHuiaro
rpaMOTL·! po^HTe-ia iiamcro, 6.ia/KcnHoH Τ^ΜΛΤΜ AHTOHiiHa, npaBHTe.iii ΑΗΤΟΗΙΛ rnoepa, MBI, ^ITO KacaeTcn ^o caMinfb TiipHH i> Η Τ^ΧΊ>, κοτορΒίβ npnHaTbi HMH ΒΊ, ^HCJIO rpa^^aHt no nxt 3aK0HaMi>, Ήβ Hve.iaeM'B HHKaKoro ireMfeHeHia npe»vHaro ΟΟΒΙΗΟΛ. IIoceMy npaBO Ha npnBH.ieriio, Ha KaK0Mi> 6u το ΗΗ 6MJIO ocHOBaHin ncnporoeHHoe HJBU npioop^TeHHoe, nycTB ocTaeTCfl 3a HHMH Η OTHocnTejbHO πρβ^ίβτοιπ> TOproBJii , ci> TB"MT> oxnaKOJKe, IITO6BI OHH ΠΟΜΗΗΛΠ Ο Η6Ο6ΧΟΛΗΜΟΟΤΗ 30ΛΒ3ΑΤΒ MXt nodA&KatyUMi 6AacwAMi πο npe>KHeMy otfHnaic, AJIH jpaajinneHia TOBapOBii, now6»am,uxi> onjiaTE ΠΟΠΙΛΗΗΟΚ). Ho TaKi> KaKi> ^,ΟΧΟΛΜ H.uiHpHKa Ηβ ΛΟΛΗ^ΗΒΙ yMeHLinaTbCii BCTBACTBie npOHCKOBi», το ^a oyAerB HMT> JISFECTHO, HTO T^, κοτορυβ ΒΠΟΟΛ-ΒΛΟΤΒΙΗ 6yiyn» npuHHMaeMti TaKOMi> cjiyna^ oyjLjrL· UMrbm* npaoo nojn>30BaTLCfl CBOOO^OK» ΟΤΊ> ΠΟΠΙΛΜΗ-Β, ecJiii οίΗΤβΛΒΗ'ΒΗΠιίιΙ -leran.y Η ^pyn> Hamt ocoOtiMi ^eKpeTOM-b Ο6Τ>ΗΒΗΤΤ3 HXI> ^ocTofiHUMH npaBa rpaHi^aHCTBa. Μ Η noiaraeMi>j HTO ecjrn OHH ne 6y^yTB He6iar0AapHMMH,
ΤΟ OU-BHHTt BCK> Pe.liiMHHy Η Ba5KH0CTB 0 K a 3 a H H 0 H BM1> MHJIOCTH, TaK1> KaiCB ■ ΜΗ, Ηβ ΒΧΟ^Η ΒΤ)
pa3CM0Tpinie προΗοχοΛ^ι,βΗίΗ HXI> jifcroTbi, acBejfe.iH npn3F^aTh HXT> ^ocToftHBiMH necTH rpaagi,aHaMH.
Λ°5
ΤϊΕΑΒ ΕΤ V1CINIA.
17
rjjucbMO TcpmyA.id]. ΟΒΜΗΪΙΊ TepTyjjrb B.iarrjiM-b, coBisTy n HapOAy ΊΉρίΜΐ otceAaewb nApaBCTBOBaTb. Koniio ujaroroBtriHO-MTiiMbiXT> uocjiaiiifi, npiic.iaHHbix-b ΜΗ£ OTL B:iaAUKT> HaimiX-b, Heno6fcA«MbixTb n 6;iarono.iviH-Biininxl· iiMnepaTOpOBb, n npcAnoc.iaj-b MoeMy HacToamewy UHCLMV, AΚΘΟΤΒΘΗΗΒΙΛ κι> ΒΛΜΊ* meipoTBi, foaroAapnjin nx-b BbicoKyio cyAb6y. }Ke;iaK) Ba.Mi> 3Apani;i n 6.iaronojyMin Ha ΜΗΟΠΗ ji-fcTa. —
ZaHO BT> 13-fi deni χο MapTOBCKiix-b Ka.ieHAi», .IwnaoHa 8-ro dnn. — IIocTaiueHO ΒΊ> KOHcyjLCTBO MyKiaHa Η <|>a6iaHa, BT> 145-ΜΊ> roAy. BT> apxoHTCTBO Π. 3 j i a Ka.ibnypHi^.
Sectio III. Tituli dedicatorii. 5. Basis marmorea a sinistra fracta, a. 0,18 m., 1. in fronte supra 0,218, infra 0,24, cr. 0,145. Titulus fronti incisus bene etiam nunc legitur; litterae circa 0,013 m. altae arcte admodum positae sunt. Ad ectypi chartacei fidem a Fr. Knauero professore Kioviensi missi edidi Mam. J& 9, p. 58, n° 1; posthac imagine photograplnca ab Oreschnikovio accepta (quain hic praebeo) lapidis descriptionem dedi Mam. JMs 17, p. 82. Iterum edidi IosPE1. IV, n° 1. Lapidem a. 1891 Knauer in oppido Akkerman iuxta arcem invenit apud Gregorium Antonov fabrum lignarium, qui dixit eum a. 1889 in aula sua casu effossuni esse. A. 1892 lapis Consilii Imperialis archaeologici decreto museo historico Mosquensi inlatus est, ubi hodie adservatur.
. . . ς Κρατίνου Σαράπιδι, "Ισιδι, . . .θεοΐς συν(ν)άοκ χαριστήριον.
Cura Serapide et Iside Harpocrates maxime et Anubis colebantur ut θεοί σύνναοι; sed uter in lapidis parte fractura ablata fuerit nominatus, certo dici nequit. Utcunque est, probat titulus deos Aegyptios in liac quoque remotissima plaga esse cultos1) et optime supplet testimonia a G. Drexlero collecta, qui de horum deorum cultu in regionibus Istro adiacentibus dissertatione separata egit2). 1) Cf. G. Lafaye, Histoire du culte des divinites ^Alexandrie hors de P^gypte (Par. 1884); Roscher in Lex. d. gr. und rom. Myth. s. v. Isis, Ausseragyptische Kulte (II, 373—423); H. II. HoBOcaACKiii, KT> Bonpocy ο KyjLTB H3UABI BT> Γρβιι,ίΗ ΒΊ> JKMHIIp. iWJIi> 1885, OTAKJI. ΦΜΛ.; Α. Rusch, De Sarapide et Iside in Graecia
cultis. Berlin 1900 (diss.); 0. Gruppe, Griech. Myth. und Religionsgeschichte, Π, p. 1560 eqq. 2) W. Drexler, Mythol. Beitragc.Heftl.DerCultuB der agyptischen Gottheiten in den Donaulandern, Leipz. 1890 (V. pp. 89—97).
18
tt 6
TTEAS ET VIOINIA.
Titulum II sive I a. Chr. saeculo non esse recentiorem puto cum propter litteraturam (et maxime quidem TT litterae formam), tum ideo quod t (iu vocibus Κρατίνου et "Ισιδι) nondum per ει scribitur. De vestigiis deorum Aegyptiorum cultus in ora Ponti Euxitii septentrionali et de tituli nostri aetate egit A. Sonuy professor Kioviensis in Φ06. ν. V, 1, p. 53 sq., eui respondi ibid. p. 140 sq. Cf. etiam qnae dixi JKMHIfy. 1896, m. Ianuarii, cl. hist.-phil. p. 17 in nota 5. 6, «Parallelepipedon» lapidis calcarii vilis supra epistylio ornatuia, infra fractum, a. ut nunc est fere 0,91 m., 1. 0,62, cr. 0,42. In fronte titulus est, cuius supersunt yersus novem litteris fere 0,05 m. altis inscripti, quae etiam nunc bene dispiciuntTir. Lapis vere a. 1890 effossus est in vinea A. Arnautov mercatricis, MD fere passus ab oppido Akkerman distanti. Atit. Al. f. Matvejev iussu Consilii Imp. archaeologici loco, ubi lapis extractus erat, et lapide ipso explorato, Consilio relationes et imagines duas photographicas misit, quibus usus titulum edidi Mam. ]6 9 p. 59 sq., n° 21) (inde repetiit 1) ΙΪ3Ί> npncjiaHHiJXT> A. A. MaTB-feeBUMt ΒΊ> IIMH. ΗβοΜοτρΛ Ha BUBSTpHBinyiocfl KaKt jiHi;eByio noBepxApxeojiorHHecKyK) KoMMiicciio AByx^ ΠΟΑΡΟ6ΗΒΙΧΊ> ΟΤΗΘ- HOCTB, TaKT> Μ H^EKOTOpbie UITpHXH BT> OHepTaHiH OyKBTb TOBTb 3aHMCTByeMi» (ci> coKpameHi«Mii) cjrfcAyiODAifl Α&Η- (Hanp. nonepenHBie B t JHT. A, XBOCTHKH B B ΛΗΤ. S Η ΑΡ·) HUfl 0 MBCTE Η οόοΤΟΛΤβΛΕΟΤΒαΧΈ ΟΤΚρ-ΒΙΤΪΗ KaMHfl Η Ο HHTaeTCH cJ.>aBHϋτeJIL·Ho He TpyAHO. OHa pa3Mtin,aeTCH BHXDaHejit ero ΒΒΑ'Β.
B t 9 CTpoKaxt u HanepTaHa Ο6ΗΗΗΒΙΜ*Β
«KaMeHt ΒΛδκβΗ'Β pa6oHHMH npn noca^K^ BHHorpaAa Bi, iuaHTaiuii, npHBaAaejKameR aKKepMaHCKOii KyircnxB A. A p H a y T O B o f i n pacnoJio;KeHHoii noAvAKKepMaHOMT» BT> pa3cTo«Hiu e.H.Ba OABOB BepCTH OTB ropo^cKofi oKpaiiHii, y se^yiAeu H3i> AKKepMaHa ΒΊ> V-BBAB προ·Ε3;κβΗ ΛΟρΟΓΗ, H3B-ECTHOH y Μ'ΒΟΤΗΒΙΧ'Β >ΚΗΤ6ΛβΗ HOAt ΚΛΙΉΚΟΗ aHepKeccKofi». BHHorpaAHHKii o r t AOp°rH ΟΤΑ^ΘΕΊ, KaHaBofl, M"BCTOHaxoHi,n,eHie naMHTHHKa OTCTOHTI> ΟΤΊ> nocjrBAHefi inaraxt B t 15-TH. KaMeHB CKpbirc> ΒΊ> ΜΛΓΚΟΗ ΠΟΗΒΊ. BHHorpaAHHKa, Ha rjiyOHHt n e 6οΛ·Ββ 2 apmnH-B
αMOHyMeHTaaL·BBIM'L·»
0TB ΠΟΒβρΧΗΟΟΤΗ. KaiCB ΒΊ. TOSTB 3Κβ BHHOrpaAHHK-B, TaKl>
n no ApyryK) cTopOHy «HepKeccKofi Aopora», "ΒΊ> προτκΒοjieMcamaxt ΒΗΗΟΓΡΒΑΗΒΙΧ-Β nJiaHTan,iflXT>, y * e npn caMOMt
ΠΐρΗΦΤΟΜΤ>,
ΗΒΙΜ-Β BrJiyOB. CpeAHlfi
pa3Mipt
ΛΒΤΗΗΟΚΗΜΤ>
3aypJIAH0 ' BBIC^BHeH6yKB'L· HOHTH 2 AK>fiHa.
3BaKH npenHHaHifl oxcyTCTByiorB ΗΛΗ, ΒΪρΒ·Ββ CKa3aTt, Ηβ pa3JIHHaK)TCH CpeAM MHOHeCTBa ΑΒίρΟΚΤ» BT> BtlBfrrpHB-
racflcii ποΒβρχΗΟοτπ 11 nycxtix'L· MSCTB OTB BBinaBmax-B ρ^ΚΟΒΗΗΊ>. [ H a ΦOTOΓpaΦHMeCKHX'B CHHMKaXTj BO ΜΗΟΓΗΧΊΪ MBCTaXTb flCHO pa3.1HHaiOTC« JIHCTOMKH, ΗΜΒΙΟΙΙΐίβ BTb 3TOft
HaAnncn cjy;Ke6Hoe. 3Ha^eiiie — A - ^ pasA^JieHia CJIOBT>. B . I,]. ropH30HTajm οτροκ-Β BbiAepHiaBBi AOBOJILHO npaBHJIBHO, HO HHTepBaJiBi MeJKAy ΛΗτερτ» Ηβ BcerAa paBHoMBpHBi, BHorAa upeACTaBJi^H co6oK) KaKt 6BI n e p e p u B t CJLOBB,
ΟΗβΒΗΑΗΟ B1> 3aBHCHMOCTH OTT> KaHeCTBa KaMHH,
MBCTaMH npenflTCTBOBaBBiarO
CBOHMI. paKOBHCTL·Ill'B CO-
CTaBOMT) HaHepTaHiio jHTept». ΟτΗΟΟΗΤβΛΒΒΟ ΟΤΑ'ΒΛΒΗΒΙΧΤ, 6γΚΒΤ> Α. Α. MaTBteB*L· CH.HLHO BblBXTpiiBIIIHXCfl ΗβΙΟΒ'ΒΗβΟΚΗΧ'Β ΚΟΟΤβίί Η ΗΒρβπκκ APeBHeii ropmeHHoii yTBapn H3T> KpacHOBaxofl saM^naerB: «ΟΗ:ΙΒΒΟ CTepTtixt 6yKBt HaMBHaexcfl HGΓΛΗΗΒΙ, HTO BaBOAHTB Ha MBICJIL· 0 6jIH30CTH CTapHBHarO ΜΗΟΓΟ: BO 1-XTJ TOJItKO nOJTOpbl JHTepbl BT> 2-Ott CTpOK*B (ΗΜβΒΗΟ ΠΟΟΛ·Β tfyKBU Ρ eme HBCTByert cjiaooe oiepTaΗβΚρΟΠΟΛΗ. HafiAeBHtifi KaMeHB npeACTaBjmeTB CO6OK> o6pa6o- Hie cjiBAyiOB^efi JHTepbi, a saTBMt BUBBTpHBmeeca ιιΐοτο TaHHHH KaMeHOTecoMt ΠΟΑΊ> rpyGtifi ΤΗΠΊ» MOHyMeBTa τρβτΒβδ), BO 2-χτ> ΗβΛΟΗΟ o6pncoBL·IBaeτcfl nocj^Atwa napaJUjeieniineAT* H3T> npocToro, He noAAaiomarocfl TOE- jHTepa Ι ΒΊ» CJIOBB Severi Bt ΠΛΤΟΗ οτροκΒ Η eme 6ΟΛ·Β6 KOS o6pa6oTKX M^cTHaro n3BecTHflKa, c x pacnnipeBHOH, CTepmaHca nepBaa jiiTepa BI, CJIOBX Pertenacie BT> τοίί KaK*i> 6 H ΠΟΑΤ» KapHH3T> HJIH KanHTejiL·, BepxHefi ^acTBio « e 5 cTpOK-B; BT> 3-χτ> cJaOBi wi.ABi nouiBAHeti jnfTepiJ Η CB OT^acTH HepoBHoii ότι» u3aoMa 00ΤΗΓΛβΤΊ> HHHtHefi. BticoTa (S) BT> ΤΟΜΤ> JKe CJIOBB BT> 6-fi CTp.; ΒΤ> 4-ΧΤ> HCHe3Ja 1 a P m · BepxyniKa nepBofi jniTepH (A) BT> CJIOBB Augg(ustonun) HaiiAeHHOH nacTH napsuuieJienHneAa Α 41/2 B., innp. AO 14 BepuiKOBt, a ToimHBa ΟΚΟΛΟ 9Va BT» 8-fi οτροκί>; ΗΛΚΟΗΘΙ;^ B*B eAHHCTBeHHtixi» ABYXB ΒβριπκοΒΤ>. KureHb HafiAeB^b ΟΒΙΧΒ ΒΤ> 3βΜΛΈ onpoKHBy- aHTepaxi> Η3Τ> 10-1Ί οτροκιι nepBaa (6ΒΙΤΒ Μο»βττ> Ε) coTBIMT» BepxneH HJIH KapHH3Hofi HacTtio BWidrh. ΗΕΑΠΗΟΒ, xpaHHjiacB TOJibKo BTB Bepxnefi nacTH, a BTopaa (6ΒΓΓΒ ΠΟΒβρΧΗΟΟΤΗθΜ1>
K3CJTBA0BaHiH
HaMfleHH
MHOIO OCTaTKH
Μ6
ΤΥΤΙΛΒ ΕΤ YICINIA.
19
Α. νοιι Domaszevski 0.1. Lat. ν. III suppl. ρ. 2212, n# ] 3747, qui iam antea ibid. p. 2105 n° 12510 dederat ad Matvejevi editionem «in actis soc. hist. et arch. Odessifaiiae a. 1890 die 23 mensis Augusti») et losPE1. v. IV, n° 2. Lapidem in aream ecclesiae graecae oppidi Akkerman transportatum esse comperi Odessac a. 1900 (v. IosPE1. v. IV, add. p. 293). Hic praebeo imaginem photographicam zinco expressam.
Tempori hono. Pro salute dominarum n(ostrorum)(du(yi'um) L. Septimi Severi Pertenaris et M. Aurel(i) Antonini Aug(usiorum) (dwrwn) ct L. Septimi [Gefae CaesarisJ et
10
V. 4 prima littera Ν speciem habet f\P (quasi ligatarum Ν et P). V. 5 ultima littera Ε pro I lapicidae errore scripta (in voce Pcrtinacis) optime dispicitur. V. 9 de praenomine Getae v. Prosop. imp. Rom. III p. 20G, ]\Ts 325. Vv. 9 et 10 voces Getae Caesaris consulto erasae suut, quod in omnibus fere monumentis Getae nomen referentibus factum esse inter omnes coustat. Μ0;ΚΘΤΊ> Τ) — TOJILKO BT> .TLBOH nOJOBIIHt ropH30HTa.lh- Ηβυ,χ 9-Η οτροκΗ Η oojiLiuaii ^acTh ^ecHTofl (coAep>KaBHaro iiiTpnxa n κακι> 6L»I η ι BepxneM-L HCXOA-B (HaTiaTK-fc) iiiin c.ioBa: Getae Caesaris) 6UJIH HaponHO BLICKO(>uiTpHxa BepTHKa.ii.naro. OO.IOMI> KaMHn XOTJI προιΐ3θΐυejn» .ΙΟΗΒΙ. KaKi> 3το cjjkjiaHO 6UJLO DOHTH Ha BCEXT> naMHTΗΘΜΗΟΓΜΜ-L· nii^Kc cji-EAyiomaro aa 9 - H cTpoKofi Me>KAy- HHKax-b CT> ιΐΜβΗΟΜτ, Γβτυ. Β . I . ] . Ho T i me jrHTepu CTpOHlil, HO ταΐΠ, ΗθυΜΓΟΑΗΟ &ΛΗ ΑΘΙΙΙΙΙΦρΟΒΚΗ, MTO 3a BL· το >κβ BpeMH ne Moryn> He CBHA^Te.iLCTBOBaTb ο HCKjwMeHieML A c y x t 6o.rfcc HJIII Menfce r&jULTejiLHbm 6u.iOMTb cymecTBOBanin KaKi> 10-ii οτροκΗ, TaKi> Η ΠΟAHTep-L· 1 0 - H cTpOKa ccmepiiieHHO ne HiiTaeTCH. [Ha ΦΟΤΟ- cztjs.ytouxevi, aaJKe, 6uTt MOwerB, Η ΜΗΟΓΗΧΊ, nocxEAyK)ΓΡ^ΗΗΘΟΚΟΜΊ, CHHMK*fe ^ΟΒΟΛΚΗΟ HCHO 3aMiTH0, <1Τ0 KO- Μ,ΗΧΤ>» . . . 3*
20
ΤΥΒΑΒ ΕΤ YICINIA.
ΛΒ 7. 8
Continet titulus initium dedicationis pro.salute imperatoris L. Septimi Severi filiorimique eius factae. Cui vevo mimini quamve ob causam dedicatio sit facta, e parte tituli superstite non liquet. Coniecerit quispiam «Tempori bono» monumentum fuisse dicatum, cuius nonien titulo superscriptum est; sed cum nulla adhuc videantur exstare testimonia, quae probent Tempus bonum in imperio Romano esse cultiim, veri similius est «Tempori bono» nihil aliud esse quam formulam sollemnem Άγαθη τύ/η latine versani casu dativo aut ablativo; casus ablativi formae in i exeuntis exempla nota sunt (v. Georges, Lexicon d. Latein. Wortformcn s. v.). Cum Caracalla in titulo Augustus nuncupatus sit et Geta Caesar. titulus ponendus est inter annos 198 p. Chr., quo Caracallam «participem imperii dixerimt milites» (Spart. Sev. 16), i. e. Imperatorem, et 209, quo Getam quoque Imperatorem Aiigtistuni dictum esse constat. Ad hoc temporis spatium, scilicet ad a.,201 pertinet beneficium illud, quo Septimius Tyranos affecit, immunitatem dico, quam cognovimus e titulis post alios a nobis editis supra n° 4. Itaque conici potest Tyranos pro salute domus imperatoriae hoc monumentum vovisse, ut gratias pro illo ipso beneficio agerent, quamvis nttiil obstet, quominus dedicationem a militibus factam esse putemus. 7. Fragmentum basis lapidis calcarii duri leucophaei, a. 0.14 m., 1. in fronte 0,45, longum 0,49. Titulus diligenter exaratus est litteris 0,05 m. altis. Ed. E. de Stern 3II00. v. 23, p. 1, n° 1 cum imagine zincotypica, quam repetiimus IosPE1. Y. IV add. n° 453. Lapis, qui diu ante domum privatam in yia quadam oppidi Akkerman pone castellum iacuerat, anno 1900 Odessam transportatus museo soc. hist. et arcb. inlatus est. Hic lapis repraesentatur ex imagine piptographica minore modulo delineatus.
