Austin WRIGHT TONY I SUSAN TONY AND SUSAN Przekład: MACIEJ MAJCHRZAK
Wydanie oryginalne: 1993 Wydanie polskie: 1997
D...
53 downloads
1809 Views
1MB Size
Report
This content was uploaded by our users and we assume good faith they have the permission to share this book. If you own the copyright to this book and it is wrongfully on our website, we offer a simple DMCA procedure to remove your content from our site. Start by pressing the button below!
Report copyright / DMCA form
Austin WRIGHT TONY I SUSAN TONY AND SUSAN Przekład: MACIEJ MAJCHRZAK
Wydanie oryginalne: 1993 Wydanie polskie: 1997
Dla Sally
PRZED
Historia ta sięga wstecz do listu, jaki pierwszy mąż Susan Morrow, Edward, przysłał jej zeszłego września. Napisał książkę, powieść, i pytał, czy nie zechciałaby jej przeczytać? Susan była trochę zszokowana, ponieważ, za wyjątkiem bożonarodzeniowych kartek od jego drugiej żony, żadnych wiadomości od Edwarda nie otrzymywała przez dwadzieścia lat. Odszukała go wśród swych wspomnień. Przypomniała sobie, że zawsze chciał pisać — opowiadania, wiersze, szkice, cokolwiek, byle używać słów. Tak, teraz pamiętała to dobrze. To był główny powód problemów, jakie między nimi zaistniały. Myślała jednak, że zarzucił to całe pisanie, odkąd zaczął robić w ubezpieczeniach. Jak widać nie. Pośród nierzeczywistych dni ich małżeństwa istniała kwestia, czy ona powinna czytać to, co on napisze. On był początkującym pisarzem, ona surowszym krytykiem niż sama chciała. To było drażliwe — jej zawstydzenie, jego obraza. Teraz w swym liście napisał: „Do diabła! Ta książka jest dobra!” Chciał jej pokazać, ile nauczył się o życiu i fachu, dać jej przeczytać i zobaczyć, osądzić samej. Była najlepszym krytykiem jakiego kiedykolwiek miał, tak przyznał. Mogła mu także pomóc, bo mimo zalet, obawiał się, że powieści czegoś brakuje, a ona będzie wiedzieć, będzie mogła mu to wskazać. Nie spiesz się, zaznaczył, naskrob parę zdań, cokolwiek przyjdzie ci do głowy. Podpisano: „Zawsze twój, pamiętający stary Edward”. Podpis zirytował ją. Przypominał jej zbyt wiele, zagrażał pokojowi, jaki zawarła ze swoją przeszłością. Nie miała ochoty pamiętać i wpadać w nieprzyjemny nastrój, ale kazała mu przysłać książkę. Poczuła się zawstydzona swymi podejrzeniami, obiekcjami. Dlaczego wolał, poprosić ją, a nie jakichś nowszych znajomych? Sugerowanie, by napisała to, co przyjdzie jej do głowy, było prostsze niż przemyśliwania. Nie mogła odmówić, przynajmniej dlatego, żeby nie wyglądało, iż wciąż żyje przeszłością. Paczka nadeszła tydzień później. Dorothy, jej córka, przyniosła ją do kuchni, gdzie ona sama, a także Dorothy, Henry i Rosie zajadali kanapki z masłem orzechowym. Paczka była mocno oklejona. Susan wydobyła maszynopis i przeczytała napis na stronie tytułowej:
3
Edward Sheffield ZWIERZĘTA NOCY Czysto przepisane na maszynie, na dobrym papierze. Zastanowiło ją, co oznacza tytuł. Podobał jej się gest Edwarda, pojednawczy, schlebiający. Choć ogarnęła ją też swego rodzaju czujność, toteż kiedy Arnold, jej obecny mąż, wrócił wieczorem, zaanonsowała wyraziście: — Dostałam dziś wiadomość od Edwarda. — Jakiego Edwarda? — Och, Arnoldzie... — A, Edwarda. No tak. I cóż ten stary piernik ma do powiedzenia? To było trzy miesiące temu. A teraz w umyśle Susan siedzi pewna obawa, która przychodzi i odchodzi, trudna do opanowania. Kiedy Susan się nie obawia, obawia się, żeby nie zapomnieć o co się obawia. A kiedy wie o co się obawia — na przykład, czy Arnold zrozumiał, co miała na myśli, albo o to, co on miał na myśli, mówiąc to co miał na myśli, dziś rano — nawet wtedy Susan ma przeczucie, że tak naprawdę to chodzi o coś innego, ważniejszego. A tymczasem prowadzi dom, płaci rachunki, sprząta, gotuje, zajmuje się dziećmi, trzy razy w tygodniu ma zajęcia w miejscowym college’u, podczas gdy jej mąż naprawia serca w szpitalu. Wieczorami Susan czyta, przedkładając to nad telewizję. Czyta, żeby nie zastanawiać się nad sobą. Cieszy się na myśl o powieści Edwarda, bo lubi i czytać i chce wierzyć, że on sam się poprawił, ale przez trzy miesiące odkładała to. Choć samo opóźnienie nie było zamierzone. Wsadziła po prostu maszynopis do szafy i zapomniała o nim. Gdy w końcu przypomniała sobie, czas nie był właściwy, bo albo robiła akurat zakupy w spożywczym, albo odwoziła Dorothy na konie, albo oceniała prace studentów. Gdy była wolna, nie pamiętała. W czasie kiedy nie zapominała, starała się oczyścić umysł, by czytać powieść Edwarda w sposób, na jaki ta zasługiwała. Problemem były wspomnienia, powracające jak stary wulkan pełen huku i wstrząsów. To wszystko odrzucało intymność, jego przestarzała wiedza o niej i jej o nim. Musi zignorować swą pamięć o jego podziwie dla samego siebie, jego próżności, ale też i o jego lękach. Wtedy to jej czytanie będzie w porządku. Bo ona chce być w porządku. Ale jeśli ma się tak stać, musi zaprzeczyć swym wspomnieniom — sprawić, by stała się kimś obcym. Zaledwie mogła uwierzyć, że chciał, aby przeczytała jego powieść. Musi to być coś osobistego, nowy obrót w ich martwym romansie. Była ciekawa, co Edward miał na myśli pisząc, że chyba czegoś tu brakuje. Jego list sugerował, że nie wiedział czego, ale zastanawiało ją, czy nie ma tam jakiegoś tajemnego przesłania typu: Susan i Edward — subtelna miłosna pieśń. Przeczytaj, a kiedy odszukasz, czego brakuje, znajdziesz Susan.
4
Albo nienawiść, co bardziej prawdopodobne, chociaż wyzbyli się jej wieki temu. I gdyby to ona, Susan, była czarnym charakterem — tą gorszą trującą częścią, jak w rumianym jabłku danym do polizania Królewnie Śnieżce — byłoby miło dowiedzieć się, ile naprawdę ironii zawierał w sobie list Edwarda. Lecz choć się tak przygotowała, nadal zapominała, nie czytała, a z czasem uwierzyła, że jej zaniedbanie to coś stałego. Wzbudziło to w niej opór i wstyd, ale kilka dni przed Bożym Narodzeniem otrzymała kartkę od Stephanie z dodatkową notką Edwarda. Przyjeżdża do Chicago, pisał, 30 grudnia, tylko na jeden dzień, zatrzyma się w hotelu Mariott, a więc do zobaczenia. Zaniepokoiła się, bo on będzie chciał pogadać o tym nie przeczytanym maszynopisie, ale ulżyło jej, gdy zdała sobie sprawę, że ma jeszcze czas. Po Bożym Narodzeniu Arnold jedzie na trzy dni na zjazd kardiochirurgów. Wtedy będzie mogła to przeczytać. To zajmie jej myśli, dobra odskocznia od podróży Arnolda, i wreszcie: nie musi się czuć winna. Susan wyobraża sobie, jak Edward wygląda teraz. Pamięta go jako blondyna ptasiej urody, z oczami rzucającymi spojrzenia znad dziobowatego nosa, niewiarygodnie chudego, z długimi ramionami i wypukłymi łokciami, genitaliami nieproporcjonalnie wielkimi w stosunku do kośćca. Jego przyciszony głos, cięte niecierpliwe słowa — jakby sądził, że większość z tego, co musi powiedzieć, jest zbyt głupia i nie powinna być wymówiona. Czy okaże się bardziej godnym, czy bardziej pompatycznym? Pewnie utył, a jego włosy będą siwe, o ile całkiem nie wyłysiał. I ciekawe, co on o niej pomyśli? Życzyłaby sobie, aby zauważył o ile bardziej tolerancyjna, przystępna i hojna jest teraz i o ile więcej wie. Czy nie odepchnie go czasem ta różnica między dwudziestoczterolatką a czterdziestodziewięciolatką. Ma teraz nowe okulary, ale za czasów Edwarda w ogóle ich nie nosiła. Jest bardziej pyzata, ma większe piersi, policzki różowe tam gdzie były szare, wypukłe tam gdzie były wklęsłe. Jej włosy, które za Edwarda były długie, proste i jedwabiste, są schludnie obcięte na krótko i siwiejące. Stała się zdrowsza i pełniejsza, a Arnold mówi, że wygląda jak skandynawski narciarz. Teraz, skoro już naprawdę zamierza to przeczytać, zastanawia się, jaka to powieść. Czy jest może podobna tym wyprawom robionym bez planów, gdzie nogi poniosą? Najgorsze wtedy jeśli okaże się na tyle niedorzeczna, by bronić jej przeszłości, szkodząc tym samym obecnym dniom. Nawet jeśli nie jest niedorzeczna, istnieje ryzyko, że to intymna podróż przez nieznany umysł: zmuszona będzie do kontemplacji zdarzeń więcej mówiących innym niż jej samej, do stykania się z obcymi, których nie wybierała, będzie zaproszona do udziału w obcych zwyczajach. Z Edwardem za przewodnika, od którego dominacji już raz uciekła. Zasób negatywnych możliwości jest niemały: znudzenie, obrażanie się, pławienie w sentymentalnych obrazach, pogrążanie się w depresji i smutku. Co naprawdę zajmuje
5
Edwarda w wieku lat czterdziestu dziewięciu? Pewna jest tylko to, czym powieść nie będzie — chyba że Edward zmienił się radykalnie i wtedy nie będzie to ani kryminał, ani baseballowa historyjka ani też western — na pewno nie będzie to historia pełna krwi i zemsty. Co zostało? To się okaże. Zacznie w poniedziałek wieczorem, dzień po Bożym Narodzeniu, gdy wyjedzie Arnold. I te trzy wieczory jej wystarczą.
WIECZÓR PIERWSZY JEDEN
Tego wieczoru, kiedy Susan Morrow zasiada, by poczytać maszynopis Edwarda, strach wstrząsa nią niczym pocisk. Zaczyna się chwilą głębokiego skupienia, która znika zbyt szybko i nie daje się zatrzymać, pozostawiając ślady nieokreślonego dreszczu emocji. Niebezpieczeństwo, groźba, katastrofa, nie wiadomo co. Próbuje się z tego otrząsnąć, wracając myślą do kuchni, do rondli i innych naczyń, do zmywaka, a potem do chwytania w usta powietrza na kanapie w bawialni, gdzie naszła ją ta niebezpieczna myśl. Dorothy, Henry i kolega Henry’ego, Mike, grają w „Monopol” na podłodze w gabinecie. Ona odrzuca ich zaproszenie do udziału w grze. Stoi choinka. Na kominku leżą kartki świąteczne, gry i ciuchy razem z chusteczkami po całej kanapie. Bałagan. Odgłos ruchu z O’Hare za szybą zamiera, Arnold pewnie jest już w Nowym Jorku. Nie mogąc przypomnieć sobie, co ją przestraszyło, Susan stara się to zignorować, kładzie nogi na stoliku do kawy, chucha i przeciera swoje okulary. Obawa w jej umyśle napiera, niewytłumaczalnie się powiększa. Lęka się z powodu wjazdu Arnolda — jeśli to jest przyczyna — jakby to był koniec świata, ale nie może znaleźć logicznego powodu takiego odczucia. Katastrofa samolotowa, ale nie wszystkie samoloty się rozbijają. Zjazd też nie wydaje się mu zaszkodzić. Ludzie będą go rozpoznawać, zapamiętywać jego nazwisko z identyfikatora. Jak zwykle będzie mu schlebiać odkrywanie faktu, iż jest znany, co wprawi go w najlepszy z nastrojów. Wywiad dla Chickwasha też nie wyrządzi żadnej krzywdy, jeśli nawet nic z niego nie wyjdzie. Gdyby przypadkiem jednak coś wyszło, otwiera się całe nowe życie i możliwość pomieszkania w Waszyngtonie, jeśli będzie chciała. Arnold jest wśród kolegów i starych kumpli, wśród ludzi, którym powinna ufać... To prawdopodobnie tylko przemęczenie. Wciąż odkłada Edwarda na później. Czyta jakieś notki, gazety, artykuły wstępne, zagląda do krzyżówek. A maszynopis się opiera, albo to ona się opiera, w obawie, że powieść każe jej zapomnieć o zagrożeniu, czymkolwiek ono jest. Ten manuskrypt jest taki
7
ciężki, taki długi. Książki zawsze opierają się jej na początku, ponieważ pochłaniają tyle czasu. Mogą pogrzebać jej myśli, czasem na dobre. Nim skończy, może być już inną osobą. A ten przypadek jest gorszy niż zazwyczaj, bo powrót Edwarda do życia przynosi ze sobą nowe szaleństwa, które z jej myślami nie mają nic wspólnego. On sam też jest niebezpieczny, rozładowując swój mózg, tę noszoną w sobie bombę. Nic to. Jeśli ona nie może przypomnieć sobie, co ją kłopocze, ta lektura to zamaluje. Potem nie będzie chciała się już zatrzymywać. Otwiera pudełko, patrzy na tytuł: „Zwierzęta nocy”. Wchodząc przez tunel do budynku w zoo widzi szklane akwaria skąpane w mrocznym purpurowym świetle, pełne dziwnych ruchliwych stworzonek o olbrzymich uszach i kulistych dużych oczach, dzień jakby zamienia się z nocą. Dobrze, już lepiej zacząć...
ZWIERZĘTA NOCY 1 Oto ten mężczyzna, Tony Hastings, jego żona Laura i córka Helen, podążający nocą na wschód, międzystanówką w północnej Pennsylvanii. Zaczynali właśnie wakacje, jadąc do ich letniego domku w Maine. Podróżowali nocą, bo wyruszyli za późno, a do tego jeszcze po drodze trzeba było zmieniać oponę. Kiedy zasiedli w samochodzie po kolacji, gdzieś na wschodzie Ohio, Helen zaproponowała: — Nie szukajmy motelu, jedźmy całą noc. — Poważnie? — spytał Tony Hastings. — Pewnie, dlaczego by nie? Sugestia ta poruszyła jego poczucie porządku i zaalarmowała jego przyzwyczajenia. Był profesorem matematyki, który słynął z solidności i rozwagi. Rzucił palenie sześć miesięcy temu, ale wciąż jeszcze zdarzało mu się trzymać w ustach fajkę, bo dodawała mu pewności siebie. Jego pierwszą reakcją na pomysł Helen było: „Nie bądź głupia”, ale stłumił to w sobie jako niegodne dobrego ojca. Tak w ogóle uważał się za dobrego ojca, nauczyciela i męża. Słowem: dobrego człowieka. Na dodatek czuł w sobie jakieś pokrewieństwo z kowbojami i graczami w baseball. Nigdy, od czasu dzieciństwa, nie jeździł konno, ani nie grał w baseball, nie był ani wielki, ani silny; nosił czarny wąsik i uważał się za luzaka. Przystając na ten pomysł urlopowania i spokój nocnej autostrady, dał się ułagodzić przez fakt, iż wtedy spadnie z niego odpowiedzialność za upolowanie miejsca na nocleg, wypatrywanie informacji na znakach, podchodzenie recepcji i proszenie się o pokoje, podpierając jeszcze to wszystko myślą o przyjemnej nocnej jeździe i zostawieniu na boku wszelkich spraw. — Zamienimy się za kółkiem o trzeciej rano? — Jasne, tato, dobra. — Co o tym myślisz, Lauro?
8
— Nie będziesz zbyt zmęczony rano? Wiedział, że po egzotycznej nocy następuje ohydny dzień i że będzie się czuł okropnie, usiłując nie zasnąć po południu i wrócić do normalnego planu, ale był kowbojem na wakacjach, a to dobra pora na bycie nieodpowiedzialnym. — Okay — powiedział. — Jedźmy więc. I jechali tak, sunąc międzystanową przy wolno zapadającym czerwcowym zmroku, mijając przemysłowe centra, pokonując zakręty, wzniesienia i doliny wśród farm, a tonące za horyzontem słońce odbijało się w oknach farmerskich domów pośród wysokich łąk przed nimi. Cała trójka, urzeczona widokami, wykrzykiwała do pozostałych zachwyty nad pięknem wiejskich stron w tym dogasającym dniu, nad ostatkami słonecznego światła padającego na żółte pola, zielone lasy i domy, wszystkie zabarwione i odmienione mętniejącą jasnością, i na nawierzchnię drogi, w lusterku srebrną, a czarną przed oczami. O zmroku zatrzymali się po benzynę, a kiedy wrócili na autostradę, Tony zauważył obszarpanego autostopowicza stojącego na poboczu wzniesienia. Zaczął przyspieszać. Autostopowicz miał tablicę z napisem „Do Bangor”. Helen krzyknęła mu do ucha: — On do Bangor, tato. Zabierzmy go. Tony Hastings przycisnął pedał gazu. Autostopowicz miał kombinezon i nagie ramiona, długą jasną brodę i opaskę na włosach. Jego oczy zwróciły się ku Tony’emu, gdy go mijał. — Oj, tato... — Spojrzał przez ramię. — Chciał jechać do Bangor — powtórzyła. — Masz ochotę na jego towarzystwo przez dwanaście godzin? — Nigdy nie bierzesz autostopowiczów. — Obcych — sprostował, chcąc przestrzec Helen przed niebezpieczeństwami tego świata, ale zabrzmiało to zarozumiale. — Tych, którym nie powodzi się tak jak nam — zaznaczyła Helen. — Nie czujesz się trochę winny, mijając ich tak po prostu? — Winny? To nie moja wina. — Mamy samochód. Wolne miejsce. Jedziemy w tę samą stronę. — Och, Helen — wtrąciła się Laura. — Nie bądź małą dziewczynką. — Mam kumpli, którzy jeżdżą stopem do domu ze szkoły. Co by zrobili, gdyby każdy myślał tak jak wy? — Nikt nie skomentował. — Ten facet był całkiem miły. Sami widzieliście. Tony, rozbawiony, pomyślał o obdrapańcu. — Co by mu nie przeszkadzało walnąć nas po głowie. — Tato! Poczuł się dziko w zapadającej nocy, badawczo, nieznanie. — Miał tablicę — ciągnęła swoje Helen. — To grzeczne z jego strony, i właściwe. No i miał gitarę. Nie zauważyłeś jego gitary?
9
— To nie była gitara, raczej karabin maszynowy — odparł Tony. — Wszystkie rzezimieszki noszą karabiny w futerałach na instrumenty, dlatego mogą się mylić z muzykami... — Poczuł jak dłoń żony dotyka tyłu jego głowy. — Wyglądał jak Jezus Chrystus, tato. Nie widziałeś jego szlachetnej twarzy? Laura roześmiała się stwierdzając: — Każdy z rozwianą brodą wygląda jak Jezus Chrystus. — To właśnie miałam na myśli — odparła Helen. — Jeśli ma rozwianą brodę, musi być okay. Laura dotykała dłonią jego włosów, a pośrodku znalazła się Helen. Przechylona z tylnego siedzenia wtykała między nich swoją głowę. — Tato? — Tak? — Czy to przed chwilą, to miał być jakiś twój kawał? — Co masz na myśli? — Już nic. Ze spokojem zatapiali się w ciemności. Córka Helen zaczęła śpiewać turystyczne piosenki, a matka Laura szybko się przyłączyła. Nawet ojciec, Tony, który nigdy nie śpiewał, zaistniał swoim basem. I tak muzykowali, ciągnąc długą i pustą międzystanową przez Pennsylvanię, podczas gdy barwy dnia szarzały, wtapiając się w ciemność... Była pełnia nocy i Tony Hastings prowadził sam, teraz już bez żadnych głosów, jedynie szelest wiatru zakłócał szum silnika i opon. Jego żona Laura siedziała obok — milcząca, pogrążona w ciemności, a córka Helen na tylnym siedzeniu obsunęła się tak, że stała się teraz niewidoczna. Ruch był nieduży. Tylko pojedyncze światła po przeciwnej stronie mrugały spomiędzy drzew oddzielających pasy. Raz świeciły mocniej, to znowu słabły, kiedy pasy się rozdzielały. Po swojej stronie od czasu do czasu doganiał czerwone światła kogoś przed nim, a w lusterku z rzadka pojawiały się przednie reflektory samochodu czy ciężarówki. Przez długie chwile po jego stronie drogi nie było nikogo. Nie było też świateł w całej okolicy. Nie mógł tego dokładnie dostrzec, ale wyobrażał sobie tylko las dookoła. Cieszył się, że od tej dziczy oddziela go jego auto. Mruczał, z myślą o kawie za godzinę, jakąś melodię, bawiąc się swym dobrym samopoczuciem, całkowitym brakiem znużenia, spokojny w ciemności kabiny pilotów samolotu z pogrążonymi we śnie pasażerami na pokładzie. Cieszył się z zostawienia autostopowicza, z miłości żony i dobrego humoru córki. Był dumnym kierowcą, lekko może tylko zadufanym w sobie. Starał się nie przekraczać sześćdziesięciu mil na godzinę. Na długim podjeździe dogonił dwie pary tylnych świateł, które trzymając się obok siebie blokowały mu oba pasy. Jeden samochód usiłował minąć drugi, ale nie mógł się wysforować do przodu, więc Tony musiał zredukować prędkość. Wjechał na lewy pas, tuż za wóz próbujący mijać. „No, dalej, jedź” — mruczał,
10
jak każdy niecierpliwy kierowca, którym i jemu zdarzało się być. Wkrótce przyszło mu na myśl, że samochód z lewej wcale nie ma ochoty mijać, za to konwersuje sobie z tym drugim. I rzeczywiście, oba samochody wciąż stopniowo zwalniały. Jedną z jego dumnych zasad było nigdy nie używać klaksonu, ale tym razem nacisnął go jednym szybkim ruchem. Auto przed nim wyrwało do przodu. On pociągnął za nim, minął to drugie i wśliznął się z powrotem na prawy pas, czując jakby lekkie zmieszanie. Wolno jadący samochód został z tyłu, zaś ten przed nim, co ustąpił mu miejsca, znów zaczął zmniejszać prędkość. Odgadł, że kierowca wyczekiwał tamtego, by dokończyć zabawę, więc zjechał na zewnętrzną, by go minąć, ale samochód przed nim odbił w lewo i zablokował mu drogę. Tony musiał wcisnąć hamulec. Był lekko wstrząśnięty, kiedy zdał sobie sprawę, że kierowca tego samochodu ma ochotę pobawić się teraz z nim. Auto zwolniło jeszcze bardziej. Zauważył w lusterku, gdzieś w dali za sobą, światła trzeciego samochodu. Nie chciał używać klaksonu. Jechali trzydzieści mil na godzinę. Zdecydował się mijać po prawym pasie, ale tamten samochód znów wsunął się przed niego. — No co jest... — rzucił do siebie. Laura poruszyła się. — Jakiś wariat przed nami — wyjaśnił. Teraz wóz przed nimi jechał trochę szybciej, ale wciąż zbyt wolno. Ten trzeci pozostawał daleko w tyle. Tony nacisnął klakson. — Nie rób tego — zaoponowała Laura. — On właśnie tego chce. Uderzył w kierownicę. Pomyślał chwilę i wziął głęboki oddech. — Trzymajcie się — powiedział, przycisnął pedał gazu i przeskoczył na lewo. Tym razem się udało. Tamten wóz zatrąbił, a on przyspieszył. — Dzieciaki — stwierdziła Laura. Z tylnego siedzenia odezwała się Helen: — Banda głupków. Nie wiedział, że już się przebudziła. — Chyba się ich pozbyliśmy? — rzucił Tony. Tamten samochód był za nimi, więc poczuł pewną ulgę. — Helen! — krzyknęła Laura. — Nie! — Co? — zapytał Tony. — Pokazała im palec. Ten drugi wóz to był buick, z lewym błotnikiem lekko wgniecionym, ciemny, granatowy lub czarny. Tony nie skupiał się, by dojrzeć, kto jest w środku. Już do niego dobijali. Przyspieszył do osiemdziesiątki, ale te światła pozostawały wciąż blisko, niemal go dotykały. — Tony — szepnęła Laura. — O, kurczę — rzuciła Helen. Wciąż próbował jechać szybciej.
11
— Tony — powtórzyła Laura. Tamci wciąż trzymali się blisko. — Po prostu jedź normalnie. Trzeci samochód był daleko. Jego światła niknęły na zakrętach i pojawiały się po długiej przerwie na prostych. — W końcu im się znudzi. Zmniejszył prędkość do sześćdziesięciu pięciu, a kiedy tamto auto zbliżyło się jeszcze, nie mógł dostrzec już w lusterku jego świateł, a tylko odblask. Samochód zaczął trąbić, a potem zjechał na zewnętrzną, by mijać. — Przepuść go — powiedziała stanowczo Laura. Obcy wóz jechał obok niego — prędzej, gdy on przyspieszał, wolniej, gdy on zwalniał. Siedziało w nim trzech facetów, których dokładnie widzieć nie mógł. Zobaczył tylko, że ten na przednim siedzeniu pasażera ma brodę i szczerzy do niego zęby. Zdecydował się zostać przy sześćdziesięciu pięciu milach i nie zwracać na nich uwagi, o ile będzie mógł. Tamci jednak wbili się przed niego i zwolnili, zmuszając go, by zrobił to samo. Kiedy próbował wyminąć ich, odbili w lewo, by temu przeszkodzić. Przesunął się z powrotem na prawy pas, a oni pozwolili mu zrównać się z nimi. Potem pociągnęli do przodu i kołysali się w te i we wte na obu pasach. Wreszcie zjechali na prawy, jakby zapraszając go do mijania, lecz kiedy spróbował, znowu zajechali mu drogę. W przypływie wściekłości nie ustąpił i nagle rozległ się metaliczny zgrzyt, a zaraz potem wstrząs. Wiedział, że w nich uderzył. — Cholera! — syknął. Jakby wiedzione bólem, tamto auto odstąpiło i przepuściło go. „Nieźle im dałem — mruknął do siebie Tony. — Sami się o to prosili. A niech to diabli!” — dodał jeszcze i zwolnił, zastanawiając się co robić, kiedy samochód za nim uczynił to samo. — Co robisz? — spytała Laura. — Powinniśmy się zatrzymać. — Tato — wtrąciła się Helen — nie możemy się zatrzymać! — Uderzyliśmy w nich, musimy stanąć. — Zabiją nas! — Stają? Myślał o ucieczce z miejsca wypadku, będąc ciekawym, czy ta stłuczka ich otrzeźwi, jeśli w ogóle bezpiecznie było tak przypuszczać. Wtedy usłyszał Laurę. Zadufany w swych zaletach, zazwyczaj polegał jednak na niej w subtelniejszych kwestiach moralnych, a ona mówiła teraz: — Tony, proszę, nie zatrzymuj się. Jej głos był niski i cichy, miał go zapamiętać na długo. Jechał więc dalej.
12
— Możesz zjechać z autostrady przy najbliższej okazji i złożyć raport na policji — podsunęła po chwili. — Mam ich numery — dodała Helen. Ale obcy wóz ponownie znalazł się przy nim i zajechał z hukiem od lewej. Mężczyzna z brodą, wystawiwszy ramię przez okno, wymachiwał pięścią i wytykał palec, krzyczał. Samochód dostał się przed Tony’ego i wśliznąwszy się na jego pas próbował zmusić go do zjechania na pobocze. — Boże, dopomóż — szepnęła Laura. — Rąbnij w nich! — krzyknęła Helen. — Nie pozwól im, nie pozwól im! Nie dało się tego uniknąć. Jeszcze jedno uderzenie, lekkie, lecz po lewej stronie swego samochodu usłyszał skrzypnięcie i coś gruchnęło. Balansował kierownicą, a tamci zmusili go do zmniejszenia szybkości. Samochód zatrząsł się niczym śmiertelnie ugodzony i Tony poddał się, zjechał na pobocze i zaczął się zatrzymywać. Tamten wóz stanął przed nim. Trzecie auto, to, które wlokło się na tyłach, pojawiło się nagłe w zasięgu wzroku i przemknęło na dużej prędkości. Tony zaczął otwierać drzwi, ale Laura dotknęła jego ramienia. — Nie rób tego — powiedziała. — Zostań w samochodzie.
DWA To koniec rozdziału. Susan Morrow robi sobie przerwę na chwilę refleksji. Wygląda to wszystko poważniej niż się spodziewała, czuje pewną ulgę i satysfakcję z tego, że styl jest jędrny i że Edward nieźle wyuczył się fachu pisarza. Coś ją wciąga, każe przejmować się Tonym i jego rodziną na pustej autostradzie w obliczu takiego zagrożenia. Czy będzie bezpieczny, gdy pozostanie w aucie? Pytanie — uświadamia sobie Susan — nie dotyczy tego, co on może zrobić, by ich ochronić, ale tego, co w tej historii jest mu przeznaczone. To Edward ma w tym przypadku władzę decydującą. Liczy się to, co on wymyślił. Susan docenia ironię użytą przez Edwarda w przedstawieniu Tony’ego. Sugeruje ona dojrzałość i zdolność do pokpiwania z samego siebie. Mimowolnie nasuwają się jej pytania. Na przykład, czy to nie Stephanie od bożonarodzeniowych kartek kładzie tak czule dłoń na karku Tony’ego, albo czy Helen nie jest wzięta z własnego życia Edwarda? Upomina siebie, aby nie mieszać Tony’ego z Edwardem, fikcja to fikcja, a mimo to — widząc nazwisko tego pierwszego — zastanawia się, czy Edward umyślnie nazwał go tak jak miasto, gdzie dorastali razem. Ciekawi ją, na ile Stephanie podoba się ten Edward Pisarz. Pamięta, że kiedy Edward powiedział jej, iż chce rzucić szkołę aby pisać, poczuła się zdradzona, ale wstydziła się to wyznać. Po rozwodzie miała możność śledzić poddawanie się Edwarda temu marze-
13
niu dzięki relacjom jej matki. Wyciągnęła własne wnioski z transformacji od stadium Edwarda Poety do stadium Edwarda Kapitalisty. Usprawiedliwiło to jej wątpliwości. Od pisania poezji do pisania o sporcie, od pisania o sporcie do nauczania dziennikarstwa, od nauczania dziennikarstwa do ubezpieczeń, był tym czym był, a nie był czym nie był. Pieniądze zrekompensowały stracone marzenia. Przypuszczalnie przy pełnym poparciu Stephanie. Tak Susan do tej pory myślała, ale najwyraźniej myliła się. Siada wygodniej przed ciągiem dalszym. Kładzie pudełko obok siebie na kanapie, podnosi wzrok, patrzy na dwa malowidła na ścianie, próbuje widzieć je inaczej, bardziej świeżo; tę abstrakcyjną plażę, geometrię brązów. Na podłodze w gabinecie „monopolowe” transakcje: kolega Henry’ego, Mike, śmieje się nikczemnie, A na szarym dywaniku, tu w pokoju, przekrzywia się zaspany Jeffrey, Martha zbliża się do niego, obwąchuje, wskakuje na stolik do kawy, zagrażając aparatowi fotograficznemu Dorothy. Co to? Susan przypomina sobie to niebezpieczne, niezidentyfikowane monstrum, które żyło w jej głowie, nim zaczęła czytać. Czyżby książka je uśpiła? Musi więc czytać dalej. Te akapity, rozdziały ną pustej drodze nocą. Myśli o Tonym — pociągła twarz z dziobowatym nosem, okulary, wory pod oczami. Nie, to Edward. Tony ma czarne wąsy, Musi zapamiętać: czarne wąsy.
ZWIERZĘTA NOCY 2 Drzwi od strony kierowcy w starym buicku otworzyły się i wysiadł mężczyzna. Tony Hastings poczuł na ramieniu dłoń żony, wstrzymującą go, czy też dodającą odwagi. Czekał. Pozostali mężczyźni w samochodzie patrzyli na niego przez okna. Nie mógł dostrzec, jak wyglądają. Mężczyzna podszedł wolnym krokiem. Miał na sobie bluzę miotacza z rozpiętym zamkiem wiszącym u dołu, ręce trzymał w kieszeniach. Miał wysokie czoło, łysiał. Spojrzał na przód samochodu Tony’ego Hastingsa i przysunął się do okna. — ...bry wieczór — powiedział. Tony Hastings poczuł w sobie rosnącą wściekłość z powodu tego, co zaszło, ale był bardziej przestraszony niż zły. — Dobry wieczór — odparł. — Trzeba się zatrzymać, kiedy dochodzi do stłuczki. — Wiem. — To dlaczego się nie zatrzymałeś? Tony Hastings nie wiedział, co powiedzieć. Powodem, dla którego nie stanął, był strach, ale bał się do tego przyznać. Mężczyzna pochylił się i spojrzał do wnętrza wozu, na Laurę i Helen siedzące z tyłu.