Πρεϊσκος Φ. . . . . . . . ων τον ν[αόν?. . .
Titulus videtur esse dedicatorius. Sed quidnam et cuinam deo Priscus ille dedicaverit, certo dici nequit. V. 2 in. litterae £1N videntiuv superesse e participio praesentis, quo designatum sit Priscum fuisse magistratum aliquem aut sacerdotem (conici potest άρχοντεύων, ίερεύων vel sim.). Titulum ad I vel II p. Chr. saeculum refert Sternius. Nobis potius secundi videtur esse saeculi, quani primi.
Sectio IV. Tituli sepulcrales. 8. Lapis sepulcralis marmoris subcaerulei altus 0,41 m., 1. 0,43, cr. 0,10; pars superior periit. Inest anaglyphum exhibens virum in alto lecto cubantem, cui mensa tripes
ΤΥΒΑΘ ET VICINIA.
Jft 9
21
adposita est; iuxta vivi pedes mulier sellae insidet, pedibus subsellio impositis; viri et mulieris capita superiore lapidis parte fracta perieruut; ytrimque adstant piteri. Sub anaglypho in dextra lapidis parte mortui nomen exaratum est. Lapis Akkermam- a. 1860 in Tyrae fliiminis ripa repertus est, cum locus portui exstruendo purgaretur,; ima cum fragmentis duarum statuarum antiquarum (v. Rationes redd. soc. bist et arch. Odessit. a. 1859—6.0, p. 17). Titulum Odessae in museo societatis exscriptum et charta madida expressum edidi losPE1. v. I, n° 5. Lapidem accurate descripsit Watzinger GGS. p. 123, n° 587, et imaginem dedit in tab. L. Hic titulum ex ectypo chartaceo delincatum praebeo (2/3 ν. m.). ,
Ά[ρ]εστος Αίσχίνου. Var. I In rat. redd. soc. Od. ν. ί legitur ΑΡΕ etc. Nunc Ρ littera evanuit. "Α[γ]εστος Watziiiger. Quantum e litteratura colligi licet, lapis saeculo II a. Chr. recentior esse yix potest. Watzinger euni ad III a. Chr. saecuhim dubitanter refert.
9. Tabula marmorea a parte superiore fracta, a. ut minc est 0,59 m., 1, 0,61, cr. 0,10. Supra ornata erat anaglypho, cuius non superest nisi infima pars pallae et pes nmlieris sedentis ad sinistram spectanti. Infra est titulus diligenter incisus et optime etiam nunc conservatus. Ed. L. Jurgiewicz 31100. v. XVI, p. 11, n° 2, addita in tabula lapidis imagine pbototypica quae dicitur arte expressa. Ex hac imagine exscriptum titulum edidi 3HPA0. v. VII, p. 81 et IosPE1. IV, n° 3. Cf. Watzinger GGS. p. 40, n° 228. Lapis a. 1892 inter oppidum Akkerman et coloniam Scbabo dictam in vinea quadam inventus exstat Odessae in museo societatis hist et arch. Praebeo delineationem ex imagine phototypica factam.
Μ
L-Jfc.
ΚΑΛΑ|£7Α.ΤΝΣΕΙΑΚ>ΥΒΙΙΛ ^AKJTIKAAUtlcrAlfeTAAy Ξ Α MTj£N TWeSfcE Τ £ lamm ^A^oYAl ANo£ ογ i οχ M^>m t XAPJW I
Καλλιστράτω Σειλίου βίώσαντι καλώς και μεταλλάξαντι εν τω ξ' Ετει Φλ. 'Ιουλιανός ό υιός μνήμης χάριν.
V. 1 Σειαίου legit Jurgiewiczius; Σειλίου potius legendum esse proposui 3ΉΡΑ0Λ. c, cum monerem Silii nomen latinum in aliis quoque titulis Graecis eandem habere formam
22
T T R A S ET YICINIA.
' * 10. 11
(ex. c. C. I. Gr. II, 3691), latinis vero, nominibus aetate Romana libenter usos esse Tyranos. Titulum nostrum Vespasiani imperatoris aetate non esse antiquiorem e fllii nomine ipse vidit Jurgiewiczius. 10. Tabula integra lapidis vilis, snpra ornamentis praedita, infra desinens in spinam basi infigendam, a 0,74 m.? 1. 0,35, cr. 0,165. Tituli quadro inscripti versus superiores pessime detriti sunt (litt. a. fere 0,03). Litteris vulgaribus ed. E. de Stern, 3H00. v. 22, prot. p. 47. Odessae in museo societatis hist. et archaeolog. exscripsi a. 1894 et edidi IosPEVv. IV, n° 4. Hic idem apographtim repetitur. Lapis in oppido Akkerman aut in yicinia eius repertus esse dicitur.
[βίο?]
MA#/CO I I T V I V M P O S M I V Ι Χ Ι Ϊ Α Ν Ν.V Ι Ι
Mafrjco [tjitupujm pos[u]i[t]. VixiftJ ann(is) VII
Vm\ l V. 1 MARCO, v. 2 » ί . . ; Μ , ν. 3 NONYM, ν. 4 extremae litterae vestigia om., v. 5 ANNYM Stem. 11 ♦ Tabula sepulcralis parva, a parte inferiore fracta, ornata anaglypho satis rudi manu sculpto, quod repraesentat mulierem sedentem, adstantibus a fronte puero et a tergo altera muliere; capita omnium figurarum mutilata sunt. Sub anaglypho est titulus. Exscripsit et edidit E. de Stern 3E00. v. 23 p. 4, n° 4 (litteris vulgaribus). Repetii IosPE1. v. IV add. n° 454. Ε Sternii editione lapidis descriptioheni. sumpsit Watzinger GGS. p. 41, n° 238 (qui calami lapsu scripsit γυ(ν)ή Σούσου). Lapis a. 1900 in vico Schabo, haud procul ab oppido Akkerman sito, in aula rustici Andreae Conoplian repertus ibidem etiam nimc manere videtur. Litteras Romanae aetatis vulgares esse nobis scripsit Sternius excepta, quod Ν antiquiorem haberet formam. ΔΙΟΝΥΣΙΑΓΝΑΣΟΥΣΟΥΓΥΝΗΧΑΙΡΕ
Διονυσία Πία Σούσου γυνή* χαΐρε. In exemplo a Stenrio edito legitur ΓΥΗ operaram, ut videtur, errore: nam in lapide Ν litteram in hac voce omissam esse non adnotavit Sternius. Idem titulum ad aetatem imperatoris Antonini Pii refert, litteratura nisus et cognomiue Πία. Σούσου nomen hic primum in ora septentrionali Ponti Euxini occirrrdk
Μ 12. 13
TYBAS ΕΤ VICINIA.
23
Sectio V. Varia. 12. Angulus dexter superior tabulae marmoris candidi, a. 0,088 m., 1. 0,10, cr. 0,085; v. 1 litterae sunt 0,01 altae, reliquorum minores. Edidit Th. Struve 3E00. v. VI (1867), p. C08 (russice), cuids apographum repetii IosPE1. v. I, n° 6, portea vero, cum lapidem m. Augusto a. 1884 Odessae in museo soc. hist. et arch. ipse exscripsissem, apographum meum dedi ibid. add. p. 219. Quod hic quoque repeto. vac.
ΟΣΕΙΔβ ΙΔοΝΤβ αΝΤοΣ
voY Ι Propter litterarum speciem fragmentum ad III maxime a. Chr. saeculum rettulerim. Struvius dixit manifesto hic tria nomina appaxere: Π(ΟΣΕΙΔ)ΟΓ — ΜΕ)ΔΟΝΤΟ(Σ— ΗΕΝΟΦχϋΝΤΟΣ; quartum nomen fortasse fuisse NEOPTOAE(MOY. Quae supplementa tamen cave certa credas: primo enim versu cum ipsius dei marini nomen, tum omnia ab eo derivata restitui possunt, et v. 3 litterae quae extant ad multa alia nomina praeter Ξενοφώντος pertinere possunt, v. autem 4 tertia a fine Iittera videtur potius X fuisse quam M. Struvius dixit lapidem sibi L. A. Bielikowiczium [in oppido Akkerman] dedisse ab Iudaeo quodam acceptum, qui dixisset fragmentum a puero quodam in tumulo arenoso loci Bugas inventum esse. De W loco sic fere disserit Struvius. Loco qui hodie est Bugas proxima Graecorum habitatio fait «Neoptolemi turris» et «Hermonactis vicus», cf. Strab. VII, 3,· 16: Έπί δε τω·;στόματι του Τύρα πύργος εστί Νεοπτόλεμου καλούμενος και κώμη Έρμώνακτος λεγομένη. Beckerus putat [ν. 3Μ00. ν. III, ρ. 162 sq. =Mem. de la soc. tfwrch. ν. V, ρ. 377 sq.] turrim illam in ripa septentrionali lacus Kimbetiani (KflMGeTCKifi jHMaHTb) stetisse eique proximum fuisse Hermonactis vicum. Et re vera his locis fundamenta aedificii rotundi reperta sunt, sed lapides inscripti nulli adhuc ibi apparuerunt. Omnino in tota ora maritima ab Istro usque ad Hypanim perraro inscriptkmes iuveniuntur... Hoc fragmentum undis valde laesum esse videtur... ideo perquam probabile est id undis marinis esse eiectum, olim autem in altera lacus ripa fuisse, ubi Νικώνιον antiquum stetisse Beckerus admodum probabiliter statuit. 13. Fragmentum epistylii, ut videtur, portae aedis antiquae. Al. CoSubinski prof. Odessitanus in 3H00. v. 23 p. 100 dicit id hieme a. 1885-6 a rusticis B. et Al. Kotliarenko in tumulo quodam inventum esse prope vicum Divisia dictum, 35 verstas distantem & b oppido Akkenuan et 17 v. a mari. Lapidem esse calcarium album, longum fere 0,70 m.;
ΤΥΕΑΒ ΕΤ VICINIA.
24
Λ* 14. 15
latum 0,52, a. 0,35. Ubinam hodie lapis lateat,* ignorat Cocubinskius. Titulus, cuius media tantum pars superest, incisus est litteris maxirais (a. plus 0,05 m.) aetatis Romanae. Ad fidem ectypi chartacei, quod N. P. f. Kondakov vere a. 1887 mecum communicaverat, edidi 3ΕΡΛ0. v. IV, p. 125, n° 71, et IosPE1. v. IV, n° 5 (cf. ad<J. p. 293), Hic accuratius ex eodem ectypo delineatum praebeo (2/6 ν. m.).
I S H A E E H 3 ··■*-***·> Titulus in integrum restitui non potest; patet tamen eum ad templum aliquod pertinere.
14. Fragmentum tabulae mannoris caiididi undique mutilum, a. 0,19 m., 1. 0,16 cr. 0,11. Litterae grandes (a. 0,035 m.) et pulchrae bene conservatae sunt. Ed. N. Kondakov, Tpydu 2-io apxeo.ioi. tnmdn, part. III, pag. 23. Is dixit fragmentum a. 1867 in litore siuus DniestreBsis repertum esse in ea parte oppidi AkkermaD, quae est inter septentriones et orientem. Servatur Odessae in museo Universitatis, ubi a. 1883 ipse id exscripsi et edidi 3HPA0. v. IV, p. 123, n° 3 1 et iteruiu IosPE1. v. IV, n° 6. Hic idem apographum repetitur. ΔΕι J2NKA ΟΙΣΚΑ
i x \Γ\ Kondakovii apographum a meo.nulla re fere differt. Restitui nihil potest nisi v. 4 . . .ev] τφ ι[..ετει]. Kondakovius recte putat lapidem nostrum fragroentum esse tabulae satis magnae, cui decretum aliquod fuerit incisum. Aetatis Romanae titulum esse probat litteratura.
15· Frustum tabulae marmoris candidi cr. 0,066 m., utrimque inscriptum, repertum a. 1867 in sinu DDiestrensi, prope litus. Ubi nunc sit, non constat. Ed. N. Kondakov 1. I, ad n° 14. Repetii 3IIPA0. Y. IV, p. 124, n° 4 1 et IosPE1. v. IV, n° 7. ab una parte:
ab alttra:
CAE RPP
Α ΤΤΙ
De tituli argumento nihil posse dici re ipsa apparet.
m 17, 18, 19
TTOAB ET YIOINJA.
25
16· «Akkerman, ubi Tyra fuit, rep. aestate a. 18G7 imFundammt eines alfen Ofens1). Nunc Odessae in museo societatis. Ectypa misit Struvius ex Odessa a. 1869». Mommsen, C. I. Lat. III, 2, add. p. 1010, n° 6222. Inde repetii IosPE1. v. I, n° 4, et hic ri^eto, ab una partc: A\uyw
ab altera: jC Α Ε
17. Kiscliinevi in museo Surutschaniano2) inter alias res antiquas asservabatur fragmen tabulae marmoris candidi undique mutilum (a. 0,08 m., 1. 0,088, cr. circa 0,03), quod Surutschanus ipse a. 1876 invenit in oppido Akkerman. Quamvis in eo duae tantum litterae TH (circa 0,03 m. altae) supersint, tamen dignum est quod commemoretur inter varias res ontiquas in oppido Akkerman repertas, quippe quae probent hoc oppidum ipso loco Tyrae veteris esse situm. Cf. quae de his dixit L. Jurgiewicz, Tpydu VI apxeoAcn. ctwda, v. II (a. 1888), p. 29—-32, ubi p. 31 hoc quoque fragmentum inter res antiquas musei Surutschaniani in oppido Akkerman repertas commemoravit. Haec exposui 3HPA0. v. IV, p. 125, n° 4 2 et IosPE1. v. IV, n° 8. _ _ _ 18. Frustulum tabulae marmoris candidi a. 0,11 m., 1. 0,08, cr. 0,05, aestate a. 1900 ex oppido Akkerman Odessam asportatum in museum societatis hist. et archaeologicae. Ed. E. de Stern 3H00. v. 23, p. 4, n° 3. Sub circulo excavato leguntur litterae DEA. Commemoravi IosPE1. y. IV add. n° 455. /
19. «Prope Adjeder (Ovidiopol) in siuistra ripa Tyraefluvii,haud procul ab ostio.... in basi statuae marmoreae, cuius pedes ex parte adhaerent. Ed. Leo de "Waxel, Recueil de quelques antiquites trouvies sur les bords de la Mer-Noire8), n° 6 in aere». Boeckh, C. I. Gr. II n° 2057. Duobus basis lateribus singuli versus incisi sunt, qui integri exstant, si Waxelii delineationi fides est. Ad exemplum Waxelianum dedi IosPE1. ν. Ι n° 7. Hic ipsam deliDeationem repetendara curavi (v. p. 26). Cum nemo archaeologorum, qui meridionales Kussiae regiones post Waxelium viserunt, huius lapidis mentionem fecerit, veri simile est euin deouo periisse brevi postquam Waxelius delineasset. 3) Waxelii liber russice quoque prodiit: H3o6pa»eHia 1) Cf. quae ipse Struvius de hoc fragmento dixit pa3HIJXTE, naMflTHHKOB-B ,ΐρβΒΗΟΟΤΗ, HaiUeHHlJXT) Ha 6 β ρ β Wictn. Mus. v. XXIV p. 558 n. 1. ^ 2) Kerum antiquarum collectio, quam Ioanues C. f. rax-L ^Je^Haro Mops, npHHa,njre>KamHxi» PoccificKoS HMSurutschan possidebat KiscMneviin Bessarabiae oppido, nepiw... H3AaHHtie H. C. JI. BaKcejewb. Βτ> CaHKTn^* post mortem eius a.. 1897 a yidua in vicum Vadli Yody TepOyprfe. 1801 r. 4°. transportata est, ubi etiamnunc yidetur servari.
26
OLBIA ET VIOINIA.
J6 19
«α legas Μησ[ί]θεος, antique scriptum, ut in columna Naniana; alterum nomen non extrico: et nimis incerta sunt Waxelii aprographa». Boeckh. — Quae de titulo α legendo vir clarissimus dixit, videntur improbanda. Neque enim in; columna Naniana (C. I. Gr. I n° 3 = Roehl, I. Gr. Ant. n° 412), nec usquam in titulis graecis antiquissimis quantiim scimus TH litterae pro ® positae inveniuntur: haec enim nota iam in alphabeto Phoenicio exstabat, cuius signa Graeci ad exprimendos linguae suae sonos adaptarunt. Quae cum ita sint, ea posteriorum graiomaticorum et scholiastarum testimonia, quae. Boeckhius in commeriiario inscriptionis columnae Nanianae attulit, summo iure reici posse putamizs, quantum ad ® litteram attinent; admodum enim probabile est ea nullo alio fundamento niti, nisi quod latine θ sonus per TH expressus esset. Sed etiam si temporibus antiquissunis Graeci pro ® littera TH posuissent, in nostro tamen titulo boc utique maximet esset mirabile: nam et aliarum litterarum omnium formae archaicis non sunt similes et β nota inter eas comparet, quae omnium ultima a Graecis recepta est (cf. Kirchhoff, Studien zur Gesch. d. gricclL AlphaL·* p. 39). Si exemplo opus est, in titulis Abu-Simbelianis (Roehl, I. G. A. n° 482), quos anno 590 a. Chr. recentiores esse noD posse constat, β nondum comparet, ® autem constanter usurpatur. Ceterum cf. quae exposuit I. Franz Elem. epigr. Graecae p. 18. Cum igitur Boeckhii coniecturam probare non possimus, fatemur tamen nos nullam aliam probabiliorem inveiiisse neque minus inextricabilem nobis videri titulum α, quam b> aut etiam magis: in hoc enim fortasse legendum est [Ν]ι[κ]ώ[ν]ι(ο)ς aut [Ν]ι[κ]ω[ν]ίς, quod sit έθνικόν masciilini aut feminini generis a nomine oppidi Νιχώνιον. aut Νίκωνία derivatum; quod oppidum eis4ocis fuisse constat, ubi haec basis reperta est (cf. quae P. Becicer disputavit 3EPA0. v. "VI p. 110 sq. = 3H00. v. III p. 174 sqq.). Stephanus quidem Byzantinus huius oppidi incolas Νκκωνίάτας nominat, sed in titulis et nuiDmis persaepe εθνικών formas inveniri, quae ex scriptoribus non sint notae, inter omnes constat.
III. OLBIA ET VICINIA. Olbia a Milesiis condita est, si fides est Eusebio, a. 645 a Chr. Rudera eius exstant iuxta vicum Iljinskoje sive Parutino, in dextra Hypanis ripa inter oppida Nicolajev et Oczakov situm. De rebus Olbiopolitarum publieis nostra aetate scripserunt: Β. Β; JlaTWlneBi», H3cjiiA0BaHifl o(h> HeropiH Η rocyAapcTBeHHOMTb cTpot r. OJIBBIH. CII6. 1887; Fr. Lindisch, De rebus Olbiopolitarum. Diss. Hal. 1888; Β. Β. <£apMaKOBCKit, 9Hn,HKione,n. CUoBapt H3A. EpoKcay3a-9<&poHa? T. II ΑΟΠ. (1906), crp. 338—342,
Λ» 2 0
27
DEORETA.
CLASSIS PRIMA. Decreta. a. Decreta senatus et populi.
20. «Tabula marmorea inscripta». Primus edidit N. Mursakevicz 3E00. v.II p. 2 (1850), pag. 404, alieno apographo usus. Comes A. Ouvaroff, Rechercftes snr les cmiiquites de la Bvssie meridionale1) (Paris. 1855), tab. XXIV n" 3 lapidis integri imaginem dedit, ad quam minusculis litteris titulum expressit L. Stephani in censura libri Uvarovia.ni, Btdletin Jiist.-philol. dc Vacademic des scienccs de St. Petersbcurg, v. X, p. 28 = Melanges grecoromains, v. I, p. 210. Lapis in Olbiae ruderibus a. 1847 repertus est. Petropolin eum translatum ibique in aedibus comitis Kusehelevi-Besborodko, qui Olbiae solum possidebat, servatum esse Uvarovius et Stephanius testantur; ego cum editionem priorero. praepararem, lapidem non repperi. Itaque ad Uvarovii delineationem titulum edidi IosPE 1 .1 n° 8, delineatione ipsa intab. II expressa. Ex hac sylloge nostra titulum minusculis Ktteris repetiernnt Ch. Michel, BecueU d'inscriptims Grecqites (Brux. 1900), n° 335; G. Dittenberger, Sylloge inscr. Graecarum,
*.
ΤΤΧΗΑΑΓΑ@ΗΙ ©ΑΙΙΟΠΟΑΓΓΑΙ E ^ - ^ K A ^ X A I ΡΪΓΕΗΕϊ t\HT ΨΟ Α Α-ΡΟYnECHM Β PlAHn-ίΑΥ Το-ΙΚΑΙΕΚ ΓΘΝΟ\£ΓΡΟΙΕ HIAI* ΓΟΑΙΤΕΙΑΗΑΤΕΛΕΙΑΝ PA^T-^f^ Χ Ρ Η ΗΑΤ Λ Η' Λ|*ΑΡΑΥΤΘ<ΕΙ*ΑΓΗΙ ΓΑΤΡ·η·ΐΑΗΘΕ Ρ Α Ρ Λ Ν
15.
KAIEiCrAOY^KAIEKfT^OW ΡΑΙΕΝ ΓΘΛΕΜΛΙΚΑΙΈΗ EiPWKHlACYAEKAI AIP@t«AE ' ■£ Of>l4t..
1) Idem liber lingua Russica couscriptus Petropoli prodiit a. 1851: Hacjii^oBaHifl ο ^peBHOCTuxt JOWHOU
ι
Τύχηι άγαθηι. Όλβιοπολΐται έδωκαν Χαφιγένει Μητροδώρου Μεσημ5 βριανώι αύτώι και έκγόνοις προξενίαν, πολιτείαν, άτέλειαν πάντων χρημάτων, ων αν αυτός είσάγηι 10 ή έξάγηι, ή παίδες, ή α δελφοί οίς κοινά τα πατρώια, ή θεράπων, και εΓσπλουν και εκπλουν καί έ(μ) πολέμωι και εν 15 είρήνγμ άσυλε(ί) και άσπονδε(ί).
Pocchi Η oeperoBi» Hepnaro Mopn. rpa<x>a A. y B a p o B a .
ΒΜΒ^ΟΚΊ» 1-H. 4*
28
OLBIA ET VIOINIA.
$20
ed. 2 voL 2 (Berol. 1900), n° 474. Has editiones commemoravi IosPE1. v. IV,add. p. 263. Hic Uvarovii delineationem in zitico ininore modulo repeto. Var. lect In tabulario societatis hist et arch. Odess. huius tituli apographum manuscriptum servatur nescio a quo factum d. 2 m. Septembris a 1847, quod ab eo, quo Mursakeviczius usus erat, non esse diversum maxime est veri simile. Id ab Uvarovii delineatione ea re differt, quod Ο littera plerumque reliquis aliquanto minor est nec unquam in ea punctum comparet, et variis lectionibus hisce: v. 2: opo; v. 7 extr. ΑΤΕΛΠΑΝ; v. 11 extr. TAI; v. 12: ΘΓΡΑΓΟΝ; v. 14 in. KAIEM. Ea, quae in Mursakeviczii exemplo edito ab hoc apographo differunt, fortasse typothetarum erroribus tribuenda sunt (v. C: ΠΡ02ΕΝΕΙΑΝ; v. 7: ATEAHAN; v. 11: ΔΕΛΦΟΙΣΚΑΝΑΪΑΙ; v. 14: ΕΝΠΟΑΕΜΩΚΑΙ; v. 15: EIPIHNH). V. 3 Stephani Χαφ[ε]γένει legit, sed et apographum utrumque I litteram certissimam habet et Χαφιγένης forma alibi invenitur. Maxime doleo, quod ipsi mihi lapidem videre non contigit: interest enim certo scire, num revera ο littera Θ formam habeat, qualis in Uvarovii delineatione aliquot locis comparet; si ita, referendus erit titulus ad V a. Chr. saeculum (cf ex. c. titulum Halicarnassium a Roehlio L G. A. n° 500 editum, quem optimo iure Kirchhoffius Stud.s p. 4 sq. ad Olymp. 80 fere rettulerat: huius litteratura ei quae in nostro comparet titulo similliina est atque Θ nota pariter ο 4t θ litterarum vim habet). Equidem puto Uvarovii delineationi fidem habendam ideo maxime, quod Θ nota pro Ο non passim posita sit: nam is qui titulum exscripsit, nisi studuisset, ut Bingulas notas quam accuratissime exciperet, sine dubio ubique sive Ο sive Θ posuisset; accedit quod in titulo Olbiopolitano Charaj/Dipliili f. admodum vetustoj quem suo loco exhibebimus in sepulcralibus (v. indicem IV, 3), Ο littera eandem formam (Θ) babet, ut dubium iam npn sit, quin antiquitus re vera haec forma usu recepta fuerit ab Olbiopolitis. Ceterum etiam si Uvarovii apographum non esse accurate factum statuamus atque apographum manuscriptum musei soc. Odess. sequi malimus, propter litteraturam brevitatemque et simplicitatem decreti et Ε litteram bis (vv. 15 et 16) pro El positam utique titulus ad prima saeculi quarti a. Chr. decennia referendus erit. Ceterum cf. quae de his d^xit Dittenbergerus SIG.2 v. 2, p. 83, n° 2. Quod ad tituli argumentum attinet, est decretum de proxenia et civitate aliisque privilegiis donandis Chaerigeni cuidam Mesembriano. Nullam videmus rationem, cur cum Mursakeviczio statuamus hoc titulo «Olbiopolitarum cura Mesembrianis commercium institui, Chaerigenemque primum fuisse Mesembriq,norum, qui cum Scythia eiusque portu Borysthenitamm celeberrimo mercari coepisset». Π θ ρ θ Β Ο Λ ί » Ci> ΑούρΗΜΊ, c^iacTieMt. O-ibBionojiHTfci Nui\\ XapnreHy MiiTpo^opoBy MeciiMBpiaHijy caMOMy Μ noTOMKasrL· eio npoKcemio, npaBo rpawAaHCTBa, ocBo6o»iAeHie on> DOEUJHHX 3a BC£ TOBapu, Kanie 6u HH ΒΒβ3ΐ> ΚΛΗ BtiBe3'L owb caMx, ΗΛΗ ^ΎΙΛ €io1 ΗΛΗ 6paTLa, j KOTOpuxi> οτίφΒοκοο uMyu^ecmoo otfmee [τ. e. He pa3A^eHo] ? ΗΛίι GJiyra; doAu Η npaBO ΒΧΟΑΛ βτ vaeam u BbixoAa ΚΛΚΊ, F L ΒΟΘΗΗΟΘ, raK-L Μ ΒΙ> nwpHoe BpeMii oC3i> pa;irpa6jieHw Μ 6e3x uepeMHpia.
&21
©9
DECRETA.
21. Tabula marmoris candidi, supra semirotimda, infra abscisa, a. 0,39 m., L 0,27, cr. 0,12. Titulus diligenter incisus est litteris circa 0,018 m. altis. Nomina yiri honorati patrisque eius et έθνικόν instrumento acuto consulto erasa sunt. Edidi HAK. f. 10, p. 1, n° 1, addita imagine zincotypica ad ectypuiu chartaceum facta (2/4 v. m.), quam hic repeto. Lapis a. 1902 a C. Kosciuszko-Waluzynic? Chersonesi repertus in porta obstructa templi cruciformis ibidein servatur in museo
Ar/^>HiTrKHimm
ι ΆγοΛηιτύχηι. Γθ]λ[β]ίοπολΐτα[ι έ]δ[ω]κ[α]ν Δι[ο]νυσίωι [
PP°HENIf§NP°Alil
10
ΤΕ1ΑΝΑΤΕΑΕΙΑΝ PANT^-NXPHMA Τ^Ν^ΝΛΝΑΪΤΟ^; ΕΙΣΑΓΗΙΗΕΞΑΓΗΙ ΗΒΑΙΔΕ^ΗΟΕΡΛ
ροΝΤΕϋ ΚΑΙΕΙ
ο]υ
νώ[ι δ α]ίπ[ώ]ί [και έκγ]ό[ν]οις προξενί[α]ν, πολιτειαν, άτέλειαν πάντων χρημά των ών αν αυτός 10 είσάγηι ή έξάγηι, ή παίδες, ή θερά ποντες, και εισ[πλουν κτλ.]
Qua de causa decretum hoc Olbiopolitanum Chersonesum translatum sit, difficillimum est dictu. CoDiecerit quispiam esse άντίγραφον decreti in patria viri honorati expositum, quod saepe factum esse apud Graecos inter omnes constat. Sed obstat, quod e yestigiis litterarum v. 4; extr. conservatis2) patet έθνικόν proxeni iu-νός exire, scilicet non faisse illum Chersonesitam. Item ignoramus, cur nomen et έθνικόν proxeni consulto erasa sint (quamquam nomen satis beiie etiairmunc legitur). V. 6 paenultima littera, cuius nunc superior lineola sola apparet, videtur a quadratario ipso esse erasa. Conicere licet eum hoc loco Τ litteram exarasse, sed postea, cum animadvertisset I litteram omissam esse, Τ illud erasisse et mox I scripsisse. Cum titulus aliis decretis Olbiopolitanis quarti ,a. Chr. saeculi cum litteratura, tum forma ipsa simillimus sit (v. nn° 20, 22, 23), ad idem saeculum eum referre non dubitamus. 1) Haec vestigia is qui titulum delineavit non satie accurate excepit. Non est dubium, quin litterae fuerint NJ2·
X 22
OLBIA Ε Ι VIOtNIA.
30
22. Tabula marmoris candidi a parte superiore fracta, infra epistylio orna.ta, omoibus lateribus politis, alta 0,35 m., lata 0,24, crassa 0,055. Duos habet titulos incisos, inter quos 0,15 m. scriptura vacant; superioris tituli litterae suntO,01G altae, inferioris fere 0,02 (O littera ceteris aliquanto minor); tituli α singuli versus nullis fere interstitiis disiuncti sunt. Lapis a. 187 Η ab I. G. f. Zabelino in Olbiae ruderibus repertiis (τ. (hmeim ΉΜΠ. Αρχ. KOMM. sa 1873 «., ρ. XXIII) nunc Mosquae servatur in museo Mstorico Imperii Russici (in collectioae Γ1. Ios. f. Buratscbkovii a. 1884 mnseo inlata). Exscripsi et edidi IosPE1. v. I, n° 10. Hic titulum accuratius ex ectypo cbartaceo exscriptum praebeo (*/4 ν. τα.). και έσπλουν και έκ[π]-
« tlPHNHCAi
ι
λουγ και πολέμου κα ι ειρήνη; άσυλε(ί) και άσπον5ε(ί).
^OhslOWlVVJ
Α Q Θ V j V'
Άγαθοό · δαίμονος.
In superiore parte habemus decreti honorarii clausulam eis similis, quae antea dedimus (nn° 20 et 21). Quantum e litteratura conligi licet et Ε littera pro El posita, hic quoque titulus est quarti a. Chr. saeculi. Nunc videamus, quomodo titulus b sit explicandus. Eius litteratura eadem fere tempora indicat, atque tituli superioris; C forma sola est quae hunc titulum aliquanto recentiorem esse indicet, sed quominus ad idem saeculum eum referamus, mea quidem sehtentia nibil obstat (cf. ad n° 32). Sed cum hi versus in inferiore lapidis parte ita scripti sint, ut ad eos legendos lapidem invertere opus sit, apparet eos ad titulum α noii pertinere. Ideo veri simillimum nobis est visum lapidem aliquanto postquam decretum incisum esset. alii usui adhibitum esse, fortasse ut termini loco poneretur fundi cuiusdam Bono genio sacri; tum marginem, qui lapide inverso factus esset superior, epistylio oraatum et sub eo dei nomen incisum esse (eodem fortasse tempore eam lapidis partem, in qua decreti initium esset, fractam esse). De lapidibus qui deorum nomina casu genetivo inscripta referunt cf. quae P* Foucart observavit Bull. de corr. hellen. v. II (1878) p. 515: aElles (l e, ces inscriptioDs) 6taient plaut&s sur le terrain appartenant a la divinite dont elles portaient le
J£ 23, 24
DECRETA.
31
iiom et constataient sa propriete». Dc deo ipso v. Rosclier iu Lex. d. gnech. u. rofn. Mythologie v. I, s. v. Agathodaimon; Wernicke ap. Pauly-Wissowa, Iteal-Encyclop. I, s. eadem voce; Pliarmakowsky, EAK f. 42 p. 137.
23· Fragmentum tabulae marmoreae supra et infra fractae, latae 0,26 m., altae 0,23, crassae 0,065. Post L· Jurgiewiczium {3H00. v. V (a. 1863), p. 592, n° 3) edidi IosPE1. v. I ii° 9, usus apographo manuscripto accuratissimo, quod ab Jurgiewiczio acceperam. Hic ex ectypo chartaceo accuratius delineatum (circa 3/4 v. m.) praebeo. Exstat Odessae iri museo societatis. Λ
Λ
Τ Ν ΝΑΓ
ΠΣΖΛΓΗΙΗΓ^ΑΓΗ] 1 ΗΡΑΙΔΕΧΗ©ΓΡΑΓΟΝ]
ΤΕΧΚΑΐΓΚΡΛοΊίΝΙ^ Π^ΓΑογΝ1<Α!Ώ&0 ΑΓΛΛΛΙ^
. . .άτέλεί]αν [πάντων χρηαά]των ών αν α[ύτ]ός είσάγηι ή έξάγηι ή παίδες ή θεράπον τες, και εΓσπλουν και εκ<κ>πλουν και έμ π[ο]λέμωι και έ[ν είρήνηι κτλ.].
Hoc quoque decreti honorarii fragmentum propter literaturam et similitudiDein quam cum titulis 20 — 22 habet, sine dubio ad IV a. Chr. saeculum referendum est.
24. «In der Sammluug des hiesigen [h. e. Constantinopolitani] griechischen literarischen Vereins (Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος) befindet sich eine Stele mit Inschrift, welche jiingst bei der Fundamentirung eines turkischen Hauses in Anadolu Kavak auf der asiatischen Seite des Bosporos zum Vorschein gekommen ist1). Von den 32 Zeilen ist keine einzige mehr vollstandig erhalten, indem die Buchstaben an der rechten und linken Kaute des Steins mehr oder minder stark zerstCrt sind; die theilweis zweifellosen Ergan1) Mordtmannus ut explicaret, quomodo fieri potuisset ut Olbiopolitanim decretum in Bospori Thracii litore mveniretur, haec proposuit (p. 376): «Wir mttssen entweder annehmen, dass unsere Stele in neuerer Zeit als Ballast von der Krim [?] nach dem Bosporus gewandert ist, oder daes die Olbiopoliten eine Copie ihres filr die fremden Seefahrer wichtigen Besclilusses zur weiteren Verbreitung am Hieron aufgtellten,... In der Tbat war
zu diesem Zwecke kaum ein geeigneterer Punkt zu finden als der Tempel des Juppiter Urius, das sog. Hieron, der Fnndort der Stele: Jhier war im Alterthum der Ausgang des Bosporus, liier legte jeder Schiffer an, welcher auf der Fabrt nach dem Pontus die Meerenge pasBirte» etc. Hanc Mordtmanni coniecturam Dittenbergerus alteri illi praeferendam censet
32
OLBIA ET YICINIA.
Λ?ι 24
zungen ergeben, dass dio Zeilen von ungleicher Lange waren, indeni ihre Buchstabenzabl
10
15
20
25
30
zwischeri 27 und 33 scliwankt. Das Material der Stele ist Marmor, ihre Hohe und Breite betragt 0,67: 0,32 m, die Hohe der Charaktere, mit Ausnahme der kleiner gescbriebenen
16 24
33
* DftuJ&ETA.
Δ Ι Θ Ο Λ, 0,01*»; L Η. Mordtmann, qui edidit Hermae ν. XIII.(1878) ρ. 373 sq. ad ectypa chailacekiJtnde sumpsit Guil. Dittenberger, SIG. ed. 1 (1883) n° 354. Brevi postea ego edidi IosPE1. y. I n° 11 (cf. add. p. 219 et v. IV add. p. 263), usus ectypo chartaceo, quod benignissime suppeditaverat A. Papadopulus-Kerameus. Mordtmaunus tituli transcriptionem correctam repetiit in commentatione inscripta «Notice sar les antiquites trmvces au Hioron», quam Papadopulus-Kerameus ab eo rogatus cum VI congressu arcbaeologorum Odessitauo (a. 1884) communicavit quaeque in altero volumine congressus operum in lucem prodiit (Tpydu VlapxeoAoz. cbmda ez Odeccn, τ. II, οτρ. 169). ExIosPE 1 . minusculis litteris titulum repetierunt Michel, EIGV n° 336; Dittenberger, SIG.2 v. II, n° 546; Minns, Scytli. and Greeks^ p. 640, n°5. Hic (p. 32) imaginem praebeo ad ectypum chartaceum factam (l/8 v. m.). : Var. lect. V. 2 primum Ν omisit M., ;v. 3 prim. M, y. 4 ID. Ξ, v. 5 extr. I, v. 6 priores litteras quattuor; v. 7 in. dedit 0AI,exti\ : Y omisit. v: 8 in. NE om., extr. dedit ΛΝΕΙΟΙ, ν. 9 in. omisit T, extr. dedit Ι Α β , ν. 10-primum.f om., v. 12 extr. dedit T B , γ* 13 extr. Ν om.? v. 14 extr. Tll€ dedit, v. 15 in. Ξ om., y. 16 in. οΛ om.} y. 18 in. Ο om., v. 19 in. οζ om., v. 20 extr. Ξ om,,· v.21 in. IfPJifAN dedit, extr. tres litteras om., y. 26 extr. To oxn.,- v. 27 extr. quattuor litt. om.Kv. 28 ID. Π om., extr. addidit o, v . 29 in. WPW£&& (siye ΟΕΙΔίΙίΐ s: ΟΗΔβζΙ .ρ/Λ376),Λ^;3'01·ίΓβ8-1ίΐί-. priores et duas extr. om., y. 31 tres priores omisity r. 32 iaihil.nisi pWTAA. Spatia oblitterata utrimque nimis lata idem saepius indicayit.—Hermae'voL XX p. 314 additamenta aliquot proposuit Mordtmannus. Nempe v . l l in. στεΡΗ£ΕίΤΑΙ sese dispexisse m lapide dixit et y. 12 in. ΟΔΙ, ut tegendum esset fortasse [στε]ρησεΤτάι ό f/iv άποδόμ,ενος τρ[υ ή|μι]ολίου αργυρίου etc. Ιη eo ectypo, quo ego sum usus, liae litterae non distinguuntur, et supplenientum qtiod est [ήμι]ολίου ipso tituli argumento vix posse probari puto. «Am Ende von Z. 24 ist nach KYIIKHNON noch ein E, allerdings nicht mit der wiinschenswerthen. Klarheit, hervorgetreten; somit ware έ[νδεκά]το(υ) ή[Λΐστατήρο(υ) zu erganzen». Ε illud mibi quoque in. ectypo dispici videtur, sed prorsus evanidum. V. 32 . . ; ONTAM... dedit^M. (Haec exposui ν. Ι add. p. 219). Pleraque eorum, quae Japide prope margines corroso legi non possunt, Mordtmannus restituerat, eis autem, quae hic aut non tetigerat aut minus bene suppleverat,'Dittenbergerus in editione priore consuluit cuius supplemeiita ubique fere in mea editione secutus sum, quia et ipse eadem fere inveneram antequam yiri doctissimi sylloge publici iuris facta est; ubi ab eo recesserim, infra adnotabo. Per versus supplementa saepius aliter erant disponenda. l [Εις Βο]ρυσσθένη είσπλεΐν τόν βου[λόμε]νον κ^τά τάδε' Ιδοξε βουλήι [χαί δή]μωι, Κάνωβος Θρασυδά(λαντο[ς : [·εΐπ]ε· είναι παντός χρυσίου έπισήμο(υ) 5 Wa^ άργυρίο(υ) επισήμου είσσαγωγή[ν [κα]ι έζαγωγήν ό δε θέλων πωλεΐν [ή ών]εΤσθαι γ^υσίον έπίσημον ή άργυ-
5
34
OLBIA ET VICINIA.
10
15
20
25
30
JV?> 2 4
[pto]v έπίσημον πωλείτω και ώνεισθ[ω έπι] του λίθου του εν τώι έκκλησιασ[τηρί]ω[ι· δς] δ' αν άλλοθι άποδώται ή πρίη[ται, φευ]ξεΐται ό μεν άποδόμενος το[υ πωλουμέν]ου αργυρίου, ό δε πριάμενος τή[ς τιμής,] δσου έπρίατο' πωλεΐν δέ και ών[εΐσθαι] πάντα προς το νόμισμα το τη[ς πόλ]εως, προς τον χαλκον και τδ άργύριο[ν τδ] Όλβιοπολιτικόν. δς δ' αν προς άλλο [τι άποδ]ώται ή πριηται, στερήσεται ό μεν [άποδ]όμενος ο(ύ) αν άποδώται, δ δέ.πριάμ[εν]ος δσου αν πριηται* πράξονται δέτο[ϋς πα]ρά τδ ψήφισμα τι παρανομο(υ)ντας. οι αν την ώνήν πρίωνται των παρανομησάντων, δικηι καταλαβόντε[ς·] τδΛδέ ^ρυσίον πωλεΐν και ώνεΐσθ[αι το]- ■,. ν μέν στάτηρα τδν Κυζικηνδν [ένδεκα]-. το(υ) ήμιστατήρο(υ) και μήτε άξιώτερο[ν μή]τε τιμιώτερον, το δ' άλλο χρυσίον τδ [έ πίσημον άπαν και άργύριον το έπίση[μον] πωλεΐν και ώνε(ΐ)σθαι ώς αν άλλ[ήλους] πείθωσι' τέλος δέ μηδέν [πράττειν μήτε %]ρννίου επισήμου μήτ' άργυ[ρίου έπισήμ]ου μήτε πωλο(ϋ)ντα μήτ'· [ώνουμενον. .
De ν. 11, ubi Μ. primum [στερ]εεΐται dubitanter suppleverat, postea [στε]ρησεΐται, haec D. in ed. 2 adnotavit: «φεύγειν «in ius vocari» cum genetivo χρημάτων etiam apud Demosthenem XXXVIII, 20 coniimgitur. Cum ΞΕΙΤΑΙ exstet in lapide, iure Mordtmannus aut Ξ aut Ε primam litteram fuisse statuit. Idem sane cum iteratis curis lapidem examiLavit, PHCEITAI agnoscere sibi visus est, cum antea legisset [στ.ερ]εεΐται, quod Graecum non est; v. 17 στερήσεται legitur».—Vv. 12 — 1 3 τ[ου άρϊγυριου] D. in ed. 1; τιμής supplevi dubitanter propter Η litterae vestigia, quae v. 12 extr. satis bene dispexisse mihi visus sum. Ita M. quoque Hermae v. XX 1. c. et D. in ed. 2. —Vv. 19 — 22 sententiam D. ita interpretatus est: «Quo maiore studio investigaretur, siquid contra leges factum erat, civitas hominibus privatis certa pecimia locabat Biiiltas exigendas. Qui conduxerant (οι αν την ώνήν πρίωνται των παρανομησάντων), eorum erat inquirere si cui multa irroganda esset eumque ad iudicitim adducere; ac si damnatus esset, pecuniam in suam ipsorum rem familiarem redigere. καταλαμβάνειν vox Ionica et de iudice dicitur qui condemnat et de accusatore qui efficit ut coiidemnetur». — V. 24 sq. quid dictum esset, idem ingeniosissime explicuit Hermae
λ· 24, 25
DBORETA.