14
— No? — Co? — Dlaczego? Z bliska widać było duże zęby tego człowieka umieszczone w małych ustach. Miał lekko krzywą szczękę. Nad małymi policzkami migały wyłupiaste oczy, a włosy sterczały mu spoza łysej części głowy. Jego żuchwa pracowała, ale usta nie mogły się domknąć. Z przodu kurtki po lewej stronie miał starannie wyszytą literę Y. Tony Hastings natomiast był chudy, nie miał dobrze rozwiniętych mięśni, wyróżniał go tylko czarny wąsik i miękka wrażliwa twarz. Trzymał dłoń na kluczyku w stacyjce. Okno było na wpół otwarte, drzwi zamknięte. Laura odezwała się stanowczym głosem: — Zamierzaliśmy zgłosić to na policji. — Na policji? Nie wolno oddalać się z miejsca wypadku. Tak mówi prawo. To przestępstwo. — Mamy powód, aby wam nie ufać, tutaj na tej opustoszałej drodze — rzuciła Laura. Jej głos był bardziej donośny niż zazwyczaj. Tony rozpoznał w nim to zacięcie, z jakim jego żona wypowiadała się o drastycznych, rewolucyjnych albo strasznych rzeczach. — Co mówisz? — Wasze zachowanie na drodze... Mężczyzna zawołał: — Hej, Turk! — Drzwi z prawej strony tamtego auta otworzyły się i wysiadło ich jeszcze dwóch. Nie spieszyli się. — Ostrzegam was — ostro zaznaczyła Laura, a szeptem rzuciła do Tony’ego: — Bądź gotów. — Co powiedziałaś? Ostrzegasz mnie? — Proszę nas zostawić. — A to czemu, paniusiu? Musimy zgłosić wypadek. Pozostali dwaj mieli latarkę i sprawdzali przód samochodu Tony’ego, opierając ręce na masce. Pochylając się znikali z zasięgu wzroku. — W porządku — rzucił Tony, myśląc: „Dobra, jeśli chcecie ten protokół, będziemy go mieli” — Wymieńmy informacje. — Masz jakieś informacje na wymianę? — Nazwiska, adresy, firmy ubezpieczeniowe... — Poczuł mocnego kuksańca od Laury, która najwidoczniej pomyślała, że podawanie tym bandziorom nazwiska to nie najlepszy pomysł, ale protokół to protokół, Tony nie znał innego sposobu. — Jakie firmy ubezpieczeniowe? — roześmiał się mężczyzna. — Nie macie ubezpieczenia? — Ha, Ha! — Zgłoszę to na policji — powiedział Tony. Usłyszał słabość w swoim głosie.
15
— Dobra, zgłosimy to glinom — odparł mężczyzna. — No to jedźmy na policję — zdecydował Tony. — Świetny pomysł, facet. To jak robimy, razem jedziemy? Chyba nie chcesz nam uciec, co? Przecież to twoja, kurwa, wina, nie? — To się okaże! — wtrąciła się znowu Laura. — Hej, Ray — odezwał się jeden z tych z przodu. — Ten koleś złapał gumę. — O, dajcie spokój — rzucił Tony. Ray poszedł zobaczyć. Mężczyźni zaczęli się śmiać. — I co ty na to? — No, jak cholera! Ktoś kopnął w koło, poczuli wstrząs w samochodzie. — Nie wierz im — odezwała się Helen z tyłu. Trzech mężczyzn wróciło do okna kierowcy. Jeden z nich ze swoją czarną brodą wyglądał jak filmowy bandyta, a drugi miał twarz okrągłą i nosił okulary w srebrnych oprawkach. — Tak jest — oznajmił Ray. — Twoje prawe przednie koło to z całą pewnością flak. — Płaskie jak naleśnik — dodał mężczyzna z filmową brodą. — Guma — skwitował Ray. — Musiałeś je rozwalić, kiedy spychałeś nas z drogi. Ktoś zachichotał. — To nie ja, to wy... — Bądź cicho — przerwała mu Laura. — Nie wierz im, tato, nie wierz im, to kłamstwo, to jakaś sztuczka. — Co jest? — rzucił Ray, ostrzej niż przedtem. — Nie wierzysz mi? Myślisz, że jestem kłamcą? Gówno, koleś. — Kiwnął na pozostałych. — Wcale nie złapałeś gumy, dalej no, jedź. Zapal silnik i jedź. Jedź stąd, kurwa. Nikt cię nie zatrzymuje. Tony zawahał się. Teraz uświadomił sobie, co to była za wibracja i taniec kierownicy, kiedy zmuszony był stanąć po drugiej kolizji. Wcisnął się w siedzenie i mruknął: — A niech to! — Wiesz co — odezwał się Ray — naprawimy ci to. — Rozejrzał się dookoła. — No nie, chłopaki? — Spoko — padło w odpowiedzi. — Żeby ci pokazać, że jesteśmy w porządku, zrobimy to dla ciebie. Ty nic nie będziesz musiał robić. A potem pojedziemy razem na gliny, ty i ja, zgłosić nasz wypadek. Helen odezwała się niskim głosem: — Nie wierz im. — Masz jakieś narzędzia, człowieku? — spytał brodacz. — Nie wysiadaj z samochodu — nakazała Laura. — Nie ma potrzeby — skwitował Ray. — Weźmiemy nasze. No dalej, ruszmy się.
16
Trzech mężczyzn podeszło do swojego wozu, a Tony, jego żona i córka, zamknięci, patrzyli jak wyciągają lewarek i klucze. — A masz zapasowe koło? — zapytał okularnik. Zaśmiali się, oprócz Raya. — Nie można zmienić koła, jeśli nie ma się zapasowego — odparł Ray poważnym tonem. Patrzył przez chwilę w okno i potem zapytał: — Dasz mi kluczyki do bagażnika? — Nie rób tego! — krzyknęła Helen. Mężczyzna patrzył na nią przez dłuższą chwilę. — A ty myślisz, że kim, kurwa, jesteś? — rzucił. Tony Hastings westchnął i otworzył drzwi. — Sam zajmę się bagażnikiem — bąknął. Usłyszał jęk Helen: — Tato! — Już dobrze. Spokojnie — odezwała się Laura. Wysiadł, otworzył bagażnik i w świetle latarki brodacza wyciągał po kolei bagaże, żeby zrobić dostęp do zapasowego koła. Potem patrzył, jak wykładali je we dwóch, podczas gdy Ray stał obok. Gdy podłożyli lewarek, brodacz powiedział: — Wywal te baby z wozu. — Dalej — dodał Ray. — Każ im wysiąść. — To chyba nie jest konieczne? — rzucił w odpowiedzi Tony Hastings. — Wyciągnij je stamtąd. My naprawiamy ci koło, a ty masz je wywalić, jasne? Tony spojrzał do środka na żonę i córkę. — Wszystko w porządku — powiedział. — Chcą tylko, żebyście wysiadły, bo będą zmieniać koło. Wysiadły i stanęły blisko Tony’ego przy drzwiach samochodu. Pomyślał, że gdyby tamci okazali się groźni, bezpieczniej jest być blisko wozu. Mężczyźni zabrali się do roboty. Podnieśli wóz na lewarku i zdjęli koło. — Hej, ty — odezwał się Ray. — Chodź tutaj. — Kiedy Tony nie poruszył się, sam podszedł i rzucił: — Myślisz, że jesteś kimś, co? — Nie rozumiem. — „Nie rozumiem”. Myślą, kurwa, że są kimś, co? — Kto? — One, te twoje kobiety, twoje dziwki. I ty też. Myślisz, że jesteś kimś lepszym, że możesz walnąć w czyjś wóz, a gliny cię z tego wybronią. — Zaraz, to wy bawiliście się w jakieś wariackie gry na drodze... — I co... Od czasu gdy zajęli się kołem, przejeżdżały rozpędzone i osobowe, i ciężarówki. Tony Hastings chciał, aby ktoś się zatrzymał, chciał, żeby ktoś cywilizowany stanął między nim, a tymi dzikusami, którzy nie wiadomo co chcieli zrobić. Raz jakiś samochód
17
zwolnił, pomyślał, że może się zatrzyma. Wystąpił do przodu, ale coś schwyciło go za ramię i pociągnęło do tyłu. Ray stanął przed nim, zasłonił widok, a samochód odjechał. Trochę później zobaczył zbliżające się błyskające na niebiesko światła wozu policyjnego. „Jadą nas uratować” — pomyślał i pobiegł w kierunku, skąd się zbliżali. Wóz jednak nie zwalniał i Tony zdał sobie sprawę, że się nie zatrzyma. Machał i próbował krzyczeć, gdy go mijali. Słyszał, jak Laura i Helen też krzyczą, ale policyjny samochód już znikał z pola widzenia z prędkością stu mil na godzinę. — I po waszych glinach — skwitował Ray. — Trzeba ich było zatrzymać. — Próbowałem — odparł Tony. Poczuł się pokonany. Zastanawiał się, jaki inny problem przykuł uwagę policji, kiedy to jego własny pozostał niezauważony w ciemności. Tamtych zdawała się bawić ich robota. Śmiali się, a Tony zapamiętał, że jeden z nich pracował w jakimś warsztacie. Tylko Ray się nie śmiał. Tony’emu Hastingsowi nie podobał się ten wyraz oczekiwania na jego pociągłej twarzy. „Ten człowiek ma w sobie dużo gniewu” — zauważył w myślach, czując, że jego własny gniew zaplątał się gdzieś w dziwności tej sytuacji. „Oni usiłują pokazać mi, że nie są takimi, na jakich wyglądają” — stwierdził. Jakby chcieli pokazać, że w gruncie rzeczy są porządnymi ludźmi. Miał nadzieję, że tak jest.
TRZY Susan Morrow odkłada kartkę. Powraca powoli. Tutaj, gdzie mieszka, gdzie słychać delikatny warkot lodówki i dzieci szemrzące, śmiejące się przy grze w „Monopol” w pokoju obok. Tutaj, w tej enklawie zamieszkałych uliczek, wszystko jest spokojne, ciche. Bezpieczne. Susan wygina się, przeciąga. Ciągnie ją do kuchni po więcej kawy. Opiera się. Może zamiast tego mięty? Jest na stoliku, pod ogonem Marthy. Kiedyś także jechali całą noc — Susan, Arnold i dzieci, do Cape Cod. Arnold jest bardziej rozgarnięty od Tony’ego Hastingsa, ale czy potrafiłby uniknąć jego tarapatów? Jako dystyngowany człowiek, w zamian za naprawę opon odwdzięczyłby się tym ludziom jakimś zabiegiem chirurgicznym, ale czy to by go uchroniło? On też, mimo przyprószonych siwizną włosów, czuje się radosnym młodzieniaszkiem żartującym sobie nieraz w niewybredny sposób, a potem oczekującym reakcji zebranych. Ale dzisiaj Arnold jest w hotelu — niemal o tym zapomniała, przejmując się wyimaginowanym Tonym — zatopiony w bambusowym fotelu, zaszyty od świata, popija z całym ludkiem medyków. Okropność... Aż kotka Martha zerka na nią, zaintrygowana. Co wieczór Susan siedzi tak samo, podchodząc do płaskich białych kart z takim błyskiem w oku, jakby widziała tam coś, czego ona, Martha, oczywiście dostrzec nie może. Martha rozumie samo podchodzenie,
18
ale co można podchodzić na własnych kolanach, no i jak można podchodzić z tak spokojnym wyrazem twarzy? Martha także godzinami bawi się w podchody, aż jej się ogon pręży, ale kiedy już podchodzi, to zawsze jest tam coś, mysz albo ptak, albo przynajmniej nadzieja na jedno z nich.
ZWIERZĘTA NOCY 3 Mężczyzna z trójkątną twarzą o imieniu Ray, którego usta były zbyt małe w stosunku do podbródka, a głowa w połowie łysa, stał z rękami w kieszeniach i patrzył, jak pracują tamci dwaj. Postukiwał przy tym butami o ziemię, jakby w tańcu. „Nie wolno mi zapomnieć, że to człowiek, który zepchnął mnie z drogi” — powiedział do siebie Tony Hastings. Mężczyzna, niby jakąś piosenkę, mruczał pod nosem słowo „kurwa”. Tak postukując i mrucząc „kurwa” patrzył na żonę i córkę Tony’ego stojące blisko siebie tuż obok tylnych drzwi samochodu, jakby chciał to „kurwa” skierować do nich. Potem popatrzył na Tony’ego, mrucząc tym razem jakby pod jego adresem, tonem wystarczająco głośnym, by można było usłyszeć: „Kurwa, kurwa, kurwa”. — Na co się gapisz? — rzucił w końcu do Tony’ego. — Co chcieliście osiągnąć wtedy, tam na drodze? — zapytał Tony. Przejechała ciężarówka, mijając ich z hukiem. Jeśli mężczyzna odpowiedział, Tony tego nie słyszał. Różne samochody osobowe i ciężarówki przejeżdżały co trzy, cztery minuty, a może nawet częściej. „Dopóki jest ruch, jesteśmy bezpieczni” — uznał w myślach Tony, zastanawiając się jednocześnie, od właściwie jakiego niebezpieczeństwa jest bezpieczny. — Dupek — powiedział nagle mężczyzna. — Kto? — Ten, co jeździ zgodnie z przepisami. — Kto? — To twoje „kto”, to wszystko, co umiesz powiedzieć? — Patrząc tak... — No patrzę. Nie mógł mówić, złapany na gorąco, uwikłany w emocje. — Co próbowałeś zrobić wtedy, tam na drodze? — spytał mężczyzna po chwili. — Nic nie próbowałem, chciałem dostać się tam, dokąd jedziemy. — A dokąd jedziecie? Tony zawahał się. — Dokąd jedziecie? — Chcemy dostać się do Maine. Tam właśnie chcemy dotrzeć. Do Maine.
19
— A co jest w Maine? Tony nie chciał odpowiedzieć. — Co jest w Maine? Czuł się jak chłopczyk opierający się zbirom. Mężczyzna zrobił krok w jego stronę. — Pytałem, co jest w Maine? Mężczyzna podszedł na tyle blisko, że Tony poczuł z jego ust zapach cebuli pomieszany z zapachem alkoholu. Chociaż tamten był chudy, Tony wiedział, że nie miałby z nim szans. Cofnął się, ale tamten zaraz zmniejszył dystans. „To różnica wieku” — skwitował Tony w myślach, pomijając, że nie bił się od czasów chłopięcych i że nigdy nie wygrywał. „Żyję w innym świecie” — rzucił, niemal na głos. Nie chciał mówić, że w Maine ma lokum na lato. Mężczyzna zrobił jeszcze krok do przodu, zmuszając Tony’ego do cofnięcia się. „Lepiej niech mnie nie dotyka.” Mężczyzna złapał, Tony’ego za sweter i pchnął lekko. — Mówiłeś, że co jest w Maine? „Puść mnie” — powinien powiedzieć Tony. — Puść mnie — powiedział. Usłyszał, jak głos mu się łamie niczym napastowanemu dziecku. I nagle ciszę nocy rozdarł jej krzyk: — Zostaw mojego tatę! — Pierdol się, dziecinko — odrzekł mężczyzna. Puścił sweter Tony’ego i zaśmiawszy się poczłapał ku kobietom. Przerażony, trzęsący się ze strachu, próbując rozgrzać swoją tchórzliwą krew do odpowiedniej temperatury, Tony podążył za nim. — Co jest w Maine? Skoro tatuś mi nie powie, to może ty. No, po co jedziecie do Maine? — Co cię to obchodzi? — odparła. — Daj spokój, dziecinko. Jesteśmy miłymi facetami. Naprawiamy wam koło. Chyba możesz mi powiedzieć, co jest w Maine? — Spędzamy tam lato — wyjaśniła. — W porządku? Zadowolony? — Twój tatuś myśli, że jest kimś lepszym ode mnie. A co ty na to? — No cóż, jest. — Twój tatuś boi się mnie. Boi się, że mogę mu nakopać do dupy. — Ty wszarzu — rzuciła nagle. — Ty śmieciu, gnoju. — Jej głos był wysoki, przesycony wściekłością. Prawie krzyczała. Mężczyzna ze złością zbliżył się do niej. Kiedy Laura wkroczyła między nich, odepchnął ją. Położył ręce na ramionach dziewczyny i przycisnął ją do samochodu, ale Laura w oka mgnieniu rzuciła się na niego. Biła, drapała, ciągnęła tak długo, aż odwrócił się i pchnął ją tak, że upadła. — Ty suko — warknął.
20
Tony także jakoś się w to wmieszał, ale ręka mężczyzny niczym łom zamachnęła się i uderzyła, odrzucając go do tyłu. Czuł, jakby to naprawdę łom trafił w jego nos, który piekł teraz niemiłosiernie. Mężczyzna spojrzał na całą trójkę i burknął: — Radzę wam uważać, jebańce. Trochę się zapominacie mówiąc do mnie w ten sposób. Mężczyźni przy kole przerwali robotę, żeby popatrzeć. Kiedy Tony Hastings widział, jak jego żona Laura upada, kiedy usłyszał ten jej cichy, znany mu tak dobrze jęk, kiedy zobaczył jak on sam w tych lekkich spodniach i ciemnym swetrze siada na ziemi, jak z wysiłkiem odwraca się, by się podnieść, pomyślał, że coś złego wisi w powietrzu, jakby wieść o wybuchu wojny, jakby w całym swoim szczęściarskim życiu nigdy nie poznał niczego prawdziwie złego. Nie mógł przestać myśleć o tym, jak ta jego krew tchórza uderzyła mu do głowy, jak skoczył na tego człowieka i został trafiony ręką o twardości łomu. To już nie jest żadna dziecinada, tu bije się na serio. Mężczyzna spojrzał na niego jakby w wyrzutem. — Co jest, kurwa, przecież naprawiamy twoje zasrane koło! — rzucił i podszedł do tamtych. Prawie skończyli, dokręcali jeszcze śruby. — Zaraz zobaczymy, co gliny powiedzą na ten wypadek, co go spowodowałeś. — Będziemy musieli znaleźć telefon — zauważył Tony. — Tak? A widzisz tu gdzieś jakiś? — Co za miasto jest najbliżej? Tamci założyli kołpak. Podtoczyli przebite koło pod bagażnik z tyłu i pchnęli je do środka lewarkiem. — Po co ci miasto? — Żeby się zgłosić na policję. — Racja — przytaknął mężczyzna. — Więc jak zamierzasz to zrobić? — Pojedziemy na posterunek. — Opuścisz miejsce wypadku? — A co chcecie robić? Czekać, aż następny radiowóz będzie przejeżdżał? — Dobrze pamiętał, że już jeden odprawili. — Tato — odezwała się Helen — telefony są wzdłuż drogi. Awaryjne. Widziałam. On też o tym pamiętał. — Wszystkie są popsute — rzucił mężczyzna. — Wszystko, do czego się nadają, to ciągłe psucie się i naprawianie — dodał okularnik. Brodacz podśmiewał się niewyraźnie. — Trzeba pojechać do Bailey, to jedyny sposób — orzekł Ray. — Tak czy siak przez taki telefon glin nie sprowadzimy. — W porządku — powiedział Tony rozstrzygająco. — Pojedziemy do Bailey i tam to zgłosimy.
21
— Więc jak proponujesz się tam dostać? — spytał mężczyzna. — Naszymi samochodami. — Tak? A którym? — Obydwoma. — Nie, facet Nic z tego, kurwa. — Niby dlaczego? — Skąd mam wiedzieć, że mi nie spieprzysz i nie zrobisz nas w bambuko? — Mielibyśmy uciekać przed policją? — A skąd niby mam wiedzieć, że nie uciekniecie? — Proszę się nie obawiać. Obiecuję, że złożymy raport. — Nawet nie wiesz, gdzie jest Bailey. — Pokażecie nam drogę, pojedziemy za wami. — No nie! — zaśmiał się mężczyzna. Przez moment zdawał się myśleć nad czymś, wpatrując się w las pogrążony w nocy, jakby coś go nurtowało. I gdy stał tak, wydawało się, że zapomniał o nich wszystkich, że odpłynął, marząc. „To szaleniec” — pomyślał Tony, a słowa te uderzały jak nagłówek. Mężczyzna w końcu powrócił. — A co cię powstrzyma od tego, żeby dać dyla w jakąś boczną drogę? — Zdaje się, że jesteście nieźli w trzymaniu się blisko cudzych samochodów — odparł Tony. Mężczyzna zaśmiał się znowu. — No dobra, my pojedziemy przodem, a wy za nami. Obiecuję, że nie uciekniemy wam za daleko. — Teraz wszyscy się śmiali, jakby to były jakieś żarty. Nawet Tony trochę wykrzywił usta. — Pierdol się — zaklął nagle mężczyzna. — Jedziesz w moim wozie. — Co? — Jedziesz z nami. — Nie ma mowy. — Lou poprowadzi twoją brykę. To porządny facet. Dobrze się nią zaopiekuje. — Nie — jęknęła Helen. — Nie możemy tak zrobić — powtórzył swoje Tony. — Bo co? — Nie zamierzam oddawać mojego samochodu w wasze ręce. Za nic. — Nie? Myślisz, że co, że ci go ukradniemy? — Mężczyzna udawał zdziwionego. A po chwili dodał: — Dobra. Ty jedziesz swoim wozem, ale dziewczyna jedzie z nami. Helen krzyknęła wystraszona. Cofnęła się bliżej samochodu, ale mężczyzna stanął na jej drodze. — Nie pojedziesz z nimi — sprzeciwił się Tony. — Oczywiście, że tak — orzekł mężczyzna. — Pojedziesz z nami, prawda, słodziutka? — Położył rękę na kołnierzu jej koszuli. Szarpnęła się. Zakołysały się jej piersi.
22
— Tony — odezwała się Laura. Patrzyła na niego, a mężczyzna obserwował ich oboje. Nagle krzyknęła: — Zostaw ją! — Przestań — powiedział Tony, walcząc z drżeniem głosu. — Ale to jej się podoba — stwierdził mężczyzna. — Wcale nie! — krzyknęła Helen. — Ależ tak, kochanie. Nie wiesz jeszcze, co dobre. — Tony — powtórzyła cicho Laura. Naprężył mięśnie, zacisnął pięści i zrobił krok w kierunku tamtego, ale brodacz szybko chwycił go za rękę. Próbował się uwolnić. Mężczyzna o imieniu Ray zauważył to i odwrócił się do Tony’ego, zwalniając uchwyt na dziewczynie, która w tym momencie wyrwała się i pobiegła wzdłuż drogi, przed siebie. — Helen! — zawołał Tony. — Kto rządzi w twojej rodzince? — spytał Ray. „Nie twój interes” — miał w głowie Tony, ale nie odparł nic. Patrzył na swoją córkę biegnącą poboczem autostrady. „Helen, Helen.” Człowiek o imieniu Ray uśmiechał się do niego ponuro zbyt małymi ustami nie pasującymi do za dużych zębów. Usiadła na kamieniu na krawędzi drogi, około pięćdziesięciu metrów od nich. Tony mógł zobaczyć, jak płacze. Nastała chwila ciszy. Kiwnięciem głowy Ray dał sygnał pozostałym, po czym skupili się obok jego wozu i odbyli naradę. Tony zdawał sobie sprawę, że jest noc, że chłodno, że gwiazdy świecą jasnością gór. Poza nim była ziemia wstępująca w las, do którego jego wzrok wedrzeć się nie mógł. Przeciwne pasy były poza zasięgiem wzroku, na wzniesieniu po drugiej stronie, ukryte za drzewami. Kiedy samochody nadjeżdżały stamtąd, rzucały na drzewa białe światło, tworząc z tej strony coś na kształt duchów czających się pośród gałęzi. Mężczyźni w trakcie narady gestykulowali w podnieceniu, śmiali się, a Helen z głową ukrytą w dłoniach wciąż siedziała na przydrożnym kamieniu. Nadjechał jakiś samochód. Gdy się zbliżał, Helen podeszła do drogi i pomachała szaleńczo, ale ten zwiększył prędkość i przejechał obok. Wtedy Laura zwróciła się do Tony’ego: — Chodź — powiedziała. — Zabierzemy ją stamtąd. Wsiadła do wozu. Ale kiedy Tony obszedł auto, by zająć miejsce kierowcy, zobaczył, że Helen wraca, a między nią a samochodem stoi trzech mężczyzn. Miała w ręku kij. Zbliżało się kolejne auto. Była już przy wozie trzech mężczyzn i kiedy światła stały się większe, wbiegła na jezdnię, machając nad głową rękami i kijem. Samochód zwolnił. To był pick-up. Zatrzymał się tuż przed nią. Kierowca przechylił się w prawo i wyjrzał przez okno. — Chcesz się zabić? — zapytał. Był to starszy człowiek w baseballówce na głowie. Wszyscy, za wyjątkiem Laury, która siedziała w samochodzie, podeszli do niego.
23
— Ci ludzie... — zaczęła Helen. — Już dobrze — wtrącił się Ray. — Jest trochę wstrząśnięta. — Nic nie jest dobrze, niech pan spyta mojego tatę. — Co, co? — zawahał się kierowca. — Potrzebujemy pomocy — powiedział Tony. — Co jest? — Guma — odparł Ray. — Naprawialiśmy im koło. — Kiwał głową i uśmiechał się, pokazując zęby gryzonia. — Wszystko w porządku. — Taa? — bąknął starszy człowiek. — A ona chciała się zabić? Ray krzyknął do niego: — Wszystko jest w porządku. Tony zrobił krok do przodu. — Przepraszam... — zagadnął. Usłyszał jęk Helen: — Proszę, niech nam pan pomoże. Kierowca spojrzał na Raya, który uśmiechając się wymachiwał lekko kluczem. — Co proszę? — zapytał przytykając dłoń do ucha. — Nic się nie stało — głośno zaznaczył Ray. — Nie, nie — próbował krzyknąć Tony. Ktoś ciągnął go za ramię do tyłu. Starszy człowiek popatrzył na całą grupę. Jego twarz wyrażała zakłopotanie i jakąś nieszczęśliwość, ale być może zawsze tak wyglądał. Spojrzał na klucz Raya, wahając się. — Zatem nie ma problemu — powiedział nagle. Jego głos zadrżał nieznacznie. Schował się do wozu, wrzucił bieg i odjechał. Tony usłyszał za sobą szloch Helen: — Na miłość boską, proszę pana! — O co chodzi, dziecinko? — rzucił Ray. — Chyba nie chcesz się zadawać z takimi głuchymi starcami jak ten... Nastąpiło nagłe poruszenie. Mężczyźni przestraszyli się, kiedy Helen rzuciła się do samochodu, na tylne siedzenia, i trzasnęła drzwiami. Chwila ciszy. Ray trzymał Tony’ego za łokieć, niezbyt mocno. Laura i Helen czekały w samochodzie. — Dobra — powiedział w końcu Ray. — Jedziemy obydwoma wozami. W końcu przyszła ulga po skończonym koszmarze. Zmęczeni tą grą, która zaszła najdalej jak mogła, uświadomili sobie, że nic więcej nie jest już możliwe. Wiedział, że nie pojadą na policję, ale było mu wszystko jedno — cieszył się tylko, że się od nich uwolni. Chyba że Ray dalej będzie go tak trzymał za łokieć. Chciał ruszyć w stronę samochodu, ale poczuł powstrzymujący go wzmocniony uchwyt. — Ty nie — orzekł Ray. — Co? Oto prawdziwy strach, jak szok po pierwszym ostrzeżeniu nuklearnym na wojnie. — Rozdzielamy się — wyjaśnił mu Ray. — Ty jedziesz ze mną. — Nic z tego.
24
Spostrzegł poruszenie w swoim samochodzie. Okularnik podbiegł do drzwi kierowcy i otworzył je, zanim Laura zorientowała się w sytuacji na tyle, by móc sięgnąć ręką i je zablokować. — Nie masz wyboru — stwierdził Ray. — Nie zostawię mojej rodziny. — Facet, powiedziałem, nie masz wyboru. Tak więc teraz przymus był już jawny. Dwóch kumpli Raya, jeden z nogą w wozie Tony’ego, oczekiwało na jego decyzję. Ten myślał przez chwilę, na koniec puścił Tony’ego i powiedział: — Jedziesz z Lou. Kiedy Ray ruszył do samochodu Tony’ego, ten próbował pójść za nim, ale brodacz dotknął go, mówiąc: — Lepiej nie. Miał coś w ręku, lecz Tony nie był w stanie stwierdzić co. Tony otrząsnął się i ruszył jednak za Rayem. Widział, jak mężczyzna z nogą w przednich drzwiach sięgał do wewnątrz, by odblokować drzwi tylne, czemu siedząca tam Helen próbowała przeszkodzić. Chciała ugryźć okularnika w rękę, ale ten w końcu otworzył drzwi szeroko i wsiadł do środka. Tony szedł za Rayem, myśląc: „Uderzę go od tyłu, powalę i wsiądę do wozu”, ale nagle coś ciężkiego prześliznęło się po jego goleniach i runął do przodu rozkładając się na drodze. Poczuł uderzenie w podbródek. Spojrzał do góry i zobaczył Raya sadowiącego się za kółkiem. Auto ruszyło gwałtownie z piskiem opon, wjechało na autostradę i oddaliło się w szybkim tempie. Kiedy samochód przemknął koło niego, zobaczył przerażone twarze żony i córki zwrócone ku niemu. Usłyszał przyśpieszone diminuendo pędzącego wozu. Dwa małe czerwone światła kurczyły się i zbliżały do siebie coraz bardziej, aż wreszcie zniknęły. Przez długą chwilę była tylko cisza lasu i jakiś odległy odgłos pracy silnika ciężarówki, niemal nieodróżnialny od tej ciszy. Tony wpatrywał się w niewidzialną drogę, na której zniknęło wszystko co kochał, próbując znaleźć sposób, w jaki mógłby zaprzeczyć słowom, pojawiającym się w jego umyśle, mówiącym o tym, co się wydarzyło. Brodacz o imieniu Lou spoglądał na niego z góry. W ręku miał klucz. — Rusz się — powiedział. — Radzę ci wsiadać do wozu.
CZTERY Susan jest w szoku. Porywają Tony’emu rodzinę, podczas gdy ona, bezradna, wyczuła to. A jej zdaniem należało temu zapobiec. Mogli wsiąść do samochodu, w czasie gdy Helen biegła wzdłuż drogi, i nim tamci zdołaliby zareagować, zdążyliby odjechać
25
zabierając ją w biegu. A tak tamci znokautowali go i powalili. Zablokowali go, tak jak Edward blokuje teraz ją. Susan patrzy za samochodem Tony’ego, znikającym z najbliższymi mu osobami, i podziela jego wstyd i przerażenie... Budzi się w cieplej, przytulnej bawialni, z dala od przydrożnej dziczy. W pokoju obok bawią się dzieci. Czuje jakąś przerwę, jakiś wyłom, jakby kogoś brakowało. Nie, to nie o Arnolda chodzi, przecież wie, gdzie on jest. To Rosie, kochana Rosie, gdzie ona jest? Zimna noc, przestrachem, niczym sopel lodu nakłuwa jej serce. Czemu jej tu nie ma? Ale Susan Morrow wie, gdzie podziewa się Rosie. Śpi dziś u Carol. Więc to nie to. A Arnold? Arnold rozwalony w bambusowym fotelu relaksuje się (nie z Marilyn Linwood) w obecności doktora Starego Kumpla i doktora Sławnego, i doktora Nowicjusza, i doktora Medmaniaka, po całym dniu dyskusji nad różnymi kwestiami. Chciałaby wiedzieć, czy rzeczywiście tak okropne rzeczy się zdarzają. Już słyszy odpowiedź Edwarda: „Co dzień czytasz o tym w gazetach”. Jej drogi ex-mąż ma w związku z tym jakieś plany — stwierdza. Wzbudza to w niej pewien dreszczyk, ale już się nie boi.
ZWIERZĘTA NOCY 4 — Prowadzisz — powiedział Lou. — Ja? — Tak, ty. Dziwny ten obcy samochód. Pogięta blacha na skrzypiących drzwiach, siedzenie kierowcy z rozprutym obiciem na oparciu, pedały zbyt blisko siebie. Mężczyzna wręczył mu kluczyki. Tony Hastings trząsł się, jak oszalały nerwowo szukał po omacku stacyjki. Aż w końcu tamten rzucił: „Z prawej.” Wóz nie chciał zapalić, a gdy wreszcie udało się to i wrzucił bieg — dawno już nie prowadził samochodu, w którym robiło się to ręcznie — było już za późno i silnik zgasł. Lou, osobnik z czarną brodą, siedział obok, nic nie mówiąc. Gdy Tony ruszył w końcu, jechał tak szybko, jak się dało, grając jakby z wiatrem w zawody, bo wiedział, że normalna prędkość nie pozwoli mu dogonić świateł tamtego samochodu. Zielony neon pokazywał zjazd z autostrady. Zwolnił. Drugi znak precyzował: Bear Valley i Grant Center. — Tędy? — spytał. — Nie wiem. Chyba. — To jest droga do Bailey? Dlaczego znak nie pokazuje, że do Bailey? — A na co ci Bailey? — Nie jedziemy tam? Chyba tam mieliśmy się zgłosić na policji?...
26
— No tak — burknął Lou. — To jak, tędy? Podjechali już do zjazdu i zatrzymali się niemal. — Taa... Chyba tędy. Znak stop przed nimi. — W prawo czy w lewo? Jakaś polna droga. Nieopodal zaciemniona stacja benzynowa i czarne pola wtapiające się w las. Chwilę trwało, nim mężczyzna się zdecydował. — Spróbuj w prawo — powiedział w końcu. — Myślałem, że Bailey to najbliższe miasto — przyznał Tony. — A tu znaki pokazują Bear Valley i Grant Center, a nie Bailey... — Dziwne, nie? — odparł mężczyzna. Droga była wąska. Wiła się wśród pól i kęp drzew, pod górę i z góry, mijając pojedyncze, pogrążone w ciemnościach zagrody. Tony jechał z maksymalną prędkością, kopiąc w hamulec na niespodziewanych zakrętach, ścigając auto, którego nie widział, podczas gdy dystans zwiększał się z każdą milą. Przez cały ten czas nie spotkał żadnych innych samochodów. Zbliżyli się do znaku ograniczenia prędkości. Tuż za nim była tablica z napisem: CASPAR, a za nią kryła się mała wioska, pogrążona w ciemności, wszystko było pozamykane na cztery spusty. — Tam powinni mieć telefon — zauważył. — Taa... — rzucił tylko Lou w odpowiedzi. Zwolnił. — Słuchaj no, człowieku — zdenerwował się Tony. — Gdzie, do diabła, jest to Bailey? — Jedź dalej — odparł mężczyzna. Skrzyżowanie, droga jakby szersza, tablica: WHITE CREEK, parę garaży, przydrożne bary i sklepy, i też wszystko zamknięte. — W lewo — odezwał się Lou. Także to siedlisko po chwili zostało za nimi. Dalej było prosto, potem rozwidlenie, jedna droga w dół. Pojechali tą drugą, znów wspinając się na wzgórza w lesie. — Tam jest kościół — mruknął Lou. — Co? Na polanie znajdował się mały kościółek z białą wieżyczką, a z boku drogi był las. Na poboczu, przy zakręcie stał samochód w jasnym kolorze. Wyglądał jak jego własny. Po chwili miał już pewność. „Na Boga! To mój wóz!” — uznał w myślach i zaczął zatrzymywać samochód. — Nie stawaj na tym cholernym zakręcie. — To mój samochód!
27
Czyj by nie był, stał jednak pusty. Ścieżka wiodła w las. Widać było barak wśród drzew, a w nim, w jednym z okien, przyćmione światło. — To nie jest twój wóz — orzekł mężczyzna. Tony Hastings usiłował zawrócić, aby zerknąć na numery, ale miał problem z wymanewrowaniem samochodu. „Nie zawracaj na tym zakręcie, na miłość Boską! Nie było przecież ani jednego auta na drodze, odkąd zjechaliśmy z międzymiastowej” — pomyślał Tony. — To nie twój wóz. Twój jest czterodrzwiowy. Spojrzał. — Nie mój? — Co z tobą, facet, ślepy jesteś? Próbując dojrzeć jakoś to auto — przez mężczyznę siedzącego po jego prawej stronie i mówiącego mu, że samochód nie jest czterodrzwiowy — rozpoznał w sobie panikę zniekształcającą osąd, a może też i wzrok, i postanowił jechać dalej. Kręta droga wznosiła się wolno przez las, a potem opadała ku nieoznakowanemu rozwidleniu. Skręcili w prawo, by jeszcze trochę się powspinać. Mężczyzna zapytał wtedy: — Dlaczego myślałeś, że to twoja gablota? — Tak wyglądała. — Nikogo w środku nie było. Myślałeś, że co, że poszli do tego tam baraku na ubaw? — Nie wiem, co mam myśleć. — Boisz się facet, co? — Chciałbym wiedzieć, dokąd jedziemy. — Boisz się, że moi kumple nie grają uczciwie? — Chciałbym wiedzieć, gdzie jest Bailey. — Taa... Jakby to Ray... rozbawiłbyś go. — Nie rozumiem. — Tutaj... zwolnij tutaj. Droga była prosta. Głęboki rów i las po obu stronach. — Uważaj, tutaj musisz skręcić pod górkę. — Jak to, przecież tu nic nie ma! — Teraz, skręcaj. Po prawej ledwo widoczna była piaszczysta droga w las. Tony Hastings zatrzymał samochód. — O co tu chodzi? — spytał nagle. — Skręć tutaj, jak mówię. — Do diabła z tobą, nie jadę tą drogą. — Słuchaj, gościu. Nikt tak nie cierpi przemocy jak ja... — Brodacz rozparł się wygodnie na siedzeniu, położył rękę na zagłówku i spojrzał na Tony’ego. — Chcesz zobaczyć żonę i dzieciaka?
28
Droga skurczyła się szybko do wąskiej ścieżki z kępami zielonej trawy pośrodku. Zakręcała wokół wielkich drzew i głazów, a samochód podskakiwał i piszczał na kamieniach i dziurach. „Nigdy jeszcze nie znalazłem się w sytuacji podobnej do tej, nigdy w tak złej” — pomyślał Tony. Przypominał sobie, mgliście, jak to czuł się w roli porwanego przez większych od siebie chłopców z sąsiedztwa. Przypominał to sobie po to, by udowodnić jak różne jest to teraz, jak bardzo w całym jego cywilizowanym życiu nic, co było złe, do tego równać się nie mogło. — Co chcecie z nami zrobić? — zapytał. Światła omiatały pnie drzew, wędrując z jednej strony na drugą podczas zakrętów. Mężczyzna nic nie mówił. — Co chcecie z nami zrobić? — powtórzył pytanie Tony. — Kurwa, facet, nie wiem. Spytaj Raya. — Jego tu nie ma. — Pewnie, że nie — zaśmiał się mężczyzna. — Dobra, gościu. Powiem ci. Na serio nie wiem, co my, kurwa, robimy. Jak mówiłem ci, to zależy od Raya. — I to Ray kazał ci wywieźć mnie tutaj? Tamten, zamiast odpowiedzi na pytanie, rzucił: — Ray to zabawny koleś. Powinieneś go podziwiać. — A ty go podziwiasz? Niby za co? — On ma jaja. Robi, co ma zrobić. — Coś ci powiem — zaczął Tony. — Nie podziwiam go — Nie podziwiam go ani krzyny. Był ciekaw, czy brodacz będzie podziwiać „jego” jaja za to, że tak mówi. — Spoko, on nawet na to nie liczy. — To tym lepiej dla niego. Zobaczył przez moment lisa stojącego wśród liści — Przedni reflektor uchwycił jego oczy mieniące się niczym klejnoty. — Nie wydaje mi się, abyś musiał martwić się o żonę i dzieciaka. — Co masz na myśli? — Kolejna fala szoku ogarnęła wszystko tej nocy. — Czego mam się znowu obawiać? — Nie boisz się? — Oczywiście, że się boję. Jak jasna cholera się boję. — No to się jeszcze poboisz. — Co on z nimi zrobi? Czego od nich chce? — Diabli wiedzą. Sam zadecyduje. Ale jak mówię, nie ma się czego obawiać. — To znaczy, że to wszystko jest zabawa? Jeden wielki kawał? — No, niezupełnie zabawa. Nie nazwałbym tak tego. — W takim razie co? — Kurwa, gościu, nie pytaj mnie, co on ma w rękawie. Za każdym razem jest inaczej. Zawsze coś nowego.
29
— Więc dlaczego powtarzasz, że nie muszę się obawiać? — Nigdy jeszcze nikogo nie zabił, to miałem na myśli. Przynajmniej o ile mi wiadomo. Natura tego zapewnienia była dla Tony’ego kolejnym, nowym szokiem. — Zabił?! Mówisz o zabijaniu?! — Powiedziałem chyba, że nie zabił — odparł Lou. Jego głos był bardzo spokojny. — Gdybyś mnie słuchał, słyszałbyś, co mówiłem. Dotarli do polany, gdzie droga niknęła w trawie. — No nieźle — westchnął Lou. — Wygląda na to, że zjechaliśmy z drogi. Tony zatrzymał wóz. — Tu ich nie ma — orzekł Lou. — Zdaje się, że pomyliłem drogę. Chyba lepiej będzie, jak wysiądziesz. — Wysiąść? Po co? — Pora żebyś wysiadł, jasne? — Ale chyba dowiem się dlaczego. — Wystarczy tego bałaganu. Po prostu rób, co mówię, jasne? W przypadku napadu mądrość na nic się zdaje. Dawaj portfel i nie pal głupa, jak masz gnata przy skroni. Tony Hastings zastanawiał się nad mądrością drugiej strony. W którym momencie brak oporu staje się samobójstwem czy też praktycznie akceptowanym zaniedbaniem? Gdzie pośród zdarzeń najbliższej przeszłości był taki moment, w którym mógł zdobyć przewagę? A może moment taki wciąż jeszcze jest możliwy? Dwóch mężczyzn na przednich siedzeniach samochodu. Ten z prawej każe temu z siedzenia kierowcy wysiąść, ale ten się opiera. Ten ze strony kierowcy jest po czterdziestce. To akademik. Siedzący tryb życia. Jego umysł dostrzega wiele rzeczy, ale on nie bił się od czasów dzieciństwa i nie pamięta nawet, żeby kiedyś wygrał. Drugi mężczyzna ma czarną brodę, nosi niebieskie dżinsy i wydaje się być pewny siebie. Ten siedzący, za wyjątkiem pióra i okularów do czytania, broni żadnej nie posiada. Brodacz co prawda też nie pochwalił się do tej pory żadną bronią, ale zdaje się wiedzieć dobrze, iż może narzucać swoją wolę. Pytanie brzmi: w jaki sposób „siedzący” może uniknąć wyrzucenia z samochodu? — Po prostu rób, co ci mówię, to nie będę musiał uciekać się do przemocy. — A jaką to przemocą mi grozisz? Brodacz wysiadł i okrążywszy wóz podszedł od strony kierowcy. W czasie, jaki mu to zabrało, Tony Hastings zadziwił się jego pewnością, że on, Tony, nie odjedzie, nie ucieknie mu. Gaz do dechy i ruszaj, ręka na drążku zmiany biegów, silnik na chodzie. Oczywiście musiałby zawrócić na polanie... Nagły zgrzyt metalu, drzwi otworzyły się z hukiem. Lou stał nad nim. — Wypad! — wrzasnął.
30
Tony popatrzył na niego. — Nie, zostanę tutaj. — Jeszcze nie było za późno. Gdyby ruszył wystarczająco gwałtownie... Mężczyzna chwycił go za rękę z siłą szczęk buldoga. Tony usiłował się wyrwać, ale mężczyzna szarpnął mocno i Tony wyleciał z auta na plecy, na ziemię. — Zabijesz się, jak nie będziesz ostrożniejszy — zauważył Lou. Wsiadł do wozu, trzasnął drzwiami, ruszył do przodu, wykonał parę szybkich skrętów i oddalił się drogą, którą tu przyjechali. Jeszcze długo od momentu, gdy samochód odjechał, zostawiwszy go samego pośród nocnej ciszy i ciemności, Tony stał tak w trawie, obserwując podskakujące plamy światła, migoczącego w gałęziach drzew. Susan odkłada maszynopis. Co za ambaras, robi się coraz gorzej. Zła jest na Tony’ego Hastingsa. Co sama by zrobiła, gdyby o nią chodziło? Po pierwsze nie znalazłaby się tam, odpowiada od razu. Chce wstać. Zrobić coś przed następnym wstrząsającym rozdziałem, Bądź co bądź wolałaby się jednak nie ruszać. Leć dalej, zobacz, co się wydarzy. Co stanie się z człowiekiem, którego właśnie porzucono w lesie, podczas gdy zbiry zwiały z jego żoną, córką i samochodem? Niemożliwe jest na to odpowiedzieć, nie znając bandytów, ich myśli. Ale to fikcja, co zmienia postać pytania. To jest ścieżka, dokądś wiodąca, wymyślona naprzód przez Edwarda. Pytanie do Susan jest takie: czy chcę podążać nią dalej? Jakżeby nie? Jest złapana, zupełnie jak Tony. Na podłodze z „Monopolem” ktoś pierdzi, kolega Henry’ego Mike prycha i udaje osła. Susan patrzy, zastanawia się. Widzi swojego kochanego Henry’ego od tyłu, widzi jego szeroki, tłusty tyłek, o wiele za tłusty. Biedny chłopczyk. Jej złotowłosa Dorothy, rok starsza, grzmoci go po łapach. Nic nie pasuje, wszystko jakby skrzywione. Lepiej pójdę do łazienki, stwierdza Susan. Tak czy siak, co by nie mówić, dała się złapać Edwardowi na haczyk.
PIĘĆ To zamierzona przerwa w jej czytaniu, bo tak naprawdę do łazienki iść nie musiała. Schodzi po ciemku schodami. Na górnym holu zepsuło się światło i należałoby przynieść drabinę z piwnicy, żeby wymienić żarówkę. Nie dzisiaj, Henry leży na podłodze z zadartym swetrem i drapie się po brzuchu. Wypadł z gry. Mike rzuca jego pionkiem po planszy, ze śmiechem złoczyńcy. Henry zawodzi: — No i co teraz, co teraz... — Nie bądź mazgaj — mówi Dorothy. Martha usadowiła się na rękopisie i udaje ciężką, kiedy Susan próbuje ją zeń zepchnąć. Susan przypomina sobie wdzięczny odcinek letniej autostrady, drogę biegnącą w dół wzgórza ku dolinie farm i w górę długim zakrętem na skraj lasu. Ona sama uwielbia dzicz, uwielbia te ściany drzew, długie, ciągnące się doliny i krzepiące postoje
31
na posiłek w przytulnych barach wzdłuż drogi, szczególnie po męczącej, monotonnej jeździe przez równiny Indiany i Ohio. Przypomina sobie śpiewy w samochodzie. Dorothy, Henry i Rosie z tyłu, Jeffrey kręcący się na boki i Martha ukryta gdzieś pod nimi wszystkimi. Susan zrzuca Marthę, która otrząsa się obrażona i zmyka do kuchni. Wspomina też jezioro, poranne światło igrające pośród gałęzi drzewa pochylonego nad wodą. Arnold i Henry taplają się na całego. Arnold zanurzony po obojczyk. Jego czerwone, obsypane piegami ramiona są miękkie i pulchne. Obiema rękami przytrzymuje w wodzie Henry’ego, który wytyka brodę niczym nur. A Dorothy kawałek dalej udaje łódź podwodną. Przypomina sobie leśny szałas Edwarda, za czasów, gdy chciał być pisarzem. Delikatne impresje. Krótkie wierszowane wyznania, gdzie nie wszystko jest wypowiedziane. Nostalgiczne szkice, strata i żal po śmierci ojca. Nawiedzone sceny portowe. Melancholijny seks w sielankowym lesie. Onegdaj nie łatwo było czytać Edwarda. Teraz to co innego. Musi przyznać, że pochwyciła ją jakaś siła, a Edward ma nad nią kontrolę — czy jej się to podoba, czy nie. Podążając za Tonym Hastingsem jego ścieżką strachu wie, że ogląda to, co Edward chce aby oglądała, czuje to co on. Edward, sztywny i nerwowy, służbista i wariat dopiero się pojawi w tym samotnym pensylwańskim krajobrazie, gdzie ona i Tony stają twarzą w twarz z niedwuznacznym horrorem, jaki ci źli ludzie (przez Edwarda stworzeni) im szykują. Nie ma jeszcze podstaw, by się z nim kłócić i za to jest mu wdzięczna.
ZWIERZĘTA NOCY 5 Tony Hastings długo stał w miejscu, patrząc tam, gdzie odjeżdżający samochód zanurzył się w ciemność. Noc była nieprzenikniona. Próbował coś dostrzec, zaledwie świadom różnic w cieniach, ale nic nie mógł rozpoznać, poczuł się ślepy. „Mój Boże — powiedział do siebie. — Odjechali i zostawili mnie. Co to za żart?” Teraz las nocą był cichy, Tony nie słyszał nic. Po chwili ciemność zaczęła się rozjaśniać — niedużo, minimalnie, ale w każdym razie było jaśniej niż przedtem. Znajdował się na małej otwartej przestrzeni pomiędzy drzewami, mógł widzieć nad sobą niebo. Zobaczył kilka gwiazd, ale nie błyszczących, nie takich jakimi winny być w górach. Mógł odróżnić na tle nieba korony drzew, ale wszystko poniżej było niedostępną czernią, kurtyną wokół areny. „Pewnie nie spodziewają się, abym wydostał się stąd bez latarki — pomyślał. — To jakiś kawał.”
32
Cisza zaczęła się kształtować. Wyróżnił z niej jakiś szum, nie dźwięk, ale jakby kopię dźwięku. Przypominało to ciężarówki na międzystanowej, wiele mil stąd. Nie był w stanie powiedzieć, czy te niknące świsty to owady w trawie, czy w jego uchu. Wokół, przez kurtynę zaczęły przebijać się kształty. Zobaczył pnie drzew i przestrzenie między nimi. Mógł teraz dostrzec czarną dziurę, którą odjechał samochód. Mógł dostrzec drogę. „Na co czekasz? To głupota przypuszczać, że oni wrócą...” — stwierdził. Właściwie ani przez chwilę tak nie przypuszczał. Problem był jasny. Został wyrzucony w dziczy — wybryk na poziomie drugoroczniaka z college’u — i będzie musiał znaleźć jakieś wyjście z tej sytuacji. Dużo, jak na jedną noc podróży do Maine. Kłopot w tym, czy znajdzie w nocy drogę. Odkąd mógł widzieć cokolwiek, ruszył tam, gdzie w ciemności rysowała się ścieżka. Stłumił w sobie impuls nakazujący mu biec. Zbyt wiele jest do przejścia. Uspokoił krok i szedł teraz. Droga mostkiem z pali przekraczała wąski strumień i biegła dalej, kręcąc się między drzewami, z górki i pod górkę, to przez gęstwę, to pomiędzy luźno ustawione sosny. Laura i Helen czekały na niego na policji w Bailey, gdziekolwiek to było. Martwią się o niego, opuszczone. Ta myśl rozdrażniła go. Jak dać im znać? „Już dobrze, idę, jestem w lesie. Lepiej się prześpijcie, bo to jeszcze potrwa...” W końcu przyślą kogoś, żeby go odszukał, ale minie wiele godzin, nim zdadzą sobie sprawę z takiej potrzeby, a i nikomu nie przyjdzie na myśl sprawdzać takich zakamarków. „Nigdy po mnie nie przyjdą” — pomyślał. Musi iść, iść. Gdyby usiadł i czekał, nigdy by stąd się nie wydostał. Jakby całe życie zależało od tego spaceru przez las. Wlókł się dalej. Na tyle pewnie, na ile mógł. A iść pewnie nie było łatwo, bo droga nierówna i ślepa w mroku nocy. Potykał się na kamieniach i wpadał w doły. Czasem drzewa zamykały się tak bardzo, że droga niemal zupełnie znikała. Jak tu wjechał, nie pamiętał. Wszedł w labirynt, zszedł ze szlaku, wiedział, że błądzi po splątanej gęstwie pod nogami, znów znalazł drogę i trzymał się jej, czując ją tylko stopami. Posuwał się uważnie z jednej strony w drugą, z rękami wyciągniętymi do przodu, żeby chronić oczy. Prościej byłoby przespać się i poczekać na dzień, ale tak daleko było do wydostania się z lasu, a potem jeszcze dalej, podczas gdy Laura i Helen czekały. Czuł się znieważony i groteskowo poniżony. Wściekłość skupiła się w jego pięściach, dodała pewności jego krokom, oparła się ślepocie jego stóp, palców i pięt. Skatalogował wybryki chuliganów, dzieciuchów, co grają chojraków na autostradzie, porywają profesora i porzucają go w lesie. Myślą, że to zabawne. Są niby męscy, silni. Tony Hastings został obrażony, ale nie chciał być poniżony. „Nazywam się Tony Hastings — przypomniał. — Uczę matematyki na uniwersytecie. W zeszłym tygodniu dałem dwóję trzem studentom. Piętnastu innych zadowoliłem piątkami. Mam doktorat z filozofii. Prawo będzie miało coś do powiedzenia Rayowi, Lou i Turkowi. Bóg wie, że jestem spokojnym człowiekiem, nie lubię konfliktów. Ci kolesie, co grają piratów drogo-
33
wych, mogą się ode mnie uczyć, jak to jest”. To wszystko usztywniło go, zaistniała groźba płaczu. Kiedyś w dzieciństwie starsi chłopcy zerwali mu czapkę, wepchnęli go do strumienia i uciekli nim zdążył stamtąd wyjść. Ci tutaj powinni się dowiedzieć jak to jest. Dystans obciąża mu nogi. Krok za krokiem urywa kawałki mil dzielących go od celu. Czas zamyka go w klatce i wypożycza z siebie godziny ukryte przed światem. Jeżeli pozwoli rankowi nadejść nim stąd wyjdzie, jeśli położy się i zamknie oczy... A co, jeśli zdecydują, że dłużej czekać nie mogą? Co będzie jeżeli pomyślą, że uciekł? Musi im przesłać wiadomość, zanim odjadą. „Spokojnie, człowieku. Uspokój się. Nie możesz nic zrobić poza tym, co właśnie robisz. Zaczekają. Miej nadzieję, że śpią dobrze, gdy ty przedzierasz się z powrotem...” Z powrotem dokąd? Jaki posterunek policji? Dobrze wiedział, że nie czekają na niego na żadnym posterunku. Wiedział to, ale jego umysł uciekał ku innym sprawom. Teraz nadchodził rozsądek. „Nie zabiorą Laury i Helen na policję z tego samego powodu, dla jakiego zostawili cię w lesie. Zostawili cię w lesie, bo nie zabierali Laury i Helen na policję...” To, co Tony Hastings wiedział przez cały czas, zrozumiał dopiero teraz, wstrzykując sobie jakby rtęć do żył, obracając wściekłość w strach. Bo jeśli nie zabrali Laury i Helen na policję, to dokąd? „Spokojnie, człowieku — powtórzył. — Nic się nie da zrobić.” Jakiś czas później zobaczył przez drzewa promienie białego światła, pojawiające się i znikające, jakby ktoś bujał latarką. Potem usłyszał samochód wyjący na wybojach i zakrętach drogi. Tak, to samochód. Oni wracali. Koniec głupich żartów, wracali (wiedział, że tak będzie, gdyby tylko był cierpliwy). Cała jego wściekłość i strach rozpuściły się w uldze. „Dzięki Bogu!” — pomyślał. Snop białego światła zbliżał się, przydając gałęziom groteskowych cieni. Nagle skurczył się do przenikliwego białego oka, które widzialne przez sekundę zaraz się skryło. W sekundzie tej rozbłysnął las wokół niego, pnie, krzewy, kamienie i on sam: Tony Hastings. W tejże chwili, iluminowany, usłyszał w głowie ostrzeżenie: „Schowaj się!” Podbiegł do drzewa, które omiotło już światło, spiesząc przed ponownym pojawieniem się reflektora. Potem zaś pognał przez wolną przestrzeń ku kamieniowi, spoza którego wydobył się nagle strumień światła. Znów las rozbłysnął na chwilę, ale tylko na chwilę, bo zaraz nastąpiła ciemność i usłyszał, jak samochód zatrzymuje się, światła zgasły. „Widzieli mnie” — stwierdził w myślach. Stał za głazem, mając w sobie pulsujący strach. „Widzieli mnie przy pierwszym błysku światła, a teraz czekają, aż się pokażę. Miałem rację, że się obawiałem”. — Ty, facet! — głos był blisko, odbijał się od drzew. — Twoja żona chce cię widzieć. Stał w bezruchu, myśląc czy może to być prawda. Powinna być, bo jeśli jego żony tam nie było, to gdzie była?
34
— Gościu? Twoja żona chce cię widzieć... — W tym głosie czuło się nutkę fałszu. — Gościu? — Kurwa! Światła włączyły się. Las był oświetlony jak scena w teatrze, a on krył się za głazem, w jego cieniu. Samochód ruszył i po chwili oddalił się w kierunku, z którego dopiero co przyjechał. Wyglądał na jego samochód. Obserwował ten kształt na tle światła rzucanego na drzewa. Przyglądał się i wytężał wzrok. Są tam? Zobaczył głowy dwóch mężczyzn. Dwóch. Tylko dwóch. Był pewien, że tylko dwóch. Choć w sumie mógł się mylić. Trudno powiedzieć, ilu ludzi jest w wozie, gdy się patrzy pod światło, usiłując jednocześnie pozostać niedostrzeżonym. Wyszedł na drogę, słuchając niknącego dźwięku, a cisza i klarowność ciemności stopniowo powracały. „Co się z tobą dzieje — pytał sam siebie. — Dlaczego nie wyszedłeś spotkać się z nimi?” Przeklinał swoje tchórzostwo, a potem słuchał tylko ciszy. Sparaliżowany, zastanawiał się, którędy iść dalej.
SZEŚĆ Telefon brutalnie przerywa jej czytanie. To Arnold dzwoni z hotelu w Nowym Jorku i przyprawia ją o łomot serca. Mówił, że ją kocha, jakby myślał, że to konieczne. Dwie minuty niezręcznej konwersacji z nerwowymi pauzami. Dwoje obcych sobie ludzi, związanych od lat dwudziestu pięciu. Jego wywiad jest jutro. Zapisz: Instytut Badań Kardiologicznych Cedarr Hali, Waszyngton, znany jako Chickwash. Zebranie u dyrekcji. Kiedy odkłada słuchawkę, jest mocno rozchwiana. A powinno jej chyba raczej ulżyć? Tymczasem zwyczajny telefon sprawił, iż zapomniała, że Tony Hastings stoi sam na trawiastej drodze w lesie. Układa się na kanapie, próbuje odtworzyć las Edwarda, ale wciąż drży po telefonie Arnolda. Czyta jeden akapit, ale nie łapie go. Próbuje jeszcze raz.
ZWIERZĘTA NOCY 5 (CIĄG DALSZY) „Myśl? — mówi. — Nie myślisz w ogóle. Którędy teraz?” Bo jeśli jechali jego samochodem, jeśli Laura i Helen były w nim teraz... „Facet, twoja żona chce cię widzieć”. Musi pomyśleć. Dlaczego ci faceci mieliby przyjeżdżać w to samo opuszczone miejsce, gdzie go zostawili. Przywieźli jego żonę i córkę? Powinien był zaczekać. Stać w tra-
35
wie tam, gdzie został wyrzucony, zamiast tchórzliwie chować się za kamieniem i bać się spotkania z nimi. Lauru i Helen czekały w samochodzie aż wyjdzie, a on tego nie zrobił. I odjechały tą drogą w głęboki gąszcz, ze swymi porywaczami, zdradzone, porzucone. Wstyd, a potem żal, jakby je odrzucił, i stracił na zawsze. „Leć za nimi. Szybko!” Spojrzał w miejsce, gdzie zniknęli. To było niemożliwe, nie mógł się ruszyć. Nic, jak odruch, jak światło, co rozbłysnęło nakazując: „Schowaj się!” ,Jesteś szalony!” — stwierdził. A zaraz przychodziły słowa tłumaczące dlaczego nie mógł iść. „Ich tam nie ma — mówiły. — Śledziłbyś tylko Raya i Turka, znów wpadłbyś w ich sadystyczne łapy. Znów musiałbyś z tego wszystkiego wyłazić. W samochodzie były tylko dwie głowy, Raya i Turka...” Skręcił i szedł dalej tak jak przedtem. Droga była teraz wygodniejsza, szersza, mniej dziur i kamieni, nie tak wciśnięta między młode drzewa i krzaki. Ale teraz ciągnął za sobą ciężki łańcuch żalu, który go hamował. Kłócił się z sobą. Gdyby były w samochodzie, także by zawołały. Powiedziałyby: „Tony?” Szedł teraz trochę szybciej, tłumacząc sobie: „Dowodem na zagrożenie jest to, jak ci dwaj próbowali cię właśnie zwabić. Dowodem głupoty także: czy sądzili, że gdy zgaszą światła i silnik, to uda im się ciebie ogłupić i kazać ci myśleć, że ich nie ma, i to po tym piorunie i błyskawicy, z jakimi przybyli?...” Poczuł ich za sobą, cichych w ciemności. Zbliżali się. Ruszył szybciej. Zastanawiał się, czemu przyjechali tutaj, jakby to pytanie nie przyszło mu do głowy aż do teraz. Zdziwiło go to. „Tak — powiedział sobie. — Dlaczego? Co jest na tej trawiastej polanie, że jeden z nich zostawił mnie tam, a potem przybyło pozostałych dwóch? Umówione spotkanie? Kryjówka?” Szukał wyjaśnień, ale jego mózg opierał się wysiłkowi. Czy wrócą po niego? To wykluczone po tym, jak odjechali, pokazując mu drogę. Nasuwało się więcej pytań. Czym była naprawdę ich gra? Chcieli ukraść jego samochód? Może w lesie było miejsce, gdzie zamierzali ukryć wóz na jakiś czas. „W porządku, to teoria, ale po co ciebie tu przywieźli? Prosta nikczemność, sadystyczny dreszcz, to wszystko — stwierdził. — Zwyczajna diabelska zabawa w rozdzielanie rodziny i rozrzucenie jej w tych chaszczach, tak daleko od siebie, jak noc pozwoli. Ciekawe, ile czasu trzeba, by się odnaleźli?” To było coś takiego! Ale były i gorsze możliwości. Były. Wiedział o tym. Wiedział o tym dobrze, takie przyzwyczajenie umysłu — znać najgorszą możliwość, ostateczność. Jego życie było scenariuszem pełnym katastrof, które nigdy nie miały miejsca. Bo jeśli naprawdę tylko Ray i Turk byli tam w jego wozie, to gdzie były Laura i Helen? Głupawe wyobrażenie posterunku policji wciąż tkwiło w jego głowie, obraz żony i córki siedzących przy stole, pijących kawę, czekających na wieści... Ale był jeszcze jeden obraz, obraz baraku nieopodal zakrętu drogi w lesie, z zamglonym światłem zza
36
zasłony w oknie. Trudno było nie płakać, gdy wyrzucał z siebie to, co stało się teraz jakimś błaganiem, modlitwą:, Jeśli to gwałt — modlił się — jeśli to musi być gwałt, Boże, niech to już będzie to najgorsze, niech gorszego nic się już nie stanie...” I echo do Boga: „Niech będą nikczemni i okrutni, jeśli muszą, ale daj im umiar, niech będzie granica, poza którą nie wyjdą, nawet oni, niech nie będą szaleńcami, niech nie będą psychopatami...” Zauważył przed sobą przerzedzenie się drzew, otwartą przestrzeń, płaską i nagą. Uświadomił sobie, że to brukowana droga. Już prawie wyszedł! Po chwili wkroczył na nawierzchnię i rozejrzał się. Droga biegła prosto w obu kierunkach, po obu stronach ściana lasu. Spostrzegł połamaną bramę przy wjeździe na leśny dukt, białą tablicę zwisającą ukośnie na słupie. Próbował ustawić to w swoim umyśle: „Zidentyfikuj to miejsce. Może się to przydać”. Odwrócił się w lewo, żeby odtworzyć swą jazdę z Lou, chociaż wiedział, że długo będzie musiał iść, by trafić do jakichś ludzi. I wtedy nagle, w lesie za sobą usłyszał samochód. W pewnej odległości zobaczył światło, jeszcze raz biegające po drzewach. Jeszcze raz strach ostrzegł go: „Schowaj się w rowie!” Oparł się mu. „Musisz spojrzeć im w twarz, musisz ich zapytać — stwierdził. — Nie wolno ci być tak zastraszonym”. Stał na drodze i czekał. „Spytam, gdzie jest Laura i Helen. Spytam, co zamierzają zrobić z moim samochodem”. Auto zbliżało się powoli, ale nagle przyspieszyło, zapiszczały opony i teraz pędziło z dużą prędkością, rozwierając światła niczym szczęki. Skoczył na ślepo do rowu i wylądował w cierniach, a auto obsypało go żwirem. Samochód zawył i zatrzymał się. Wokół niego uniosła się chmura pyłu, która zaraz się rozwiała. Otworzyły się drzwi. Wysiadł mężczyzna. Stanął na skraju drogi i rozglądał się. Widać było tylko zarys jego sylwetki, nie do rozpoznania. Tony Hastings nie ruszał się. Nie wiedział, czy może. Trzymały go ciernie, gałęzie, drut kolczasty. Kolce drapały mu twarz. Mężczyzna zrobił kilka kroków w jego kierunku. Patrzył. Zdawało się, że trwa to bardzo długo. Wrócił do wozu. — Pieprzyć go — rzucił. Słowa nie były powiedziane głośno i padły z dość daleka, ale Tony słyszał je wyraźnie. Bał się, że nawrócą i że w świetle znajdą go, unieruchomionego, ale samochód zakręcił szybko i minął go zwiększając prędkość. Nie wiedział, jak mocno się pokaleczył. Czoło miał podrapane, a obie dłonie pocięte. Coś rozpruło jego goleń przez spodnie i coś jakby kołek od płotu uderzyło go w brzuch. Rozciągnął drut, który go trzymał, poruszył nogami i wstał. Po chwili gramolił się już na górę po żwirze. Droga, las, zamglone nocne niebo z paroma tylko gwiazdami, wszystko było ciche. Z oddali sączył się tylko ledwo słyszalny szum ciężarówek na międzystanowej.