35
ν. XVI ρ. 189 sq. Cuius explicationis summam ipse ita exposuit brevius SIG.2 p. 234 n. 8: «Aut sic aut [δωδεκά]του supplendum esse docui Hermae XVI p. 189 n. 6. Aut decem statcrura argenteorum Olbiopolitanorum et dimidii pretium constituitur stateri aureo Cyziceno, aut undecim et dimidii. De hac dicendi consuetudine cf. Pollux IX, 62 τρίτον ήμίδραχμον αί δύο ήμισυ δραχμαί».— Vv. 28 — 29: άλλο[θι j θ]έ[λ]ωσι Μ., άλλο [τι, δσου | αν θέλ]ωσι D. Quos ego dedi litteraruin ductus in ectypo satis bene dignoscuntur, ut de verilate restitutionis roeae nibil dubitem. «Certissima ratione» me haec supplevisse dixit D. in ed. 2.— V. 29 M. restituit τέλος δε μηδέν[α μήτε etc. et vertit «schliesslich soll Niemand beim Kauf und Verkauf von gemuDztem Silber und Gold...» D. in ed. priore hac interpretatione iure improbata ita supplementa instituit, ut τέλος pro portorio acciperet: τέλος δε μγ)δέν[α φέρειν μήτε etc. Sed cum videatur potius cautum esse decreto, ne vectigal exigc/rehir, quam ne solveretur, verbum quod est πράττει praetulL Probavit id D. in altera editione. Mordtmannus titulum argumento litteratura sermone nixus ad finem quarti a. Chr. saeculi rettuleratr Dittenbergerus propter ο frequenter pro ου scriptum ad initium eiusdem saeculi referendum censuit; hoc mihi quoque videtur probabilius. Π β ρ β Β Ο ^ . B-Bi3H%aTb ΒΊ> BopnceeH*L· doseoAeuo BcaKOMy JKe-saiomeMy na Ο^Β^ΙΟΙΙΙ,ΗΧΊ» yctoeixxl·. CoB*Erc> Η HapoAi» nocTaHOBHJu no πρβΛΛθ»βΗΪκ) KaHOBa 9pacnAanaHT0Ba: pa3p£inaeTCH ΒΒΟ3Ί> Η ΒΒΙΒΟ3Τ> BCflKaro qeKaHHaro 30JOTa n neKaHHaro cepetfpa; BasKiS «ejaiomiji npoAaTB BJH KymiTb neKaHHoe 30ΛΟΤΟ HJUI neKaHHoe cepetfpo ,Η,ΟΛ/ΚΘΗΊ» npoAaBaTL Η iiOKyiiaTL· Ha KaMH-fc BT> eKKJHciacTnpin; κτο >κβ npo^acrL HJH KynHTTb ΒΊ> ApyroMTb MicTB, noABeprHeTca KOH — npoaaBaeMaro cepetfpa, a noKynaTeju>—I^-BHHI, 3a κοτορτιο Kynnjrc>; npoAaeaTL· >ne n noKynaTb Bce Ba ropoACKiii ΑΘΗΒΓΗ, Ha MBAB Η cepe6po OAbBionoat.CKoe j κτο me npoAacrB HJIII KynHn» Ha Apyrifl denbiUj CyxeTb jmiueHi»: npoAaBeuTb ΤΟΓΟ, HTO npoAacn>, a noKynaTejiL· — Η,'ΒΗΒΙ, 3a KOTOpyio Kynnri>; B3bicKiiBaTL· uyjiyirb cib HapyniHBmnxTb BT> HeMt-Jin6o 3-το nocTaHOBaeme τϊ>, KOTopue B03tMyrB Ha OTi mTpaow cx HapyiuiiTejieii 3aKona, npeca-EAya HXT> cyAeoHUM-B πορ*ΓΑκοιτι>. 3OJOTO npo^aBaTL Η noKynaTt no χεοατα crh ΠΟΛΟΒΗΗΟΚ) CTaTnpoB-i» 3a cTaTnp*L· KH3HKCKifi, He AemeBje Η H$ aopoace, a Bcm yoiAart Apyn* ^pyrajj nonuiHHBi HHKaKofi Be B3HCKHBaTi> HH 3a neKaHHoe 3OJOTO, HH 3a neKaHHoe .cepetfpo, HH CB npoAaBna, HH CT> noKynaTeia 25,.Basis marmoris cinerei alta 0,355 m., 1. 0,74, cr. 0,58; in superficie foramina pedibus statuae infigendis destinata exstant. Frontis, ubi titulus incisus est, parte superiore fracta versus fere 8 aut 9 perierunt; item anguli dextri inferioris particula sg,tis magna (&) fracta est, quae tamen cum parte α arte cohaeret Tituli litterae elegantes (a. circa 0,013 m.) etiam uunaoptime dispiciimtur. Uitimus versiis litteris maioribus (a. c. 0,02 m.) incisus est. Edd. coines A. Ouvaroff, Redierches sur les ant de la Russie merid. p. 55 cum supplementis Graefii1), totius lapidis delineatione accuratissima addita in tab. XXIV 1) Lapidis dimensiones Uvarovius veris multo maiores mdicavit: «Le cote oii se trouve rihscription a quatre archines et demi de longueur, les autres cotes trois archines six verchoks, la hauteur de la pierre est presque de deux archines». Ε lapidis descriptione ab eodem data haec adponere placet: «Les Turcs se servirent de cc monument, et Pinscription grecque devint une pierre
tumulaire muBulmane, Ils pratiquereut au οόΐέ oppose de la pierre deux trous ronds, comme ils les font ordinaire-. ment pour leurs monunients funeraires, afin de pouvoir y mettre de Peau et du millet». De catinis Luius modi rotundis, qui in aliis quoque lapidibus Olbiopolitanis inveniuntur, cf. quae dixit B. Pharmakovsky ΉΑΚ. fasc. 13 p. 33. 5*
36
% 25
OLBIA ET VICINIA.
n° 2. P. Becker 3H00. v. IV (a. 1858) p. 131 sq. (inde repetitus est titulus litteris minusculis PhUologi v. XIV p. 419). Ex Uvarovli delineatione et Beckeri apographo apparet lapidem in partes α et b nondum fuisse diffractum (cf. quae Th. Struve momiit 31100. v. VI p. 21). Exscripsi et edidi IosPE1. ν. Ι n* 12. Hic titulum ex ectypo chartaceo accuratius delineatum praebeo ('/t v. m.). Lapis in Olbiae parietinis a. 1848 repertus Odessae in museo societatis servatur.
ΓΚΑΐΑΝΔΡί^ r ι Ε^εβΛΑΠΤοΗ-Π»Α?ΘΓΗ/ίεΝ)?ΑΙΤΗΝΚοΠί ,,. AoTEkoT|TIMH^AlAAP£A^A2HACEKA
~ . , ΓΑλ/NHcoNEYiE WN . ΑΡΕΤΗΣENEKEhrkAlEYEPrE^ ΙΑ£ Τ Η Ξ Ε * £ Τ ο | .-BMoNkAl^TEtANAoHJ ...
"ΓΤΕΡΓΕΤΗΜΑΤΛΝΔΕΙΔΟΧΟΑΙΤΛΙΔΗΜΛΙΕΡΛ^ ΑΥΤΟΝΧΡΎ^Ο|^Χ)Λ|Ο|^Ι<ΑΙΑΝΔΡΙΑΗΤ|ΤΟΗ/^
ΙΤΕΦΑΝΟΝΑΝΑΓΟΡΕΥΟΜΓ^ΑΙ
To|CAIoNY^]o|^ENTA|oEATP^|
οΔΗΜοί Δ'ίΐΧΛ' Var. lect. V. 1: EilNb Uv. tab., ΕΩΝΕ Becker. — V . 2: ΑΥΤΟΝ Β. — V. 3 in. ΤΕΣ Β.: tum ΤΒΑΦΕΙΙΉΚΕΝ ϋ ν . tab. (ΤΗ ΒΑΦΗΙ ΥΦΗΚΕΝ Graefe); extr. ΠΕ UY. tab.— V. 4 extr. ToN Uv. tab., TOK B. — V . 5 fr. h APATo IMO edd.—V. 6: ΕΓ \IKA etc. ϋν. tab., ΕΠΑ. , . . . IKA B,—V« 7: ΤοΝΔΗΜοΝ edd., extr. ΘΗΝ edd.—V. 8: ΤοΝΔΕ edd., extr. ΡΗΘΗΝΑΙ B. fortasse typothetae errore. ι
α . εων ε
■;
αντος αύτο[ϋ ]ι και άνδριά[ντες Τ *. . ο]ντες έβλάπτοντο, άφείρηκεν καΐ την κοπή[ν ίνα ουν και] οι άλλοι φιλοτιμότερον ίγωσι προς το κ[αλο&$ κάγαθο^ είναι τη ι πόλει(?), ευ 5 ει]δότες δτι τιμής και δωρεάς αξίας εκαστο[ς τεύξεται π]αρά. το[ϋ δ]ήμο[υ των] ευεργετημάτων, δεδόχθαι τώι δήμωι έπα[ινέσαβ^^Γαλλίνικον Εύξέν[ου] αρετής ένεκεν και ευεργεσίας της εις τό[ν δ]ήμον και στεφανωθηνα[ι] αυτόν χρυσοΤς χιλίοις και άνδρ^άντι, τόν δ[έ] στέφανον άναγορευθήναι τοις Διονυσίοις έν τώι θεάτρωι, 10 Ό δήμος Διί Σωτηρι.
ui ι
Graefio (apud Uv.) in w . 1 — 4 restituendis et explicandis minus bene rem cessisse iam Beckerus vidit, qui tamen ne ipse quideni^supplementa dedit ea, in quibus possiinus acquiescere, praesertiiii cum v. 3 in. et v! 4 extr. cum apographo nostro non plane consentiant..Nam vv. 1—4 ita restituit: αντος αυτόν, [πριν ή οι βωμο]ι και άνδριά[ντες οι έν τφ Διός ναψ | έστηκό]τες έβλάπτοντο, άφ(ή)ρηκεν και την κοπή [ν τοό ιερού άπέτρεψεν,.| Γνα και] οί άλλοι φιλοτιμότερον έχωσι πράς το κ[τημα της πόλεως] ete.
16 25, 2G
DEORETA.
»7
In tituli argumento praeter orationis simplicitatem et brevitatem nihil est quod ad aetatem eius definiendam usui sit; sola igitur litteratura niti debemus: quae a scriptura Romanae aetatis titulorum tantiim differt proprietatesque formarum IV a. Chr. saeculi tam bene servat (maxime in ΜΝΞΡΞΛ litterjs), ut titulum ad hoc saeculum pertinere persuasum habeam. (Ita de titiili aetate longe aliter statuo, quam editores priores, qui eum ad primum a. Chr. saeculum rettulerunt). Utique tamen hic titulus eo qui proxime praecedit (n° 24) aliquanto recentior est: illius enim aetate nummis aureis Olbiopolitas nondum usos esse apparet, hic autem urbem iam auro abundare deinonstrat,- cum Callinico mille aureorum praeraium decretura sit. Verbum στεφανόω et subst. στέφανο; ad pecuniae praemium interdum transferri apud Polybium (XIII, 9, 5. XXII, 13, 10. XXII, 17, 4) et Athenaeum (XII p. 538 b) Beckerus monuit. Similia exempla in titulis haud raro inveDiuntur.
IIepoBOAi> (oCL3Ha*r οτρ-, 4-IITfiO) Ka;KAfHTaciliCΠΟΛΥΗΗΤΈ L· ΑΛΛ ΤΟΓΟ,ΟΤΊ>ητοβα ΗliecTL· Apyri«e peHarpaAy, BnocTH-fcAOCTOUHJ e cTapajmIOcfc(jiaOUTL OTJIiMI.HLIMH rAapa/KuoAaHaam ( ? ) , xopoui napoAa r O A^i H cTaHιOBHTL HapOAi»nnoxBaj iHeTL·io. aKajo6iu>in9mou iuKa cuua EBKceΟ6Ί»ΛΒΙ HOBaΙΤ3aΙ> ΒΈ>eronpaAot3AHHKT> fjecTi» Η^ifaaroAtfl HiTeeHapoAy Η HarpaAHTi »· ero3eBcyτυοϋ*ι > κ> 30J0TUXL cTaTj HarpaA^ o HHci f i BT> a Tpf c . — HapoA*l cnaciiTCJiio. 26, Fragmentum tabulae marmoris albi a partibus dextra et ima mutilum, altum 0,17 m., latum 0,10, cr. 0,04, litteris 0,01 fere altis (excepto v. 1, cuius litterae multo maiores sunt) et bene servatis inscriptum. Titulum a me exscriptum etchartamadida expressum edidi IosPE1. v. I. n° 13. Hic accuratius ex ectypo chartaceo delineatum praebeo (Y8 ν. m.). Mosquae servatur 'in museo historico (in collectione Buratschkoviana).
,ΑΓ
,
ΕΠΤΑΕΙΡ/
kPA£ETE*l / TA/TOYA/1
ΝΤογ^ΚΑί ΤΗΜίερΑί
(
10
Άγα[θήι τύχηι]. "Εδοξε τηι β[ουλήί και τώι] δήμ,ωι, οί ά[ρχοντες και οι] επτά είπα[ν Επειδή ] ρας εύεργ[ετεΐν απαγγέλλε]ται του δ[ήμου Όλβιοπολιτώ]ν τους κα[ταπλέοντας εις] την έερά[ν VYJ?TSV την Λευ]κήν, δεδο[χθαί βουλήι και δηρ.]ωι σ[τεφανώσαί αυτόν κτλ.
Cum tituli dimidia fere pars perierit, non possumus contendere supplementa proposita ubique esse vera; confirmantur tamen quodammodo cum litteranim numero in singulis versibus fere pari (fluctuat inter 19 et 22 litteras; versus 2 et 3, quorum supplementa certissima, vicenas litteras habent), tum comparando cum decreto in insula Leuce reperto (v. infra),
38
OLBIA ET YIOINIA.
Λ* 20, 27
quod, quarovis pessime habitum et exscriptum sit, tamen patet ab Olbiopolitis in honorem viri cuiusdam, qui eis simiiia beneficia in Leuce insula praestitisset, positum fuisse. Titulum propter scripturae rationes ad tertium potius a. Cbr. saeculum referendum puto, quam ad quartum. Οι επτά qui fuerint, copiose exposui iu libro meo H3cmd,, o6z ucmop&iu locyd. cmpon> ι. Oawiu, p. 292 sqq. Cf. H. Swoboda inWiener Studien v. 10, p. 298 sqq. Π β ρ β Β Ο Α Τ ) . CT> floCipuM-B CHacrieMX. COBBTX Η Hapofci> nocTftpoBiMH no πρβΑΛΟφβΗπο apxoHTOBi>; Η CeMii: TaKTb icaKi» nojyqaiOTca H3BBCTiB) HTO px 0Ka3biBaen> ycjryrHTfcM-L· H3T> HapoAa ΟΛΒΒΙΟΠΟΛΗΤΟΒΧ, κρTopHie npi*B3>KaiorL· Ha CBimi,eiiiii>in* οοτροΒΐ» JleBKy, TO aa nocTaHOBnrB coB-fei; u ΗΛρο,π,τ> JBBH^aTi» era.... 27. Fragmenta quattuor tabuiae marmoris candidi crassaevO.A8 m.: α altum 0,15 n% L 0,17, margine dextro conservato, in Olbiae ruderibus inventum a. 1882. Ed. L. Jurgiewicz 3H00. v. 13 (1883), p. 115. Exscripsi a. 1883 Odessaeinmuseo societatis.—-fcaltum 0,15 m., 1. 0,18, a sinistra integrum, a. 1884 repertum, exstabat in oppido Cherson apud P. I. f. Buratschkovium, qui eodem amio ectypum chartaceum niijii humanissime misit. Nimc servatur Mosquae in museo historico. Haec duo fragmenta coniimcta edidi IosPE1. ν. Ι n° 15. — c altum 0,095 m., 1. 0,085, item integrum a sinistra, a. 1886 repertum et a. 1889 a libero barone C. de Staal Surutschano donatum exseripsi et cum α et b coniimctuni edidi ImS. p. 3, n° 2, et IosPE1. v. IV add. p. 264. —tf altum 0,245 m., 1. 0,175, supra aetomate ornatum, cuius acroterium sinistrum superest, a. 1905 a Pharmakovskio Olbiae in fiiDdamento moeiiium inventum, Mosquam missiini est in museuin historicum. Exscripsi et edidi IfAK. f. 18, p. 134, versuum 1—9 transcriptione repetita. d
ιΐΕΔοΞΕΒογΛΗΙΚΑ |ΛΓΑ©ΗΝηρροΛΥ> -Ν Ι Ε Ι Δ Η Ν Α Υ Τ Ι Μοζ Α<ΙΑΔΑ·ΑΛΛΑΤΙ ΑΝο£ cjEYN ^ΤίβΝΔΙΑΤΕΛΕΙΤΗΙΡοΛΕΙΚΑΙΤοΐζ 5 ΑΦ 1 Κ Ν < | Μ Ε Ν ο | Ξ Τ η ΝΓΤοΛΙΤηΝΕΙΞΚΑΛΛΑ T I N X P b i A S F A P E X ΕΤΑΙΜΕΤΑΠΑΣΗ^Φ Ι ΛοΤΙΜΙΑίΔ ΡΔοΧΘΑΙΤΗΙΒοΥΛΗΙΚΑ!Τί2ΙΔΗ Μη l E ^ A I N f c C M M E vJEFIToYTolCNAYTIMoN &πΑΞΙΑΔΑΚΑΛλΑ1ιΑ!οΝΑΡΕΤΗΞΕΝΕΙ<ΕΝ| ίο Κ Α Ι Ε Υ Ν Ο Ι Α Ξ Τ Η Σ Ε Ι Ξ Τ ΜΔΗΜοΝΔΕΔο ΙΘΑΙΔΕΑΥΤΛΙΚΑΙΕΚΓΟΝ =ΕΝΙΑ οΛΙΤΕΙΑΝΚΛΙΕϋΡ • EMFoAEMnlkA1 \£ποΝΔΕΊΤο 15 ΡΑΥ Α ΙΕΙ£ φ HCAIEI vac.
Β 27
DECBETA.
39
Vm\ lect. fr. a. V. 1 reliquias omisit Jurg.. v. 2 in. legit ΙΑΔΑ, v.*4extr. KAA, v. 7 NAVTIKON. Ductus, qui w. 3 et 7 in. servati sunt,. in textu quidem omisit Jurg., sed in commentario enotavit. 1 Έδοξε. βουλήι κα[ί δήμωι Όλβιοπολιτών], Άγαθήνωρ Πολυ[χάρμου είπε]ν [Έπ]ειδή Ναύτιμος [Π]ασιάδα [Κ]αλλατιανός εύνους ών διατελεί τηι πόλει και τοις 5 άφικνο[υ]μένοις των πολιτών εις Κάλλατιν χρείας παρέχεται μετά πάσης φι λοτιμίας, δεδόχθαι τήι βουληι και τώι δη-... μωι έπαινέσαι μεν έπι τούτοις Ναύτιμον Πασιάδα Καλλατια[ν]όν αρετής ένεκεν 10 και εύνοιας της είς τ[άν] δήμον, δεδόχ θαι δε αύτώι και έκγόν[οις προ]ξενία[ν και π]ολιτείαν κ(α)ι είσπ[λουν και εκπλουν] έμ πολέμωι κα[ί έν είρήνηι άσυλεί και ά]σπονδεί* το [δε ψήφισμα τούτο ίο άναγ]ράψαι εις [στήλην λευκού λίθου και στ]ησαι έ[ν Quae vox ν. 2 fuerit inter Πολυχάρμου et εΐπεν, certo dici nequit; vox άρχων videtur brevior esse, quam ut lacunam expleat, nam requiritur vox, quae septem aut octo litteris constet. (Haec adnotavimus ΙΙΑΈ. f. 18, p. 134). Jurgiewicz in fragmeiito α omnia restituit praeter patris Nautimi nomen, sed ita ut primi quattuor yersus ab eo suppleti reliquis multo longiores exstiterint, et pleraque supplementa a dextra posuit, cum non animadvertisset lapidem ab hac parte esse integrum. Nos in his versibus restituendis verum vidisse comprobarunt fragmenta c et d. Hoc quoque decretum propter scripturae rationes tertii a. Chr. saeculi esse puto, sed eo3 quod proxiine praecedit, aliquanto recentius. I l e p e B O A i » . nocTaHOBieHO COB"BTOMT> Η [HapoAOM-L ΟΛ^ΒΙΟΠΟΛΗΤΟΒΊ)]. AraeHHopt IIoJiafxapMOBTb...,. πρςχΑοχΗκπ»]: noeaHKy ΒΛΒΤΗΜΊ» cum IlaciaAa KaJuiaTienib npe^uBaen, faarocKJOHHbiMT» KT> naiaeMy ropoxy Η πρπ6uBaioiiilHM'i> BT> KajuaTiio rpajKAaHaia, oiiaaiJBaen» ycjyra co ΒθβΒθ3Μ0ΗΗυΜΐ» ycepAieMT>, j& nocTaHOBHro> coBin> Η Hapo^i» noxBaJinTb 3a 3το HaBTHMa c. ITaciaAOBa KaxiaTiHii.a Kooaecrn paan Η 6:iarocKJiOHHocTH KT> Hapo,ny u ,ΠΛΤΒ eny Η noTOMKaMt eio προκοβΗΐκ), npaeo rpafcg^aHCTBa Η npaeo Bxo^a βτ laeant Η Bbixo^a us* nen BT> BoeHHoe Η ΒΤΕ> MnpHoe ΒρβΜΗ 6β3Ί> pa3rpa6jieHia Η nepeMnpia; nocTaHOBJieHie ;κβ cie BupisaTi. Ha ΠΛΗΤΈ B3T> 6*EJiaro KaiiHa n IIOCTaBHTL· BT> . . ♦ 28. Fragraentiim tabulae marmoris albi ad cinereum accedentis, sinistro margine servato, a. 0,13 m., 1. 0,14, cr. 0,065. Tituli pars superstes perquam est detrita difficilisque lectu (litt. a. 0,01 m.)- Exscripsi et edidi IIAK. f. 18, p. 95, n° 1·
40
OLBIA ET VICINIA.
J6-28, 29, 3
Lapis a. 1905 a Pbarmakovskio in Olbiae ruderibus inreiitiis Odessam jpissus est museum societatis. ΌΛΙ~. ΑΞΠΑΡΕλ SAIAYTONLM
ΚΑΙΔΕΔοζΘΑΙ ΞΕΝΙΑΝΚΑΙΡ EISFAoYNk
. . . .τοϊς άφικνουμένοις των π]ολι[τών εις φιλοτίμως χρεί ας παρέχ[εται, δεδόχθαι τώι δήμωι έπαινε]σαι αυτόν [επί τούτοις αρετής ένεκεν] και δεδόσθαι [αύτώι και έκγόνοις προ]ξενίαν και π[ολιτείαν και άτέλειαν και] εΓσπλουν κ[αι έκπλουν έν ειρήνηι και έμ π]ολέμ[ωι κτλ.
Est fragmentum decreti de proxenia et civitate donanda peregrino alicui de civibu-. Olbiopolitanis bene merito tertio fere a. Chr. saecido facti. De decreti formulis cf. n° 27.
29· Fragmentum angidi sinistri superioris tabulae marmoris candidi, marginibus sinistn et summo conservatis, a. max. 0,09 m., L circa 0,12. cr. 0,065. Litterae superstites, alta* circa 0,01 m., in ectypo bene dispiciuntiir. Rep. Olbiae auctumno a. 1887, exstabat Kischinevi in museo Surutschaniano. Adfidemectypi chartacei edidi 3ΗΡΛ0. v. IV, p. 125, n° 181, et IosPE1. IV, n° 9. Hic ex eodem ectypo accuratius delineatum praebeo (Y3 ν. m.).
\PAoa?ElloTAHJ
IPANErEJ fcPJME/
"Εδοξε βουληι κ[αι δήμωι, οι άρχοντες] είπαν έπει[δή ό δεϊνα του δεινός] έπιμελ[ητης γενόμενος ] ήνεγ[κε. . .
Hoc quoque fragmentum decreti senatus populique Olbiopolitani propter litteratiiram ad III a. Chr. saeculum rettuleriro. Quae proposui supplementa non ubique certa sunt: yeluti v. 1 coniecerit quispiam praeter archontes etiam τους επτά fuisse commemoratos (cf. nn° 26, 31, 32), v. 3 nescio an fuerit έπιμελ[είται κτλ.].
30· Fragmentum tabulae mannoris albi ab omnibus partibus praeter dextram fractum, altum 0,15 m. totidemque latum, crassum 0,055. Duo priores versus valde detriti sunt, reliqui lectu facillimi. Ed. Boeckh, C. L Gr. II add. n° 2060 c, Duboisii Neoburgensis apographo usus. Α me ipso exscriptum titulum edidi losPE1. ν. Ι n° 14. Hic accuratius prafebeo ex ectypo chartaceo delineatum (% v. m.)*
Κ 30, 31
41
DECRETA.
Odessae servatur in museo societatis (inter Blarambergiana).
ρηΝΡΟΛΓ ^ί^ΡΓΑΝΕΐΙΣ. r p Ο Ν Ί Α Κ Α Ι Σ YKAl |NE^5flNAlTEIcoii PHOYoNTAIkAIT/ ΡΛΕ.ΓΑΙΝΕ2ΆΐεΛΛΑ(1 ^ΔίοΝοΤίΕΥΝοΥΜ
L
. . . . τοις έντυγχάνουσιν αύτώι τ]ών πολι[των χρείας παρέχεται], σ[υν]εργών εις ά παντα τα τη ι πόλει συμ<ρ]έροντα και συνα[γαγών πλήθος χρημάτω]ν, έξ ών α? τε κοι[ναι θυσίαι?
]η θυονται και τα
[δώρα λαμβάνουσιν οι τ]ης χώρας βασιλείς [εύκαίρως* δι'α δεδόχθ]α(ι) έπ[α]ινέσαι Έλλά[νι[κον του δεϊνος Τ]όδιον, οτι εϋνουν [εαυτόν και πρόθυμον παρέχει τ]ώι δήμ[ωι κτλ.
Var. kct. V. 2 in. ΣΝΙΖίΤΛΝΕΙΣΑ, ν. 4 extr. RoY, ν. 7 in. oAEFA, v. 9 ΤΟΙΛΗΜ Boeckb. Boeckhii supplementa nonnullis locis mutavi, maxime vv. 4 — 7; omoia supplementa vera esse non licet adfirmare, cum siDguloruni versuum minores dimidio partes supersint. Titulus ad eandem fere aetatem pertinere videtur, atque is, qui proxime praecedit.
ΠορθΒΟΑΐ». (Τακτ. κακτ> ΕΛΛΛΗΗΚ-Β C. τακοΓΟ-το ΡθΑθοβπ,τΕ> 0Ka3biBaeTT» yciym ΙΜ·ΚΚ)ΙΙ;Η.Μ'Β CT> HMMI> j&&o) rpajK^auaMi», COA^HCTBVH BceMy ΠΟΛΟ3ΗΟΜΤ ΙΛΛ ropoAa n coopaBT> ooAwwe KoaimecTBo AeHen>, Ha κοTOpua coBepmaKvrcn uecTBCHHun τκερτΒΟπρΗΗΟΐ u M-PoAocna BCTiiue uapn nojyHaiorfc χαρκτ, το noaTOMy χι 6jflfiThooinocTaHOBJi eHo ΠΟΧΒΛΛΜΤΒ EjuiιaβflΗΐi KΗa(?c.) TaKoro-το 3a το,CBoeBpeMeHHo *ΠΌ ΟΗΤ> ΗΒΛΗβττ» ce6a OJiaroΟΚΛΟΗΗΜΜΤΪ U ycepAHbJlTL· HapOAy . . . Η Τ. Α· 31. Fragmentum tabiilae marmoris candidi, a partibus summa et dextra, ut videtur, integrum *), a reliquis mutilum, a. 0,21 m., 1. 0,22, cr. 0,07. Superficies dicitur admodum esse detrita. Ed. E. de Stern 3H00. v. 23, p. 9, n° 6 cum imagine zincotypica, quam repetii IosPE1. v. IV add. n° 456. In qua cumlitterae non benedistiDguantur, hicex eadem delineatum titulum praebeo. Lapis vere a. 1900 in Olbiae ruderibus inventus ab A. Vogelio museo societatis bist, et archaeolog. Odessitanae donatus est.
Steraius.cousulto putat laesse pidemabscirecentiorc aetateopinisupra n03AHiHuiefi oopa6oTKoii KaMHH. Ητο cnpaea He coxpaeteuama1) nullo dextra s um, sed o nem fere argumento comprobavit Verba eius acHO neTBepTOH οτροκχ: Kpafi BUCTynaen> Ha sunt haec: «BepxHi f t Kpaf i Ha nepBi d ft. Β3ΓΑΛΑΊ> Kaacerca ABa MHJuiHMeTpa npeAUAymHXT> οτροH^BJIUMT,; HO H3Tb djnwafiniaro paecMOTp^Hm KaMHH HB- Kaxi>, a Me^cAy TBMT> HaAHHCt oOptiBaeTca Ha ΠΟΛΟΒΗΗ·Β CTByerc», ynoTpe&i MTO Η OBTB ΟΤ6ΉΤΤ> Η ΒΠΟΟΧΒΑΟΤΒΙΗ ΤΟΛΒΚΟ, ΒΊ> 6yKBfci T; ncHoe A0Ka3aTe;ibCTB0, HTO KaireHL Η CI> npaBHAaxL eHixiea J&JLO KauHsO6CTOHTB A·^ KaKOH-HntfyAi» HEJIHV Boii CTOpoHu OTOHTii». Mihi quidem Γ littcrae dimidiam o6TecaB7B. He HHa Η CI> npaBtiirL· partem lapidis superficie prope marginem detrita periisse KpaeiTB: cpaBHHTejiBHO ruiaAKaa ero opMa o&bacHaeTca multo videtur esse probabilius. HHJlCfl
nepBOHanaJIBHblS
ΒΈ>
Kpafi
KaMHfl,
BHAHO
ΒΑ'ΒΟΒ Α»Λ^Θ, «Ι'ΒΜΈ ΒΊ>
6
OCOOeHHO
42
OLBIA ET YICINIA.
φ CATU Τ Α Τ Λ
Κ 31
ΙΛΉΜΛΙΚ A 1
10
Sternius cum persuasum habeni lapidem a summa parte dextroque latere non esse integrum, putabat primum tituli versum maioribus litteris scriptum et a superstitibus maiore interstitio separatum lapide absciso periisse; in illo scripta fuisse verba: Άγαθηι τυχηι* εδοξε τηι βουληι και τώι δήμωι, oi κτλ., ut in titulo 26. Quae opinio quonam argumento confirmari possit, non video. Itaque conlatis titulis 24, 29, 32 praescripta breviora fuisse puto et totum titulum in hunc fere modum legendum: l ['Έδοξε βουληι και δήμωι* οί άρχοντες και οι έ]πτά είπαν* επειδή Καλ[λ πρότερόν τε διατετέλεκε τα] βέλτιστα τώι δήμωι κα[ταπραττομενος και νυν. /ρειας παρέχεται τηι π]όλει παρά την εγδοσι[ν [ και αφεθείς υπό του δήμ]ου τάς τε προσόδους σ[υ5 ναυξει και . αίτιος γέγο]νεν του τον δήμον κατα[στηναι εις είρήνην, οϋτε £χθραν? έχων έμ]ποδών, οϋτε φιλιαν περ[ί [πλείονος ποιούμενος . . · . τους στασιάζοντας] έν τηι πόλει εις όμό[νοιαν κατέστησεν? , ών £νεκ]εν δ τε δήμος έστεφ[άνωσεν αυτόν . . . τά] τε τέλη τα έπιβεβ[αιουν10 τα τα δόζαντα τώι δήμωι? άνδριάντος?] γαΚχου κατα[. . . . ·. . . επαγγέλλεται? λέ]γειν και πρ[άττειν τα βέλτιστα, δεδόχθαι τηι βουληι και τώι δήμωι έπαινέσαι α]υτον π[άλιν ? . . . . Est decreti fragmentum tertio a. Chr. saeculonon recentioris. Ex eis quae supersunt patet illud magni momenti futurum fuisse ad Olbiopolitarum res publieas cognoscendas, nisi tam exiguum frustulum aetatem tulisset, quod certo restitui ijtullo modo potest. Quae Stemius proposuit supplementa retinere dubitavi; non omnia pariter esse probabilia ipse vidit. ■Vv. 9—r 10 videntur magistratus quidam coinmeinorati esse, qui plebiscita "confirmabant, »on sumptus, ut putat Sternius.
J6 32
43
DEOKETA.
32. Pila quadrata marmoris candidi infra fracta, alta 1,74 m., lata in parte superiore 0,44, crassa ibidem 0,24, titrimque inscripta litteris elegantibus, quae in universum etiam nunc beiie conseryatae facilesque sunt lectu. Primus edidit Η. Κ. E. Koehler in libello qui inscriptus est: Zwci AufscliHften^der Stndi Olhia (Petrop. 1822). p. 8 sq. ( = H . K. E. Kohlers GesammeUe Sehriften, herausg. von L. Stephani, Petrop. 1850 sq., v. I p. 62 sq.); mox P. Koeppen, Aliertltiimer am Nordgestade des Pontns (Vindob. 1823. In Russicum sermonem versus liber in lucem prodiit Mosquae a. 1828), p. 85 sq. cum translatioue Eichenfeldii et notis ac specimine litterarum aere expressis, et separatim in libello: Olhischcs Psephisma zu Ehren des Proiogcncs (Vindob. 1823). Adversus Koeppenum multa quidem, sed non omnia vere scripsit Koehlerus in iudicio de eius Antiquitatibus orae sept. Ponti p. 47 — 53 ( = Gcs. Schriften, v. II, p. 38 sq.), cui Koeppenus respondit in libello: Naclrfiall rom Nordgcsta-de dcsPonius, p. 11 sq.—Boeckb C. L Gr. II n° 2058 titulum edidit Koehleri et Koeppeiii exemplis editis huiusque apographo manuscripto usus. Inde repetiit litteris mmusculis Dittenberger SIG. ed. 1, ii° 248.—Titulo explicando praeterea operam dederunt: Malte-Brun (Nouvelles annalcs des voyages par Eyries et Maltc-Bnm, v. XIX. p. 132 sq.), Raoul-Rochette (ibid. p. 274 sq.), Letronne (ibid. p. 282 sq.), Niebuhr (Opusc. bist. et phil. v. I, p. 382 sq.), "W. S. Schmidt (Rheinischcs Museum fur PhUol, heransg. von Wdcker u. Nacke, v. IV, a. 1836, p. 357 sq. et 571 sq., quam commentationem recusam esse in Abhandlungen zur alten Geschichte p. 66 sqq. monet Dittenberger SIG.2 v. I p. 361), comes A. Ouvaroff (Recfierches stir les ant de la Russie meridiawde), alii. Quando lapis repertus sit, non constat. Postquam diu Stolnae (ΟΤΟΛΒΗΟΘ, HM. BT> HepHHroBCKoS ry6.) fuerat in aedibus comitis Kuschetefi-Besbofodko, qui eam regionem possidebat, in qua Olbiae rudera sunt, anno 1880 Petropolim asportatus in scalis bibliothecae publicae repositus est, ubi exscripsi et edidi IosPE1. v. I n° 16. Lapidis laterum margiiies et partis anticae margo superior nonnullis locis laesi sunt postquam Koeblerus et Koeppenus titulum exscripserant; praeterea infimi versus utrimque calce obducti, quo lapis in bibliotheca solo adhaeret, legi non potuerunt. Quos versus similiter atque litteras, quae lapide laeso perierant, ex editionibus prioribus sumpsi; sed in textum ea sola recepi, in quibus Koehleri et Koeppeni apographa plane consentiimt; recepta uncis quadratis inclusi; reliqua v. in laterculo lectionum variantium. Praeterea monendum est litteras lineolis curvatis compositas (Θ Ο C 4Y) in lapide ubique ceteris aliquanto minores esse, sed inter se fere pares exceptis paucis, in marginibus propter spatii angustias minore modulo expressis; Boeckhium igitur, cum has litteras modo maiores modo minores dedisset, a vero aberrasse. Ceterum v. tabulam II, in qua tituli imaginem photographica arte factam ex ectypis chartaceis zinco exprimendam curavi. Pro Α quater, Disi fallor (B, w. 52, 53, 65), Α positum est. Ε mea edilioue titulum miimsculis litteris repetierant Dittenberger, SIG.2 v. I, n° 226; Michel, BJG. p. 254, n° 337; Min&s-. Scythians and Greeks, p. 641. n° 7. G*
44
OLBIA ET VIOINIA. Latus Λ.
[ Ε Δ Ο Ξ Ε Β Ο ] ι Ά Η Ι Κ Α Ι Δ Η Μ · ΕΙΚΑΔΙο| APX© · .ευΛη.-.ΕΠΤΑΕίπΑΝΕΠΕΙΔΗΗΡοοΟΝΤΕοΠΡ · Τ ο Γ Ε Ν ο Υ ί Π Α Τ Η Ρ Π ©Λ Λ ACK Α Ι Μ E T A A A C XPEIACnAPEICXHTAITHinoAEIkAIEIGXPH Μ Α Τ ·Γ> Ν k Α Ι Ε Ι C Π Ρ Α Γ Μ Α Τ Ο Ν Α ο Γ ο Ν ΤΤ Ρ-Π-Τ ° ΓΕΝΗΟΤΕΔΙΑΔΕΞΑΜΕΝοςΤΗΜΓΤΑΡΑΤογπ/ ΤΡοθΕΥΝο|ΑΝπΡοοΤοΝΔΗΛ\οΝΔΙΑΒΙογΔΙΑ T E T E A E k E N A E T O N k A i n P A T T «ί>Ν Τ Α Β Ε Λ Τ Κ Τ Α Κ Α Ι Π Ρ Ο Τ Ο Μ Μ Ε Ν Π Α ΡΑ Γ Ε Ν ο Μ Ε 10 Ν ο YCA Ι Τ Α Φ Α Ρ Μ Ρ Υ Τ ο Υ Β Α α Λ Ε / Κ Ε Κ ^ Α Γ ^ Τ©ΜΑΙΑπΑΙΤ©ΥΝΤο<;ΤΑΔ·η·ΡΑΤΗ<:πΑΡοΔο[Υ] ΤθΝΔΕ^|ΝθΝΕΞΗποΡΗΜΕΝΌ·ΝΕΓΤΙ*ΑΗ©ΕΚ ΥποΤοΥΔΗΜοΥΕΔ-0-kEXPYCoYCTETPAkoClofYC] τ-Π-ΝΤΕΑΡΧοΝΤ-η·ΝΘΕΝΤ-Π-ΝΤΑΙΕΡΑποΤΗΡ[Ι] 15 A E K T H N T H C n o A E - O c X P E I A N n P o c n o A Y X A · MoNnPocXPYCOYCEkAToNkAloYkEXoNTON ΛΥΟΑΟΘΑΙΤοΥΔΕΞΕΝογφΕΡοΝΤοοΕΠΙΤοΝ ΧΑΡΑ^ΗΡΑΑΥΤ©ΓΥπΕΡΑποΔοΥ<:ΤοΥθΕΚΑ ToNXPYCoYCEAYCAToTONTEnEP^HMok-ON 20 ΤΑΑΡΧοΝΤ·Π·ΝΑΓοΡΑΟΑΝΤ·Π·ΝΛΥΟΙΤΕΛ·Γ>Οο|ΝοΝ XPYCANTPIAkociONoYkEXoNT-η-ΝΔΕΤΗΝΤΙΜΗΝ ΔΙΑΛΥΟΑΙΕΓ^ΛΗΘΕΚΥποΤοΥΔΗΜοΥΕΔ-Π^ΕΤοΥο TPIAkoC|oYCXPYC©YCETTITEHPc^-f>PoYIEPE-n-CITo ΔΕ^ογΟ-^ΑΙΓΓΟΛοΥΜΕΝοΥΤοΥαΤοΥΕΚπΕΝ 25 T E k A ^ I A T o N k l ^ Y N o N T o N E T m E P o A V E N o N o | o ^\ENoYΔEINToYΔHMoγπAPA©EC©AΊCIToNlkA NoNkAIElCTAYTAnAPAkAAoYNToCToYC ΕΧοΝΤΑοπΡθΤοοπΑΡΕΛ©-Π·ΝΕπΗΓΓΕΙΛΑ Τ © Λ\ Ε Δ Ι Μ Ν © γ c Δ Ι CX Ι Α Ι ο YCE Ι Ζ Α Εk Α k Α Ι 30 Τ - Ο - Ν Λ © ITT-TV Ν Π Α Ρ Α Χ Ρ Η Μ Α k ο Μ Ι C Α Λ\ Ε N O N T H N T I M H N A Y T o c E N I ΑΥΤοΝΟΤΜΠ· PIENErX©EICTok©NoY0ENAEnPAHAToE πΐΤΕΤογΑΥΤογΐΕΡΕ-Γ>Α®ΡοΛΝπΑΡΑΓΕΝ[0] ΜΕΝΑΝΟΑίΟΐΙΕπίΤΗΝΤΟΝΔ-Ο-Ρ-η-Ν^ΜΙ 35 Δ Η Μ ο γ Δ Υ Ν Α Μ Ε Ν ο γ Δ Ε Τ ο γ Δ Η Μ ο γ Δ ο γ ΝΑΙΑΥΤοΚΑΞΙ-Ο^ΑΝΤ^ΔΕπΡ-Π-ΤοΓΕΝΗΝ ΒοΗ©ΗΟΑΓΤοΚΚΑΙΡοκπΑΡΕΛ©-Π·ΝΕπΗΓΓΕ· AAToXPYCoYCTETPAk©C|oYcAIPE©ElCTE
Jft 32
32
DEOKETA.