37
„Chcieli mnie zabić” — szepnął do siebie. Ta myśl przedarła się przez zewnętrzne warstwy jego mózgu, aż do głębi, gdzie nawet nie wiedział, że myśl się w ogóle pojawia. „Naprawdę chcieli to zrobić — powtarzał. — A jeśli chcieli zabić mnie...” Nie dokończył. To najgorsze myśli, jakie kiedykolwiek miał. Wokół siebie zobaczył śpiący świat, drogę, las, niebo, przeznaczenie.
SIEDEM Rozdział się urywa. Susan nie chcąc sobie przerywać, rzuca tylko okiem dookoła. W pokoju obok na podłodze leży złotowłosa Dorothy. Ręce ma wzniesione go góry, ubrudzony łokieć. Wypięte cycki. Kolega Henry’ego, Mike, patrząc na nią mruży oczy. Chciałby, żeby się poruszyła, zrobiła coś. Chrypka w głosie Mike’a brzmi tak, jak ta u Raya w książce. Za trzy lata Dorothy idzie do college’u... A w Nowym Jorku Arnold na bambusowej kanapce. Tylko z kim? Z doktorem Medmaniakiem?
ZWIERZĘTA NOCY 6 Szedł szybko, wiedząc; że tylko to może go uratować. Zewsząd pustka, ciemność, czarne liście na drzewach. Droga zakręcała, schodziła w dół, las wzrastał. Doszedł do rozwidlenia, którego z jazdy z Lou nie pamiętał. Na wyczucie skręcił w prawo, w dół wzgórza. Wszystko było tu nieznane. Usłyszał samochód mozolnie wspinający się pod górę. Zobaczył zbliżające się światło i wszedł w las. Przejechał. To nie był wóz Lou, ani jego własny, ale mógł być, toteż pomyślał, że mądrze będzie nie ryzykować więcej. Choć mądrość zdawała się być niczym w tym spustoszonym świecie, gdy tak szedł, uciekając przed samochodami i ludźmi, jakby był wyrzutkiem rodzaju ludzkiego. Wypatrywał przed sobą. „Dokąd idziesz? — pytał siebie. — Na policję. Jaką policję? Policję w Bailey. Jak ich znajdziesz? Telefon, pierwszy dom. Ludzie. Gdziekolwiek będą ludzie...” Oczami wyobraźni widząc budkę telefoniczną, szukał w kieszeniach monet. Są. Proszę połączyć mnie z posterunkiem policji w Bailey... Przepraszam, nazywam się Tony Hastings, z Ohio. Mam kłopot... Pomocy! Co?! Pomocy! Jaka budka telefoniczna? Nie trzeba budki, wystarczy jakiś dom. Przepraszam, czy mógłbym skorzystać z waszego telefonu? ...Kurczę, człowieku, nieźle mnie wystraszyłeś, toż to jest środek nocy... Nazywam się Tony Hastings, jestem profesorem matematyki na uniwersytecie, o którym pan nigdy nie słyszał... Psami go poszczuj! Będzie mi się tu obcy w środku nocy pałętał!...
38
Tony Hastings idąc tak, próbował wyjrzeć poza swoje chwilowe kłopoty. Możliwe, że na dalszą drogę trzeba będzie pożyczyć samochód, zadzwonić do Rogera McAllena, żeby poczekał dzień czy dwa z otwarciem ich domku. Przepraszam, z policją proszę; dzwonię, żeby spytać, czy jest tam moja żona i córka? Co pani mówi? Trzech mężczyzn o imionach Ray, Turk i Lou. Ray ma nienawistną, szyderczą twarz, trójkątną, z niedużym podbródkiem, i zęby za duże jak na jego usta. Jest pół łysy. Zamknijcie go. To są poważne oskarżenia. Porwanie, napastowanie. A kradzież samochodu? Gwałt?... Co pan mówi? Proszę zacząć od początku, na miłość boską. Przepraszam, Tony Hastings, profesor, Ohio. Jechałem do Maine, nocą. Wpadliśmy na tych facetów na między stanowej. Zabrali moją żonę i dziecko... Nie, to nie była zwykła stłuczka. Patrząc już do przodu, prace jakie mamy do wykonania, gdy przyjedziemy, zależą od tego, kiedy przyjedziemy. Mogę przemyśleć pożyczenie motorówki od Jake’a Malcolma. Co za głupia ślepa nadzieja... Przepraszam, nie chciałem pana przestraszyć, to nagły wypadek, mogę? Żadne problemy nie są chwilowe, dopóki się nie skończą. Wszystkie problemy są potencjalnie permanentne. Droga spadała stromo w dół i wiła się. Nie pamiętał, żeby się nią wspinał. Pewnie pomylił drogę, tam na rozwidleniu. Nie ma sensu wracać, zaszedł zbyt daleko. Zresztą i tak nie mógłby sobie przypomnieć, gdzie skręcali, a gdyby nawet, to dokąd by go to zaprowadziło? Wystarczy jakaś wioska, jakiś posterunek policji, jeśli nie da się znaleźć Bailey Przepraszam, czy moglibyście zawiadomić inne posterunki, bo chociaż umówiliśmy się w Bailey, to przecież każdy inny posterunek też może wchodzić w grę... Droga wyrównała się. Skończyły się drzewa, po obu stronach. Pojawiły się czarne pola. Wieś, dolina. Na drugim końcu mógł dostrzec cienistą linię grzbietu. Pojawił się jakiś samochód. Jego światła zbliżały się wolno. Tony Hastings położył się w rowie i czekał, aż przejedzie. Przypomniał mu się ten do Bangor, co mógł ich walnąć... Wieki temu zostawił autostopowicza na drodze, a może to było dziś... Błąd. Helen, chciała go zabrać. Nigdy nie myślał, że ona może dostać kiedyś taką lekcję jak ta. Chwilę potem kolejne auto. Zmęczyło go już to chowanie się przed nimi. Zdawało mu się, że wszystkie samochody to wrogowie, ale pamiętał także, że był wciąż Tonym Hastingsem. Znalazł się przy ścieżce, która przechodziła we wjazd w jakimś ogrodzeniu, gotów do biegu, gdyby auto zwolniło, w pole porosłe czymś, co prawdopodobnie było kukurydzą, tak wysoką jak on. Samochód przemknął obok. Coś o kształcie wielkiego pudła nieopodal drogi przed nim zmieniało się w budynek, ale ulga w jego sercu szybko ulotniła się, bo nie widział świateł wewnątrz, a on nie
39
śmiał być intruzem, stawiającym na nogi jakąś rodzinę w środku nocy. Droga przechodziła teraz w drugą, jakby szerszą. Po lewej zobaczył światła. „Może teraz — pomyślał. — Może w końcu”. Szedł szybciej, podbudowany widokiem celu. To było światło reflektora, umieszczonego na wieży stojącej w rogu podwórza, między stajnią a silosem. Rozjaśniało całą przestrzeń między stajnią a domem. Dom sam był ciemny jak tamten. W oknie po drugiej stronie zobaczył mętne czerwone i niebieskie światełka reklamujące piwo, ale tam też było ciemno. Zapytał sam siebie: „Czy człowiek w rozpaczliwej sytuacji, budzący ludzi w przypadku, gdy taka sytuacja jest wystarczająco rozpaczliwa, nie może być usprawiedliwiony?” Ale wiedział, że ludzie z samotnych domów na farmach, na nocnych gości gotują strzelby. Teraz było więcej domów. Minąwszy jeden, widział już następny. Wszystko jednak tonęło w ciemności, za wyjątkiem oświetlonych podwórek. Usłyszał szczekanie psa, gdzieś zza koryta dla świń. Zobaczył ciemne kształty, niczym głazy, na polu i uświadomił sobie, że to krowy. Stwierdził też, że widzi coraz lepiej. W skupisku drzew zaczął śpiewać ptak, drozd, i Tony spostrzegł, że czerń nieba blednie. To słabniecie ciemności oznaczało świt, noc się kończyła. Świt odsłaniał rozpacz. Nadejście światła jak fotograf uchwyciło jego koszmar, czyniło go rzeczywistym. Niosło ulgę, rozsądek. „Rozsądek... — mówił do siebie. — Pomyśl, jak często bałeś się najgorszego, gdy Helen długo nie wracała do domu albo Laura nie zadzwoniła o czasie. Przypomnij sobie huragan...” A mimo tego wszystkiego, jakoś kręciło się przecież — rodzina wciąż składała się z Tony’ego, jego żony Laury i ich córki Helen. „Gdzie tu jednakże zdrowy rozsądek... — rozważał dalej. — Rąbnęli w mój wóz, zepchnęli z drogi. Oddzielili mnie od rodziny i wywieźli. Porzucili w jakimś odosobnionym miejscu w lesie. Próbowali przejechać, zabić...” Wsłuchał się w potok tych okropieństw, jakie tworzyły się w jego głowie. One już nie żyją — mówiły. — I ty wiesz, że nie żyją... Powtarzały: Laura i Helen nie żyją. Oni je zabili. Zdrowy rozsądek ci to podpowiada. Wiesz o tym, cały czas wiedziałeś. Wiedziałeś już, kiedy zobaczyłeś, jak odjeżdżają. Problem tylko w tym, czy już zostały zabite, czy dopiero to się stanie. Gdyby było opóźnienie, gdyby była jeszcze szansa, by je uratować... Spojrzał na to z rozwagą, na obraz z jego pamięci: Laura w spodniach i ciemnym swetrze stojąca przy samochodzie, Helen z czerwoną chustą na głowie, siedząca na przydrożnym kamieniu, obie twarze, oczy wpatrzone w niego zza szyby, gdy wóz odjeżdżał w pośpiechu. Teraz, choć niebo było jeszcze ciemne, można było wyraźnie zobaczyć pola, skupiska drzew, wzniesienia wokół doliny, domy i stajnie. Drozdy śpiewały w koronach. Zbliżał się jakiś samochód. Światła, budzący się ludzie. Wystarczy już tego krycia się przed samochodami, teraz to bez sensu. Przepraszam pana, do najbliższej osady, na po-
40
licję... To było takie normalne, zwyczajowy gest. Wystawił kciuk, ale wóz przemknął obok. Następne auto pojawiło się z drugiej strony. Przeszedł jezdnię i wystawił kciuk ponownie. Na nic. Potem coraz więcej samochodów i ludzi, ale jego gest nie działał. Przy kolejnym samochodzie, vanie, kilka minut później, Tony zamachał rękoma nad głową: „Pomocy, pomocy!” Ale van zatrąbił tylko klaksonem. W głowie mu gwizdało, w uszach miał hałas, nieprzespana noc drążyła dziury w jego czaszce. Oświetlony zimnym światłem podwórzec był jak inne, ale w tym domu, na górze, paliło się światło, i drugie jeszcze na parterze z tyłu. Przystanął tam z bijącym sercem. Wreszcie wszedł na mały ganek. W drzwiach było okienko. Przez zasłonkę mógł dojrzeć róg oświetlonej kuchni na tyłach. Nacisnął dzwonek — brzęczący i głośny. Wewnątrz rozległo się szczekanie psa. W kuchni pojawiła się wychudła kobieta w fartuchu, patrząca z ukosa. Nie ruszyła się z miejsca. Obok niej zjawił się mężczyzna w pledowej koszuli o białych włosach. Zbliżał się. Odciągnął zasłonkę i wyjrzał. Powiedział coś przez szybę. Tony Hastings nie mógł tego słyszeć, bo szczekanie psa zagłuszało wszystko. Wykrzyknął słowa, których nauczył się na pamięć: — Przepraszam pana! Żona mężczyzny stojąca za nim pochyliła się i pies ucichł. Mężczyzna otworzył drzwi na kilka cali. — Przepraszam pana, czy mógłbym skorzystać z telefonu? — Po co? — Miałem wypadek. Mężczyzna przyglądał mu się badawczo. — Ktoś jest ranny? — Nie. To znaczy, nie wiem. Potrzebuję pomocy. — Jest ktoś z panem? — Nie, jestem sam. — Dobrze, niech pan wejdzie. Zapalili w sieni światło. Telefon stał na stoliku. Czarnobiały pies obwąchiwał go i machał ogonem, podczas gdy kobieta przytrzymywała go za obrożę. — Wygląda pan na podrapanego — stwierdził mężczyzna. — Gdzie był ten wypadek? — Nie wiem — odparł Tony Hastings. — Nie wie pan? — Szedłem pół nocy. — I zgubił się pan? — Nie jestem stąd. — Tak... Niech pan spocznie. Co się stało, podróżował pan sam? Zasnął za kółkiem?
41
— Nie, nie... moja żona i dziecko... — Żona i dziecko — wtrąciła się kobieta. — Są ranni? — Zostawił je w samochodzie — wyjaśnił mężczyzna. — Chce pan wezwać karetkę? — Nie, nie to — zaczął Tony Hastings. — To nie to. — Szukał rozpaczliwie wiarygodnych słów, które wydobyłyby ten koszmar na świat. — Może chciałby pan skorzystać z łazienki, umyć się? — zapytała kobieta. — Pewnie najpierw zechce skorzystać z telefonu — orzekł mężczyzna. — Czekają na niego w samochodzie. — Dużo gorzej — rzucił w odpowiedzi Tony Hastings. — Nie potrafię tego opisać. To nie był wypadek. Niezupełnie. Spotkaliśmy tych facetów... moja żona i dziecko... — Dalej matematyku, mów. — Oni je zabrali. To znaczy, straciłem je... Mężczyzna i jego żona spojrzeli na niego. — Co pan stracił? — Moją żonę i dziecko. — Jak to pan stracił żonę i dziecko? — Wpadliśmy na tych facetów na drodze... łotry, łajdaki! Zepchnęli nas z drogi... — To sukinsyny, przeklęte gówniarze! — przerwał mu mężczyzna. — Trudno to opisać. Zabrali mi żonę i dziecko. Razem z autem. A mnie wywieźli do lasu. Szedłem pół nocy. Nie wiem, gdzie są — poczuł nadpływające łzy. — Nie wiem, jak je odnaleźć... — Chłopie — odezwał się mężczyzna. — Jak mogłeś pozwolić, żeby ci to zrobili? Tony potrząsnął tylko głową. Tamci spojrzeli na siebie. — Do kogo powinien zadzwonić? — zastanawiał się mężczyzna. — Może do Hamiltona — podpowiedziała mu żona. — On pewnie jeszcze śpi. — To go obudzisz... — Mam go wyciągnąć z łóżka z takiego powodu? — A kto to jest Hamilton? — zapytał Tony. — To nasz szeryf. — Ktoś w Grant Center powinien już być na nogach — podsunęła znowu kobieta. — Tak myślisz? Chyba nie, przed ósmą nikt nie pracuje. — A więzienie? Więzienie jest otwarte przez całą noc. — Tylko strażnik nocny, a on nic nie może. — To wobec tego budzimy Hamiltona. Co za pożytek z szeryfa, który śpi całą noc! — Stanowa — rzucił nagle z uśmiechem mężczyzna. — Oni pracują całą noc. — No jasne — przytaknęła żona. — Do stanowej. Tam bym zadzwonił na pana miejscu.
42
— W porządku — zgodził się Tony Hastings. — Jak znajdę numer? — Niech pan szuka pod Pennsylvania — wyjaśniła kobieta. — Ci ze stanowej to porządni ludzie. Profesjonaliści. Pomogą panu. Są najlepsi. — Niech pan dzwoni, a potem się pan umyje — orzekła kobieta. — Zrobię panu coś do zjedzenia. Musi być pan wycieńczony. — Szeryf i tak nic nie zrobi. Ci ze stanowej to elita. Najlepsi. To wszystko nie było przyjacielskie, bardziej czujne i z obowiązku, Ona poszła do kuchni, a mężczyzna dalej gapił się na Tony’ego. — Chciałbym usłyszeć, co pan powie glinom. Nie rozumiem czegoś. Powiedział pan, że wsadzili żonę i dziecko do samochodu i odjechali z nimi. Grozili panu bronią? — Nie, nie było żadnej broni. — To niech mnie drzwi ścisną, ale nie rozumiem, jak im żeś pan na to pozwolił?! — Ja też nie... — odparł. Rozumiał jednak dużo więcej, bo przecież to jemu wszystko się przydarzyło. Czuł, że trudno będzie sprawić, by inni to zrozumieli.
OSIEM Susan Morrow, podążając za Tonym Hastingsem wiejską drogą, w ten morderczy poranek, zastanawia się, czy będzie w stanie znieść to, co nastąpi. Tak jak Tony, rozważa możliwości. Wie coś, czego Tony świadom być nie może. Ona wie, że istnieje jeszcze jedna siła oddziałująca na te wypadki: ręka Edwarda tworzącego przeznaczenie. To, co stanie się z Laurą i Helen zależy od tego, jakiego rodzaju jest ta historia. Tak więc w chwili, gdy Tony walczy o nadzieję, pogrążona w lekturze Susan bierze pod rozwagę Edwarda, gotującego coś nie do zniesienia. Nawet jeśli się tego obawia, chwali go, mówiąc w myślach: „Dobra robota, Edwardzie, nieźle ci idzie!” Jest podrażniona nie tylko przez wzgląd na Tony’ego, ale i Edwarda — ciekawa, jak uda mu się uniknąć rozczarowania bez katastrofy.
ZWIERZĘTA NOCY 7 Tony Hastings siedział na rozklekotanym krześle obok telefonu, podczas gdy stary farmer szukał numeru policji stanowej. Rozmyślał nad tym, co powie. „Muszę pamiętać, że ja to Tony Hastings — powtarzał w myślach. — Matematyk, profesor, wykładowca, ścisły umysł...” To on rywalizował z tym tutaj Tonym Hastingsem — bojącym się, że policja nie będzie słuchać, jeśli nie zrozumie wszystkiego. I weźmie go za wariata, kawalarza, włóczęgę.
43
Tam w lesie był nikim, wręcz nędzarzem. Ale tu, w tym domu już było lepiej... Skrzyp krzesła, brzęczenie telefonu w uchu, spojrzenia starego farmera i jego żony. I stłumiony głos w słuchawce: — Policja stanowa, Morgan przy aparacie. Mimo, że Tony Hastings wracał do życia, układał sobie w głowie kto, kiedy, gdzie, co i dlaczego, teraz musiał wręcz zmusić się do mówienia. — Przepraszam, nazywam się Tony Hastings. Jestem profesorem na uniwersytecie, z Ohio. Jestem tu przejazdem. Próbuję odnaleźć moją żonę i dziecko. Czy pani Hastings nie zgłaszała się do was? Cisza na drugim końcu. Morgan próbuje zrozumieć o co chodzi. To zły początek. — Jaki jest pański problem, profesorze? Wracaj do cywilizacji, Tony. Kto, gdzie, kiedy, co, dlaczego? Spróbuj „co”. — Wpadliśmy w kłopoty na międzystanowej. Myślę, że moja żona i córka zostały uprowadzone. Znów znacząca cisza. — I potrzebna karetka? — Nie, potrzebuję pomocy, pomocy. Cisza. Zacznij od tego, co twoje audytorium — policja stanowa — już wie. — Podróżowaliśmy międzystanową... — Chwileczkę. Zatopił się w milczeniu. Uświadomił sobie, że niepotrzebne jest mówienie tego, co boi się powiedzieć. Ktoś inny podszedł do telefonu. — Tu sierżant Miles. W czym mogę panu pomóc? — No więc, nazywam się Tony Hastings. — Rozumiem, Tony. Jaki ma pan problem? — Wpadliśmy w kłopoty na międzystanowej. Myślę, że moja żona i córka zostały porwane. Znowu chwila ciszy. Wystarczająca, by Tony ją zauważył. — W porządku, Tony, spokojnie. Proszę podać mi swoje nazwisko i adres. Nazwisko żony? I skąd pan dzwoni? Spojrzał na starego farmera. — Jestem w domu Jacka Combsa w Bear Valley — podał po chwili. — Dobrze, Tony, niech się pan uspokoi i opowie mi dokładnie, co się wydarzyło, według pana... Pal sześć te sceptyczne przemilczenia, to protekcjonalne „Tony”, to dodane „według pana” — Tony Hastings wreszcie czuł się bezpiecznie, wrócił do świata, jaki znał, z jego organizacją i mechanizmami, cywilizowanymi jednostkami, które zaopiekują się nim i uchronią od tego horroru. Przysłuchujący się ciekawski farmer i jego żona też jakby stali się bardziej ufni. W domu było ciepło, a rosnąca jasność na zewnątrz przydawała szarawej zieleni polom za drogą.
44
Wrócił do świata, z historią do opowiedzenia, gdzie jeden niewidzialny słuchacz notował, a dwoje innych stało w hallu, bo nie było już gdzie usiąść. Zaczął: — Zeszłej nocy, trochę po jedenastej, podróżowaliśmy międzystanową do Maine. Zostaliśmy zaatakowani przez jakiś samochód i zepchnięci z drogi... Opowiedział wszystko. Zabrało mu to kilka minut. Powiedział o zderzeniu i o tym, jak musieli się zatrzymać. Jak ci faceci zmienili koło i odjechali z Laurą i Helen jego samochodem, zostawiając go z Lou. Powiedział, jak Lou prowadził go wieloma drogami, nim w końcu trafili na leśną przesiekę, gdzie został wyrzucony z wozu. Jak szedł sam po ciemku i natknął się na samochód, ale się ukrył. I o tym, jak próbowali go przejechać, gdy spotkał ich znowu. Powiedział, jak szedł wiele mil, aż dotarł do domu Jacka Combsa, gdzie paliło się światło. Opowieść sprawiła, że poczuł się bezpiecznie. Policja już wiedziała, niebezpieczeństwo się rozwiało, on wrócił z dziczy do pięciu tysięcy lat postępu w ciepłym domu, połączonym przez telefon z komputerem, radiem i brygadą specjalistów. Nic złego nie mogło się już teraz zdarzyć. W ciepłym farmerskim domu z jego zapachem śniadania. Nawet pomimo szalonej myśli, która nie odchodziła: „Jeszcze ich nie odnalazłeś...” Sierżant Miles zadawał pytania. Gdzie zjechał z między stanowej? Tony nie potrafił odpowiedzieć. Jak wyglądali ci trzej? Opisał ich gorliwie. A ich samochód? Z tym było trudniej. Numery? Co pamięta z drogi, kiedy jechał z Lou? (Zapamiętał mały biały kościółek. Zapamiętał barak ponad zakrętem na górskiej drodze, ze światłem w oknie). Czy jest pewien, że chcieli go przejechać? Czy potrafiłby odnaleźć tę drogę w lesie?... Jak dobrze było odpowiadać na te pytania. Nie wiedział, ile życia stracił, dopóki one mu go nie przywróciły. W końcu sierżant powiedział: — Dziękuję panu, Tony. Zajmiemy się tą sprawą i oddzwonimy. — Proszę zaczekać! — Tak? — Nie mogę tutaj zostać. — Proszę wytrzymać jeszcze trochę... — Telefon zamarł. Spojrzał na swoich gospodarzy, ci patrzyli gdzie indziej. Nieznajomi ze skraju wioski o poranku, dobrzy na tyle, że pozwolili mu skorzystać z telefonu. Nie może tu zostać... ale gdzie zatem? Żona i córka zaginione, samochód zabrany, nie ma nic, poza ubraniem na sobie i portfelem. Telefon ożył ponownie. — Tony? Coś panu powiem. Wyślemy po pana człowieka. Poczeka pan na nas. — W porządku. — Za jakieś pół godziny ktoś się tam zjawi. Tak więc jadą po niego, zaopiekują się nim. Dobra policja, pocieszająca, ojcowska. Chciał się uśmiechnąć, ale uznał, że to by głupio wyglądało, gdy farmer i jego żona patrzyli na niego.
45
— To dam panu coś przegryźć — orzekła pani Combs. Nakarmiła go dobrze przy kuchennym stole z blatem w szachownicę. Wisząca żarówka rzucała blade, mało przyjemne światło. Mąż wyszedł popracować do stajni. Jej spojrzenie było czujne. Nie odpowiedziała na podziękowanie Tony’ego, a ten jadł w milczeniu. — Nigdy nie lubiłam podróżować sama — mówiła. — Gdzie indziej ludzie są różni. Nie wiadomo na kogo można się natknąć. Pokiwał głową, miał pełne usta. Krytyka ukryta za sympatią. „Tak — pomyślał — ale akurat się złożyło, że to właśnie w waszej okolicy natknąłem się na tych ludzi!” Niemniej jednak bądź wdzięczny za dobrą policję i uprzejmych, choć ostrożnych, gospodarzy. Do czasu, gdy przyjechał po niego wóz policyjny, dzień był już w pełni, choć poranne słońce kryło się jeszcze za wzgórzem. Wóz miał oficjalne godło z boku i światła na dachu, teraz wyłączone. Policjant był wielkim młodym człowiekiem z małym brązowym wąsikiem i o szerokich barach. Przypominał mu pewnego dziecinnego studenta, który w zeszłym roku w kółko przychodził do jego gabinetu. Nie pamiętał już jego nazwiska. — Jestem Talbot — przedstawił się policjant. — Sierżant Miles polecił mi powiedzieć panu, że nie wpłynął żaden raport odnośnie pańskiej żony i dziecka. Rozczarowanie. Zdał sobie sprawę, że spodziewał się w każdej chwili, iż zostanie powiadomiony o zgłoszeniu się Laury i Helen. „Jeszcze nie ma ósmej — pomyślał. — Większość sklepów i biur jeszcze jest zamknięta”. Wielki młody studenciak w mundurze uruchomił silnik i rzucił coś do mikrofonu. Radio warknęło ciemnym, mechanicznym męskim głosem. Twarz Talbota była poważna. — Jest pan pewien, że nie ustaliliście miejsca, w którym mieliście się spotkać? — zapytał. — Ustaliliśmy je, Posterunek policji w Bailey. Tylko że zamiast tego wyrzucili mnie w lesie. — Co to jest Bailey? — Powiedzieli, że to najbliższe miasto. Mieliśmy pojechać tam na policję. — Nigdy nie słyszałem o żadnym Bailey. A na pewno nie ma czegoś takiego jak policja z Bailey. Złe, złe — choć nie całkiem nowe — te wieści... — Tego się właśnie obawiałem. Ruszyli. Wóz jechał w kierunku przeciwnym do tego, z którego przyszedł tu Tony. Niespodziewanie zaczął się bać, jakby zostawiał coś poza sobą. Nagle zgubił drogę w tej nowej podróży, nie mógł przypomnieć sobie zakrętów, ani kolejnych wiosek, przez które
46
przejeżdżali. Jadąc jakby w zapieczętowanym wozie ochronnym, pozostawił ten koszmar za sobą, ale tym samym zniszczył ścieżkę do niego prowadzącą, a przez to drogę powrotu do życia. Pamiętał, że Miles pytał go, czy byłby w stanie odnaleźć na powrót drogę, począwszy od domu Combsów, i teraz pomyślał: „Czy nie powinienem poprosić Talbota o pomoc w odtworzeniu moich kroków?” Ale nie podsunął mu tego uznając, że coś nieprzyzwoitego byłoby w takiej sugestii. Wieś w świetle poranka była żółta i zielona, rozkołysana i świeża. Drogi czarno błyszczały w słońcu. Pędzili zawieszeni wysoko na zboczach wzgórz, górujących nad rozległymi dolinami pełnymi pól i kęp drzew. Zjeżdżali w gaje i po długich prostych wspinali się na stoki. Zwalniali w osadach, mijali budynki, pola kukurydzy, łąki z krowami, podwórza ze świniami i zagrody pełne owiec. A na wzgórzach lasy, „Jakże piękna byłaby wieś, gdybym miał Laurę, żeby jej to powiedzieć” — pomyślał. Posterunek policji był nowym, jednopiętrowym budynkiem z cegły, z placem wytyczonym łańcuchami na skraju miasta, za którym pasły się już krowy. Po przeciwnej stronie znajdował się motel. Tony Hastings podążył za Talbotem przez korytarz, potem obok dyżurki, przez biuro, aż do pomieszczenia, gdzie stały dwa biurka. Mężczyzna zza biurka w dalszym rogu pokoju podniósł się. — Jestem porucznik Graves. Sierżant Miles skończył właśnie służbę. Porucznik Graves był niedużym człowiekiem o zaokrąglonych kościach policzkowych i z małym, jak u kreskówkowej wiewiórki, podbródkiem. Miał czarne wąsy, które po obu stronach schodziły poniżej ust. Jego oczy, a może kształt całej twarzy, sprawiały, że podobny był trochę do Raya w nocy. „Lepiej żebym na niego nie patrzył” — pomyślał Tony. Bał się, że twarz porucznika wymaże mu z pamięci twarz Raya. Kiedy Tony usiadł na krześle przy biurku, porucznik Graves odczytał mu napisany ręcznie dokument. Czytał wolno, więc zabrało to dużo czasu. Potem poprosił Tony’ego o powtórzenie całej historii. Zapisał ją na kartce żółtego, poliniowanego papieru, chociaż Tony nie rozumiał, jak udało mu się ograniczyć wszystko do kilku zaledwie wyrazów. Kiedy skończył, powtórzył pytania sierżanta Milesa, a potem siedział długo, podparłszy brodę dłonią. — Cóż — odezwał się w końcu — zaalarmowaliśmy już wszystkich, jeżeli chodzi o te dwa samochody. Coś powinno to dać. Nie bardzo wiem, co jeszcze możemy zrobić, poza czekaniem... — Spojrzał na Tony’ego. — Ma pan gdzie się zatrzymać? — Nie bardzo. — Po drugiej stronie ulicy jest motel — zapisał coś na kartce. — To telefon taxi, może się przydać. Pieniądze pan ma? — Mam karty kredytowe. Książeczka czekowa została w walizce. W samochodzie. Wszystkie ubrania także. — Na Hallicot Street jest bank. Otwierają o dziewiątej.
47
— Dziękuję. — Jest jeszcze wcześnie. Możliwe, że gdzieś nocowali. — Ale gdzie? — rzucił od razu Tony. Porucznik myślał, kiwając głową. — Muszę powiedzieć, że nie wygląda to za dobrze. Za długo nikt się nie zgłasza. Ale wie pan, co myślę? Może zostawili je w jakimś miejscu, jak pana, i trzeba trochę czasu zanim się znajdą... — Też o tym pomyślałem — przyznał Tony, mając na myśli to, na co miał nadzieję, a nie mówiąc tego, co myślał. Porucznik pukał się w głowę ołówkiem, jakby jeszcze o czymś rozmyślał, i w końcu zapytał: — Chce się pan zatrzymać w motelu? — Chyba tak. — Zadzwonimy, jak się czegoś dowiemy. Tony Hastings przeszedł przez ulicę i znalazł się w motelu. — Bez samochodu? — spytała gruba kobieta. — Ukradli. — Niezłe jaja. To dlatego był pan na policji? Jakie zabezpieczenie może mi pan dać? — Kartę kredytową. Motel pachniał plastykiem i wentylacją. Zsunięte grube, brązowe kotary czyniły pokój nierealnie ciemnym. Położył się na łóżku w ubraniu i w jednej chwili powróciła noc, z wiatrem i wirowaniem galaktycznych chmur. Ray siedział na grzejniku, śmiejąc się i mówiąc: „Nie bądź taki poważny, facet! Myśmy tylko żartowali!” Ale to był tylko sen, bo teraz Tony był już na nogach i szedł na posterunek policji, gdzie zobaczył wymyty, błyszczący w słońcu, zwracany mu bez uszczerbku samochód. Serce mu zabiło mocniej i wszedł do środka. Laura i Helen siedziały na ławce w hallu. Naprawdę były tam. Podskoczyły i podbiegły do niego, uśmiechając się z ulgą. Ściskając go i całując mówiły: „Nic się nie stało. Oni chcieli tylko, żebyśmy spotkały się z ich kumplami w baraku”, a Tony Hastings trzymał je, szepcząc: „To nie sen, prawda? To nie może być sen, bo na sen to zbyt realne...” Przeraźliwie głośny dźwięk telefonu ze stolika podrażnił jego ucho. Złapał za słuchawkę z bijącym sercem. — Tony Hastings? Porucznik Graves. Złe wieści. Zobaczył szeroką sieć rozpiętą między pniami drzew, mającą chwytać wszystko, co tylko może spaść z gałęzi. — Znaleziono pański samochód, w rzece nieopodal Topping. Wygląda na to, że chcieli się go pozbyć. Włókna sieci zbierały się w białe węzły, punkty, pulsy, szerokie przejaśnienia na całym polu.
48
— A co z moją żoną i córką? — Wciąż brak informacji. Chwytały owoce, ciała. — Nie było ich w samochodzie? — Samochód był pusty. Wyciągają go właśnie. Spojrzał na zegarek. Piętnaście po dziewiątej. Spał tylko pół godziny. Gdyby te złe wieści od porucznika Gravesa były tylko tymi najgorszymi... — I co teraz zrobicie? — spytał Tony. — Nie za bardzo wiemy, co z tym zrobić... Cisza. Wyciągnęli sieć, zwinęli. — Panie Hastings, przekazujemy tę sprawę porucznikowi Andesowi. On chce się trochę rozejrzeć, więc czy może pan wpaść za kilka minut? — Zaraz tam będę — odparł Tony, czując cały ciężar swego ciała.
DZIEWIĘĆ Jeżeli Susan chce wiedzieć, co zdarzyło się później, będzie musiała kontynuować czytanie. Słyszy, że gra w „Monopol” została przerwana. Zachrypnięty Mike ciągnie mocno do góry piersiastą Dorothy, zmuszając ją do wstania. Henry gramoli się sam. Przechodzą przez gościnny do hallu. — Dobranoc, pani Morrow. Mike ma ostro zarysowany nos i podbródek, bladą twarz i śmiejące się usta. W hallu Dorothy opiera się łokciem na ramieniu Mike’a i zawadiacko szczerzy zęby. Susan Morrow jest trochę pruderyjna, więc jeżeli coś ma się zdarzyć, to lepiej, żeby zdarzyło się poza zasięgiem jej wzroku, nie będzie musiała wtedy nic mówić. Ktoś kogoś wali w żebra. A ła! Ty palancie! Sapanie i chichoty. Hej, uważaj. Z hallu nosowe i głośne: „Dobranoc, pani Morrow. To był miły wieczór”. A potem hukanie. Uhu, uhu. Susan musi przeżyć jeszcze jeden rozdział, to zajmie jej dosłownie chwilę. A Edwardowi powie: „Ty wiesz, jak przeciągać sprawy...”
ZWIERZĘTA NOCY 8 Samochód policyjny przed recepcją motelu. Mężczyzna w mundurze za kierownicą, drugi zaś po prawej. Ten w jasnobrązowym garniturze zapytał: — Tony Hastings? Miał na głowie kapelusz. Przez na wpół otwarte okno wyciągnął rękę, by przywitać się z Tonym. Tony usiadł z tyłu.
49
— Miło mi. Jestem Bobby Andes. Teraz ja się tym zajmę. — To pan znalazł mój samochód? — Znaleziono go — poprawił Andes. — W rzece? — Jak pan myśli, Tony, dałby pan radę odtworzyć swoją drogę z zeszłej nocy? — Trochę mi się myli. Ale mógłbym spróbować. — Chcę się upewnić, że wszystko rozumiem — rzucił Bobby Andes. Był gruby, a siedząc tak na przednim fotelu wydawał się niski. Miał duży kapelusz na dużej głowie. Jego krągłe policzki obsypane były szorstkimi punktami czysto ogolonej brody. — Dwóch z tych facetów odjechało pana samochodem z pana żoną i córką, i mieliście się spotkać na posterunku policji w miejscu zwanym Bailey, które nie istnieje. — Zgadza się. — I nazywali się Ray i Turk? — Tak. — A wy, pan i ten trzeci, o imieniu Lou, pojechaliście ich samochodem? — Tak. — Jak to się stało, żeście się tak rozdzielili? — Od tamtej pory próbuję to sobie wyjaśnić. — Czy na siłę władowali się do pana samochodu? — Faktycznie, tak. — Faktycznie? — Cóż, tak. Powiedziałbym, że na siłę. — A żona i córka nie próbowały ich powstrzymać? — Powiedziałbym, że tak. Próbowały. — A pan nie próbował? — Niewiele mogłem zrobić. — Mieli broń? — Coś tam mieli, nie wiem co. — Widział pan to? — Czułem. — Dobra — skwitował Andes. — Gdybyśmy zabrali pana z powrotem do domu Jacka Combsa, mógłby pan wskazać stamtąd drogę? — Jak powiedziałem, mógłbym spróbować. — W takim razie spróbujemy. Jedziemy. Mężczyzna w mundurze prowadził dość szybko i Tony Hastings nie nadążał za trasą. Nikt się nie odzywał. Przejechali przez obrzeża Grant Center, potem obok stacji benzynowej i obok parkingu, a dalej ulicą okazałych białych domów, w cieniu arkad z drzew. Wyjechali na otwartą drogę, prosto w dolinę płaskich pól, bogatych odcieni
50
zieleni, słońca, które stało teraz wysoko, i dachów na wzgórzu po przeciwległej stronie odbijających jego światło jako lustra. Z radia skrzeczały głosy policjantów, a Tony nie miał pojęcia, gdzie jest. Bobby Andes przyciszył trochę dźwięk i powiedział: — Wyprostujmy jeszcze pewne sprawy. Mówi pan, że ten facet o imieniu Lou wywiózł pana do lasu i tam zostawił? — Kazał mi prowadzić. — Ale kazał też panu jechać tam i tam pana zostawił? — Tak. — A kiedy pan wyszedł, zobaczył pan, że znów nadjechali? — Tak. — Jest pan pewien, że to byli oni? — Dość pewien. — I co był za samochód? — Myślę, że mój. — Z Rayem i Turkiem? — Chyba tak. — Na podstawie czego pan tak uważa? — Ten ich wygląd, odgłosy. Nie wiem. — Był pan w stanie dostrzec ich w ciemności? — Niezbyt dobrze. Zgasili światła, zatrzymali się i wołali mnie. — Co mówili? — Mówili: „Facet, twoja żona chce cię widzieć”. — Dlaczego pan do nich nie poszedł? Chociaż Tony cieszył się w wysiłków tłumaczenia tego wszystkiego, nie podobało mu się, że pytania porucznika zmuszają go do spychania faktów na konwencjonalne ścieżki. Próbował wymyślić, co na to odpowiedzieć. — Bałem się. — Sądzi pan, że one były z nimi? — Kto? — Pana żona i córka. Wzdrygnął się na to wspomnienie. Mijali akurat dużą reklamę z kowbojem, błyszczącą w świetle słońca na skraju osady. — Nie wiem. Wtedy tak nie myślałem — odparł. — Myślał pan, że gdzie są? — Myślałem, że gdyby tam były, któraś by przemówiła. — Ale nie miał pan żadnej teorii na temat, gdzie one mogą się znajdować? Tony Hastings usiłował przypomnieć sobie to, co miał wtedy w głowie. Że są na posterunku w Bailey. Że są w baraku nieopodal zakrętu, za zasłoną w mętnie oświetlonym oknie. Że zostawiono je w innym podobnym miejscu w lesie. Albo gorzej.
51
— Nie pamiętam, co mi się wydawało — odparł. — W porządku. A trochę później znów pojawił się ten samochód. Co się stało tym razem? — Zdecydowałem się do nich podejść, ale oni próbowali mnie przejechać. — Gdzie to było? — Na głównej trasie, gdzie droga wyjeżdża z lasu. Bobby Andes miał ze sobą notes, w którym coś zapisał. — Zatem jeden z tych typów zabrał pana i tam zostawił, a inni przyjechali, wjechali do lasu, a potem znów wyjechali. — Na to wygląda. — I co pan o tym wszystkim myśli? — Nie wiem, co myśleć. — Cóż, chyba lepiej odszukajmy tę drogę w lesie... Co oni spodziewali się tam znaleźć? Nagle, a może nie tak nagle, zobaczył wszystko jasno — ale było to też nowe odkrycie. Tony Hastings zauważył pieczarę tam, gdzie zwykle była jego nadzieja — zimną, pustą, splądrowaną, bez przyszłości, jakby ci ludzie pomagali mu szukać czegoś, co już dłużej nie istnieje. To odtwarzanie jego pustych kroków sprawiło, że tak właśnie się poczuł — pustych kroków na pustej drodze, w pustym lesie, ku pustym samochodom. Pozór szukania, żeby można było powiedzieć: „Szukałem. Próbowałem”. Odkąd nie było nic, o co można było zahaczyć, należało uświadomić sobie, że tak właśnie było. Zastanawiał się, po co zatrzymali się przed tym małym domem z cegły o białych oknach, z brudnym podwórkiem oddzielającym go od stajni. — W porządku — oznajmił Bobby Andes. — Da pan radę stąd? Jeśli tak późno rozpoznał gospodarstwo Combsów znane mu z rana, jak mógłby rozpoznać swoją drogę z nocy? — zauważył w myślach. — Przyszedłem tą drogą — orzekł w końcu. Kierunek przeciwny do tego, z którego przybyli. Powtarzająca się, przyprawiająca o mdłości panika. „Jedź powoli” — błagał, bo nic nie było tu znajome, nawet ogólny zarys doliny, który poskładał sobie w wyobraźni z mglistych nocnych cieni. Dolina była teraz zamknięta i nierówna, droga skręcała bardziej niż zdawał sobie z tego sprawę, farmy były małe i stawały się jeszcze mniejsze. W każdej chwili drżał na widok czegoś, co rozpoznawał. Odwracał się, gdy to mijali, bo z takiego właśnie kierunku patrzył przedtem na skrzynkę pocztową, połamane ogrodzenie, dom z gankiem i komórką na narzędzia, wąski mostek nad strumieniem. Droga wydostała się z doliny w las i przypomniał sobie wysiłek swoich stóp. Drzewa były postrzępione — o tym nie wiedział — a potem stawały się grubsze i wyższe, o czym także nie wiedział. Las był wysoki po obu stronach nie kończącego się wzgó-
52
rza. Wjechali na inny poziom drogi na zboczu do rozwidlenia, które powinno być dobrym punktem orientacyjnym, chociaż on go nie rozpoznał. Zjechali więc na bok i zatrzymali się, a wtedy Tony przypomniał sobie zakręt, którym poszedł, i wydedukował, że teraz powinni skręcić w lewo. Po prawej, nieco powyżej, znalazła się droga, rozwidlenie, które pamiętał ze swego nie przyśnionego koszmaru jako prawdopodobne miejsce odbicia od głównej drogi, gdy jechał z Lou. Tu gdzieś był zagubiony kościółek, górski zakręt i barak. Nie wyglądało to teraz na rozwidlenie, wyższa droga była węższa i ostro zakręcała, nic dziwnego, że ją przeoczył. Przez dłuższą chwilę, w jego głowie, Laura i Helen pytały: „Dokąd idziesz?” Próbował zabrać je z przeszłości i przyszłości, gdzie przez roztargnienie zajmowały swoje zwyczajne miejsca, i umieścić je w teraźniejszości. Pytanie tylko gdzie są, co teraz robią? Słuchał i w ciszy usłyszał ich ciszę, grzmocącą w spokój niczym piorun, i zobaczył ich nieruchome twarze wtopione w odłam marmuru. Próbował przywrócić je do życia — w końcu muszą być żywe, gdzieś, po diabli wiedzą jakiego rodzaju traumatycznym doświadczeniu, jak to jego — i domagał się wciąż, by były na następnym zakręcie drogi. I naprawdę są! Idą środkiem, matka i córka, dżinsowa chusta, podróżne spodnie, ciemny sweter. Dlaczego ich tam nie ma? Nigdy nie znajdziesz tego, czego szukasz, gdy szukasz, a jeśli znajdziesz, nazwij to cudem... — Tam! — zawołał Tony Hastings. Skojarzył to późno, dużo później niż się spodziewał. To była połamana bramka, ukośna biała tablica zapamiętane wtedy, by zidentyfikować wjazd na górską drogę w lesie, która nie wyglądała teraz na drogę, a raczej na dukt, ścieżkę, i nawet z dwoma śladami po kołach. Zatrzymali się. Porucznik zapisał coś w notesie. — Tutaj pana przywieźli, tak? Tony Hastings zobaczył rów, drut kolczasty, krzaki po drugiej stronie rowu, który był płytszy i bliżej drogi, niż kiedy wskoczył do niego w koszmarze. — Chce pan tam wejść? — rzucił kierowca. Bobby Andes spojrzał na Tony’ego. — A jest sens to robić? — zapytał. Tony Hastings siedział znieruchomiały, sparaliżowany, niechętny, wystraszony. — Czego mielibyśmy tam szukać? Bobby Andes znów spojrzał na niego. Miał włoski w nosie i małe różowe guzki pływające w wilgotnych kącikach przymrużonych oczu. — Dobra — orzekł. — Sprawdźmy inne spostrzeżenia z pańskiej podróży. — Nie ma ich już za wiele — odparł Tony. Zakręcili i Tony Hastings po raz drugi opuścił górską drogę. Czuł w sobie ból związany z oddzieleniem od uwięzionej miłości, z jego tchórzliwym jej porzuceniem. Błagał o zrozumienie.
53
Zatrzymali się w miejscu, gdzie droga biegnąca z góry dochodziła do tej, na której stali. — Pogubiłem się idąc — przypomniał im — ale chyba mogło to być gdzieś tutaj. — To znaczące — zauważył Andes. — Tamta droga biegnie z następnej doliny przez szczyt, aż tu. — Jeżeli przyjechał tą drogą, to prawdopodobnie wysiadł przy zjeździe do Bear Valley — wtrącił się kierowca. — Spróbujmy. Droga wiła się pod górę, a za moment prowadziła w dół. Wjechali w zakręt ze starym, białym barakiem wśród drzew powyżej. — O, tam jest ten barak! — krzyknął Tony. Żadnego samochodu przy nim nie było. — Jedź dalej, nie zwalniaj — powiedział Andes. Jechali szybko i barak po chwili zniknął z pola widzenia. Musiał tam stać od lat, bo młode drzewa porosły wokół, zamykając go. — Jest pan pewien? — spytał Andes. Wkrótce mały biały kościółek. — Ten właśnie widziałem, jestem pewien. Nie wiem, czy coś to oznacza, ale... — Co się wydarzyło? Ten facet z panem zatrzymał się tam? — Nie, zdawało mi się, że widzę tam zaparkowany mój samochód. On powiedział, że to nie mój, a ja łatwo mogłem się pomylić. — Sprawdzimy. Zjechali do wioski z cieplarnią, którą Tony Hastings rozpoznał. — Zjazd do Bear Valley. Coraz bardziej oczywiste — zauważył kierowca. Były tam kierunkowskazy na międzystanową, potem rampa wjazdowa i most z autostradą przechodzącą górą. Zjechali na pobocze. — Czy udałoby się panu znaleźć miejsce, w którym się zatrzymaliście? — Na międzystanowej? Trudno by było. — Cóż, tak czy siak to fuks. — Co? — Znaleźć jakiś dowód, który mogli zostawić. Kim byli, ślady opon, butów, takie rzeczy. — To było na twardym poboczu. — Taa... Siedzieli na wiejskiej drodze przy wjeździe na międzystanową. Bobby Andes zastanawiał się. — Nadjechali — zaczął — a kiedy pana zobaczyli, zgasili światła i zawołali? Tylko po co zgasili te światła?
54
— Diabli wiedzą. Może myśleli, że będą mogli się do mnie podkraść... Andes zaśmiał się, bez wesołości. — Nadjechali, potem odjechali, a potem próbowali pana przejechać? — Tak. Stukał palcami w notes. — Nie podoba mi się to, ale myślę, że powinniśmy przyjrzeć się tej górskiej drodze. Tony Hastings zacisnął palce, jakby powiedziane zostało coś fatalnego. — Pojedź drogą Mc Corkle’a — rzucił Bobby Andes do kierowcy, po czym odwrócił się i wytłumaczył Tony’emu: — Pojedziemy inną drogą, żeby nie mijać baraku. Jeżeli jest tam ktoś, lepiej żeby nie wiedział policyjnego samochodu dwa razy. Jechali szybko autostradą po stoku. Po dłuższej chwili Tony zapytał: — Co spodziewa się pan znaleźć na tej drodze? — Dowiemy się, jak znajdziemy — odparł Bobby Andes. — Niczego się nie spodziewam.
DZIESIĘĆ Na górze leci woda. Dorothy bierze prysznic. Susan Morrow przelatuje do przodu, starając się nie czytać słów. Część druga jest niedaleko. Jakże smutne to wszystko, myśli. Smutek w tym, co ma nadejść, o którym nikt nie wspomina, a którego wszyscy się spodziewają. Szuka jakiegoś wybiegu, na jaki Edward mógł tu sobie pozwolić, ale nie odnajduje żadnego. Tymczasem, pomimo smutku, czuje tę energię i nie wie, czy to jej własna chemia, czy książka, Edward w stanie ekscytacji, bawiący się swoją pracą. Lubi widzieć takim Edwarda, to ją pobudza. Oczekuje okropnego odkrycia, nad którym boleje jej duch, oczekuje go chciwie.
ZWIERZĘTA NOCY 9 Czy był jakiś powód, dla którego Tony Hastings obawiał się wracać na tę górską drogę? Nie było go, stąd też nie było i strachu. Tylko jakaś nieracjonalna pozostałość po nocy. Teraz nie było już powodu, żeby się obawiać, był bezpieczny na tylnym siedzeniu policyjnego wozu z dwoma oficjelami (reprezentantami cywilizacji, która przyjęła go do siebie z powrotem), którzy wysilali się dla niego, żeby zwrócić mu to, co stracił. Nowo zbudowana autostrada, pełna samochodów, szerokim łukiem wtaczała się na zalesiony grzbiet. Na grani był sklepik z pamiątkami: proporczyki, drewniane rzeź-
55
bione sowy. Powód, dla którego tak bardzo się bał? Nie było powodu. Po prostu sprawdzali możliwości. W zasadzie to powód do nadziei, bo jeśli Laura i Helen były w samochodzie, jeśli zostawiono je tam tak jak jego, jeśli w zamierzeniu było, aby wszyscy troje spotkali się tam... Chociaż do tej pory powinny już wyjść... I tu był pies pogrzebany. Chyba, że zdecydowały się przespać i poczekać na dzień. Ale gdyby nawet tak było, do tej pory, do południa, powinny były już wyjść. Podczas jazdy Bobby Andes zadawał przyjazne pytania o jego życie, pracę, locum w Maine, szczęście w małżeństwie, o jego jedyne dziecko. Bobby Andes też miał jedno dziecko. Dlaczego miał tylko jedno dziecko, to nie było rozważne. To znaczy, my rozważnie nie próbowaliśmy nie mieć jeszcze jednego dziecka. A wy?... Samochód zatrzymał się na prostej, gdzie droga wznosiła się po obu stronach ponad poziom lasu. Nie rozpoznał tego miejsca, ponieważ nadjeżdżali wtedy z przeciwnej strony. Nie wiedział, jak dostali się na drugą. To był kierunek, w którym pojechali tamci po tym, jak próbowali go rozjechać. Powód, dla którego Tony Hastings bał się tam jechać, zatrzymał się w jego sercu, kiedy kierowca, skręciwszy, minął rów obok połamanej bramy w lesie. Powodem było słońce zbliżające się do pozycji południowej — fakt, że było już za późno po jeździe przez całe rano, dużo za późno, by spotkać gdzieś tam Laurę i Helen. Skoro więc było za późno, nie było powodu tam jechać. — Chcę tylko zobaczyć, co tam właściwie jest — powiedział Bobby Andes. — Nie widziałem niczego poza drzewami. — To było w nocy. — Myślisz, że oni tam jeszcze balują? — rzucił kierowca. Andes zaśmiał się. — Jeżeli tam jest jakaś buda... — Wydaje mi się, że zabrali mnie na sam koniec drogi. Chyba nic tam nie ma. Tony Hastings nie przypuszczał, żeby tam był dom, ani nie wierzył, żeby Bobby Andes spodziewał się tam jakiś znaleźć. Ścieżka była wąska i wymijała gwałtownie kamienie i drzewa. Wóz podskakiwał i co rusz o coś zawadzał. „Jezu!” — szepnął Bobby Andes. Las był jasny i przewiewny, ściółka i połamane gałązki w nieładzie. Drzewa rosły wokół głazów i skalnych występów. Tony Hastings nie potrafił połączyć tego, co ujrzał z tym, co pamiętał: ten wjazd ze światłami grającymi na pniach drzew z tamtym wychodzeniem z lasu w ciemności, kiedy to prowadziła go tylko siła wytrzeszczonych oczu, z trudem odróżniających cienie. Spojrzał na głaz, za którym skrył się, gdy przejeżdżali Ray i Turk. Zobaczył parę rzeczy, które mogłyby pasować, ale żadna nie podobna była do tego, co pamiętał. Powodem, dla którego Tony Hastings obawiał się wejść do lasu, była wiarygodność, jakiej dodawał on jego wyobrażeniom, a także fakt, że porucznik Bobby Andes
56
myślał, iż wystarczy wszystko sprawdzić, wyeliminować. Jazda po tej zabójczej drodze, napięcie — z każdą minutą zdwajane, bo tyle samo czasu będą musieli wyjeżdżać stąd — sprawiały, że rzeczywistość stawała się tym, co w innym wypadku byłoby zwyczajnym upiornym snem. Upiorny sen stawał się faktem. Wjeżdżając tu poczuł znów ten żal, który sprawił, że zeszłej nocy miał chęć się rozpłakać. Karał go za jego zaniedbanie. Mógł odezwać się, kiedy tamci mężczyźni zawołali go, bo teraz był pewien, że naprawdę chcieli połączyć go na powrót z Laurą i Helen. Martwymi lub żywymi. A jeśli uznał za mądre uciekanie, nie chcąc być zabitym, jakże głupia wydawała się ta mądrość, kiedy one zostały zabite. A jeśli nie zostały i były w samochodzie wtedy, i była wciąż szansa, to jeszcze gorzej. Zobaczył mostek z bali i uświadomił sobie, że przerzedzenie się drzew przed nim oznacza polanę. Serce ściskało mu coś. Kiedy jednak zjeżdżali do mostku i wdrapywali się na krótkie, ale strome zbocze, zmieniło się to w czystą, głęboką ulgę, że zobaczył wystarczająco dużo, by widzieć, iż nic tam nie ma. Polana otworzyła się przed nimi. Naprawdę był to placyk porośnięty trawą, pusty, ze śladami zawracających samochodów. — No nie! — jęknął kierowca. — A niech to wszyscy diabli! — zawołał Bobby Andes. Tony Hastings nie wiedział, o co chodziło. Ulżyło mu i jednocześnie był rozczarowany, że nie widział nic na polanie. Nic z tego, czego albo się spodziewał i bał, albo na co miał nadzieję. Ale zobaczył, że ktoś tam jednak był. Czerwona chusta, ciemny sweter, para dżinsów, porozwieszane na krzakach pośród trawy. Kiedy Bobby Andes przesunął głowę, Tony Hastings ujrzał kochanków, nagich, leżących pod krzakiem. Spali. — Tylko spokojnie — rzucił do niego Bobby Andes. Tony zastanawiał się, dlaczego tak bardzo się o niego niepokoją. Już wysiadł z wozu i szedł spiesznie do miejsca, gdzie leżeli kochankowie. Bobby Andes i policjant byli za nim, biegli. Ktoś próbował złapać go za ramię, jakby chciał go powstrzymać. Lecz nie w tym problem. Tony chciał po prostu pozbyć się raz na zawsze tej groteskowej opieki, jaką sprawowali nad nim jego policyjni towarzysze. I nawet jeśli byli nadzy — ci kochankowie, chłopiec i dziewczyna, których miał przed oczami — obudzi ich, żeby mogli powiedzieć tym facetom, kim nie są. Chłopiec i dziewczyna — chociaż tego, które jest które, nie był jeszcze pewien — leżeli w trawie, jedno na plecach, drugie tuż obok, twarzą do ziemi. Możliwe, że — uświadomił sobie, zbliżając się — byli martwi, a nie pogrążeni we śnie, że mogli zostać przez kogoś zabici. Jeśli tak, to była to sprawa jego towarzyszy, nie jego. To nie były Laura i Helen, bo tych dwoje było nagich i wyglądali jak dzieci ułożone do snu, albo ogłuszone, rąbnięte w głowę, w stanie śpiączki, być może martwe. Oddalał się szybko od Bobby Andesa, który próbował go przyhamować, bo chciał upewnić się, że to nie Laura i Helen. Nie biegł, ponieważ oczywiście wiedział, że to nie były one.
57
Tylko, że były. To dlatego wyskoczył z samochodu, zanim ten jeszcze się zatrzymał; wiedział to w tym momencie, gdy je dostrzegł — nagie dzieci, śpiące pod krzakiem, to były Laura i Helen. Oto znaczenie samochodu, co powrócił tu ostatniej nocy, oto lekcja Raya, Turka i Lou. Wiedział, zanim je zobaczył, zanim dojrzał chustkę na krzaku, zanim usłyszał okrzyk dwóch mężczyzn przed nim, wiedział już. Chusta Helen, sweter i spodnie Laury. Śpieszył się, bo jeszcze nie mógł dojrzeć ich twarzy. Wyglądały na zbyt małe, dziecinne. Nie rozróżniał jeszcze ich płci, które było dziewczyną, które chłopakiem. Leżeli pod krzewem o połamanych gałązkach, jakby się o nie rozbili i tam upadli. Nie mógł spojrzeć na ich twarze, naga dziewczyna wdzięcznie ułożona na plecach, głowa odwrócona, druga większa osoba blisko obok, twarzą do ziemi, głowa ukryta za jej ramionami. Nie mógł zobaczyć więc jej włosów, a drogę blokowały mu gałęzie. — Spokojnie, człowieku — przytrzymywał go ktoś. — Pozwólcie mi zobaczyć, niech tylko zobaczę. Policjant trzymał go, a Bobby Andes ścinał gałązki nożem, po czym przebił się do dziewczyny. Uklęknął i dłonią delikatnie uniósł jej głowę, Tony zobaczył twarz, z boku, pod kątem, wciąż niepewny. Bobby Andes przeskoczył szybko do drugiej osoby. Uniósł jej ramię, próbując ją odwrócić. Ciemne włosy, grube, czarne włosy, jak u Laury, Podniósł jej głowę. Tony zobaczył na wpół otwarte, jakby krzykiem, usta Laury, jej policzki i oczy nabrzmiałe bólem. Rozpoznał ten krzyk, te policzki i oczy, rozpoznał ten ból, zastygłą inteligencję, doświadczenie. Bobby Andes, skrzywiony, patrzył na niego, podtrzymując jej głowę, by mógł widzieć. Bobby Andes, obcy ze świata. Tony rzucił się do przodu, jeśli była jeszcze szansa, jeśli jeszcze nie było za późno... Zaplątał się nogami w pnączach i upadł, lądując na krzaku. — Czy to pana żona? — Czy z nią wszystko w porządku? — Twarz była biała, oczy utkwione w jednym punkcie. Bobby Andes nie odpowiedział.
JEDENAŚCIE Susan Morrow kończy rozdział. Jest zszokowana. Zabiłeś je, Edwardzie — mówi — byłeś tam i zrobiłeś to. To, co sądziła, że nie będzie w stanie znieść. Czuje się powalona razem z Tonym, zupełnie jakby nie przewidziała tego, co miało nadejść. Potworna, smutna zbrodnia, chociaż Susan ma przeczucie, że gdyby nie zginęły w tym miejscu, byłaby zawiedziona. Biedny Tony, jak bardzo jej zadowolenie zależy od jego niedoli... Ma świadomość, że ból, jaki odkrywa ta scena, ucieleśniony w Tonym, tak naprawdę jest jej własnym, co z kolei jest alarmujące. To jej własny, nazwany ból, stary lub nowy, przeszły lub przyszły, nie potrafi powiedzieć, jaki. To dziwne, ponieważ ona wie, że in-
58
aczej niż u Tony’ego, jej bólu tu nie ma, jest gdzie indziej, a jego absencja, jakże żywa teraz, czyni tę chwilę poruszającą. Niepewna, co chce przez to powiedzieć, ucieka się do oceny krytycznej. Docenia narrację, drobiazgowość spostrzeżeń, irracjonalność całości, zaprzeczenie oczywistościom, docenia to. Później możesz krytykować, jeżeli zaoponujesz przeciwko wiktymizacji kobiet, dla przykładu, ale na razie nie — najpierw rozważ, oceń, choć to okropne. Następna strona to CZĘŚĆ DRUGA wypisane na czystej kartce. Zatem czytała część pierwszą, kształtującą Tony’ego. Dokąd teraz? Cokolwiek to będzie, będzie inne, a to stwarza ryzyko, że Edward zacznie się powtarzać. Póki co, ona życzy mu dobrze. Susan Morrow zamierzała zatrzymać się tutaj, ale to niemożliwe. Poza tym ktoś wciąż bierze prysznic. Musi rzucić okiem na Część Drugą.
ZWIERZĘTA NOCY 10 Słowem, które powstało w umyśle Tony’ego Hastingsa było „Nie!” — zaprzeczenie walczące z twardą rzeczywistością, na jaką mózg go przygotował. Podeszli z nim do policyjnego wozu, podtrzymując go za ręce jak staruszka. Usiadł z tyłu. Drzwi otwarte. Patrzył. Słuchał policyjnego radia, głośnych głosów i kierowcy mówiącego do mikrofonu, składającego raport, którego on nie rozumiał. Spojrzał na krzaki z porozwieszanymi na nich ubraniami. Spojrzał na to, co było pod nimi — to, co się nie zmieniło. Za każdym razem, gdy spoglądał, one były takie same, jak drzewa. Pasikonik brzęczał w wysokiej trawie, a muchołówka z przytłumionym poświstem, z gałęzi żądliła spokojne powietrze. Spojrzał na policjanta, pochylającego się na przednim siedzeniu, mówiącego do mikrofonu, na czubki drzew na skraju polany, gdzie dostrzegł gniazdo sokoła. A potem spojrzał znów tam, na krzaki, znów zobaczył je, na miejscu, nieruchome, jak na zdjęciu. I było tylko to „Nie!” Odmowa podążenia za biegiem czasu przez skrzyżowanie. Koniec przyszłości. Chwila oddzielona od chwili, czas oddalający się bez jego obecności. Żadnej myśli, za wyjątkiem tego „Nie!” „Przykro mi — powiedział ktoś. — Nie możemy ich dotykać, nie możemy nic ruszać, dopóki nie przyjadą...” Czekanie. Bez zastanawiania się na co i jak długo. Znów tylko patrzenie. Od czasu do czasu, na scenę w krzakach, taką samą za każdym razem. Bobby Andes i drugi policjant przechadzali się po polanie, tam i z powrotem, ze wzrokiem wbitym w ziemię, grzebiąc delikatnie w trawie. On nie pamiętał potem, czy także tego nie robił. Samochody nadjechały szybko, jakby w ogóle nie było żadnego czekania, błyszcząc światłami po lesie w środku dnia. Wyskakiwali z nich jacyś ludzie, mierzyli, robili zdjęcia. Ustawiali się w linii, plecami do niego, zasłaniając mu widok. Szczebiotali jak wró-
59
ble, a on myślał: „One są moje, moja Laura, moja Helen”. Widział, jak uwijali się niezręcznie z szarym brezentem i kiedy odsłonili polanę, ani ubrań, ani ciał już tam nie było. Zobaczył kokon wynoszony na noszach spomiędzy połamanych krzaków. A potem drugi. Zastanawiał się, która była która, gdy tak leżały obok siebie. Myślał, że wie, lecz potem uświadomił sobie, że nie i w żaden inny sposób niż zapytanie kogoś, kto mógł w ogóle tego nie rozumieć, dowiedzieć się nie mógł. Myśląc, że powinien wiedzieć, przecież to jego Laura i jego Helen, spowodował, że coś uwolniło się w jego gardle i wyciekło po policzkach, jak dziecku. — Proszę ze mną, zabiorę pana — odezwał się młody policjant. — Dokąd? Szukał Bobby Andesa, kierowcy, kogoś, kogo już znał. — Zabiorę pana do motelu. — Co ja tam będę robił? Bobby Andes czytał coś z notesu i nagrywał na taśmę. Zauważył Tony’ego Hastingsa i powiedział do niego: — Może pan pojechać z Georgem. Dziś po południu porozmawiamy. Tony Hastings zbierał świat do kupy. — Czy mój wóz będzie nadawał się do użytku? — zapytał. — Jutro. Najpierw chcę do niego zajrzeć. — A czy mogę dostać moją walizkę? — George panu dostarczy. — Bobby Andes zwrócił się do George’a: — Powiedz Maxowi, że on potrzebuje swych dóbr doczesnych. *** Ten, którego Bobby Andes nazwał Georgem, odwiózł go. Długa podróż, znów tą straszliwą leśną drogą, która była jak szrama na jego umyśle, a potem szybko polnymi drogami do motelu naprzeciw posterunku policji. Później Tony Hastings George’a pamiętał jakby przez mgłę, jak blondwłosego piłkarza z ogólniaka, w mundurze. Nie rozmawiali. Tony Hastings gapił się na niezmienny las, raz w jedną, raz w drugą stronę — tło dla jego skłębionej myśli. I potem przypomniał sobie jej obraz na wielkich pniach, połamanych gałęziach, występach skalnych, z głosami policjantów w radiu. Słowo „Nie!”, to była ta myśl. Nie wiedział nic poza tym, że to, co się stało, było najgorszym i że świat się skończył. Nie był pewien, czy czuje cokolwiek. Zmęczenie może, ospałość. Zastanawiał się, co powinien zrobić. Odgadł, że nie byłoby sensu jechać do Maine. Oczywiście, że nie! Nad czym on się w ogóle zastanawia?! Co zrobiłby z sierpniem i całą resztą lata? Co zrobiłby z samochodem? A co będzie, kiedy policjant zostawi go w motelu? Zastanawiał się, czy emocje wymagają od niego opuszczenia lunchu, ale był głodny, czymkolwiek by jego emocje nie były. Zastanawiał się, gdzie mógłby zjeść
60
lunch i co to będzie. Zastanawiał się, co robić przez całe popołudnie i oczekiwał niecierpliwie rozmowy z Bobby Andesem, która czymś tam będzie. A potem kolacja, żeby pomyśleć. A po niej wieczór. Wiedział, że jego strata była bardzo ciężka, nawet jeśli jej wagi nie odczuwał. Powinien komuś o tym powiedzieć. Oczywiście, powinien tak zrobić, to był jego przywilej jako osieroconego. Osierocony... Myślał o swoich przyjaciołach i zastanawiał się, komu powiedzieć, którzy zebraliby się wokół niego w godzinie potrzeby. Nikt taki nie przychodził mu do głowy, mimo że ktoś powinien zostać powiadomiony. Kto? Może jego siostra i brat. Oczywiście, jego siostra i brat! Cieszył się, że przypomniał sobie o siostrze. Brata nie był tak pewien. Ale kiedy pomyślał o tym, co jej powie, nie chciał mieć do czynienia z jej szokiem, nie chciał tego słuchać. Myślenie o żalu przypomniało mu kokony, która była która, i wspomnienie to uwolniło jego łzy po raz drugi. — Czy będzie możliwe, żeby ktoś zadzwonił do mojej siostry i jej powiedział, dał jej mój numer, żeby oddzwoniła? — zapytał głośno. Wyraz twarzy George’a pokazywał, że nie rozumie on, dlaczego Tony nie może zadzwonić sam do swojej siostry, jeżeli chce z nią mówić. Lecz to tylko twarz, bo odpowiedział od razu: — Jasne. Wziął numer, który Tony zanotował na kartce. Tony zaczął rozmyślać, czy nie popełnił błędu. Możliwe, że będąc tak rozbitym i spodziewając się najgorszego, nie zadbał dostatecznie o ich identyfikację, zbyt szybko wyciągnął wniosek. Uświadomił sobie, że spojrzał tylko raz. I na tyle długo, żeby zobaczyć tylko to, co spodziewał się zobaczyć. Możliwość pomyłki wytrysnęła jak fontanna. „Spróbuj z Georgem...” — Obawiam się, że nie jestem pewien mojej identyfikacji... George myślał przez chwilę. — Tak? — rzucił w końcu. Był jakby podenerwowany. Tony czuł się niezręcznie. — I tak będzie pan musiał spojrzeć w kostnicy jeszcze raz — orzekł George. A gdy byli już przy motelu zapytał jeszcze: — Chce pan odłożyć ten telefon do siostry? — Po co? — Dopóki nie będzie pan pewien. Chociaż wiedział, że nadzieja jest płonna, najmniejsza możliwość błędu, przekazania siostrze nieprawdziwych wieści, które później musiałby odwoływać, sparaliżowała go. Nie wiedział, co powiedzieć. Policjant czekał. — Nie, nie... Tak... Nie... — Co zatem? Czekał, aż w końcu uległ: — Proszę ją powiadomić.