THCTONENN ΕAAPXHCoYkEA ΑΤΤΟΝ,ΟΛ ΜΕΝΗΧΙΛΙ-ONkAinENTAkociONXPYCON TTPo0EClNErrolHCAToET7ITAICMEAAoYCAIC πΡο<:οΔοΚΕΞθΜποΛΛο|Λ\ΕΝ^ΗΠ"ΓοΥΧο[|] EΘEPAπEYΘHCANEYkAIP■Π■CoγkoAIΓAΔE ΔΛPAπAPECkEYAC©HT'Π"IBACIΛEIAYCITEΛ■rl nPA©ENTocTEToYCToAoYEICBACIAEIA ΚΑΤΑΤΟΥΗΦΚΜΑΕΝΛΙΕΔΕΙΤΟΥΟΑΓΟΡΑ CANTACAABEINnAPATHCTToAE-n-CXPYCo| TPIAkoc|oγckAIAΓoPACANTockoN■ή■NoCΔ'i Α Τ ο Δ Ε Τ Α Χ Ρ Η Μ Α Τ Α Μ Η Δ Υ Ν Α Ο Θ Α Ι Δ Ο Υ Ν Α Ι [Τ] o Y C A P X o N T A C A A A E I N A i n A P A T O I C T E A - Π - Ν Α Κ Δ Ι Α · Υ C Α Μ Ε Ν-Π-Ν Τ Η Ν Ο NHNnPocTHMTToAI Ν Κ Α Ι Δ Ι Α Τ Α Υ Τ Α Τ Ρ Ι · ANAnPAeElCHCTHC-rVNHCHAIToTPIToN AroPACANToc<*>oPM!-TVNoCCYN Ι Δ-Π-Ν πΡ·η·ΤοΓΕΝΙ-ΚΔΙοΤΙΜΕΓΑΛθΚΔΙΑΤΤΤ·Γ! MACinEPinECEITAIHnoAlCAYTocnAPE/ ©■D-NEICTHNEkAHCl ΑΝ Ε Δ - Π - k E T o Y C T P I A kocioVcXPYCoYcnAAINTETTinAEICTAPXo ΙΕ Ρ Ε-TV C Ι Τ ο Δ Ε ΙΑ C Γ Ε Ν ο Μ Ε Ν Η Cl C Χ Υ Ρ Α C k Α Ι Π-TV Λ0YΛ\EN0YToYClToγEICMEΔIMN0NkAIΔY0TPI [T]ElcπPoΔHA6YΔEoNTocECEC©AITIMoγcTE poYOcπEPΔEkAIEΓENEToπAPAYTIkAoMEΔI MNoCXPYCOYkA^YoTPIT-ONkA^IATAYTA ΔIAΓ■n·NIACANTocToYΔHMoYkAlo|oMENoγ ΔΕΙΝΟίΤ-ΓνΝΗΟΑΙΕΚΔΕΤΑΥΤΑΧΡΕΙΑΟπΑΡΑ CXECoAIToYCEYnoPdYMENoYcnP-OTocCYN EA©oYcHCEkAHClACEnHrrEIAAToEICTHN ClT-O-NIANXPYCoYcXIAloYCoYcnAPAYTIkAE ΝΕ^ΑΟΕΔ-Π^ΕΟΝΤογοΤΡΙΑ^αογοΑΤο^ΙΎςΙ ElCENIAYToNkA^oYCXPYC|oNnANXA'Ak[ON] Ε^ΜΚΑΤοΕ^ΤΕΤΡΑ^α·0·ΝπΡ-η·ΤοοΔΕΓΓΙ[-ΙΓ] ΓΕΙΛΑΤοπΥΡ-Π·ΝΛ\ΕΔΙΜΝογοΔΚΧΙΛΙογοπΕι TAkocloYcONToYcnENTAkoCfoYCMENEAAkEN ElCTEτTAPACkAIEkTEAToYcΔEΔlCXIA|oγcEI· ΔYokAΊEπTAHMIEkTEAkAIT■Π■NΛo|π■f>NT■Π·^ ENToYT-TVlTOlkAIPOIEnArrEIAAMENO-NnA P A X P H M A T A C T Ι Μ Α C k ο Μ | c Α Μ Ε Ν-Π-Ν Α Π ο Τ - Π - Ν
4G
Οΐ/Ι;ΙΛ ΕΤ ΥΙ0ΙΝ1Λ.
noPlC©ENTONXPHMAT-i>NAYTocY/v\nEPIE ΝΕΓΧ©ΕΚΕΝΙΑΥΤΟΝΤΗΝΤΙ/ΛΗΝΕΚΟ/ΛΚΑΤΟΤΟ
80|<οΝοΥΔΕΝΑπΡΑΞΑ/ΑΕΝθ0ΚΑΙΔΙ Α Τ Η Μ Π Ρ Ο Τ © ΓΕΝοΥοπρο©ΥΜΙΑΝποΑΛΑ/ΛΕΓΧΡΗΜΑΤΑο^ ΚοΛΙΓοοΔΕθΙΤοοΕποΡΚ©,ΗΤ-Π·ΙΔΗΜ·Π·ΐΤοΥΤ[Ε] ΒΑΟΐΛΕ-ΓνοοΑΙΤΑΦΑΡΝοΥΠΑΡΑΓΕΝοΜΕΝοΜΕ ΝοΥΕΚΤοπΕΡΑΝΕΤΤΙ©ΕΡΑπΕΙΑΝΤ·η·ΝΔΕΑΡΧ°Ν 85 | Τ · Π · Ν ς Υ Ν Α Γ Α Γ ο Ν Τ Ο Ν Ε Κ Λ Η € ΐ Α Ν Κ Α Ι Τ Η Ν Τ Ε Π ί ΡοΥΟΙΑΝΕΜΦΑΝίΟΑΝΤ-Π-ΝΤοΥΒΑΟΐΑΕ-ΓνοΚΑΙΔίο ΤΙΕΝΤΑΚπΡοοοΔοΚΕΟΤΙΝοΥΔΕΝπΑΡΕΛΘ-Π-Ν πΡθΤοΓΕΝΗθΕΔΑΚΕΧΡΥθοΥθΕΝΑΚοθογ<ΤΟ· ΔΕπΡΕ€ΒΕΥΤ·Π·ΝΛΑΒοΝΤ·Π·ΝΤΑΧΡΗΜΑΤΑΚΑΙΑ 90|nANTHCANTONBAClAEinP-n-TorENoYcKAI [P]'"f οΚΡΑΤοΥοΤοΥΔΕΒΑαΛ&ίΚΤΑΜΕΝΔ-Π-Ρ ΑΜΕΝοΥΕΚοΡΓΗΝΔΕΚ[ΑΤΑςΤ]ΑΝΤοθΚ[Α] -ANAIEYHINT7olHCA[MEN] ΔΕΚΑΙΤογοΑΡΧοΝΤ[Α€ΑΝΑ] 95
~Λ©·Π·Νο[ΔΗ/ΑοοπΕΡΙΦ] [BEYTACETTIT]
"[CfYj Ldtm
B.
Ε"ΠΔΕΤογπΛΕΚΤοΥΛ\ΕΡογ<;ΤογπΡο<;Το/ΛποΤ· MoNTHcnoAE-n-CATEIXICToYoNTocToYTEKA"· ΤοΝΑΙΜΕΝΑΠΑΝΤοοΚΑΐΤοΥΚΑΤΑΤοπΡοΤΕΡ·· YnAPXoNIX©Yon-0-AloNE-n-CoYoHP-rVcoc-f>ClA[C] Τ-Π-ΝΔΕΑΥΤο/ΛοΛ-Ο-ΝΕπΑΓΓΕΛΛοΝΤ-Π-ΓΓΑΛ/ TACkAICklPoYcnETTolHceAlCYMMAXIANKA^Y NAMINCYNHX©AIMErAAHNkAITAYTHNToYXEI M·n■NocΉΞEINEπAΓΓEΛΛoNTANπPocΔEToY Τοκ©ΚΑ/ΛΑΤΑ0ΚΑΚΚΥ©Α0ΗΑΚΑΥΔΑΡΑΤΑ0Επι ίο ©ΥΜΕΙΝΤογοχγρθΜΑΤοοΔΕΔ|οΤΑ<:<ΓΚΑΥτ·ΓΚΚΑ[Ι] ΑΥΤογοΤΗΝΤ-Π-ΓΓΑΛΑΤΟΝΑΜοΤΗΤΑΚΑΙΔΙΑ ΤΑΥΤΑποΛΛ-rVNEXoNTONAeYMOcKAITTAPECKE ACMεN■r>NEΓΛElπEINTHMπoΛINAMAΔET"Ω',,
ΚΑΤΑΤΗΓΧ·θΡΑΝΕΦ©ΑΡ©ΑΙΜΕΝΤΗΝο|ΚΕΤΕΙ « A N A n A C A N k A I T o Y c T H M n A P - O - P E I ΑΝΟΙ ekoYNTACMIHEAAHNACoYkEAATToYcoN
32
DECKETA .
Τ ACToN AP Ι © Μ ο Ν Χ Ι ΛΙ-Π· Ν k Α Ι Π Ε Ν Τ Α k oc Ι-Π-Ν ToYCENTOinPoTEPOinoAEM-O-ICYMMAXHCAMTAc 20 E N T H i n o A E I E r A E A o i n E N A ^ E n o A A o Y c M E N Τ-Π-ΓΞΕΝ-Π-ΝογΚοΛΙΓογοΔΕΤ-Ο/ΛποΑΙΤΟΝ-Π-ΝΕ NEkENCYNEΛ©■Π■NoΔHMocΔIHΓ■n■NIAk■Π■CkAlτoΓ klNΔYNONτoMMEΛΛoNTAkAITAΔEINAπPoo Φ©AΛM■Π·Nπo|oγMENocπAPEkAΛElπANTAC ToYclCXYoNTACBoH©HCAIkAIMHnEPIIAEINTHNEk ποΑΛ-Π·ΝΕΤ·η·ΝΤΕΤΗΡΗΜΕΝΗ/ΛπΑΤΡΙΔΑΥποΧΕ|Ι] ΡΙ©ΝΓΕΝοΜΕΝΗΝΤοκποΛΕΜΙοΚογΔΕΝοθΔΕπΐΔ[Ι] AoNTocEAYToNoYTEICA-TTANTAoYTEICMEPH-O-II HΞloγoΔHΛ^ocEπHΓΓEIΛAToAYTockATACkEYA^ 30 A A ^ o T E P A T A T E I X H k A i n p o © H C E I M n A C A N T H N E|CAYTAΔAπANHNkAlπEPAYT■n·lπPokEIMEN■Π■^ oYkEAACCoN-O-rXPYC-O-NHXIAlONkAinENTAkoci •f>NkAIEY©YCENErkACEICTHNEkAHCIANXPYCoYC πΕΓνΠν^οαογςΕΚΤογοΑΡΡΑΒ-η-ΝΑΟΑπΕΔοΤοπΑΝ 3δ T A T A E P r A Y n o k H P Y k A k A i n A P A T o T H N A P I © M H CINno|HCAC©AIEEETo|MoYToYCEPr-r>NACoYKoAI ΓΑΧΡΗΜΑΤΑΠΕΡΙΕΓΤοΐΙ-ΚΕΤΗΙΤΤοΛΕΙΕΤΙΔΕΤΤοΛ A-n-NEPr-O-N-n-NErkATAAinoNT-rVNTAEprAnP-n· TorENHCTHinoAEITAMENEPrAAYToccYNETEAE 40 Ο Α Τ ο Δ Ι Α π Τ Ο Μ Α Δ ' Ε Τ - Π - Ι Δ Η Μ Ο ΐ ο γ Δ Ε Ν Α Ν Η NErkENANAA-TKACTEEICA/ΛφοΤΕΡΑΤΑΤΕΙΧΗ XPYCoYCXIAloYCrTENTAkoC|oYCkAITonAEICTo[N] ΔIAΛYCACXPYC|oNEko^lCAToXAΛkoNEkTETPA kocl■n■NkATECkEYACEΔEkAIToYcπYPΓoYCkAk■0·CΔI 45 A k E I M E N o Y c T o Y c n p o c T A I C M E r A A A I c n Y A A K A M φoTEPoYCkAIToΓkA©HΓHTopockAIToΓkATATH^ AMAΞIToΓkAIToNETT·ΔAYPloYEπECkEYACEΔE kAlτoclToBoΛoNkAτECkEYACEΔEkAlτoMπYΛ■r ΝΑΤοΝΕπίΤοΥΔΕΙΓΜΑΤοοΕΤΙΔΕΤΗοποΛΕ-Π-Ο 50 NAYWoNTEAoYCHCTo|CAroYclToYcAI©oYC^I-fV TAlCΔIAToTAπΛo|ATAΔHMoclAkAk·Π■CΔIAkE|c ©AlkAIMH©ENEXEINTONAPMENONETTHrrEIAATc kAITAYTAkATACkEYANANAAOCACTEICTAYTA πΑΝΤΑΧΡΥΟοΥοΔ^οΟογοΛοΓοΝΗΝΕ^ΕΠΑΡΑ 55 X P H M A - O - N E N E k E N c ^ H M o c n o A A A k l C A Y T o r k A I πΡοΤΕΡοΝΕ^ΕΦΑΝΌ^Ό^ΑΙΤοΤΕΟΤΕΦΑΝ-ΓΚΕΝ
47
48
OLBIA ΕΪ VICINIA. '
J6 32
Ι ΕΠΙΤΗΙΤοΥΛοΓογ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙ ΕΤΙΔΕΑοίΠΗΟογοΗΟ Ι ACYNTEAEcToYTHCKATATo/v\noc|oGnYProNCXo[|] NIAIACEICToNEHANOTonoNEniKAAECAMENoGjo] 6ο
ΔΗΜΟΟΗΞΙΟΟΕΚΑΙΤΑΥΤΗΝΟΥΝΤΕΑΕΟΑΟΘΑΙΤΕ
ΤΑΡΤΗΝοΥ0ΑΝ0Χο|ΝΙΑΙΑΝΠΡ-Π·ΤοΓΕΝΗ€ΔΕοΥ ΔΕΜΒοΥΛο/AENocAXAPlCTEINYnEMEINEkAITAY ΤΗΝΤΗΝΤΕΙΧοΔοΜΙΑΝΕΚΗΜΠΡοΕοΗΚΕΧΡΥςογοΕ KAToNEniTETHCKolNHColKoNoMIACkAITAMIEI G5 AcrENo/AENockAIXEIPlCACTACA\EriCTAcTHcnoA. ■Π-ΟΠΡο^Δογ^ΥΔΕΝ ΑΜ Ε Ν Τ Ο Ν Τ ΕΛΟ Ν Ο Ν Ε ΚΤ-Π-Ν ΥΠΑΡΧοΝΤ-Π-ΝΕΞΕΒΑΛΕοΥΔΕΝοοΔΑΠΗΛΛοΤΡΙ ^ΕοΥΔΕΝΤ-Π-ΝΥΠΑΡΧοΝΤΌ-ΝΟΥΜΠΕΡΙΕΝΕΓΧθΕΙ • ΔΕΤοΚΚΑΙΡοΚΑΥΤ·Π·ΛνΠΑ€ΙΤοΚΛ\ΕΝΑΦΕ€ΕΚΕ c 70 Πο|Η0ΑΤοΤ·Π·ΓΧΡΗΛ\ΑΤ-Ο·ΝΤοΚΔΕ0ΥΜΠΕΡΙΕΝΕΓ X©ElCXPoNoNocoNHBoYAoNToToKoNoYAENAE ΠΡΑΞΑΤοΠΛΕΚΤΑΔΕΧΕΙ PICACTO ΓΚοΐΝΟΝΤΡΙΑΔΕ ΕΤΗ0ΥΝΕΧ·Ο<ΠΑΝΤΑΔΙ·η-ΙΙ<ΙΚΕΝοΡΘ.ΓΚΙ<ΑΙΔΙΙ<ΑΙ OcToYCMENAoroYCENTo|c-rVPKMENo|cXPoNo|c/ 76 ΠοΦΕΡ-Π-ΝΤΑΔΑΠοΤΟΜΠΡοςοΔΟΜΠίΠΤοΝΤΑ ΕΝΤοΐα*Η^ποΛΙΤΕΙΑ€ΧΡοΝοΚΠΑΡΑΔΕΞΑΜΕΝο[<;] ΕΚΚοΜΙΔΗΚΑΥΤΟΐογΓΕΓΕΝΗΜΕΝοΥΤογΤοΥΕΠΑ ΛΗοΕΙΑίΕΞΟΝΛΠΕΛΥΟΕΜΕΝΤΗΜΠοΛΙΝοφΕΙΛΗ ΜΑΤΟ-ΝΠΑΡΕΛΥΟΕΔΕΤοΗ-Π-ΝΤ-Ο-ΝΔΕΝΤΗΙΠοΛΕΙ 80 ΚΑΚ-Ο-ΟΔΙΑΚΕΙΜΕΝ-Π-ΝΠΑΝΤΟΝΔΙΑΤΕΤοΥοΠοΑΕ ΙΐογοΚΑΙΤΑΟΑΦοΡΙΑΟΚΑΙΤ-Π-ΝΥΠΑΡΧοΝΤΟΝΕΚΤο 3ENHkoNTONIHTHcANTocYnEPToYT-0-NToY ΜοΥΕΠΙ/AHNIEYCAIkAinPoNoHcAIXPHCIM-O-C ΟΤΕΔΑΝΕΚΤΑΚΚΑΙΤοΚΧΡΗΟΤΑΚοφΕΙΛοΜΕΝΟΝ 85 [ΥΤ]ΟΙΚΑΙΤθΐΠΑΤΡΙΧΡΥθΟΝΕΞΑΗΚΧΙΑΙθΝΠΡθΤο[ς] [ΠΕΤΡΕΨΕ]Τ·Π·ΙΔΗΓΛθΙοΝΑΜΒοΥΛΗΤΑΙΤΡοΠοΓΧΡΗ [ΑΥΤ·ΓΜΑΞΙ].ΓΚΑΝΤοοΔΕΑΦΕ<:ΐΜΠο||-ΚΑ€ [>ΚΤΑΚΑΦΗ]Ι<ΕΠΑαΠΑΝΤΑΚΑΙοΥΔΕΝΑ [oTEPo]NAYTOlNoMlCACEINAI 90 [ΥΠΑ]ΡΧΕΙΝΕΥΝο|ΑΝΤογ|[Δ]| [E©PAY]CMENocTo|cYn[A] [AYTo|]coYKEAACCo[Yc] [oYCoYcA]nAClTo[|C] [Δ Ε Ν Α Ε]
95
[Τ Ε Ι Χ]
$32
DBCRETA.
49
Variae kcfhmes praeter supplemcnta textui ex Koehleri et Koeppeni apograpbis iuserta enotandae videntur liae: Α ν. 1 «πι lino Ν solus servat Koehl.» Boeckh.— V. 2 in. TECKAIOIEHTA edd:, extr. Π Ρ Α Koelil. B . — V. 5 extr. ΠΡΟΤΟ Koepp.— V. 10 extr. Υ edd. —«Vs. 13 extr. C ipsum quadratarium omisisse in litteris ad Buttmammm datis iiotat Koelil.» B. Quod utrum veriun sit necrie, nunc quidem diiudicari non potest, quia illa quoque littera, quae proxime autecedit, detrita est.—«Vs. 15 ultimum Ρ servavit Koelil. (Koepp.■ ms. I> B.—V. 19 extr. Ν edd. — Vv. 23 et 59 IEPEOC Koehl. non recte. —V. 32: TOKON edd. — «Vs. 34 tertium Ν ex KoehL addidi. Vs. 37 ultimum I ex Koelil.» B.—V. 39 extr. ΝΩΝ Koepp., NOM Koebl. B. — «Vs. 44 ultimum Ο ex Koelil. qui C notat a quadratario omissum esse». B. — V. 47 extr. OYC KoehL B., Οϊς Koepp.—V. 51: ΔΙΑΛΥ Koehl. — «Vs. 52 extr. C ap. Eoehl. dfcest; sed in Koeppenii editis apographis id comparet, et in eiusdem nianuscripto vestigia eius adsunt». B.—V. 55: ΔΙΟΤ. . Ε Koepp. — «Vs. 58 exti\ Υ omisit quadratarius, quantum ex Koehleri litteris colligo». B. (recte). — V. 60: ΕΚΔΥΟ Koehl. B.—V. 62 in. ΡΟΥ edd. — V. 69: ΕΔ-ΟΚΕΝ Koepp. B . ~ V . 72 extr. ΠΕΝ edd.— V. 74 extr. EIC Koehl. B.—V. 75 extr. TO-N edd.— V. 77 extr. ΤΛΝ- Koehl. Β., ΤΩ. Koepp.—V. 80 in. KO Koehl., .0 Koepp. — V. 81 extr. OY edd. — «Vs. 83 Koepp. ultima ΝΟΜΕ bis in lapide extare dicit; Koehl. hoc negat. In manuscripto Koeppenii alterum ΝΟΜΕ deletum est». B. Re vera erravit lapicida. — V . 88 in. ΠΡΟ Koepp., extr. ΤΩΝ Koehl.—V. 91 in. PIC edd., extr. Ρ Α KoehL Β. — V. 92 extr. ΚΑΙ KoehL Β. — V. 93 extr. ΜΕΝΟΥΜΕΤΑΓΡ~ Β. («OYMETA ex Koehl. et seqq. ex Koepp. ms.»). — «Vs. 95 ultima littera Koehlero est O; Koepp. in editis nihil habet, in schedis Α obscurum». B. — V. 96 in. CBE Koehl. B . — V. 97: ICO.-.-.O-B· cum nota: «I et Ο (hoc ex Koepp. ms. addidi) ap. Koehl. desunt». B. V. 1 extr. Π0 Eoepp. — Y. 2 extr. ΚΑΤ Koehl. B., KA Koepp. — V. 3 extr. * PO KoehL B. — V. 5 extr. ΛΑ edd. — V. 13 extr. KA Koehl. — V. 19 extr. TA Koepp. — V· 25 med. O.TA. .OH Koepp. — V. 29 extr. AN edd. — V. 31: ΑΥΤΩΝΙ Koepp., extr. ON Koepp., O N Koehl. B. — V. 37: ΠΟΛΕΙΤΙ Koepp. — V . 47 med. ΕΠΙΔΑΥ Koehl. Β., ΕΠ. .AY Koepp. — V. 56: TOTEEC Koehl. B. — «Vs. 65 iu voce τάς TAC p. TAC est in lapide teste Koehlero; at Koepp. ms. TAC habet in yoce μεγίστας [recte], idque in margine iterum adscripsit ma,ximis litteris ex lapide ipso impressis (in editis utroque loco habet TAC); in fine Ε est ex Koehl.» B. — V. 77: ΚΟΜΙΔΗΝΑΥΤΩΙ Koehl., ΚΟΜΙΔΗνΕΑΥΊΏΙ Koepp. — ΛΓ. 81 primum Ο et ν. 83 primum Μ omisit Koepp.— V. 84 in. ΟΔΕ Koehl.—V. 88 in. HCTAIC B. cum nota: «prima HC ex KoehL et vestigiis in Koepp. ms.» — «Vs. 89. I vocis AYTY> omittit Koepp.» B.—V. 91 init TE KoehL B.—V. 94: ΠΡΟΟΟΥΔΕΝΑΕ Koepp. Β., ΔΕΝΑΕ KoehL Laius A.