61
— Jest pan pewien? — Tak. *** Po południu zasnął w ubraniu na motelowym łóżku. Później mężczyzna z posterunku zabrał go do kostnicy, żeby zidentyfikował ponownie ciała. Ciała. Były w zimnym pomieszczeniu z białymi kafelkami na ścianach. Każda na osobnym stole. Mężczyzna pociągnął prześcieradło i odsłonił głowę. Były albo zielonoszarymi woskowymi popiersiami, albo jego drogimi: Laurą ukazaną ze złym, ironicznym uśmiechem i Helen, z miną, która mogłaby być wesoła, ale nie była. Nie miał wątpliwości. Zabrali go na posterunek, gdzie czekał już Bobby Andes. — Są nowe wieści — oznajmił Andes. — Raport z Topping. Ktoś inny był nękany na międzystanowej nocą, tak jak pan. Ci sami, zapewne. Mamy numery, ale niestety... — Tony spojrzał na niego. — Zostały skradzione z potrąconego auta. Nagle Tony Hastings zdał sobie sprawę, że Bobby Andes chciał złapać tych trzech facetów. Dla niego też byłoby to logicznym następstwem. — Jeśli nie ma pan nic przeciwko, chcielibyśmy mieć pańskie odciski palców... — rzucił niespodziewanie Andes. — Moje? — Bez obrazy. Znaleźliśmy jakieś odciski na bagażniku pańskiego samochodu, który wystawał z wody... Był zadowolony z obrotu sprawy. Poprosił Tony’ego o opowiedzenie jego historii jeszcze raz. O nękaniu na autostradzie, zatrzymaniu się, o złapaniu gumy, oddzieleniu od rodziny, jeździe przez las, wyjściu z niego, o wszystkim. Bobby Andes współczuł mu, wciąż potrząsał głową, a jego współczucie coraz bardziej zmieniało się, w trakcie rozmowy, w złość. — Śmierdzące gnoje — skwitował. — Zasrane skurwysyny. — Rzucił ołówek i rozparł się na krześle. — Do diabła, to cała pańska rodzina! Nie do wyobrażenia, co?! Tony Hastings nie musiał sobie wyobrażać. Wdzięczny był Bobby Andesowi za współczucie, choć go to zaskakiwało i nie wiedział, co robić z tą złością. — Bestie — ciągnął swoje Bobby Andes. — Ja też miałem żonę i dziecko, ale rozwiodła się ze mną. Nieważne... — Wykonał dłońmi ruch, jakby chciał skręcić komuś kark. Jego twarz nabrzmiała. — Dorwiemy ich. Może pan na mnie liczyć. Jego ręce opadły. „Doceniam twoje zaangażowanie — pomyślał Tony — ale co to da?” Bobby Andes przybrał urzędową minę. — Chciałbym, żeby został pan tu do jutra do popołudnia — powiedział. — Mamy nakaz przeszukania baraku i zajrzymy do pańskiego wozu. Może być pan potrzebny... — Dobrze.
62
— Damy ogłoszenie w telewizji. Może złapiemy tego przygłuchego staruszka w pick-upie. — A co on mógłby zrobić? — Być świadkiem. Kto wie, co widział. Jeżeli nie będzie się bał. Dzisiaj da sobie pan radę? — Chyba tak. — A jak z jedzeniem? — W motelu zapewne. — Lubi pan włoskie żarcie? Proszę spróbować u Julio. — Dzięki. — A, jeszcze jedno. Hawk chce wiedzieć, co ma załatwić. Wywóz, pogrzeb, wie pan... „Wie pan...” Tony Hastings nie wiedział. Pogrzeb. — Muszę się tym zająć? — Powoli, nie ma pośpiechu. — Nie znam żadnych ludzi od pogrzebów. — Mógłby pan załatwić to tutaj, a potem je przewieźć. Mogę kogoś polecić... Przewieźć je. Pojechał taksówką do Julio, gdzie zjadł w samotności włoską kolację, poprzedzoną drinkiem. Drink przypomniał mu samotność, a kolacja była dobra, co pogorszyło jeszcze sprawę. Kupił jakieś magazyny, by jakoś przebyć ten wieczór, i wrócił do motelu. Zadzwoniła Paula, jego siostra. Była zdenerwowana. — Och, Tony, to okropne... Kiedy usłyszał, jak mówi „to okropne”, jakieś stare przyzwyczajenie chciało, by odparł: „Nie, nie jest tak źle...” Powstrzymał się jednak i nie powiedział nic. Zaprosiła go, chciała, żeby zaraz przyjechał i został w Cape. Powiedział, że najpierw musi załatwić parę spraw. Sprawy... Przyrzekła, że przyjedzie na pogrzeb. Potem musi wrócić z nią do Cape. Pogrzeb... Podziękował jej. Spytała, jak zamierza wrócić do domu. Powiedział, że przyjedzie tak szybko, jak tylko dostanie wóz z powrotem. Pogrzeb... — Chcesz prowadzić w takim stanie? Myślisz, że to bezpieczne? Zastanawiał się nad tym. — Czuję się dobrze. Nie musisz się o mnie martwić. Nie chciała, żeby prowadził sam przez całą drogę. Miała pomysł. Przyśle Mertona, przyśle go jutro, żeby dotrzymał mu towarzystwa w drodze powrotnej. Zrobiłaby to sama, gdyby nie to wszystko... Nie, nie chciał Mertona. Nie chciał nikogo. Czuł się dobrze, mógł prowadzić sam. Ona nie musi się martwić. — Cóż, jeśli jesteś pewien... — powiedziała.
63
Ustalili, że zobaczą się na pogrzebie. Przyleci, zabierze go i wrócą razem do Cape. Pogrzeb... Obiecała zadzwonić do jego brata, Alexa, do Chicago, a także do kogoś w Cincinnati, żeby powiadomić kogo trzeba. — Tak więc zobaczymy się w czwartek — powiedziała na koniec. Powiadomić kogo trzeba... Resztę wieczoru spędził w motelu, czytając magazyny, a kiedy przyszła pora spać, spał. Tony Hastings odebrał wóz na posterunku następnego popołudnia Był wysuszony i czysty. Pełen wspomnień, ale mniejsza o to. Bobby Andes miał nowe wieści. — Znamy już przyczynę śmierci. Tony usiadł. Czekał. Andes nie patrzył na niego. — Pańska żona miała pękniętą czaszkę. Okazuje się, że została uderzona młotkiem albo kijem baseballowym. Raz albo dwa razy. Córka przeszła więcej. Została uduszona... — Czekał, aż Tony przemyśli to sobie, bo miał jeszcze więcej do powiedzenia. — Miała także złamaną rękę... — To znaczy, że była walka? — Na to wygląda. — Obserwował Tony’ego. — Coś jeszcze... — zawiesił głos. A Tony czekał. — Zostały zgwałcone. Zabrzmiało to najgorzej ze wszystkich nowin, choć Tony nie był zaskoczony. A może i właściwie był. Bobby Andes jakby się rozchmurzył po tym wyznaniu: — Coś panu powiem. Wygląda na to, że to pan miał rację z tym barakiem. — Nie rozumiem... — Ci kolesie zabrali tam obie, tak jak pan sugerował. — Skąd to wiadomo? Młotkiem albo kijem baseballowym. — Znaleźliśmy odciski palców pańskiej żony na pręcie łóżka. To miały być dobre wieści. — O mój Boże. A co z Helen? — Jej nie, tylko pana żony. — Tak. Czyj to barak? Zgwałcone. — A ten... — Bobby Andes znał swój fach. — On jest czysty. Mieszka w Poleville. Używa tego domku w sezonie polowań. Włamano się tam. Ktoś w nim pomieszkiwał. Wiadomości były ciemne i zimne. Laura i Helen w baraku. — A niech to — mruknął Tony. Walczyły. — Prawda, mamy jeszcze inne odciski. — Skąd?
64
— Z baraku. I coś jeszcze: odciski na samochodzie nie należą do pana. — To dobrze — powiedział Tony Hastings. Dobrze? Dlaczego to powiedział? — Porównaliście te odciski z tymi z baraku? — Tony Hastings w roli detektywa. Co by to dało? — Za wcześnie. Trzeba na to trochę czasu. Będziemy musieli porównać odciski z baraku z odciskami właściciela; sprawdzić, czy da się coś wyodrębnić. Ale jestem pełen nadziei, właściciel nie bywał tam od zeszłej jesieni. Wygląda to obiecująco. — Chyba tak. — Tony był grzeczny, ale niechętnie przyznawał, że cokolwiek było obiecujące. Za późno na to. — Posłaliśmy je do sprawdzenia. Dam panu znać. Bobby Andes był zadowolony z obrotu spraw. Ale dla Tony’ego Hastingsa to wszystko było za późno. I było tak na długo przed tym, jak uświadomił sobie, że on sam mógł potrzebować oczyszczenia się w oczach policji przez te odciski nieznajomych na jego samochodzie.
DWANAŚCIE Ciemne, Edwardzie, i ciężkie. Wraz z tym ostatnim akapitem, który mógł powalić całą książkę. Nie ma wątpliwości, dla Edwarda nastał czas ryzyka — rozdroże, dokąd pójść. Ścigać złoczyńców i zostać zwyczajnym kryminałem, czy gonić za duszą Tony’ego i stać się czymś innym. Susan podoba się problem tego rozdziału: co zrobić z resztą dnia, kiedy dostało się złe wieści. Co ona by zrobiła, gdyby straciła Dorothy, Henry’ego i Rosie? To takie tabu, o którym nie ośmiela się nawet myśleć. Waży się tylko wyobrazić sobie Tony’ego. Zatem niech ją drzwi ścisną, jeśli wie... Przewiduje możliwy sprzeciw, jaki może wysunąć później (teraz jeszcze nie) przeciw gwałceniu tych kobiet przed ich zabiciem. Zbrodnie na kobietach, to cliché, którego nienawidzi. To zależy, czego się od niej spodziewasz, jeśli nie poprosisz jej, żeby bawiła się twoim sadyzmem, który dla niej byłby tylko masochizmem... Zawsze wiedziała, że Edward lubił przemoc, mimo iż o tym nie mówił. Przemoc swobody ruchów, jego przemyślanej delikatności, jego sekretnie złego pacyfizmu. Przypomina sobie, jak dała mu radę na temat pisania. Jakże śmiałe się to teraz zdaje. Powiedziała: musisz przestać pisać o sobie, nikogo nie obchodzi, jakie są twoje uczucia. A on odparł, że nikt nigdy nie pisze o niczym poza sobą. Dodała wtedy: musisz znać literaturę, musisz pisać z literaturą i światem w głowie. Przez lata obawiała się, czy czegoś w nim nie zabiła i miała nadzieję, że to jego zajęcie się ubezpieczeniami oznacza, iż on nie ma jej tego za złe. Ale ta książka odpowiada na to jakby inaczej. Teraz Susan zastanawia się, ile pogardy i ironii kryje się za takim wyborem tematu i ma nadzieję, że on jest szczery.
65
Nie wiadomo skąd, zjawia się inne wspomnienie: chłopak i dziewczyna, jak brat i siostra, dawno temu, w łodzi na brzegu, podczas gdy powyżej, w domu na skałach... Nie pamięta. On coś tu mąci. Łazienka wolna, jak jej mówią. A woda pewnie na całej posadzce... Dzisiaj jeszcze jeden rozdział.
ZWIERZĘTA NOCY 11 Tony Hastings, człowiek cywilizowany, został wychowany przez delikatnych ludzi, intelektualistów i uczonych, z manierami i miłych — ojca dziekana college’u, matkę poetkę. Dorastał w domu z cegły wraz z bratem, siostrą i zwierzakami. Dokarmiali ptaki, a na lato jeździli do Cape. Nauczył się nienawidzić uprzedzeń i okrucieństwa. Jako młody człowiek był kurtuazyjny i delikatny wobec kobiet. Ożenił się z miłości, został profesorem, kupił dom, miał córkę, zarobił na własny letni domek w Maine. Czytał książki, słuchał muzyki, grał na pianinie. Na ścianach jego domu, otoczonego trawnikiem, gdzie rósł dąb, wisiały obrazy jego żony. Pisał pamiętnik. Czasem podejrzewał, że bycie cywilizowanym kryje wielką słabość, ale odkąd nie mógł znaleźć na to remedium, trzymał się tego i był dumny. Zanim to wszystko się wydarzyło, najbardziej obawiał się, że cywilizacja załamie się i porzuci go na rumowisku. Nuklearna wojna, albo anarchia, terroryzm. Okropne byłoby to dla ludzkości, gdyby cały wysiłek wieków został zniszczony. Jego wieczorne czytanie dostarczało innych katastrof: dwutlenek węgla zamieniający wszystko w tropik i pustynię, słońce pokrywające nas bąblami przez znikający ozon, i zawsze najbliższa możliwość złapania się w maszynerię — jak chociażby wtedy, gdy dwa samochody zderzają się na autostradzie. Teraz myślał: „Widziałem to. Wiem, co tam jest, za murami Troi.” W szoku po stracie, Tony Hastings wiedział, jak ważne jest pozostanie cywilizowanym. Bomba poza gałkami jego oczu mogłaby wybuchnąć, gdyby nie był ostrożny. Trzeba ją rozbroić przez delikatne zwyczajowe działania. Ważne jest, by pamiętać, kim się jest — Tonym Hastingsem, profesorem, obywatelem, synem, ojcem. Idąc drogą w ciemności recytował swoje imię. Organizował słowa, układał myśli. Golił się uważnie wokół wąsów, przygotowując się na to, co jeszcze będzie czuć. Czytał w motelu magazyny, ponieważ ważne było podtrzymywanie aktywności umysłu. Opierał się łzom, bo kontrola nad własną twarzą też miała swoją wagę. Nie chciał, żeby Merton odwoził go do domu, bo to także było ważne. Ważne było rozpoznawać wagę rzeczy, bo teraz już wiedział, że wszystko ważne jest ważne, nic nie było ważniejsze niż ważność.
66
Tego rana, nim jego wóz był gotowy, zadzwonił do domu pogrzebowego Frazer & Stover, poleconego przez Bobby’ego Andesa. — Tu mówi Tony Hastings — powiedział. — Nie wiem, czy policja poinformowała was o mnie... Mężczyzna nie był poinformowany. Miał głos piosenkarza, miły i nie zdziwiony: — Rozumiem, że nie chce pan kremacji? — upewniał się. — Nie pomyślałem o tym. — Nieprawda. Tony przypomniał sobie, jak rok czy dwa lata temu Laura powiedziała: „Przypuszczam, że jak odejdziemy, to wszystkich nas skremują”, a Helen zaprotestowała: „Nie kremujcie mnie, na litość boską!” A Laura na to: „Moja córka boi się kremacji”. — Rozumiem — odezwał się mężczyzna. — Przygotujemy ciała i wyślemy je do Cincinnati, żeby tam odbyła się ceremonia. Gdzie mamy je posłać? Tony nie miał pojęcia. Nie wiedział także, gdzie wyprawić pogrzeb. Nie chodzili do kościoła i nie wiedział, co teraz powinien zrobić. — Proszę się nie obawiać — powiedział mężczyzna. — Załatwimy wszystko raz dwa. Będzie dobrze. Po firmie Frazer & Stover Tony Hastings zadzwonił do Jacka Harrimana, który spisywał ostatnią wolę Laury. Była identyczna jak jego, każde zostawiało wszystko drugiemu. Nie było w tym nic ciekawego dla prawnika — suknie, buty, garnki i sztućce, farby, płótna, sztaluga. Przebolał wyrazy współczucia ze strony Harrimana. — Chcę tylko wiedzieć, co zrobić. Nie wiem, czy musimy opieczętować dom... Wszystko w jego walizce było wilgotne, porozkładał więc ubrania na drugim, wolnym łóżku w jego pokoju, żeby przeschły. Następnego ranka zjadł wczesne śniadanie i zapłacił rachunek. Poczuł się dziwnie, że wyjeżdża, nikomu nic nie mówiąc, więc zadzwonił na posterunek policji i pożegnał się z Bobby Andesem. Samochód działał bez zarzutu, a on nie zapomniał, jak się prowadzi. Pojechał ku międzystanowej, mając świadomość, że w samochodzie jest sam. I tylko przemoczone worki z rzeczami Laury i Helen, niczym ciała, tkwiły w bagażniku. Męczył się, że zostawiał je za sobą, opuszczał. Ale nic to, podążą przecież za nim, samolotem, ciężarówką, bez różnicy. Zapowiadał się ciepły dzień. Niebo białe. Zadrzewione szczyty i pola w dolinach jakoś osłabione, bezcielesne, szare i zamglone. Jechał szybko, ale uważnie. Powiedział do siebie: „Jestem w niezwyczajnym stresie. Dlatego muszę uważać na swoją uwagę i jechać ostrożnie”. Jechał ostrożnie. Tamta zła międzystanowa odzyskała swą niewinność. Teraz był to szeroki pas, zajęty ciężarówkami i innymi autami, próbującymi go wymijać. Nie próbował znaleźć tego miejsca po drugiej stronie, gdzie zostali zatrzymani, i wkrótce i ono zostało z tyłu. Patrzył na kierowców innych aut. Rodziny, pary, samotni, handlarze. „Nie mam urazu do prowadzenia na autostradzie — pomyślał. — To, co mi się przytrafiło, to był wyją-
67
tek, jeden na milion. Większość z tych kierowców to zwyczajni ludzie. Gdybym musiał teraz zatrzymać się i czekać na pomoc, byłbym całkiem bezpieczny. Nie boję się mijających mnie wozów, bo wiem, że one tylko jadą szybciej ode mnie, tak jak ja jadę szybciej od innych...” Pracował nad tym, by uwagi jego skłębionego umysłu nie przeszkadzały jego koncentracji. Samotnie mijał te miejsca, przez które przejeżdżali razem trzy dni temu. Zjechał z zalesionych gór w farmerski kraj Ohio. Niebo wciąż było białe, a dalekie pola rozmazane w gęstym powietrzu. Przystawał regularnie na kawę, posiłek, po paliwo, dbając o to, by nie zatrzymywać się w miejscach, w których zatrzymywali się uprzednio. Jego umysł był zajęty. Na tle słupów wysokiego napięcia, maszerujących przez pola, aż po mglisty horyzont, odmalował mu się tamten zakręt drogi, noc, brodacz imieniem Lou, jego wóz, Lou każący mu jechać dalej (to nie twój, twój jest czterodrzwiowy), i wiedział po odcisku palca Laury na pręcie łóżka, że ona i Helen były tam wtedy — w baraku wśród drzew, z bladym światełkiem w oknie, w obecności dwóch mężczyzn o imionach Ray i Turk. Znów przez to przechodził, nieświadomie mijając ciężarówki, przekraczając ograniczenie prędkości. Musiały tam trafić. Stały pewnie przy drzwiach, kiedy Ray pochwycił Laurę za ramię, a Helen rozglądała się za drogą ucieczki, i Laura powiedziała: „Puśćcie nas, nie możecie nam tego zrobić”. W tej chwili prawdopodobnie usłyszały przejeżdżający samochód. Przypływ nadziei, która zamarła, kiedy ten się oddalił. A w oknie przybrudzona, zmięta zasłonka w różyczki i listki, umieszczona tam przez żonę myśliwego, ukryła scenę przed nocą... Zastanawiał się, co nimi owładnęło. Czy to Ray z nożem na gardle Helen zmuszał jej matkę, by się rozebrała, czy też wykręcał jej rękę, póki nie pękła, i Laura uległa. A może był pistolet, choć Tony żadnego nie widział. Zostały zgwałcone, powiedział Bobby Andes. Tony wyobrażał sobie łóżko, tuż pod kwiecistą zasłonką, pręt, na którym zacisnęły się palce Laury. Unosiła się w górę z całych sił, przeciw temu, kto pchał ją na dół. Krzyczała, walczyła. Gwałciciele, ich szpony wbijały się w miękkie ramiona jego żony, jego córki, brali je siłą na gołym materacu o skrzypiących sprężynach, wtłaczając nienawiść w ciepłą miłość, jaką znał Tony, i nieznaną przyszłość jego córki. Jadąc w płomieniach gorącego popołudniowego słońca nie chciał wiedzieć, jak umarły. Lepiej będzie zostawić to nieodkrytym, jak inne białe plamy w historii świata. Lecz wiedział swoje. To nie były anonimowe ofiary świata, ale Laura i Helen. Pęknięcie czaszki, uduszenie. Niemożliwe nie podsumować tego — Ray i Turk (i Lou pewnie też — wróciwszy do baraku, gdy zostawił go w lesie) walący młotkiem, przyciskający małe, walczące ciało do ściany i „Kurwa, mówiłem ci, żebyś się zamknęła!” Do domu dotarł wczesnym wieczorem. Uspokoił się, kiedy go zobaczył, stojącego tak nieruchomo, jak na obrazie. Dąb na trawniku z przodu, podjazd z krzakami bzu z jednej strony, a za nimi dom pana Husserla. Spiął się na nowo, kiedy otworzył drzwi,
68
wszedł i zastał pustkę. Kuchnia posprzątana, tak jak ją zostawili, w półmroku pokoju gościnnego na ścianach dwa obrazy Laury. „Wiedziałeś, że będzie ciężko — pomyślał — i to jedyne, czego mogłeś się spodziewać.” Przyniósł przemoczone walizki i torby. Zaniósł je do pokoju Helen i rzucił tam na podłogę. Włączył światło. Wtedy zadzwonił telefon. — Jesteś w domu? — Tak... — Widziałem w gazecie. — Tak? A kto mówi? — Dotarłeś cały i zdrów? — Tak. Kto mówi? Połączenie przerwano. Zajrzał do lodówki. Przydałoby się mleko, sok i chleb na śniadanie. Nie chciał już dzisiaj wychodzić, nie chciał się z nikim widzieć. Do diabła z tym. Znów zadzwonił telefon. Lisa McGregor z „Tribune”, prosiła o wywiad. Zaciągnął rolety. Usiadł w gościnnym naprzeciwko pustego fotela Laury, nie wiedząc co robić. Poszedł na górę i wrzucił swoje ubrania, wciąż wilgotne, do worka na pranie. Rozebrał się, poszedł do łazienki, a potem w ciemności odnalazł drogę do łóżka. Wydawało mu się, że jest na wąskiej ścieżce — że gdzie nie pójdzie, wszędzie będzie go otaczać ta namacalna nieobecność. Następny dzień miał być rozmyślnie zajęty. Poszedł do kafejki „U Jake’a” na śniadanie, mając nadzieję, że nikt go nie pozna. Zadzwonił do Billa Furmana i rozmawiał długo, co sprawiło, że poczuł się bardziej cywilizowany. Pozwolił Billowi wziąć odpowiedzialność za zorganizowanie pogrzebu i podanie tego do wiadomości. Kiedy mówił, zauważył przed domem kolorowego vana, parkującego w cieniu dębu. Był z lokalnej stacji telewizji. Schludna, młoda kobieta w męskiej marynarce weszła na chodnik, a za nią dwóch mężczyzn ze sprzętem. Prosiła o wypowiedź. — Czy jest pan za karą śmierci? — spytała. — Nie chcę odpowiadać na to pytanie akurat teraz — odparł. Później pojechał do Lot Hill. Pan Camel pokazał mu kawałek gruntu otwierający się na płotek i rząd kwater. Zatrzymał się u kamieniarza. Marmur, granit. Z obojętną miną podliczył koszty. Znowu w domu. Zamiótł schody i upchał swoje ubrania w pralce. Czyste prześcieradła i ręczniki dla brata w pokoju gościnnym, a dla siostry w pokoju Helen. „To oznaka cywilizacji. Robię rzeczy, których nie robiłem nigdy przedtem, to dobrze...” Na lotnisku powitał Paulę, która objęła go i rozpłakała się. Zostali, żeby zaczekać na samolot Alexa. Tego wieczoru, w domu, byli pojednaną trójką dzieci swoich rodziców, choć rozdzieleni przez dorosłe życie, tak długo czuli się obco. Spokój, krzątanie się po domu, rozmowa w kuchni — to miało znaczenie. Przyszłość była jak nowo narodzona dzika bestia, którą oswajali ich rozmową. Jak Tony będzie teraz żyć, czy powinien
69
zatrzymać dom, na ile będzie, potrafił o siebie zadbać? Paula porobiła plany, zadbała o drobiazgi, rozmawiała z panią Fleischer. Były drinki, a potem kolacja zrobiona przez Paulę, wiele wspomnień, nostalgii. Uzgodnili, że po wizycie Tony’ego u Pauli w Cape, ona wróci we wrześniu, by pomóc mu zająć się rzeczami. On pojedzie do Alexa do Chicago na Święto Dziękczynienia, a znów do Pauli na Boże Narodzenie. Zasiadł między Paulą a Alexem w pierwszym rzędzie w unickim kościele. Promienie słońca wpadały przez okna. Jak do jeziora, w którym tonęły gwałtowne wspomnienia, ustawały gwałtowne ruchy. Słońce. Muzyka i przyciszone głosy. Z przodu, dwa podłużne kształty, jeden przy drugim, przykryte białą materią. Tony Hastings ledwo był świadom, że kościół był pełen ludzi, ludzi wyciągających szyje, żeby go zobaczyć. Kolegów. Przyjaciół Laury, nie był pewien których. Licealistów, przyjaciół Helen. Po wszystkim uściski dłoni. Ludzie, których znał i których nie znał, płakali, obejmowali go. Ta fala przeszła i przez niego, i także się rozpłakał. Następnego ranka on i Paula zamknęli dom i odlecieli do Cape. Po starcie samolot przeleciał nad miastem. Powietrze było czyste, ulice i domy świeże, jakby odmienione. Sądził, że widzi ten mały zielony skrawek na Lot Hill, ale teraz wznosił się, oddalał od nich, i może to nie było Lot Hill... Ziemia zmieniała się i nie był w stanie powiedzieć czy było, czy nie było. A potem tylko chmury w kolorze bawełny i cały świat jako morze. Ray powiedział do Lou: Ty pierdolony skurwysynu, pozwoliłeś mu uciec, teraz wszystko wypapla, a Lou odpowiedział: Skąd, do diabła, miałem wiedzieć, a Ray na to: Gościu, twoja żona chce cię widzieć, a Paula na to: — Spędzimy przyjemnie czas na plaży, no nie? Ekonomia pisarza, używanie tego, o czym wiesz: Tony mieszka w Cincinnati, jak Edward. Susan ma dziwne wrażenie, że wie coś, czego wiedzieć nie powinna. Nie szkodzi. Na dzisiaj starczy, Edwardzie, stary kumplu. Co powie? Tak, książka złapała ją, musi to przyznać. Długie, powolne zagłębianie się w noc zła i Tony próbujący spiąć się przez bycie cywilizowanym. Uwaga, że bycie cywilizowanym skrywa wielką słabość. Przy tym napięciu czy ironii, naprężonej zimnej powierzchni, Susan nie potrafi powiedzieć, czy odbija ona smutek, jaki wytwarza jej wyobraźnia, czy też emituje swój własny. Ta ironia każe jej myśleć o Edwardzie, który miesza się w ten smutek, bo ironia Edwarda zawsze sprawiała, że czuła się niezręcznie. Wkłada kartki do pudełka i nawet to wydaje się być gwałtem, spuszczaniem trumien do pieczary. Obrazy z książki wpraszają się do domu. Strach i żal. Strach jest lustrem dla strachu, z którym zaczęła. Potem bała się wejść w świat powieści, żeby nie zapomnieć o rzeczywistości. Teraz, odkładając te kartki, obawia się, że nie będzie w stanie do nich powrócić. Książka oplątuje jej fotel jak sieć. Musi się przebić, żeby się wydostać. Kiedy powróci, sieci już nie będzie.
70
Zostawiła powieść, pokój. Teraz kuchnia, lodówka, wejście na górę. Tony lokuje się na swoich stronach. Zdaje się, jakby to było dawno temu, wieki całe, ten nieokreślony strach, jaki czuła w związku z wyjazdem Arnolda, ale teraz jest jakby odległy, jak sam Arnold. To Edward zajmuje jej myśli. Odżywają rzeczy z dzieciństwa... Wtedy oboje siedzieliśmy na ganku, patrząc za rzekę na Palisades, a młodsze dzieciaki bawiły się w chowanego, rozmawialiśmy o sprawach wielkiej wagi, jak brat i siostra. A potem co? On poszedł do szkoły. Spotkali się parę lat później na studiach. Dlaczego? Byliście przez cały czas sympatiami z dzieciństwa — krzyczała jej matka, ignorancko. Co poszło nie tak? Jej matka zawsze o to pytała, nie proszona o zdanie. Czy to dlatego, że zjawił się Arnold, bo co mogło być innego? Ale musiało być coś niedobrego w Edwardzie, bo nikt nie może uwierzyć, że Susan Morrow tak po prostu wymieniłaby go na lepszy model. Co złego zrobił Edward? Oficjalnie zapisane tłumaczenie: Nigdy nie było w Edwardzie niczego złego, poza jedną rzeczą: jego osobowością. W końcu wszystkie stare krzywdy wywiało, ale jego osobowość została. Tylko najbliższa osoba mogła o tym wiedzieć, bo z zewnątrz był w porządku: odpowiedzialny, delikatny, można było na nim polegać. Wstydliwy. Skromny. Miły. Musisz żyć z nim dzień i noc. Wtedy dowiesz się, jak plącze się w twoich włosach. Edward był perfekcjonistą. Był pedantyczny. Grymaśny i gustowny. Zaciskał wargi. Tupał nogą. Do dzielnicowego powiedział kiedyś: Co panu nie styka, oficerze? Nie chciał oglądać telewizji późnym wieczorem. Kiedy mieli po piętnaście lat, wielki dom na brzegu, w Maine, nudzili się, pływali łodzią donikąd, a on prosił ją, żeby nie wkładała ręki do wody. Nikt nie wiosłował, a on wciąż prosił. Był taki od początku, pewnie taki się urodził. Czyż nie tak, Stephanie? Szkoda, że o tym pomyślała. Nie chciała myśleć o zaciśniętych wargach Edwarda, podczas gdy usiłowała jakoś sprawiedliwie potraktować jego powieść.
PIERWSZA PRZERWA JEDEN
Każdego wieczoru przed zstąpieniem w otchłań swego umysłu, Susan Morrow powtarza rytuał. Spacer z psem, kici, kici, zamyka drzwi. Trójka dzieci bezpieczna, na schodach światło. Zęby, włosy, lampka nocna, czasem seks. Odwraca się od Arnolda, na prawy bok, poprawia poduszkę, czeka. Dzisiaj inaczej, bo bez Arnolda. Wolność, możliwość czegoś dzikiego. Gasi w sobie ten impuls, sprawia, że dzisiaj jest jak zawsze, tylko że zamiast odwrócenia się na prawy bok, plecami do Arnolda, rozkłada się na lewej stronie ciesząc się bezmężowym stanem w bezmężowej przestrzeni. Okropna myśl, dotycząca Arnolda w Nowym Jorku, przychodzi jej do głowy, ale gasi ją także. Potem, jak każdej nocy, czeka aż jej umysł zacznie dobijać się gdzieś pod podłogą. Kładzie głowę na poduszce i czeka. Biologiczne odgłosy rozpraszają ją, słyszy jak serce zmienia prędkość bicia. Oddech burzy spokój. Czasem ruchy w jelitach przygotowują kurs, by przeszkodzić jej w spaniu. Dzienna mowa rozpuszcza twardą powierzchnię jej mózgu jak fale podczas burzy. Czas uszczelnić łódź, spakować plany i argumenty. Załadowuje na noc „Zwierzęta Nocy”. Burza, na którą czeka, zaczyna się, kiedy słowa w jej głowie przemówią. Wchodzą po trapie, ludzie rozmawiający bez niej. Jej umysł jest tam w dole, przez cienkie ściany pokoi słyszy głosy. Ta chwila jest straszna, bo niebezpieczeństwo nieznane. Umysł faluje i wsysa ją, rozszerza się w świat; i choć okolica znajoma, to ona jest tu gościem. Każdej nocy odwiedza miejsca, które już widziała. Spotyka ludzi, zmienionych od ostatniej wizyty. Wstydzi się swojej wadliwej pamięci, wiedząc, iż to, czego nie może zapamiętać, jest ważniejsze niż to, co może. Straciła rozkazy w zalakowanej kopercie, więc błądzi, nagostopa, nogi sparaliżowane, traci kontakt z ziemią i płynie przez powietrze, albo wspina się na górę, żeby spotkać klasę, już w głowie, przez swą godzinę, albo widzi swojego drogiego zmarłego ojca i pyta, czy on nie ma nic przeciwko temu, że jest martwy,
72
albo pozwala jakiemuś cichemu studentowi usiąść na biurku i zbliżyć rękę do jej krocza, którego ten nigdy jednak nie dotknie. Przy tym wszystkim, ona próbuje unikać pokoju śmierci. Biały poranek napada na nią chwilą absolutnego oślepienia. Została wypędzona w pusty dzień. Kiedy rozpoznaje niebieskie zasłony w kwiaty i gałązki klonu z cienką linią śniegu, klapa w podłodze zatrzaskuje się. Nawet jeśli zatrzyma w sobie fragment snu, ten rozwieje się, chyba że uda jej się umieścić go w czasie i przekuć w słowa. Tyle, że czas i słowa zabijają go. Historia, która pozostaje, to nie sen. Sen jest nieuchwytny, bliski innym snom pod podłogą, składającym się na jeden wielki niezłamany sen życia, w który wejdzie, na przekór niepomnemu dniu, przy następnej wizycie, tam w dole. Tymczasem, w zimnym, pustym świetle ranka, Susan Morrow, snu pozbawiona, nie pamiętająca z początku swego imienia, stopniowo buduje nowy dzień. Czwartek. Ósma. Arnolda nie ma, konwencja w Nowym Jorku. Budzi to ją nagle, jak budzik. Przypomina sobie uspokajający telefon Arnolda zeszłego wieczoru, i to, co on naprawdę oznacza. A oznacza, że w Nowym Jorku Marilyn Linwood, sekretarka — albo ma z nim romans, albo nie — porządkuje notatki w jego hotelowym pokoju. Marilyn Linwood czeka, aż Susan się obudzi. To pedantyczna młoda kobieta, po trzydziestce, profesjonalistka, schludny tweedowy żakiet, okulary, włosy spięte z tyłu, zadbana buźka. Zakonspirowana, doskonała dziewczyna na telefon. Niektóre jej sekrety odkryły się na pikniku pracowniczym: żółte bikini, brązowe rozpuszczone włosy, blade uda, ciut za szczupłe. „A któż to? — zapytał doktor Gaspar. — Czyż to nie nasza panna Linwood?” Wszystko się zmieniło, odkąd Susan dała sobie spokój z zazdrością. Znów się budzi. Uwolniona przez postanowienie niemyślenia. Akceptuje nieznane jako spokój: nie musi wiedzieć, żeby akceptować. Dla dobra małżeństwa, stabilnego i spokojnego właśnie, po szesnastu latach zwątpienia. Powrót do dnia, wstawaj, Susan. Dzieci niech śpią, przerwa świąteczna. Co muszę dzisiaj zrobić? Musisz zrobić pranie. Jeffrey do weterynarza. Może odśnieżyć? Zobacz przez okno... Stojąc w koszuli i patrząc na śnieg (tylko cienka warstwa, sama zniknie), Susan Morrow zbiera się do kupy. Nowy dzień zaszywa ranę nocy, jakby jej świadome życie nigdy się nie rwało. Bierze prysznic, ubiera się, budzi dzieci, robi śniadanie, jedzie do Burridge po Rossie. Znosi pranie z całego tygodnia do pralki w piwnicy, ścieli łóżka, idzie do sklepu po margarynę, mięso na lunch i mleko. Lunch dla trojga dzieci i jej samej. Do biblioteki oddać książki, potem sprząta bawialnię, zanosi prezenty Rosie na górę, Henry’ego i Dorothy też, choć mieli zrobić to sami. Chwila przy pianinie. Bach. Z powrotem do piwnicy, zmiana prania. Szynka w piekarniku. Włącza zmywarkę, nakrywa do stołu. Jej dzienny umysł, ten, który nie wie nic o jej drugim umyśle, pełen jest tego, czego tam nie ma, ale wie gdzie wszystko jest: Rosie na górze z Carol, Dorothy na zewnątrz, Henry z Mike’em, Arnold w Nowym Jorku.
73
I Edward. Ręka z dalekiej przeszłości, chwytająca ją za myśli. Cały dzień wciąż zastanawia się: „Czemu myślę o Edwardzie?” Jej pamięć odbija się od drzemki jak sen, skacze jak ptak z drzewa na drzewo. Zbyt szybko przychodzi, odlatuje zbyt szybko. Zatrzymać ją. Musiałaby umieścić ją w czasie, tak jak robi ze snami. Tu też to zabija. Jej martwa pamięć o Edwardzie została zamknięta w księgach dawno temu, podczas gdy teraz nowy, żywy Edward szybuje wokół niej nieuchwytny.
DWA Kiedy Edward i Susan mieli po piętnaście lat, jego ojciec umarł na atak serca, więc jej rodzice wzięli go na rok. Jego prawdziwa matka była u czubków, a macocha, która właśnie rozwiodła się z ojcem, nie chciała mieć z synem nic wspólnego. Miał kuzynów w Ohio, którzy wzięli go później, ale jej rodzice zajęli się nim prędzej, żeby nie musiał porzucać szkoły w Hastings. Były negocjacje, dalekie rozmowy telefoniczne i kompensacje finansowe, ale ona zawsze uważała, że to najuczynniej ze strony jej rodziców. Nie było żadnego szczególnego powodu, żeby go zabierać. Byli sąsiadami. Ojciec Edwarda dojeżdżał do pracy do Nowego Jorku wraz z jej ojcem. Przychodził od czasu do czasu na obiad. Był łagodnym, zabawnym, uprzejmym człowiekiem, który pogrywał sobie z boku na skrzypcach. Mieszkali na Edgar’s Lane, ulicy z wygodnymi podmiejskimi domami pośród drzew. Dom Edwarda stał na szczycie zakręcającej kondygnacji schodów, biegnących w dół, gdzie ulica chowała się pod zwisającymi gałęziami. Ulica była historyczna. W czasach rewolucji odbyła się tu bitwa na Edgar’s Lane. Zanim umarł jego ojciec, nie znała go zbyt dobrze, a jeśli nawet, to nie pamiętała tego teraz. Do szkoły chodzili Akweduktem — równą, porośniętą trawą ścieżką na tyłach domów, oddzieloną od nich płotem i szeroką połacią trawnika. Akwedukt zachowywał swój poziom pomimo naturalnych nierówności terenu, a gdzie przechodził przez ulicę, idący ludzie musieli korzystać z drewnianych kładek pozostałych po starych końskich czasach. Jego ojciec zmarł pewnego słonecznego dnia w maju. Tamtego popołudnia Susan była na Akwedukcie z Marjorie Grabel. Trawa nie skoszona, ścieżka wilgotna, ale nie błotnista. Edward szedł sporo kroków przed nimi, ospale ciągnął worek z książkami, żuł źdźbło Akweduktowej trawy. Za nią, młodsza siostra Susan i brat, pozostający w tyle, unikający jej. Wtedy Edward był chudym dzieciakiem o żółtych włosach. Miał cienką szyję i oczy patrzące z ukosa, wyglądał jak ptak wodny na długich nogach. Był zbyt nieśmiały, żeby go lubić, choć Susan nie zdawała sobie sprawy z tego, że to nieśmiałość, i myślała, że to wrodzona dojrzałość, przy której ona była tylko dzieckiem. Szli po Edgar’s Lane, pod drzewami. Edward ruszył do góry schodami, do domu. Marjorie skręciła na rogu w lewo, a Susan poszła do siebie, Paul i Penny za nią, na dystans.
74
Kilka minut później stał u jej drzwi, z wysiłkiem poruszając ustami, próbując powiedzieć: „Zawołaj mamę”. Potem pobiegła za matką i Edwardem ulicą. Przebyli schody przy ogrodzie, drewniana sztukateria. Matka przystanęła, by złapać oddech, wtedy dogoniła ją Susan, spytała co się stało. Została na zewnątrz, a jej matka i Edward weszli do środka. Bała się, bo nigdy nie widziała trupa. Czekała na kamiennym parapecie przy drzwiach frontowych, obok korytko z bratkami, widok na ulicę. Po chwili przybywali jacyś ludzie, wchodzili do domu, mijając ją. Jakiś gruby mężczyzna wszedł, sapiąc na schodach i zapytał ją, czy to tutaj. Zjawiła się jej matka, kazała jej iść do domu. Nie zobaczyła już zakrytego ciała, wynoszonego na noszach, czego później jakby żałowała. Tamtego wieczoru Edward przyszedł do jej domu na kolację. Pamięta pytania. Znasz adres swojej macochy? Żadnych dziadków? Żadnych wujków, ani ciotek? Wiesz cokolwiek o finansach ojca? Ulokowali go w pokoju na ostatnim piętrze, skąd ponad dachami miał widok na dzielnicę Palisades za rzeką i samą rzekę, jej odcinek pomiędzy drzewami, gdzie czasami w lecie, jeśli miał szczęście, mógł spoglądać na przepływające łódki. Nikt nie śnił, że cokolwiek rozwinie się między Edwardem i Susan. Powiedział: „Dojdźmy do porozumienia. Ty nie chcesz, żebym tu był, i ja nie chcę, ale co możemy zrobić... Nie mówmy więc o tym. Ty trzymasz się z dała od mojego pokoju, a ja od twojego. Żeby potem nie było zamieszania. To, że jestem mężczyzną, a ty kobietą, nic nie znaczy, zgoda? Nie spodziewaj się, żebym chodził z tobą na randki, a ja nie będę liczył na nic od ciebie. Tak się po prostu złożyło, że mieszkamy w tym samym domu...” Mniej wspaniałomyślny niż jej rodzice. Nie chciała, żeby z nimi był, bo zabierało to rodzinie prywatność. Kiedy on jako pierwszy poczynił owe uwagi, cieszyła się, myśląc, że oczyści to atmosferę. Gdy potem je powtórzył, była poirytowana. Kiedy zaś zaczął powtarzać je na okrągło, poczuła się naprawdę zła, ale do tej pory była już zła na niego za wszystko, więc nie ufała swemu osądowi. Mieszkał z nimi przez rok. Kiedy wiosną nikt nie zaprosił jej na tańce, będąc grzecznym zabrał ją. Uczyli się razem i w szkole nieźle im szło. Pojechał z nimi latem do Maine. Były zatem i spokojne chwile, choć ledwo zauważalne. Wtedy nigdy nie wspominał, że stanie się pisarzem.
TRZY Po tamtym roku, Susan nie widziała się z Edwardem aż do Chicago, osiem lat później. Zaczynała wtedy studia. On już tam był, na prawie. Matka kazała jej odwiedzić go, ale ona nie chciała. Czuła się osamotniona i smutna na tym uniwersytecie, gdzie pojechała bez przyjaciół, nikogo nie znając. Zostawiła chłopaka o imieniu Jake, który obraził się, że wyjeżdża
75
i uznał, że nie będzie jej wiernym. Mieszkała w żeńskim akademiku, a zajęcia odbywały się w masywnym gotyckim budynku o grubych ścianach i wąskich oknach. Wchodziło się do niego przez arkadowy westybul, po którym hulał wiatr. Słuchała przesłania architektury w kamiennych korytarzach, szeptów profesorów zniżających głos, znosiła przezorne zachowania kumpli trzymających się na dystans. Rozumnie próbowała odróżnić coroczny smutek jesieni (szare budynki, opadłe liście) od jej własnego (Jake, dzieciństwo, Susan wolna), a oba razem od klasztornego, intelektualnego smutku, otoczona tym niebezpiecznym, drażliwym gettem. Gdzieś w tym zajętym monastyrze był Edward. Jej antagonizm zniknął w nostalgii, ale nie uczyniła nic, by się z nim spotkać. Zamiast tego on ją znalazł, przypadkowo. Szła właśnie 57 Ulicą do księgarni, kiedy usłyszała za sobą: „Susan, poczekaj!” Jakże dobrze wyglądał. Odmieniony, pewny siebie, wysoki i w ogóle wspaniały. Edward wyciągnął rękę. „Wiedziałem, że tu jesteś”. Dobrze ubrany, płaszcz i krawat, okulary. Chwycił ją za łokieć i zaciągnął do Steinwaya. „Chodź, napijemy się kawy”. Dwójka byłych dzieci spotyka się po okresie dzieciństwa. Ich główną troską jest udowodnienie, że już dłużej dziećmi nie są. To sprawia, że są wobec siebie przyjacielscy i uprzejmi, supergrzeczni. Pytania o matkę i ojca, brata i siostrę. Przechwałki, ale w dobrym tonie, wedle nowych doświadczeń plus wypróbowana propaganda na wytłumaczenie życiowych decyzji. Żadnych wspomnień o tym, jak paskudnie bywało. On studiował prawo, ona angielski. On mieszkał na stancji, ona w akademiku. Jego wdzięczność: „Nigdy nie przestałem doceniać życzliwości twoich rodziców”. Pokazał jej okolicę, spotkali się na lunchu w Commons, przetestowali wspólnie parę innych publicznych jadłodajni jak Ida Noyes, International House. Wskazał jej antykwariaty, zabrał ją do Instytutu Orientalnego i do Muzeum Nauki i Przemysłu. Nauczył ją jak się dostać do centrum na I.C. i wprowadził do Instytutu Sztuki i do Akwarium. Była zadziwiona jego zmianą. Albo to jakaś nowa powłoka, albo zrzucił z siebie starą. Sam zresztą powiedział: „Nie jestem już tym berbeciem co kiedyś”. Był wytworny, grzeczny, rycerski. Jednak przez to rycerstwo trochę staroświecki i tak uważny, że działało jej to na nerwy, to chodzenie zewnętrzną stroną chodnika, otwieranie drzwi, podsuwanie krzesła, cały ten stary szablon. Ale z drugiej strony myślała, że to cudowne. To wina tego wcześniejszego złego nastawienia. Tak bardzo odbiły się w jej pamięci jego stare maniery, że kiedy jego niegrzeczność została zastąpiona uprzejmością, uprzejmość ta wyglądała jak świetność. Najbardziej interesującą zmianą było jego nowe dziwienie się wszystkiemu. Ostry to kontrast z piętnastolatkiem, co wiedział wszystko i którego wybitnie nudziły wszystkie ciekawe rzeczy, jakie napotykali. Teraz on cały był ciekawością. Zdumiony był miastem, uniwersytetem, ruchem ulicznym, niebieskością jeziora, dymem znad fabryk, niebezpieczeństwami getta, mądrością i wiedzą profesorów, zawiłością prawa, pięknem literatury. Przez moment była tym zakłopotana, bo zdawało się to odwracać normalny
76
porządek, wedle którego niewinna ciekawość poprzedza potworne znudzenie. Nie ma wątpliwości, że jako piętnastolatek wolał ukrywać swoje dziwienie się, ponieważ miało to być bardziej dorosłe. Teraz, w wieku lat dwudziestu trzech roztropniej było być — jeśli to konieczne — bardziej zaskoczonym niż się było naprawdę. Ogólnie podobało jej się to, chociaż później miała tego dość, kiedy spostrzegła, jak jest w praktyce. Pomimo swojej przyjemnej zewnętrzności, w głębi cierpiał bardzo — jak wkrótce odkryła. Miał złamane serce. Był zaręczony z dziewczyną o imieniu Maria, która wystawiła go do wiatru i wyszła za kogoś innego. Wystawiony do wiatru — dobre staroświeckie wyrażenie. Nie wyglądał na mocno zranionego. Był pełen wigoru i z entuzjazmem patrzył w przyszłość. Ale zranienie było stanem ukrytym, który mogła z nim dzielić, bo dotarło do niej, że ona także ma złamane serce, przez Jake’a, który odpłacał się jej za wybór kariery programem podróży po świecie połączonej z zarywaniem babek. Ona i Edward mogli być zranieni razem. Mieli przez to o czym pogadać. Chroniło ich to przez sobą, jak brata i siostrę; nie ma potrzeby martwić się o serca, od kiedy ich były złamane. Czystość i platoniczność to były ułudy, które doprowadziły do tego, że Edward zaczął uwodzić Susan, albo ona jego. Bez znaczenia. Efektem ostatecznym był ślub, co koniecznym uczynił ich rozwód. Mieć złamane serce oznacza mieć historię do opowiedzenia i te historie zbliżyły ich do siebie, kiedy tak je powtarzali, wyolbrzymiając, Edward bardziej niż Susan, bo ona nie miała wiele do powiedzenia o Niedobrym Jake’u. On mówił, a ona słuchała, czasem pytając, radząc. Oboje wiedzieli dobrze, że ani historia, ani Maria nie liczą się tak bardzo, jak sam akt opowiadania i słuchania. I tak zeszło do zimy. Zrobiła mu kolację u siebie, jak siostra, i rozmawiali o jego ranach do trzeciej. Zaręczyny. Kapryśna dziewczyna, zbyt młoda, żeby się z kimś wiązać. Zgodził się ze wszystkim, co powiedziała Susan. Patrząc wstecz, z perspektywy teraźniejszości, Susan widzi, że złamane serce Edwarda było tylko aktualną, lokalną manifestacją jego normalnego stanu i że zawsze zachęcał ją do patrzenia na to w pewien sposób. Zawsze był i zawsze będzie subtelnie okaleczonym przez życie, próbującym dzielnie uczynić się silnym. O to, dlaczego miałby być bardziej pokrzywdzony przez los niż inni, potem nie pytała. Było wystarczająco dużo szczegółów, które sprawiały, że brzmiało to dobrze. Śmierć ojca. Utrata domu, nikt nie chciał się nim zaopiekować poza jej własną matką i ojcem. Porzucenie przez dziewczynę. To wszystko pasowało. Wskazała na pewną lukę w jego opowiadaniu — na kwestię seksu, od której uchylał się jako nieważnej dopóty, dopóki to uchylanie się ważną ją uczyniło. Zapytała go wprost: „Uprawiałeś z nią seks, Edwardzie?” Był zaszokowany tym pytaniem, ale wyszło na to, że nie uprawiał seksu z Marią, bo nie uprawiał go jeszcze z nikim. Dwudziestotrzyletni, kompetentny, ojcowski Edward, bez marynarki i krawata, przyznający się do tego dziwnego niedoświadczenia.
77
W zasadzie nie wydawało się to tak dziwne wtedy, jak dziwne byłoby dwadzieścia pięć lat później, po tych wszystkich rewolucjach. (Tak w ogóle, to nie nazywali tego uprawianiem seksu, a raczej kochaniem się, spaniem ze sobą. Czy sen w to wchodził, czy nie, jej pytanie naprawdę brzmiało: „Spałeś z nią?”) Istniało kilka możliwych wytłumaczeń dla Edwarda. Kurtuazja i szacunek, jego miłe, wrażliwe, stare, dziewiętnastowieczne geny. Chyba że był po prostu dzieckiem w ubraniu dżentelmena, bojącym się dorosnąć, Albo to jakaś anomalia w wewnętrznym kompasie, którą w późniejszym żargonie nazwano by Orientacją Seksualną. Dziewictwo Edwarda stymulowało jej ciekawość i kazało rozmawiać. Jeśli jego sekrety się ujawniały, ona nie miała prawa do swoich. Paplała zatem. Znów był w szoku, zaniepokojony tak, jakby ona była heroiną dziewiętnastowiecznej powieści; i ten mrok, kiedy powiedział: „Będę musiał się do tego przyzwyczaić”, co zirytował ją piekielnie, a raczej irytuje teraz Susan wspominającą, nie mogącą sobie przypomnieć, czy wtedy akurat była poirytowana. Była chwilowo inspirowana przez gorliwość postawy — może nie całkiem wartej krucjaty, ale wystarczająco Susan motywującej — że Seks jest czymś Naturalnym. Być może to w rezultacie jej wcześniejszych bitew z Jake’m. To, co zobaczyła w Edwardzie, to przekonanie odwrotne, że seks jest Nienaturalny. Naturalność seksu była przedfeministycznym feminizmem Susan, który obrócił ją przeciwko dużym piersiom, pornograficznym cygarom i piwu, chciała równych standardów dla mężczyzn i kobiet, zrównania romansu z żądzą, przeciwna była uwadze Jake’a, że istnieje różnica między dobrą (brunetką) i złą (blondynką) kobietą. (To przeświadczenie Jake’a oznaczało dla Susan, że kiedy romantyczna miłość wymaga od niej, żeby mu była uległa, bycie taką tworzy w jej charakterze skazę, która uwalnia go od obowiązku.) Co do Edwarda, jego z kolei przeświadczenie, że Seks jest Nienaturalny, było naturalną konsekwencją jego zadziwienia się wszystkim (wszystko było nienaturalne). Nie mógł uwierzyć, że prawdziwi ludzie robią te wszystkie rzeczy, o których pisują i które jego wyobraźnia upiększała. Zatem ona postanowiła poduczyć Edwarda. Wpadło jej to do głowy któregoś deszczowego popołudnia na schodach muzeum. Powiedziała wtedy bez namysłu: „Edwardzie, niech cię ktoś nauczy życia...” I zaraz dodała sobie w myślach: „Przecież ja znam życie”. Ten pomysł utkwił w jej głowie i miał poważne konsekwencje, bo wynik, który z pewnością pohamowałby ją, gdyby wiedziała, był taki, że Edward pojął ją za żonę. W tamtym czasie myślała, że to ich czegoś nauczy, i że będzie zdrowe dla nich obojga. „Seks jest czymś naturalnym, Edwardzie. Nic nie znaczy. Nawet ty i ja możemy to robić, i nikt inny nie potrzebuje wiedzieć...” To było przedwiośnie. Kampus był mokry, a młode gałązki migotały po deszczu, szare budynki wyglądały pod zachmurzonym niebem na świeżo wymyte.
78
„Mogę wśliznąć się do ciebie i nikt nie zobaczy, a kiedy wrócę do akademika, ani moja matka, ani ojciec, ani Jake czy Maria, ani żaden z twoich profesorów nic nie będą wiedzieć...” Co za szalony pomysł. To musiała być jakaś inna Susan, bo ta prawdziwa pamięta, że drażniły ją takie myśli. Susan wspomina to, próbując zanalizować swą fascynację tamtym Edwardem — kombinacją nabytej dziecinnej gorliwości i wrodzonej babskiej pedanterii, próbując lekko potraktować swą niegodziwą chęć sprawdzenia, jaki ten poprawny i dbały Edward okaże się w uścisku czegoś niekontrolowanie intensywnego i fizycznego. Summa summarum wygląda na to, że to ona postanowiła uwieść Edwarda, po czym poszła i zrobiła to. Choć jakby się dokładnie przyjrzeć, było trochę inaczej. Dawała mu coś do zrozumienia, nie wiedząc sama co. Czułe impulsy. Na ulicy, w deszczu, głaskanie, szturchanie. Flirciarskie sprawy. Uderzyła go w pierś, kiedy wyszedł z biblioteki. W Tawernie Uniwersyteckiej podeszła do niego od tyłu i zakryła mu dłońmi oczy. Na kolacji w Commons — po ciężkim dniu i przed wieczorem pracy z papierami do przepisania — gdzie jedli w milczeniu, jej wzrok spoczął na jego jasnych włosach, lekko potarganych, na jego zmęczonych oczach, patrzących przez mgłę i wtedy, ku swemu zaskoczeniu, poczuła w sobie stare ciepło dla tego dziwnego, młodego mężczyzny, dziwnie jej drogiego, którym chciałaby się zaopiekować. Nie wiedziała, że chce go uwieść. Czy był zainteresowany, czy też nie? Myślała tylko, że patrzy na niego, oczekując znaku, czy jest dla niego atrakcyjna, czy go odpycha. W Tawernie Uniwersyteckiej, gdzie pili piwo, powiedziała nagle: „Pozwól mi żyć z tobą, Edwardzie...” Zaśmiał się, stawił opór, obracając to w żart. Ona zaśmiała się także, udając, że właśnie o żart jej chodziło. Inicjowała konwersacje o cenzurze i pornografii, psychoanalizie i trzech stadiach rozwoju — oralnym, analnym i genitalnym. Dyskutowała o homoseksualizmie u Platona i o nagich atletach z Olimpiad. Pokazała mu analizę utworu Do nieskorej bogdanki*, którą pisała. Przerwała ją w środku zdania: „Wciąż zapominam, że jesteś dziewicą...”, a on rumienił się i pochrząkiwał. Nie miała poważnych zamiarów, tak myślała, próbowała tylko wytrząsnąć go z jego samozadowolenia. Któregoś ciepłego wiosennego dnia pojechali do rezerwatu, szukać ptaków wędrownych. Odbyli miłą, nostalgiczną rozmowę o życiu rodzinnym, życiu w Hastings, o jego przyszłości. Jako prawnik, zamierzał zajmować się sprawami cywilnymi, za które nikt inny by się nie wziął, i z ramienia prawa pomagać biednym. Myślała, jaki to dobry człowiek, i czuła się dumna, jakby to dzięki niej nim się stał. Potem powrót na uniwersytet; późno, ciemno, ale zaprosił ją do siebie na kawę przed odprowadzeniem jej do domu. Kiedy weszli po schodach, kiedy on otworzył drzwi, kiedy weszli *Wiersz Andrew Marvella (1621 -1678) To his Coy Mistress w przekładzie St. Barańczaka.
79
do pokoju, kiedy zapalił światło, doświadczyła nieznośnego podniecenia teraźniejszością, oślepiającej immanencji tego „teraz”, pełnego jej obecności, Edwarda i całego życia, skoncentrowanego tak, że miała ochotę krzyczeć lub śpiewać. On zrobił kawę i wyjął ciasteczka, po czym wyciągnął z półki książkę z ptakami. Siedzieli tak ramię przy ramieniu, łokieć przy łokciu, dłoń przy dłoni, udo przy udzie, szukając amerykańskiej pleszki i śpiewaków, które widzieli. I w jednej chwili teraźniejszość i obecność zawrzały tak, że z trudem mogła to znieść. I usłyszała głos, który mówił: „No, dalej, teraz”, a potem swój własny, rzeczywisty, szepczący sugestię do ucha Edwarda. Potem były bicia serc, drżenia, jego wielkie oczy patrzące ze zbyt bliska, by się skupić, jego głos, zachrypnięty: „Naprawdę tego chcesz?” I spóźniona ostrożność, rozsądek jej odpowiedzi: „Tylko jeśli ty chcesz”. Jego głębokie westchnienie: „Och, dzięki Bogu”. Tylko małe światło na stoliku przy łóżku rzucało swój blask, przytłumiony kloszem, na pokój. Miała na sobie miękki szarozielony sweter, plisowaną spódniczkę i białe skarpety. Pod spodem biały stanik i białe majtki. Wynurzywszy się z tego wszystkiego, była raczej chuda i wymizerowana, policzki miała blade, okularów wtedy jeszcze nie nosiła, a włosy opadały jej lekko na plecy. Trapiła ją małość jej piersi, dopóki nie zobaczyła zdumienia w oczach Edwarda. On był nawet bardziej wymizerowany niż ona. Widać mu było żebra, uda miał chude, jego płeć była solidniejsza niż jakakolwiek inna część jego ciała. W pokoju było chłodno, więc oboje drżeli. W sypialni dyszał, chrząkał, sapał i huczał. „Bądź szczera, Susan”, jej także się podobało, dużo bardziej niż miało jej się podobać parę powtórzeń później. Wwiercał się w nią, kołysał i krzyczał głośno: Jesteś cudowna. Nie do wiary, jak cudowna jesteś!” Po wszystkim podziękował jej za hojność. Później nastąpiła długa naga konwersacja, przeplatana leniwym dotykaniem się wzajemnie. Powierzył jej sekret, o którym nie mówił nikomu. Zajął się pisaniem, powiedział. Wiersze, opowiadania, szkice. Miał już pełne dwa zeszyty.
CZTERY „Edward i Susan. Jakże to cudownie!” — powiedziała jej matka, jakby wżenili się na powrót do rodziny. To było w roku 1965, w chłodnym marcu. W planach żadnych zmian; studiowali dalej, tyle że teraz Susan mieszkała u Edwarda. Uznali, że to jest ich szczęście. Susan, gdyby spróbowała, mogłaby sobie przypomnieć co nieco z tego szczęścia. Ale przez dwadzieścia pięć lat nie próbowała, woląc uznawać je za iluzję i chronić przez to Arnolda i dzieci. Nie miała ochoty rozbierać na części swojego rozczarowania.