"Εδοξε βουλήι και δήμ[ωι] είκάδι, οι άρχο[ν|τ]ες και οί επτά είπαν. 'Επειδή Ήροσών τε 5 ό Πρ[ω]|τογένους πατήρ παλλάς και [χεγάλας j χρείας παρείσχηται τήι πόλει και εις χρη||ρ·ά7
50
OLBIA ET vroiNiA.
* 32
των καί εις πραγμάτων λόγον, Πρωτο'γένης τε διαδεζάμενος τήμ παρά του πα τρος εϋνοιαν προς τον δήμον δια βίου δια'τετέλεκεν λέγων καί πράττων τά βέλτιστα" καί πρώτομ μεν 10 παραγενομέ.'νου Σα'ίταφάρνου του βασιλέως εις Κάγκυ|τον και απαιτούντος τά δώρα της παρόδου, | τών δε κοινών έξηπορημένων, έπικληθείς | ύπό του δήμου έδωκε χρυσοϋς τετρα15 κοσίου[ς]4 ί τών τε αρχόντων θέντων τά ιερά ποτήρι-α εις τήν της πόλεως χρείαν προς Πολύχα[ρ]:μον τζρος χρυσούς εκατόν και ουκ έχόντίον | λύσασθαι, του δε ςένου φέροντος επί τον j 20 χαρακτήρα, αυτός ύπεραποδούς τους έκα|τόν · χρυσούς έλύσατο" τών τε περί Δημοκών|!τα - αρχόντων άγορασάντων λυσιτελώς οινον j χρυσών τριακοσίων, ουκ έ/όντων δε την τιμήν [ διαλϋσαι, έπικληθείς υπό του δήμου έδωκε τους | τριακόσιους χρυσούς* επί τε Ήροδώρου ίέρεω 25 σιτο;δείας ούσης.καί,πωλουμένου·-του σίτου εις πέν;!τε, καί.δια τον κίνδυνον τον έπιφερόμενον οιο αίνου δεΤν του "δήμου παραθέσθαι σΐτον ίκα'.νάν και εις ταύτα παρακαλοΰντος τους [ έχον30 τας, πρώτος παρελθών έπηγγειλα;το μεδίμνους δισχιλίους εις δέκα, καί |ι τών λοιπών παρα χρήμα κομισαμέ'νων την τιμήν, αυτός ένιαυτόν συμπ[ε]ίριενεγχθείς τόκον ούθένα έπράζατο' 35 έ|πί τε τοϋ αύτοϋ ίέρεω αθρόων παραγενο'μένων Σαίων έπί τήν τών δώρων κομιίιδήν, ου δυναμένου δε του δήμου δοϋΐναι αύτοΤς, άξιώσαντος δε Πρωτογένην j βοηθησαι τοις καιροΤς, παρελθών έπηγγε[ί] ! λατο χρυσούς τετρακόσιους· αίρεθείς τε | της τών εννέα άρχης ουκ έλατ40 τόνωμ j| μεν ή χιλίων καί πεντακοσίων χρυσών j πρόθεσιν έποιήσατο έπί ταΐς μελλούσαις [ προσόδοις, εξ ώμ τ,οΧΚοι μεν σκηπτοϋχοι | έθεραπεύθησαν ευκαίρως, ουκ όλη α δε J δώρα 45 παρεσκευάσθη τώι βασιλεΐ λυσιτελώ[ς] # !; πραθέντος τε τοϋ στόλου εις βασίλεια j κατά το ψήφισμα, έν ώι έδει τους άγορά'σαντας λαβείν T.OLOOL της πόλεως χ ρ υ ^ ϋ ς ] ' τριακόσιους, και 50 άγοράσαντος Κόνωνος, διίά το δε τά χρήματα μη δύνασθαι \\ δούναι τους άρχοντας, αλλ' είναι πα'ρά τοΐς τελώναις, δια[λ]υσαμένων τήν ώ|νήν προς τήμ πόλιν, καί διά ταϋτα τρί[ς]ΐ 55 άναπραθείσης της ώνης καί το τρίτον ] άγοράσαντος Φορμίωνος, συνιδών h Πρωτογενής διότι μεγάλοις διαπτώ'μασι περιπεσείται ή πόλις, αυτός παρελ|θών εις τήν έκλ.ησίαν έδωκε τους τριαίκοσίους χρυσούς" πάλιν τ ' έπί Πλειστάρχο(υ) j ίέρεω σιτοδειας γενομένης ίσχυράς καί 60 πω||λουμένου τοϋ σίτου εις μέδιμνον καί δύο τρι]τεΐς, προδήλου δε δντος έσεσθαι τιμουστέ|ρου, ώσπερ δε καί έγένετο παραυτίκα ό μέδι|μνος χρυσοϋ καί δύο τριτών, καί διά ταϋτα j διαγω65 νιάσαντος τοϋ δήμου καί οίομένου jj δεΐν σιτωνήσαι, εις δε ταϋτα χρείας παρα|σχέσθαι τους εύπορουμένους, πρώτος συν'ελθούση; έκλησίας έπηγγείλ,ατο εις τήν ; σιτωνίαν χρυσούς 70 χίλιους, ους παραυτίκα έΐνέγκας έδωκε, ων τους τριακόσιους ατόκους !ί εις ένιαυτόν, καί δούς χρυσίον παν χαλκόν | έκομίσατο εκ τετρακοσίων πρώτος δ' έπηγίγείλατο πυρών μεδίμνους δισχιλίους πενίτακοσίους, ων τους πεντακόσιους μέν έδωκεν | εις τέτταρας καί έκτέα, τους δε 75 δισχ^ιλίους εί[ς] j| δύο καί επτά ήμιέκτεα, καί τών λοιπών τών έν τούτωι τώι καιρώι έπαγγειλαμένων παραχρήμα τάς τιμάς κομισαμένων άπό τών | πορισθέντων χρημάτων, αυτός 80 συμπεριείνεγχθείς ένιαυτόν την τιμήν έκομίσατο, τό'ίίκον ούδένα πραξάμενος. καί διά τήμ Πρωτο|γένους προθυμίαν πολλ^ά μέγ χρήματα, ού|κ ολίγος δέ σΐτος έπορίσθη τώι δήμωι. τοϋ 85 τε | βασιλέως Σαϊταοάρνου παραγε(νομέ)|νου εις το πέραν έπί θεραπείαν, τών δέ άρχόν||των συ.ναγαγόντων έκλησίαν καί τήν τε πα]ρουσίαν έμφανισάντων τοϋ βασιλέως καί διό|τι έν ταΤς προσόδοις εστίν ουδέν, παρελθών | Πρωτογενής έδωκε χρυσούς ένακοσιους* τώ[ν] Ι δέ πρε-
H· 32
DECRETA.
51
90 σβευτών λαβόντων τά χρήματα και ά'παντησάντων βασιλε?, Πρωτογενούς και [Ά]ριστοκράτους, του δε βασιλέως τά μεν δώρ|α μεμψ|αμένου, εις οργήν δε. κ,αταστάντος κα[ι ·. . . | δε και τους άρχοντας άνα[ξίως, ών την] άνάζευξιν ποιησαμέν[ου, μετά. ρ ; — σω 95 ένεκεν (?) |; συν]ελθών 6 οήμος περιφ[οβος έγένετο και = πρεσ]βευτάς επί τ Lains Β.
"Ετι δε του πλείστου μέρους του τ:ρός τόμ ποτ|~α]'μόν της πόλεως ατείχιστου όντος, του τε κα[τά]| τον λιμένα παντός και του κατά το πρότερ[ον] u-acyjzv ίχθυοπώλιον, εως ου ό ήρως ό 5 Σωσίας, Ι; των δε αυτομόλων έπαγγελλόντωγ Γαλά'τας και Σγ,ίρους πεποιήσθαι συμμαχίαν και δύ ναμιν συνη^θαι μεγάλην και ταυτην' του χει μώνος ήξειν έπαγγελλόντ(ον, r^pb^ δε 10 τού'τοις Θισαμάτας και Σκύθας και Σαυδαράτας έπι θυμεΤν του όχυρώματος, δεδιότας ωσαύτως και | αυτούς την τώγ Γαλατών ωμότητα, και διά | ταύτα πολλών εχόντων άθύμως και παρεσκε'ασμένων έγλείπειν τήμ πόλιν, άμα δέ τώι και j άλλα γεγενήσθαι 15 ελαττώματα πολλά ·; κατά τήγ χώραν, έφθάρθαι μεν την οίκετε^αν άπασαν και τους τημ παρώρειαν οι|κουντας Μιςέλληνας, ουκ έλάττους όντας τόν αριθμόν χιλίων και πεντακοσίων,! 20 τους εν τώι προτέρωι πολέμωι συμμαχήσαντας '■· έν τήι πόλει, έγλελοιπέναι δε πολλοϋς μέν Ι τώγ ξένων, ουκ ολίγους δε τώμ πολιτών, ών ε!νεκεν συνελθών ό δήμος διηγωνιακώς και τόγ | κίνδυνον τόμ μέλλοντα και τά δεινά τ:ρό όίφθαλμών ποιούμενος παρεκάλει πάντας|| 26 τους ισχύοντας βοηθησαι και μη περιιδεΐν την έκ | πολλών ετών τετηοημένημ πατρίδα ΰποχεί!ριον γενομένην τοις πολεμίοις, ουδενός δ' έπιδι^δόντος εαυτόν ουτ' εις άπαντα ούτ' εις 30 μέρη ών j ήξίου ρ δήμος, έπηγγείλατο αυτός κατασκευάν ;· αμφότερα τά τείχη και προθήσειμ πασαν την j εις αυτά δαπάνην,, καίπερ αυτώι προκειμένων i ουκ ελασσόνωγ χρυσών ή χιλίων και πεντακοσί-ων, και ευθύς ένέγκας εις την έκλησίαν γ^υσοΌι; \ πεντακόσιους εις τους άρρα35 βώνας άτά^οτο πάν^τα τά έργα υπό κήρυκα, και παρά τό την άρίθμησιν ποιήσασθαι εξ ετοίμου τους έργώνας ουκ όλί:γα χρήματα περιεποίησε τηι πόλει" ετι δε πολιλών έργωνών 40 έγκαταλιπόντων τά έργα Πρω'τογένης τηι πόλει τά μεν έργα αυτό: συνετελέ|'σατο, διάπτωμα δε τώι δήμωι ουδέν άνή'νεγκεν, άναλώσας τε εις αμφότερα τά τείχη j χρυσούς χιλίους πεντακόσιους και το τζϊ,ιΤστο^ j διαλύσας χρυσίον έκομισατο χαλκάν έκ τετρακοσίων κατε^ 45 σκεύασε δέ και τους ν.υρ^ους κακώς διακειμένους, τους προς ταΐς μεγάλαις πύλαις άμ'φοτέρους και τόγ Καθηγήτορος και τόγ κατά την | άμαξιτόγ και τόν Έπ[ι]δαυρίού' έπεσκεύασε δέ ί και τό σιτόβολον κατεσκεύασε δέ και τόμ πυλώϊνα τόν επί του δείγματος, ετι δέ της 50 πόλεως ;ί ναϋλον τελούσης τοϊς άγουσι τους λίθους ιδιώ'ταις διά το τά πλοία τά δημόσια κακώς διακεϊσθαι και μηθέν έχειν τών άρμενων, έπηγγείλατο 1 κα· ταύτα κατασκευάν, 55 άναλώσας τ' εις ταύτα | πάντα χρυσούς διακόσιους λόγον ήνεγκε παραΠχρημα, ών ένεκεν ό οημο'ς πολλάκις αύτόγ και. ί πρότερον έστεφανωκώς και τότ* έστεφάνωσεν j επί τηι του λόγου . αποδείξει' ετι δέ'.λοιπής οΰσηί | άσυντελέστου. της κατά τόμ Πόσιος πύργον σχοι|νιαιας εις 60 τόν.επάνω τόπον, έπικαλεσάμενος ό | δήμος ήξίωσε και ταύτην συντελέσασθαι τε]τάρτην ούσαν σχοινιαίαν, Πρωτογενής δέ ου δέμ βουλόμενος άχαριστεΐν ϋπέμεινε και ταύΐτην την G5 τειχοδομίαν, εις ήμ προέθηκε χρυσούς έ|κατόν. επί τε της κοινής οικονομίας και ταμιεί||ας :
'^ '
"
7*
52
70
75 80
85
90 95
OLBIA ET VIOTNTA.
M. 32
γενόμενος και χείρίσας τας μεγίστ(α)ς της πόλ[ε]ως προσόδους ούδένα [Λεν των τελωνών έκ των | υπαρχόντων έξέβαλε, ούδενός δ'άπηλλοτρί'ωσε ουδέν των υπαρχόντων, συμπερεενεγχθείς | δε τοΤς καφοΐς αύτώμ πασι, τοΐς μέν αφέσεις έ|:ποίήσατο τώγ χρημάτων, τοις δέ συμπερεενεγχΐθείς χρόνον όσον ήβουλοντο τόκον ουδένα έ|πράξατο/πλείστα δέ χειρίσας τώγ κοινών, τρία <δέ> | ετη συνεχώς πάντα δώικησεν ορθώς καΐ δεκαίΙως, τους μέν λόγους έν τοϊς ώρ:σμένοις χρόνοες ά||ποφέρων, τα δ' από τώμ προσόδωμ πίπτοντα j έν τοΤς της πολιτείας γ^ρονοις παραδεξάμενος ! εις κομίδή[ν έ]αΰτώί, ου γεγενημένου τούτου έπ' ά|ληθείας, εξ ών απέλυσε μέν τήμ πόλιν όφειληίμάτων, παρέλυσε δέ τόκων* των δ* έν τηι πόλει jj κακώς οεακειμένων πάντων διά τε τους πολέ[μ]ους και τάς άφορίας, και τών υπαρχόντων εις το j [μη]θέν ήκόντων, ζητησαντος Οπερ τούτων του j [δή]μου έπιμηνιευσα: κα: προνόησα! χρησίμως | [τοΓ]ς τε δανεισταΓς και τοΤς χρήσταις, οφειλομένων j| [α]ύτώι καί τώί πατρί χρυσών έξακεσχίλίων πρώτος \ [έ]πέτρεψε τώί δήμω: 6ν άμ βούληται τρόπογ χρή![σασθαί] αύτώι, άξιώσαντος δέ άφεσίμ ποίήσασ|[\)αί τοις χρ]ήσταις ά<ρηκε πασι πάντα* κα: ουδέν αί[λλο ποθεεν]ότερον τ}εαυτώι νομίσας είναε j| [του παρά του δήμου αυτώι] ύπάρχειν ευνοιαν του ίδ|[ίου θραυσμένος τοΤς ύπά|[ρχουσι ] αύτοΤς ουκ έλάσσους-ί [ή χρυσ]ους, ους άπασι τοις | [ τόκον ου]δένα έ|;[πράξατο? -] τε-y — —· '
De aetate tituli huius inter paucos niemorabilis in priore editione Dittenbergeri disputationem (e Syll.1) exscripsi, qui Schmidtii sententia attentissime perpensa dixit non aodere se diiudicare, utrum tertii saeculi esset titulus et ad Thracicos illos Galatas spectaret, an altero saeculo scriptus de Scordiscis iutellegendus esset, et addidi me quo litem dirimerem nihil habere, sed tituli litteraturam nequaquam obstare mihi videri, quominus eum cum Schmidtio ad tertium a. Chr. saeculum referrenius. Mox in libro meo, cnius titulus est nE3CArbdo6(mifi οδζ ucmopiu u xocyd. empon> ι. OAIMU», quaestione de tituli aetate attente examinata (pp. 66 — 86) satis mihi videor probasse titulum ad tertium a. Chr. saeculum esse referendum. Quae in IosPE1. ν. Ι et in Ji3cm>d. de aetate huius tituli et aliorum aliquot ad eandem fere aetatem pertinentium diximus, confirmari nobis visa sunt Deliorum decreto de proxenia Pesideo Dionysii f. Olbiopolitae oblata, quod G. Fougeres a. 1886 Deli repperit et in Bulletin de corr. heUen. v. XIII, p. 236 sq. minusculis litteris edidit m. Martio a. 1889. In commentatiuncula inscripta «Kz ucmopiu zopoda OMeiu», inserta ΜΜΗΠρ. m. Februario a. 1890, cl. hist. et philol. p. 68—71 (recusa in libro meo inscripto ΠΟΝΤΙΚΑ, a. 1909, pp. 55 — 59), iterum hoc decretum edidi ad fidem ectypi chartacei, quod Fougeres per Stschukarevium rogatus summa comitate mecum communicaverat, et demonstravi, quanti esset momenti ad aetatem titulorum Olbiopolitanorum definieadam. Dittenbergerus commentationis nostrae ignarus in SIG.2 dixit Schmidtium venim *vidisse nunc sibi plane persuasum esse. Item Th. Keinach ixi Revuc archeolog. y. 3 s. 29 (a. 1896) p. 157 Boeckhii et Schmidtii senteDtiam veri similiorem sibi videri dixit, quam Mommseni opinionem. De tituli argumento in universum disserere non esse opus putamus, cuni interpretando ei jnulti iam viri doctissimi operam dederint, iuprimis Boeckhius. Idem singula tanto ingenii
J6 32
DECKETA.
53
f
acumine explanavit, ut eius commentarius et introdiictio, quam Sarmatiae inscriptionibus praemisit, omnibus qui huuc titulum tractare velint necessario sint coDSiilenda. Ipse quoque de titulo copiose egi in IlscAnd. o6z ΟΑΙΜΗ, pp. 66 — 1 1 4 . Cf. etiam D i t t e n b e r g e r i notas in ed. 2 et Minnsi librum de Scythis et Graecis. Ideo brevitati consulens singula quaedam leviter taogam. De gentibus, quae in titulo commemorantur, v. quae dixerunt Much, Die Sudmark der Germaneu (Beifraf/c zur GCSCJK d devtschen Sprache u. Liff^ herausg. von Paul u. Braune, 1892, p. 35 sqq.), et Θ. A. EpayHrb, PasbiCKamn ez o6Aacmu lomo-CAaeancxuxz omuowemu (Cno. 1899), p. 102, 107, 129 etc. Cf. D i t t e n b e r g e r i SIG.2 notas 4, 11, 22, 23, 24; -Niese s. v. Galli m Pauly-Wissowa-Kroll, Γν.-Εηα ν. ΛΊΙ col. 619 sqq.— Comes Uvarov (RCCIL p. 42) cum putaret ρ. Α ν. 84 voce το πέραν eundeni sigirificatum esse locum, qui v: 10' Κάγκυτος s. Κάγκυτον dictus esset, hunc locum in sinistra Hypanis ripa adversus Olbiam fuisse statuit, ubi hodie est vicus Kisliakovka dictus; sed ego nullam video causam, cur statuamus regem Sa'itapharnem iterum in eum ipsum locum venisse, ubi antea fuisset; tum potius eodem noroine locus designatus esset, quo v. 10, non dictum esset simpliciter τό πέραν.— Genetivi formam quae est ίέρέω ( i w , 23. 33. 59) a nominativo ίέρεως deseendere vidit iam Boeckhius introd. p. 108. Cf. quae dixerunt Bechtel in Nadiriclifen d. Gotting. Gesellsch. d. Wissensch. 1886, p. 378, et Inscltr. d. ion. Bialckts (Gott. 1887), p. 69 et 83, et D i t t e n b e r g e r ed. 2 p. 362 n. 7.—De variis frumenti (nimirum tritici, πυρών Α ν. 72) pretiis Υ. librum meum EdCMbd. ooz ΟΛΜΙΜ et D i t t e n b e r g e r i ined. 2 notas 8, 18, 26. De locutione quae est εκ τετρακοσίων (Α ν. 71 et Β ν. 43) haec Boeckhius: «Verba έκομίσατο χαλκόν έκ τετρακοσίων possis ita intelligere, ut pro singulis aureis quadringeni aerei nummi redditi sint, quum praesertim B. v. 43. iterumsit έκ τετρακοσίων: sed in hac sententia expectes potius εις τετρακόσιους (χαλκούς), ut supra εις πέντε, εις δέκα etc. in frumenti pretiis computandis. Praefero igitur Koehleri et Letronnii sententiam, ex parte quadringmtorum mweorum, hoc est pro quadringentis aureis aes accepisse Protogcnem». At mihi hoc dicendi genus non videtur obstare, quominus priorem illam Boeckhii explicationem sequamur; locutio enim quae est εις πέντε, εις δέκα etc. et ipsa siugularis est nec quam facile alibi invenias; potuit igitur etiam aliud peculiare dicendi genus Olbiae in usu fuisse, quod rationem (cours) significaret, quae inter aurum et oes iwtercederet. Hoc optime mihi videtur confirmari eo, quod altero illo loco (B v. 43) idem commemoratus est mimerus nummoruni aereorum, quamquam tum Protogeni plus debebat civitas (uempe 1500 aureos), quam antea. Hanc rationem, qua usus Protogenes pro uno aureo quadringentos nummos aereos accepit, minorem fuisse puta ea, quae tum omnino fuit propter civitatis paupertatem aurique penuriam. Ceterum locutio obscura videtur Dittenbergero (ed. 2 n. 19). Β ν. 16 de παρωρεία haec monuit Dittenbergerus (ed. 2 n. 24): «Cum montes in illis terris omniiio nulli sint, παρώρειαν iure interpretes intellexerunt de praeruptis illis ripis, quibus planities Scythica a litore maris et fluminiini vallibus distinetur».—Idem monuit verborum iu -άζω futura contracta (v. 29 et 5 3 : κατασκευαν) in titulis trium postremorum
54
OLBIA E T VICINIA.
J£ 32
a. Chr. saeculorum satis frequentia esse et exomplis probavit Hermae v. XVI p. 172 n. 1.— V. 4G Καθηγήτορος scripsi Ditteiibergerum secutus. qui hacc adnotavit: «καθ' Ηγήτορος Boockhius intellegens κατά την Ηγήτορος οίκίαν (aut κατά το Ηγήτορος ιερόν, si heroa quam hominem statuere malis). At nt recte et perspicue dicitur έν Διονύσου, quia praepositio εν genetivum regere non potest, sic καθ' 'Έί^Ύ\τορος elliptice dici non licet sine articulo propter ambiguitatem. Immo ut apud Dem. XIX, 249 legimus πράς τω του ήρω του ιατρού, ita liic in eadem ellipsi scribendum fuit τον κατά τό ^{rfozo^ Itaque hoc quoque ut Y. 144 [=B. 47] τον Έπιδαυριου et ν. 155 [=7/. 58] τομ Πόσιος πύργον de homine intellegendum. qui 'turrim aedificavit». Accedit quod Olbiae turres komimim privatoruni impensis nonnimquam exstruebantur eorumque uomitiibus designabantur: velut in hoc titulo Έπιδαυρίου et Πόσιος πύργοι memorantur. et turres a Cleombroto et Anaxioiene aedificatae (v. infra) sine dubio ex iis, qui condiderant, nominabantur. Sed Th. Sokolov in censura libri mei de rebus publicis Olbiopolitarum, inserta actis senatus Uniyersitatis Petropolitanae (ΠροηιοκοΛΗ 3ocihdaH'iil Gomma ΉΜΠ. Cn6. ynueepcunieina 3a 2-κ>. noAo&uny 1886/7 anad. ioda). Jk 36} I). 127, putat Domina Καθηγήτορο: et Έπιδαυρίου ad deos potius referenda esse, Apollinem scilicet et Aesciilapium. quibns turres illae essent consecratae.— Σ^οινιαία (τ. 58) quid sit. indicat titulus Romanae aetatis prope Odessum (Yarnam) repertus (C. L Gr. II add. p. 998 n° 2056 g): in quo Toce σχοινιά mamfesto muri oppidum cingentis pars quae est inter duas turres (russice ηρηοΛο) significatur: [Ά]πολλώνιος Απολ[λ]ων[ί]ου του Προαα[θ]ίωνος [τ]ή[ν] σχοινίαν (fortasse σχοινια[ία]ν legendum; titulus male exscriptus est) την μ[ε]ταξύ των δύο πύργων οί[κ]οδομήσας και στεγάσας [έ]κ τών ίδι[ω]ν etc. Cf. quae Dittenbergerus dixit SIG.2 p. 366, n. 30.
n e p e B O ^ i » . Α. ΟΟΒΊ>ΤΊ> H HapoA^ ΠΟΟΤΛΗΟΒΗΛΙΙ 20-ΓΟ 4HCJia, apxoHTu n CeMfc npeAAOJKMH: TaKi> KaKt n HpocoHn>, oren;T> IIpoToreHa, 0Ka3ajn> ropo^y ΜΗΟΓΪΛ Η BajKHHH ycoiyrn Η AeHbraMH n x-BJiTeJbHocTtH), u ΠροτθΓβΗτ>. yHac^^OBaB-b οττ> οτπ# 6jiarocKJOHHOCTb KT> HapoAy, BCIO jKH3Ht npoftOJiJKaat roBopHTb 11 A^CTBOBaTb jyqniiiM'L· o6pa30M-b: BO-nepBbixrb, ΚΟΓΑ» uapt CanTaapm> npn6bixi> BT> KaHKHn» n τρβ6οΒ3-τι> AapoBX, daeaewixcn eny no CAyvaw npo*B3Aa, a o6iu,ecTBeHHaa Ka3Ha 6ujia nycra, ΟΗΊ, ΠΟ npocb6'fc HapoAa Aaxb 400 30ΛΟΤΒΙΧ-Ι>; Β KorAa apxoHTbi 3aJiojKHjin cBHmeHHBie cocyAw Ha ropoACKia Hy>KAbi HojHxapMy 3a 100 3oaoTbTXTb Η Be ΜΟΓΛΗ HXT> BbiKynHTL·, a HBOCTpaHeuTb [τ. e. IlojiHxapM'i>] ΧΟΤ·ΒΛΊ> jxie HecTii ια> MacTepy, Jlpomoiem caxt ΒΒΙΚΥΠΉ:Π> cocydtt, yiuaTHB'i> 3TH 100 3Ο;ΤΟΤΒΙΧ,Ι>; Η KorAa apxoHTH ci^ ^BMOKOHTOMt BO rJiae^ AeraeBO KynHJiii Bnna Ha 300 30ΛΟΤΒΙΧΤ>, ΗΟ Ηβ ΜΟΓΛΗ yn;iaTMTL 3ry cyMMy, ΟΗΈ ΠΟ προοι,6·Β HapoAa AaJil· 3τιι 300 30.ΊΟΤΒΙΧΊ>; Η πρκ /Kpeufe HpOAOp^, ΚΟΓΑΙ cjynnjiwi roioAt Η ΧΛ'ΒΟΊ; npoAaBajicn πο 5 MeduMHoe-b sa soAomou, Η HapoAt BCJrfcACTBie yrpoHiaBiueH onacnocTH cHHTajiTj Hy«HUM'L· 3aroTOBHTL· AOCTaTOHHoe KO^iiHecTBO xjitoa Η npnrjiauiajit κι, 3T0My HM-BBIUHXI> sanacu, OHT> nepiiufi BKTCTvniun» Η ou-Bin,a.rL· 2000 ΜΘΑΗΜΗΟΒΊ> ΠΟ 10 Med. sa soAomou H. MeHg;y TBMT> KaicB Apyrie ΗβΜβΑΛβΗΗο nojiyiiH.TiH n^aTy. owb} 0Ka3aBt CHHcxoHiAeHie1) Ha ΓΟΑΊ», ΗΘ B3biCKaJ'b HHKaKiix'i> προπ,βίΐτοΒΐ»; Η npn ΤΟΜΊ> » e )ΚρθΠ'Β,
KOr^a HBIUHCL· BO MHOWeCTB-B C a i H 3 a Π0ΛΤΗβΗ1βΜΤ> AapOB^, a
ΗβρΟΑΤ» Ηβ ΜΟΓΒ ΗΜ1» AaTb Η Π0Πρθ0ΗΛ7>
IlpoToreHa ΠΟΜΟΜΒ ero cmncucHHUMo o6cταί^τeJlL·CTBaM'b) ΟΗΊ>, BUCTynHB-b. npeA.io>Kiwi> 400 30ΛΟΤΗΧΊ>; Η tfyayMH ii3^pain> iaenoMi> Kojuerin fteBflTH, OHT, nj)eA-io»;iLTL· OTt ce6a ne MeH-fce 1500 3ΟΛΟΤΒΙΧ-Β ΒΊ> cnerB 6γχγιηρ*τ> AOXOAOBl» 2 ),
ΙΪ3Ι»
KOTOpKIX'b OUJlll
ΒΟ-ΒρβΜΠ
yAOB.ieTBOpenbl MHOriC ΟΚΗΠΤρΟΗΟΟΠ,Η Η HC MaJlO Ji&pOKh 6hL10 Bbl-
ΓΟΑΗΟ npnroTOBJieHO ΑΛΛ napfl; π KorAa OTAaHO 6BIJIO Ha OTKyni» cnapfiOiceHie nocojibCTBa 8) BT> ρβ3ΗΑβΗΠ,ϊκ) napa 3) «Στόλος εις βασίλεια publice missus nihil potest 1) «Cum venia et patientia sese accornmodans nec aliud esse, nisi tranBYectio rerum regi tributi loco mittenrepetens debitum». Boeckh. 2) «Zn antecessum dedit pecuniam ex futuris rcdi- darum, sive terra sive mari». B. tibus restiiuendam». B.
ΛΒ 32
DEORBTA.
55
[CflUTU<X'i]i!iaJ ικ> ΙΚΚΤΪΛΙΟΙΠΟΗΠΟ, no KoTopoiy OTKYULIUIKH A>).I?KHI>I C>u:u\ no.iyjHTi. οτχ JvpoAa 30ϋ 3ϋ;ιυτι>ιχχ, Η B3«JIX Ha cmcyin, KOHOHX, HO, BcaiiACTMfl ΤΟΓΟ, MTO apxoHixi HC ΜΟΓΑΙΙ 3anaaTHTL 3τιι ΑΜΜΊΙ, κοτυρ&ΐΛ OBIJII y ΟΤΚΥΠΙΙΗΚΟΒΧ noAaToi: h οτκ^αΛΗΠ. [ΚΟΗΟΗΧ I CTO TOBApuunn] pTL OTKyna u Bc.r^Acrmo aroro 6ΒΙΛΟ τριι nepeTOpx cKH n BX Tj)CTii pa3x οτκνπχ ocxa-Jicji ;ia ΦορΜίοΗοιιχ,— το ΙΙροτοΓθΕχ, ΥΒΙΙΑ'ΒΒΧ, ^TO ropoA'J· noAi*cpriiCTca OOJKLWIIMX ιοπρίπτΗ<κτΛΜΧ. cawx, JIBIJBII HCL ΒΊ> coopaHie, Aa.2ri> STH 500 3U;2IOTFJXL,· U ΚΟΓΑΑ πριι >Kpcmij I jiHCTapxfc ciiOBaKe,CJijmucn cnjbi Lifi ΓΟΠΟΑΧ Η χ.τϊί6χ npoASBa.icfl no l /3 ueAHMHa sa aoAomou, HO OBIJIO OMCBHAHO. ΊΤΟ 6ΥΑΘΤΧ i — Η noxoMy napoA'i> «cnyraACii n Aopoi — KAKL Η cra.Tb BCKopt JKe npodaemmca ΜΘΑΗΜΗχ ΠΟ l /3 3Ο.ΪΟΤΟΓΟ, CHHTajJH»i» HeooxoAHMUi i-L cA'tjiaTB 3anynKy XAxtfa, a Α*™ 3ΤΟΓΟ njniiAmiuuz 3a»HToiHun> 0Ka3aii x ycjyrn, ΠροτοΓβΗχ nepBi ΚΟΓΑ& cocTOJuoch coopanie, o6'BiD;a:ix Ha 3aKynKy xri>6a 1000 30.ioTbi1 xx, κοτορυβ ΗΘΜΟΑΛΟΗΗΟ npnnecx unepBBi Aa.ifxi , xcΜ3Ί.ootmaji ΤΟΓΟ HHCja 300 6e3i> npoijciTOBX Ha ΓΟΑ"Β, «« Α^Β-Β BCK) cyMMy 30ΛΟΤΟΜΧ, nojiyinxi> ΙΤΒΑ,ΒΙΟ H3x 400; x 2500 ΜΘΑΜΜΗΟΒΧ nii eHnuxi, H3X κοτορΒίχχ 500 Aaax no 4 /β ΜΟΑΗΜΗΛ [3a 30ΛΟΤΟΒ]. a 2000 πο 27/l2
ΜβΑ· [ 3 a
30.Ϊ0Τ0Μ], II ΜβΗίΑ}7 TXMX KaKT> ΑΡ.ΥΠΌ, ΠρβΑ-ϊΟ/ΚΒΒΙΙΠβ
#41&fo ΒΧ 3Τ0 BpeilJT, ΒΟΜΘΑΛβΗΗΟ DOJiyHHJIlI
CMidoeaetuis u.v-b cyMMu ii3t> AOCTaB-acHHBixx Α£Η€ΓΒ. ΟΗΊ», OKaaaBX cHHcxoH
BCJJKHXX npoucHTOBi., n BcjBACTuie 3τοίί yciyHiJiiiBocTij ITpoToreHa HapoAy ύι>ι.ιο AOCTaB.ieno ΜΗΟΓΟ Aeaerx Η HC ΜΜΟ x.Tfe6a; n KorAa u;apL Cairraapnx ΛΒΙΙ.ΙΟΛ na τν cropOHy 3a AapaMH π βρχοιιτυ, co3BaBx aapoABoe co6pame,
ΙΟΤΒΙΧΧ; KorAa «e nocjBi ΠροτοΓβΗχ n ApiiCTOKpan> B3JIJIH 3TH Α^ΗΒΓΗ Η JJBIIJIHCI» KX uapio, HO n,apL, ΗθΑΟΒΟΛΒΗΒΐϋ ΓΠΠΛΤΕ» ΒΒ ΠΟΧΟΑΊ> Η apxonTOBi. HeAocTofiHLiMi, o6pa30Mt, ΒΟΛ-ΒΑΟΤΒΙΘ .A30.nero apaMH, pa3rHt»B, a;coopaBi icH ΗunctΒΜΟΤ), npnui (?)B.HapoAi e . i x BT» y/Kac-L Η BOCJIOBX KT> Emc->piKc,j^BoiKorAa Han60ABi ia/i nacTt ropoAa co CTopoHbi ρ'Βκιι, ΗΜΘΗΗΟ BCJI raBanHan nacTh n npiijre^amaa κτ>H3BBinpeai H eMy r y pLi H Ky, ΑΟ ΤΟΓΟ MBCTa, ΓΑΒ repoi5 Cocii , He ()Bi2a OKpy^eHa CTBHOIO, a nepetfBHiHHKn , HTO rajiaTBi nieuCKBpw cocTaBH.umyrB in coiosxΥΚΡΒΠΛΘΗΗΒΓΟ Η co6pajH ooJiBti i i CHAIJ,Χ κοτορι»ΐΛ Η «BiTTCfl 3HM0K), a cBepxx ΤΟΓΟ eniΒ κοιδα ,e, DMTO;aAiiGucaMaTbi . CK n CaBAapaTBi MBCTa, ΤΟΙΗΟ Τ»ΚΊ> me 6oact jKecTOKocTii raAaTOBx. Bc^BACTBi e 3ΤΟΓΟ MHorie Bna.ni BX OTHaBBie Η DpiiroTOBUJiicB ΠΟΚΗΗΥΤΒ ropoAx, a BMBCTB CX TBMX BT>. CTpaHHBe*BΙδcjΟΟ,y^HJOCB Miο BXioro npeAbi n Αρντπχχ ne»i a.yitHcowxiK)3HHKaMi j coiibiTiifBXl, Bci.ropoA"B, > paoBiOIJ.i IHiorpani mHnbie MHKCO. I.IBHBI. ΗΗΟΛΟΜΧ HC MeMHori ύυΒπι ί A yi B . y w Bof m coBpaLneHLi epa\aM\i^) u BBice:injiicL e HBOCTpanuBi Μ HC Maaoe ΚΟ,ΙΙΗΘΟΤΒΟ rpa»Aae'i, BcaBACTBie 3ΤΟΓΟ coopanmii cji HapoAi», πριίΑ} Λ ΒΧ yHBJHic Η npeACTaB,iHa ce61> yrpo>Kaiomyio onacnocTL Μ y*acw, npnr:iai ia:n> ΒΟΒΧΊ> 3ί«κιπΌΜΗΒΐχχ AK>dcu ΠΟΜΟΗΒ Η BC AonycTi HTOOBI OTC^CCTBO, CT> AaBHiixx .TBTB oCieperaeMoe, nOAna.io BjacTii BpaiOBX, n, Men iKTo mHe»,canx npeATBBIarajCTPOHTB x CBOIIXούχX ycjyrx BH wn Bcero, HH &zn HBxrru ΤΟΓΟ, Ο ΊΘΜΧ προοκ-ΐχ HapoAi>, Bpcmmm-b 2 Η HanepeAt» npeA-aoaniTB BCB pacxoAti Ha BHXX, XOTH eMy npeACToajio CTBHBI HcrpaTHTB He ΜΘΒ'ΒΘ 1500 30.ΙΟΤΒ3^Ί> ), Η TOT^acx πρπΗβοπιι BX coopame 500 30.10ΤΒΙΧΧ BT> BHA*B 3ajiora, OTAajix BC'B paooTBi Ha ΟΤΚΥΙΓΒ npe3x r.iamaTafl u, BCJBACTBie ΤΟΓΟ8), ΤΓΓΟ ΠΟΑΡΑΑΗΙΙΚΗ cAB-iaAii pascMeTx Ha HajiHHBia A-I» ropoAa ΗΘ Majyio cymiy:-eme-aie, KorAa MHorie HOAPHAHHKU 0TKa3aiHCB OTB pa6orB, ΙϊροτοΑβΗΒπι , c6epen> ΓβΗΊ» cai i > προι ΐ 3 Ββ. npnHHHHJB o yii;ep6a HapoAy B, H3Aep«aBi> Ha O6B CT^HBI 1500 30.IOTBIX'L Η τBBiχ ApaooTBi aBi* 6oAtA^SuiyropoAa io «iacTtn Hedmou cyM.uuHHKaKor SOAOTOMX, noAynHJT» ΜΒΑΙΊΟ H3'B 400; οτοτροΗΛχ ΟΒΕΙ> Η AaBpi e ey; TaKHve Hc n paBHAX ΗΪΜΤΗΗΒ;}7 n nocTpon.Tx ΠΙΟΟΗΧ y MBCTa BBiCTaBKH m-oeapon. Eme-we, KOrAa ropoA*B njiaTHAx Φpaxτbl ^acTHHAn» jnr^aMx, ΒΟ3ΗΒΙΠΒΜΧ KaMBH. BciBACTBie ΤΟΓΟ, HTO Ka3eHHua cyAa 6ΒΙΛΗ «cnop^eHBi Η OOXilBIIJII 0 npilOtJTin ΙΙ,αρΛ II 0 ΤΟΜΧ. ^TO ΒΧ Κ83ΙΓΒ ΗΈΤΧ HHRaKUXX CyMMX, ΙΙρΟΤΟΓΟΗΧ, BBICTyELHBX, AaXB 9 0 0
ΠρΗΠΙθΑΙΒΙΛ
BT> B6TX0CTB
6aiUHH, UM€HJ10 0OB OaVMU
Ηβ HM*BJIH HIIHerO H3X OCHaCTKH,
J 6OULUJI!X'L· BOpOTL, 'KaeiirBTOpOBV, ΠρίΙΑΟρΟΗίΗΥΚ) H E n H -
ΟΗΊ. ΠρβΑΛΟ»Π.ΙΧ H HXl» ΠΟ«ΙΗΗΗΤΙ>, Η, H3Aep>KaBX l i a BCe 3T0 2 0 0 3 0 J 0 T H X X , Η β -
ΜβΑΛβΗΗΟ CAaax> οτ'ΐβτι», BC.iBACTi«e iiero HapoAx* Η npe?KAe ^acTO Harpa>KAaBiiiiH ero ΒΒΗΙΦΜΗ, yBBnnajix π TorAa 3a cAany oi,ijeTa. ΕΐΒ;β->κβ, ΚΟΓΑ» ocTaBa-ioct Ηβ ΟΚΟΗ'^ΗΗΒΙΜΧ npncAO [CTBHBI], MT5 y (ΗΙΙΠΒΗ ΠΟΟΙΛ ηο ηα-
rvpaoAcuito κχ ΒβρχΗοίί uacTM ιοροΰα, HapoAx, npHr.iacnBx ero, nonpocHJx OKOHHHTB H ΘΤΟ, ΜβτΒθρτοβ no cvemy, npacao, u ΠροτοΓθΗχ. He ^e^aa OTKastiBaTbwi HH OTX Kaniixx ycjyrx, B3HJIX Ha ce6« Η 3Ty nocTpofiicy, Ha κο1) «Έφθάρθαι manifesto est comiptos et abalienatos esee (noB exstinctos); hoc docet praesens οιχουντας et illud 'εους εν τω προτερω πολεμώ συμμαχησαντας εν τη πόλει." in priare bello (fortasse cum iisdem gesto Galatis, ut recte mebuliriag) Semigraeci e Yicinia in ipsam urbem recepti Olbiopolitis opem tTilerant; postea abalienati sunt. Etiam *ertt (οικετεία) abalienati et corrupti». B. 2) IlepeBOAx ncnpaBJenx HaMH BX IosPEi. IV, add. P· 265. Cp. EscAud. ουτ> OAbeiu, crrp. 97 Η 111, npiiM.
3) «Non «praeterquam guod», ut Boeckhius interpretatur, sed «propterea quod» praepositio hoc loco valet. Nempe quia praesentem pecuniam accipiebant, minore mercede opera efficiebant, quam si expectandum fuisset dum civitas persolvere posset. Neque opus est τοΤς έργώνοας emendare, naia quum Protogenes redemptoribus praesentes pecunias namerasset, hi rursus operariis mercedem sine mora solvere poterant». B. id. 2 n. 27.
56
O L B I A ET VICINIA.
JTs 3 3
Topyw npeAJiOHiiat ίου 30Λ0τυχχ. npuHuin» na cc6>i oomecTneHHoc. ynpaBJteme Η ΑΟ:Ι>ΚΗΟΓΤΒ Ka:»HaMea H paciiop>iwaacb caMWMH BajKHLiMH :IOPOACKMMH ΑΟΧΟΑΛΜΜ, ΟΗΊ» iiiiKoro K3'b OTKymmnir OBTb ΙΙΟΑΛΤΟΠ ne BUrHa.Tb Μ3Ί» HMiai ji Η iiu y ΚΟΓΟ HC OTMyH wiMero H3i> iiMymoe.TBa, 110, CIW3O8AH KI. nx i> cmibciwnnoMy ΠΟ:ΙΟ2Κ&ΜΚ>, OAHHMI» npoUGHTOB'b., PacnopajKaacb 6ο.·ΐΜυοκ> Hacriio oumecTBeHHiJX-b cyMMz, ο>π» ΒΊ» TCTieHie Tpex-b .Ί%τ*ί> HenpepuBHO BCEML· ynpaBafl.n L· ^ecTHo Μ cnpaBi\M»Bo, CAaBaii OTMCTbi ΒΊ> ycTaHODJtei HMtu cpoKii, a H3.IHIEKII AOXOAOBT> 3a Bpcaia CBOcro ynpaBJiemJi 3acnMTbiBa;ia. ce6k BT> yiuaTy sa OOAIU^ — ΧΟΤΛ BT> A^MCTBHTeJbHOcTn STOFO He tfuao l) — Η xaKHMi» o6pa30M-b ocBoOoAM.^b ropoA^ ΟΤΊ> ΑΟ.ΊΓΟΒΊ. Μ OHncTH.rb οτι» npoueHTOB-b. II