80
To, co pamięta teraz, to bardziej miejsca, gdzie była szczęśliwa, niż samo szczęście. Samo szczęście było nieuchwytne, miejsce czyniło je widzialnym. Były miejsca w lecie i było Chicago. Bo jeśli chodzi o szczęście z Edwardem, to pamięta tylko letnie pory, a z tych dwóch razem z Edwardem tylko pierwszą, którą podzielili między starym domem jej rodziców w Maine a wynajętą od jego kuzyna chatą pod Nowym Jorkiem. Dom w Maine górował nad zimną przystanią z sosnami. Miał przesłonięte okna i werandę. Stał na wysokiej skarpie. Ona pamięta Edwarda w łódce, bo wypływali na niej, kiedy mieli po lat piętnaście i znów, kiedy się pobrali. Trochę mieszają się jej wspomnienia. Przypomina sobie, jak Edward, jeszcze jako dziecko, próbował w łódce papierosa i wrzucił go do wody. Pamięta, jak opowiadał o macosze, która rozwiodła się z jego ojcem przed tym fatalnym atakiem serca, i jak czuła się zawstydzona, widząc płaczącego chłopca. Drugi dom, chata jego kuzyna, był bardziej prymitywny. Krył się głęboko w cieniu drzew nad małą rzeczką w lesie. Drzwi miał przesłonięte, a w dużym pokoju były nie wykończone ściany z wystającymi belkami. Obok znajdowały się jeszcze dwa małe pokoiki. Pamięta, jak Edward, przy lampie stojącej na stole, pisał na maszynie, a ona, przy tej samej lampie usiłowała poczytać, siedząc na krześle Morrisa i nie była pewna, czy to jest szczęście, czy nie. Chodzili popływać, za każdym razem drogę z domu do rzeki przebywając bez ubrań. I całe to pieprzenie... Bawił ich kontrast z wrogą przeszłością. Udawali, że wciąż mają po piętnaście lat, że są w Hastings, łamali reguły. A potem powrót do obowiązków teraźniejszości — skończywszy stosunek, pisali list do jej matki i ojca, podpisany: „Susie i Edward”. Sympatie z dzieciństwa, powiedziałaby jej matka, niczym brat i siostra. Wspomnienia o szczęściu w Chicago trudniej jakby odnaleźć. Mieszkanie Edwarda, w którym tak bardzo byli zajęci. Papiery i egzaminy udowadniające jak sprofesjonalizowały się ich umysły, jak pogłębiły i przebudowały. Jako studenci różnych kierunków, respektowali swoje wzajemne potrzeby i pozostawali uprzejmi. Pierwszy rok nauki skończyli na stypendiach i z pomocą jej ojca. Później, ponieważ Edward nie chciał być zależny od jej rodziców, ona uczyła angielskiego w podstawówce. Z jedną przerwą czy dwoma, wciąż trzymała się tej posady i kiedy Edward w marcu zrezygnował ze stypendium, jej praca była ich jedynym źródłem utrzymania. Zrezygnował ze stypendium dlatego, że porzucił studia. Mógł poczekać do lata, bo wtedy stypendium się kończyło, ale odkąd przestał studiować, uznał, że bardziej honorowo będzie przestać brać także pieniądze. Porzucił prawo, by zostać pisarzem. Zaskoczyło to Susan, bo była zdania, że powinien był najpierw przekonać się, czy potrafi to robić. Ale Edward był pewien. Podczas długich rozmów tłumaczył swoją decyzję i nakreślał ich przyszłość i jej w niej rolę. Jej ojciec przyjechał do Chicago, by o tym pogadać, ale Edward powiedział, że potrzeba
81
pisania w nim, przeszkadzając mu w przygotowaniach do egzaminów, udowodniła, iż prawo było pomyłką. „To inni chcieli, żebym studiował prawo — orzekł wtedy Edward. — Ja chciałem pisać...” Gdy Susan dowiedziała się, że pisał przez cały czas, zastanawiała się dlaczego nigdy nie pokazał jej żadnej ze swoich prac. Tłumaczył się, że nie był gotów, bo to wszystko była dziecinada. Prosił ją o wsparcie i ona stała przy nim. To był czas idealizmu. Jej sekretna obawa była egoistyczna i burżuazyjna. Jej widoki na wygodny dom, dzieci i tego typu rzeczy, i na zrobienie kariery naukowej z tytułem, to była burżuazja. „Czy pisarze zarabiają pieniądze?” — pytała z niepokojem, usłyszawszy, że większość poetów i powieściopisarzy podpierała się inną pracą. „Na co komu pieniądze? — odpowiadał Edward. — Z twoją pracą na chleb nam starczy. Poradzimy sobie”. Ona będzie uczyć, on pisać. Będzie dedykować jej swoje książki. „Tej, bez której nic... etcetera”. Jej ojciec, będąc u nich w gościnie, zapytał delikatnie: „Naprawdę chcesz tyle porzucić?” „A co ja porzucam, tatku? — odparła; odważna, zdeterminowana. — Do czego innego jestem dobra?” „A co z twoimi planami, dwoma latami w szkole?” „Właśnie z nich korzystam — odparła — bez tego nie dostałabym tej pracy”. Przez całe drugie lato ich małżeństwa zostali w Chicago, mogła więc zarobić więcej pieniędzy, ucząc w szkółce letniej. Teraz czytała jego pisanie, przynajmniej część tego. Kazał jej być absolutnie szczerą, ale nauczyła się, że lepiej było nią nie być. Jego wiersze były krótkie i banalne, nostalgiczne wspominki o miejscach albo stanach umysłu, grały w nich tylko dwa lub jedno słowo. Było też parę małych erotycznych wierszyków o tym, jak niesamowite było pieprzenie jej — oczekiwanie, sam akt, odpoczynek. Miał dla niej pewne frazy, które ją drażniły, jak „miękkie mielizny jej piersi”. Podejrzewała, że mogłaby pisać równie dobrze, gdyby tylko chciała. Później podtrzymywała w sobie tę myśl, bo umożliwiało jej to uważanie Edwarda za udawacza, co pomogło jej zostawić go za sobą, ale wtedy to była herezja przeciwko wierze, której potrzebowała. Te wiersze i szkice... Przestał jej je pokazywać. Miała nadzieję, że nie z powodu czegoś, co powiedziała. Pracował nad powieścią, ale nie wspominał o tym, bo była jeszcze nie wykończona. Była dość długa. Zorientowała się, że autobiograficzna, sto dwadzieścia stron jak do tej pory, młody Eddie miał tu lat dwanaście. Podczas drugiej jesieni ich małżeństwa zrobił się trudny. Nie za dobrze się sprawy miały. Pracował nad projektem wymagającym szczególnej koncentracji. „Co to za projekt? — pytała. — Nowa powieść, poemat?” Nie mówił, bo lepiej mu się pracowało, kiedy nikt mu nie zaglądał przez ramię. To błąd pokazywać nie dokończoną robotę. „Muszę to skończyć samemu” — zdecydował. „Beze mnie?” Musiał pojechać do chaty nad rzekę, gdzie nikt nie przeszkadzałby mu w pisaniu. „A co ja mam robić?” — pytała Susan. „Musisz uczyć — odparł — masz umowę”.
82
Trudno jest Susan przypomnieć sobie nastrój, w jakim się zgodziła. Jak mogła poddać się tak łagodnie? Ale dokąd był wierny seksualnie, zgodziła się zostać trochę z tyłu. Wyjechał i dzwonił do niej co drugi wieczór, a ona pisała listy do rodziców, zapewniając, że wszystko jest jak najlepiej, chwaląc się ich niekonwencjonalnością: Edward zmagający się w dziczy z materiałem, w ogóle co za wspaniałe życie! Niestety, wrócił bardziej mroczny niż kiedykolwiek. Powiedział, że nic z tego. Będzie musiał zacząć od początku. Zacząć co? To było zbyt prywatne, aby dało się wysłowić. Do czasu, gdy wydała oficjalny werdykt: Edward to udawacz, a ona naiwnie głupia. Jedyne, co było dobre tamtego października, to możliwość poznania Arnolda. Arnold był internistą w szpitalu i mieszkał na górze. Jego żona miała załamanie nerwowe i musiała być hospitalizowana. Koniec końców, każdy, za wyjątkiem Seleny, powiedziałby później, że cały ten epizod był dla nich wszystkich błogosławieństwem. Jednak dwadzieścia lat małżeństwa (żadna idylla, to pewne) pozwala Susan zastanowić się szczerze nad tym, jak mogłoby wyglądać bycie dalej z Edwardem. Gdyby z nim została, byłaby teraz Stephanie. Z należnymi dodatkami finansowymi na Rosie, Dorothy i Henry’ego, Susan już dłużej nie boi się pytać, czy życie jako Stephanie z konieczności byłoby mniej cudowne niż życie jako Susan. Kiedyś spytała go, dlaczego chce pisać. Nie dlaczego chce być pisarzem, ale właśnie dlaczego chce pisać. Każdego dnia jego odpowiedź była inna. „To mój chleb i woda — mówił. — Wszystko umiera i pisze się po to, żeby to zachować. Pisze się dlatego, że świat jest niewymownym zamieszaniem, którego się nie dostrzega dopóty, dopóki nie poukłada się go w słowach. Oczy są zamglone i pisze się po to, żeby wkładać okulary. Nie, pisze się po to, żeby czytać, żeby przerobić dla własnego użytku historie z życia. Pisze się dlatego, że umysł to chaos, wykopujesz ścieżkę w chaosie, by znaleźć drogę w siebie. Nie, pisze się dlatego, że jest się zamkniętym pod kopułą czaszki. Wysyła się próbniki do innych ludzi, do ich czaszek i czeka się na odpowiedź. Jedynym sposobem na ukazanie ci, dlaczego piszę, jest pokazanie ci tego, co piszę, a na to nie jestem gotów...” Uznała, że brzmi to nieźle. Sprawił, że wyglądało to na życiową konieczność. Bała się jednak, czy starczy mu z tego pisania na jedzenie. Kiedy usłyszała, że rzucił to dla sprzedawania ubezpieczeń, miała nadzieję, że znalazł w końcu sposób na to, by się wyżywić. Martwiła ją jedna rzecz w jego credo. Jeżeli pisanie było koniecznością życiową, co zrobią jej uczniowie? A ona sama? Za wyjątkiem listów, okazjonalnie dziennika, paru reminiscencji w notesie, nic nie pisała. Jakże zatem przetrwała? Cóż, była czytelniczką. Jeżeli Edward nie mógł żyć bez pisania, ona nie mogła żyć bez czytania. „I beze mnie, Edwardzie — stwierdza — nie miałbyś powodu istnienia”. On był transmiterem, wyczerpującym swoje zasoby, ona zaś receptorem, co tym bar-
83
dziej bogatszy się staje, im więcej odbiera. Jej sposobem na chaos w umyśle było oddawanie się mu poprzez artykulacje innych. Rozumiała przez to czytanie, z którego pomocą stworzyła interesującą architekturę i geografię samej siebie. Przez lata skonstruowała bogate i cywilizowane państwo, pełne historii i kultury, z widokami, o których nigdy nie śniła w dniach, kiedy Edward chciał uczynić swe wizje znanymi. Jakże kiepskie były te wizje w porównaniu z lądami, jakie widziała... Wspaniałomyślnie, przez te lata, od tamtej pory, życzyła mu dobrego wykształcenia. Teraz nadchodzą „Zwierzęta nocy”. Choć widać tu brak tego wykształcenia, to jest to przynajmniej wizja i wyobraźnia; Edward to pokazuje, a Susan jest temu rada. Przez cały dzień, krzątając się po domu, Susan oczekuje wieczornego czytania. Odrzuciła swe lekceważenie dla szaleństwa Edwarda, które nie było niczym więcej niż jej własnym. Weź jego powieść szczerze i ciesz się nią. Jeśli Edward, który ją napisał, wydaje się bardziej inteligentny i lepszy niż Edward, jakiego znała, nie ma powodu się czemuś dziwić. Czeka na spotkanie z nowym Edwardem w piątek, z dodatkiem dwudziestu pięciu lat dojrzałości. Ale przygotuj się na to, że nie będzie błyszczał. Chociaż niektórzy pisarze jako ludzie wydają się przyjemniejsi niż ich książki (lubi się ich, ale nie to, co piszą), zaś inni nie są tacy mili, a bardziej egoistyczni i pewni siebie, choć ich książki są atrakcyjne, inteligentne, pełne światła. Prawdę powiedziawszy (prawdę Susan), Edward tej książki wciąż jest ukryty. Schowany w intensywności sprawy Tony’ego, jak policjant, niewidzialny poza światłem latarki. To nie będzie tak trwało. Kiedy Tony, wytropiwszy swoje nieszczęście i znalazłszy żonę i dziecko zamordowane, zejdzie z publicznej sceny jego złego losu i wejdzie w swoją osobistą Tonyowatość, czy wtedy pojawi się Edward? Susan zastanawia się, co powiedzieć do tej pory. Tylko to: „Zaczynasz całkiem dobrze. Jeśli nie będziesz w stanie tak trzymać, przynajmniej będziesz miał to. A to ulga, Edwardzie, nie wyobrażasz sobie jaka...”
WIECZÓR DRUGI JEDEN
Jest trochę późno, ale Susan wraca do swej lektury. Siada na kanapie. Dwie ostatnie godziny kłębią się jej w głowie. A to przez Dorothy puszczającą się biegiem po schodach za Arthurem, do jego samochodu, a to przez Rosie podpatrującą jej bożonarodzeniowe pudełka, czy też Henry’ego na górze, słuchającego potężnego brzmienia Wagnera na cały regulator; i to nie rock, a Wagner sprawia, że Susan każe mu zamknąć drzwi i przykręcić głośność. Maszynopis znajduje na stoliku, pod planszą od „Monopolu”, którą ktoś tu rzucił, i pod stertą dolarów, zielonych domków i hoteli. Odpręża się, zamyka oczy. Już za chwilę wyciągnie go spod tego porzuconego bogactwa. Już za chwilę będzie czytać. Jej umysł opiera się skupieniu. A jeżeli ten Arthur, o różanych policzkach, tak naprawdę nie jest miłym młodzianem, jakiego udaje, nieśmiałym, ze wzrokiem uciekającym w bok, a obłąkanym chłopcem o zabójczych skłonnościach w początkowym stadium szaleństwa?... Martha tymczasem zasiada na planszy, pieniądzach i tym wszystkim; hotele uwierają ją w brzuszek, a pod nią jest cały świat Tony’ego, Kiedy Susan wsuwa rękę, Martha zwala się na podłogę, ciągnąc za sobą nowoczesną cywilizację. „A niech cię, mrau” — rzuca jakby Martha. Susan nie przeczytaną część maszynopisu wkłada do pudełka leżącego na kanapie, a to, co już skończyła, układa na kupce obok, Szuka zostawionego miejsca, oznaczonego kawałkiem czerwonozielonego papieru. Skupia się. Próbuje sobie przypomnieć Tony’ego, który utracił w lesie swą rodzinę. Jeszcze nie jest gotowa. Nie ten nastrój. Marzy trochę, zamieniając się rolami z Tonym. Porównuje jego sprawę ze swoją. Ciekawe jak wyglądałaby powieść z kłopotami Susan? O ile bardziej okropne są jednak jego — tyle że jej są prawdziwe, a jego fikcyjne, wymyślone przez kogoś, przez Edwarda. Jego problemy są też prostsze, te sztywne kwestie życia i śmierci, w porównaniu do jej zwyczajnych, pomieszanych, minorowych — skomplikowanych przez niepewność co do tego, czy w ogóle do problemów można je zaliczyć. Problemy to bezdomni, ludzie
85
niszczeni biedą, to wojna, zbrodnia, choroby. Czy Marilyn Linwood jest problemem? Marilyn, której romans z Arnoldem zakończył się niby trzy lata temu, ale może wciąż się ciągnie. Susan nie wie, czy tak jest, uczciwie, nie wie. I pytać nie będzie. Nie po ich wszystkich rozmowach i zawartym porozumieniu, według którego Linwood nie ma żadnego znaczenia; odkąd ich małżeństwo, jak mówi Arnold, jest na tyle silne, by przeciwstawić się wszystkim atrakcyjnym rywalkom. Nie ma czym martwić adwokata. Rozmyślanie przynosi panią Givens, a za nią panią Macomber, żonę profesora, która oskarżyła Arnolda o zaniedbanie, ponieważ jej mąż dostał ataku po operacji serca. Jej złość i gorycz (zrozumiała w ludzkich warunkach) sprawiła, że Susan kuliła się ze strachu, odpowiedzialna, na mocy małżeństwa, za rękę Arnolda ze skalpelem, z kleszczami, których nigdy nie widziała, i za ostrożność na sali operacyjnej. Żona lekarza równa się lekarz, co Arnold przyjmuje za naturalne, podczas gdy ona polega na jego własnej samoocenie. Taki dobry chirurg, wspaniały, zręczny, dbały, godny zaufania... Susan wie bez pytania, że proces biednej pani Macomber był ignorancki, jeśli nie złośliwy i lekkomyślny; i to właśnie powiedziała wścibskiej pani Givens. Jeśli żona nie wierzy, że jej mąż jest w porządku, to kto, poza samym mężem, będzie w to wierzył? Prawda jest jednak taka, iż Susan nie wie, na ile dobrym lekarzem jest jej mąż. Niektórzy go podziwiają — cenią go pacjenci, paru kolegów, pewne pielęgniarki, ale co ona tam wie. On pracuje ciężko, bierze to na poważnie, studiuje. Nigdy nie wydawał się być, dla niej, szczególnie rozgarniętym, ale jego reputacja musi być dobra, inaczej nie zostałby kandydatem do Cedar Hall. Pacjenci umierają. Mówi, że tego nie da się uniknąć i przyjmuje to ze stoickim spokojem. Czasem, gdy opowiada o zmarłych pacjentach, chce jej się płakać, choć to tylko obcy, bo ktoś powinien zapłakać, oprócz tych zainteresowanych. Ale nie płacze, żeby to nie wyglądało na krytykę, której ona nie ma prawa wysuwać. Dosyć tego. Traci czas. To niezdrowo. Powiew użalania się nad sobą, jak zapach ciała. Lektura ją odświeży, od tego jest. Susan patrzy na pierwszą stronę. Chucha na okulary, próbując sobie przypomnieć. Tony Hastings, zbrodnia, polana z manekinami. I jeszcze powrót do domu i pogrzeb. W końcu przypomina sobie: on leci do Cape, z Paulą, jego siostrą. Susan ciekawa jest, co nowego przydarzy się Tony’emu Hastingsowi — teraz, kiedy jego rodzina nie żyje. I to już jest tu zapisane, na tych jeszcze nie przeczytanych stronach.
ZWIERZĘTA NOCY 12 Tony Hastings nie chciał wracać do normy. Wystarczyło mu trzymać się jakoś, byle unikać zagrożeń. Przyjechał do Cape, żeby nie kłócić się z Paulą o przyjazd do Cape. Merton wyjechał po nich. Dotknął jego ramienia, brodata, pociągła twarz wyrażała nie-
86
wyrażalne. Tony zdał sobie sprawę, że nie lubi Mertona, że nigdy go nie lubił, co zaskakujące, bo przedtem sądził, iż lubił go zawsze. Nie podobały mu się także dzieciaki. Siedziały z tyłu, zamilkłe, żeby nikt nie musiał ich uciszać. Jechali przez piaszczysty zagajnik. Płaską równiną Cape. Po bladawej mgiełce na niebie można było poznać, że morze jest o krok. Paula i Merton rozmawiali. Zauważył, że Peter i Jenny próbują nie dać się złapać na gapieniu się na niego. Dom stał pod lasem, pół mili od zatoki. Piaszczysty podjazd z paskiem trawy pośrodku wspinał się od głównej drogi. Dali mu ten sam pokój, jaki zajmował z Laurą. Z okna, ponad drzewami widać było blask zatoki, oślepiający w popołudniowym słońcu, poza linią wydm. Pokój pachniał sosną, podłogi były lekko zapiaszczone. Poszli na plażę, opustoszałą pod wieczór. Ostra bryza dmuchała na zatokę od zachodu. Było chłodno. Peter i Jenny, będąc w strojach kąpielowych, włożyli swetry. — Nie idziecie popływać? — Tony czuł, że to pytanie zabrzmiało trochę sztucznie. — Za zimno! — odparła Jenny. Peter zabrał gumowe kółko, toteż rzucali je sobie z Jenny na przemian, unikając rozmowy. Nie wiedzieli, co powiedzieć, ponieważ bali się spytać o to coś ważnego, co o nim słyszeli. Wiatr szarpał falami. Plaża ukazała pozostałości po tłumie, który tu był, duży zardzewiały pojemnik, wypełniony papierami i plastykowymi opakowaniami, z którego wywiewało śmieci. Wielka morska mewa spacerowała po piasku, niezdarnie, na pomarańczowych nogach, jej oko złowrogie, dziób występny. Druga nadleciała z nieba i zawisnąwszy na wielkich nieruchomych skrzydłach dwie stopy nad ziemią, badała jak się sprawy mają. Resztki kanapki. Pusty karton po jajkach. Czyjś sweter, na pół zagrzebany w piasku. — Przemarzłem prawie na kość, wracamy do domu — zdecydował Peter. Dużo ożywionej konwersacji przy kolacji tego wieczoru. Tony Hastings wiedział, że powinien brać udział, żeby nie tracić wątku. Później pomyślał: „Jestem martwy jak kłoda, powinienem bardziej się wysilić. Nie wolno mi zapominać, kim jestem...” Rankiem podciął sobie wąsy, które wzbudzały w nim teraz obrzydzenie. Plaża była jasna. Powietrze świeże, zatoka zielona i spokojna, woda ciepła i dzieci mogły pływać do woli. Pływał z nimi przez chwilę, zastanawiając się, czy robi mu to dobrze. Zauważył pytanie na twarzy Jenny, kiedy wynurzyła się z wody, z bąblami w nosie i z mokrymi włosami, po czym popatrzyła na niego i zanurkowała. Wiedział, co ona myśli. Przypominała sobie ciocię Laurę — podwodnego pływaka, łódź podwodną zatapiającą tych, co na powierzchni, albo wodną kawalerię z wujkiem Tonym i ciocią Laurą. „Jeśli poproszą — pomyślał — mogę odgrywać konia”, ale nikt nie poprosił. Kiedy poczuł, że ani woda, ani ląd nie dostarcza mu zbytniej przyjemności, wyszedł na brzeg i usiadł na ręczniku. Gdy wróciły dzieci, wysilił się: — Chcecie pójść do małej zatoczki?
87
Trudno było zadawać takie pytania, bo słowa ciążyły w piersiach jak ołów. Poszli. Wiedział, że myślą teraz o zeszłorocznej przechadzce. Ciocia Laura szukająca muszli i kamyków, wujek Tony rozpoznający ptaki, Helen rozkopująca małe zagłębienia w mokrym piasku, ciekawa co tam w nich było, małż czy krab. W ciszy bronił swego bólu, nie chcąc dbać o piękne kamyki czy delikatne muszle. Nie miał ochoty odróżniać mew od rybołówek. Piasek opływał jego stopy. Dzieci szły spokojnie. Potem Peter mruknął coś do Jenny. Pobiegła do przodu i rzucił do niej kółko. Bawili się tak i gonili przez resztę drogi, podczas gdy on szedł spokojnym krokiem. W Cape spędził dwa tygodnie, próbując być przygnębionym bez bycia nieprzyjemnym. „Tony, masz prawo być przygnębiony” — powiedziała mu Paula. Zasugerowała, że powinien udać się do psychiatry, jak wróci. *** Gdy dwa tygodnie później dotarł sam do pustego domu, który od teraz był już tylko i wyłącznie jego domem, znalazł w skrzynce list z Grant Center. Pomyślałem, że chciałby pan wiedzieć, iż odcisk palca z pańskiego samochodu pasuje do odcisku znalezionego w baraku. A ponadto inny, także z samochodu, został zidentyfikowany jako należący do Stevena Adamsa, poprzednio znanego w Los Angeles. Notowany w Kalifornii, kradzież samochodu, uniewinniony w sprawie o gwałt. Dołączam zdjęcia, en face i z profilu, rzeczonego Adamsa. Dobrze by było, gdyby udało się panu zidentyfikować go jako jednego z tych, którzy napadli na pana i żonę. Rozesłano jego rysopis do wszystkich posterunków policji. Na nasz anons nikt się nie zgłosił. Oczekując szybkiej odpowiedzi, będziemy informować o dalszych postępach sprawy. Robert G. Andes Zdjęcie zadrżało mu w dłoni. Gęba z przodu i z boku. Posępny mężczyzna z długimi czarnymi włosami, pełna czarna broda jak u proroka. Tony Hastings wytężał wzrok, próbując niemal zajrzeć do środka. Kto to jest? Krzywy nos, smutne oczy. Nie Ray, nie Turk. Próbował sobie przypomnieć, odpędzając głębokie rozczarowanie. Broda Lou, włosy Lou? Broda Lou nie była taka długa, włosy inne — choć na ile inne, Tony nie mógł sobie przypomnieć, a oczy na zdjęciu nie wyrażały niczego. To było zdjęcie kogoś, kogo nigdy nie widział. Próbował wyobrazić sobie Raya z brodą, ale fotografia sprawiała, że trudno było przypomnieć go sobie i bez niej. List wzbudził w nim poruszenie, żądzę kary. Pomyślał: „Co za różnica, czy ich złapią, czy nie”, a jednak w nocy on sam miał mordercze myśli. Zagryzał wargi, walił pięściami w prześcieradło. Zapomniał jednak odpowiedzieć na list i po kilku dniach odebrał telefon od Bobby’ego Andesa. Jego głos słyszał słabo, połączenie było fatalne. — Dotarł mój list? — Tak.
88
— No i? — Co? — Rozpoznaje pan twarz? — Nie. — Nie co? — Nie rozpoznaję. — To kijowo. — Przykro mi. — Do diabła! Odciski tego gościa są na pana samochodzie. Co znaczy, że pan go nie rozpoznaje?! — Przykro mi, ale nie rozpoznaję. — A niech to cholera. *** Choć przygnębiony, Tony Hastings zrobił co konieczne, by trzymać się jakoś życia. Sam pichcił sobie śniadania i robił kanapki do pracy. Na obiady chodził do tanich restauracji, a czasem, kiedy czuł się mniej apatyczny niż zwykle, robił sobie sam. Chodził do biura, ale ciężko mu było skupić się na pracy i wracał wcześnie. Wieczorem próbował czytać, ale nie mógł się skoncentrować i spędzał większość czasu na oglądaniu telewizji. Lecz na tym także skoncentrować się nie mógł i zwykle nie wiedział, co ogląda. Raz w tygodniu przychodziła pani Fleischer, żeby posprzątać i zrobić pranie. Pomiędzy tymi wizytami dom stawał się niechlujny, gazety, książki, brudne naczynia. Niecierpliwie oczekiwał końca lata, żeby móc powrócić do nauczania, chociaż do tego też wcale się nie palił. Któregoś wieczoru, stwierdziwszy, że pora przygotować się do zajęć jesiennych, poszedł do swojego gabinetu i próbował zastanowić się, od czego zacząć, ale jego myśli rozbiegały się w innych kierunkach. Chciał odegrać jakąś ceremonię, ale żadna sensowna nie przychodziła mu do głowy. Podszedł do okna, lecz wszystko, co mógł dojrzeć, to swoje własne odbicie na szybie. Osoba z zewnątrz łatwiej by mogła zajrzeć do środka, niż on wyjrzeć. Pogasił wszystkie światła, tak że cały dom pogrążył się w ciemnościach. „Dlaczego to robię?” — spytał sam siebie. Mętne światło z zewnątrz, od latarń ulicznych, od domów z sąsiedztwa, od poświaty na nocnym niebie, przeszło przez okna, rzucając cienie na ściany. Podszedł do bocznego okna, patrząc na oświetlony w pełni dom pana Husserla, a potem po kolei do innych okien, przyglądając się czarnej nocy za krzewami w ogrodach. Chodził po zaciemnionym domu, od pokoju do pokoju, obserwując noc na zewnątrz i jej wzorki wewnątrz. Potem wyszedł. Chodził ulicą. Patrzył przez szyby na ludzi w restauracjach, w otwartych sklepach całodobowych, na wystawy tych zamkniętych, żelaznego, księgarni. Wszedł do parku na wzgórzu. Było tak ciemno, że idąc pod olbrzymimi drzewami musiał chronić dłonią twarz przed niewidzialnymi gałęziami. „Po co przyszedłem aż tutaj?” — zastanawiał się.
89
Musieli myśleć już o tym, kiedy naprawiali koło, kiedy naradzali się przy wozie Raya. Zabierzmy je do baraku. Zrobimy sobie balety. A co z nim? Kurwa, trza się go pozbyć. Dobra, oto co zrobimy. Oddzielimy ich od siebie. On w jednym wozie, damy w drugim. Ty go bierzesz, Lou. Ale to niebezpieczne, stary. No i chuj, wszystko jest niebezpieczne. Próbuje przypomnieć sobie klucz, którego użyli do zmiany koła. Czy nie leżał na ziemi, kiedy skończyli? Mógł go podnieść. Z nim w ręku, mógł zapobiec władowaniu się Raya i Turka do jego samochodu. Mógł trzymać go przed sobą dwiema rękami. Gdyby musiał, mógł zamachnąć się i rąbnąć Raya w łeb. W parku zgubił ścieżkę. Przez korony drzew dostrzegł światło i wedle niego wrócił na chodnik. To światło to neon nad salonem piękności, zamkniętym w nocy. Trząsł się z zimna, jego twarz była podrapana. *** Usiadł w ciemnym domu i wyglądał przez okno. „Weźcie mnie z powrotem — zaczął mówić w duchu. — Zacznijcie od nowa, odwróćcie to wszystko. Odmieńcie tylko jedną chwilę, to wszystko, o co proszę, a potem niech historia idzie już swoją drogą. Zatrzymajcie mnie przy baraku — tam, gdzie się nie zatrzymałem. Niech stanę przy drzwiach samochodu, żeby bić się z Rayem i Turkem, tylko to, nic więcej, jedno ogniwo w tym logicznym łańcuchu. Wezmę autostopowicza, co chciał jechać do Bangor, posłucham głosu mojej córki, pełnego sympatii do tego człowieka z rozwianą brodą. Ja ojciec idiota...” Dom był jak zbiornik wypełniony żalem. Ich duchy unosiły się wszędzie — tam, gdzie ich samych nie było. Nie było ich przy otwartym pudle z biżuterią na kredensie. Ani w szufladach, ani w szafach, gdzie wiszą jej suknie, gdzie on dotykał ich tkanin. Owinął głowę jej ciężkim siwym swetrem. Sentymentalny i nabożny, podlał wiszące kwiaty, które zostawiła na ganku. Wybrał niebieską i białą porcelanę. Odstawił na bok jej krzesło i nie używa elektrycznego otwieracza do puszek w kuchni. Nie pisze listów na maszynie przy jej rozkładanym biurku w czymś, co ona nazywała pokojem do szycia, chociaż w ogóle tu nie szyła. Nie dotyka jej sztalugi, jej wariackiej wręcz palety, nie oprawionych płócien dookoła ścian pracowni. Jakże różne są jej dwa obrazy w bawialni. Jeden cały szaroniebieski, jak zamglony widok morza wczesnym rankiem, drugi mieni się różem i oranżem, pogodny i stały, niewiadomy siły przyszłości i gwałtu, i młotka. Głupia, wypchana panda Helen, symbol sentymentalności, z rozmyślnie wielkimi szklanymi oczami i ponadwymiarową głową, siedzi na łóżku w pokoju pełnym klimatu domu, który zbudował Jack. Rankiem Tony czekał, aż usłyszy odgłos wody lejącej się w łazience. Spodziewał się usłyszeć drzwi frontowe i kroki na chodniku, ruszające do szkoły. Chciał powiedzieć „Do widzenia”, kiedy wychodził z domu, ale ona pewnie poszła na górę. Kiedy wróci
90
po południu, ona będzie malować w swojej pracowni, będzie nasłuchiwał u stóp schodów. Trochę później usłyszy drugą, wpadającą przez drzwi z hukiem. Po kolacji poczeka na nią i będą mogli iść na spacer. Planował te wtórne odkrycia absencji tak, żeby przychodziły jako pulsacje czegoś niespodziewanego i podtrzymywały stały przepływ żalu, umożliwiały mu uświadamianie sobie tego na nowo, na okrągło. Rozmyślnie zapominał, a potem odbudowywał kolejność zdarzeń. Dziwne podłużne kształty, przykryte białą materią, w kościele, były późniejsze niż płócienne kokony wyniesione spośród zarośli, a te z kolei były późniejsze niż manekiny pod krzakiem. To przyszło po tym, jak odjechały samochodem w noc, a to z kolei było późniejsze niż wszystko, co w ogóle wydarzyło się w tym domu. Nic w tym domu nie było nowsze niż to, co zdarzyło się przy drodze, nic nie jest nowsze czy świeższe niż ich śmierć. „Ostatnie z nich, co widziałeś — powiedział do siebie Tony Hastings ze zdumieniem — to będą ich zawsze przerażone twarze w samochodzie odjeżdżającym drogą...” Rozmawiał z nią o tym. „Najgorszy moment był wtedy, kiedy Ray i Turk wepchnęli się do was do samochodu” — wyznał. „To było złe” — zgodziła się. „Nie — poprawił się — najgorzej było wtedy, gdy najpierw dojrzałem coś w krzakach, a potem uświadomiłem sobie, że to wy”. Uśmiechnęła się. „Żałuję, że nie możesz opowiedzieć mi tego ze swojej strony” — dodał.,Ja też” — odparła. Druga stoczyła się w nocy po schodach. Grzmotnęła w drzwi. Zapytał: „Co powinienem zrobić z jej rzeczami, wypchanymi zwierzakami, porcelanowymi konikami? Potrzebuję twojej rady”. „Wiem” — odpowiedziała.
DWA Na górze biedny, stary, tłusty Henry odsłuchuje Marsz pogrzebowy Zygfryda, ale zbyt głośno, słucha tego jak rocka. „Przycisz to!” — krzyczy Susan, a potem słyszy telefon. To znów Arnold z Nowego Jorku. Po rozmowie wraca do maszynopisu. Jeszcze w uszach jej brzęczą uniesienia Arnolda. Blokuje to czytanie i wymazuje Tony’ego Hastingsa. Wieści dotyczą Chickwash, ale to podniecenie Arnolda dla Susan jest lękiem, chociaż on o tym nie wie. Lękiem, gdyby musieli zostawić ten dom dla kariery Arnolda. Ta kwestia otwiera jej oczy, każe jej spojrzeć na życie z punktu siedzenia na kanapie. Tapeta, kominek, obrazy, schody, poręcze, stolarka. Na zewnątrz trawnik, klon, róg ulicy, latarnia uliczna. Ma tu przyjaciół: Marię, Normę. Zabierać dzieci ze szkoły z powodu Chickwash. Będą całkiem rozbite, mogą płakać błagalnie, chłopaki, dziewczyny, najlepsi przyjaciele, utraceni na zawsze. Podobnie może czuć się Susan, ale nic o tym przez telefon Arnoldowi nie powiedziała, żeby nie być winną egoizmu i małostkowego domatorstwa. Miała dość utwierdzania praw i czucia się potem źle. Nie ma ochoty kłócić się z Arnoldem.
91
On przyjmuje, iż ona będzie obstawać przy jego decyzji. Może myśli nawet, że razem ją podjęli. Pogadają o tym. Ona będzie zadawać pytania, których on się spodziewa, żeby pomóc mu zdecydować o tym, o czym już zdecydował sam. Będzie mu mówić, co on ma na myśli, przypominać mu o jego zapatrywaniach. Będzie porównywać jego miłość sztuki chirurgicznej i troskę o pacjentów z prestiżem i siłą czynienia dobra na skalę narodu. Jeśli nie będzie jej się to podobać, nie powie mu, żeby nie było to wzięte za próbę wpłynięcia na niego, przeciw jego najlepszym chęciom. Wspomni o dzieciach i o ich racjach, ale jeśli on powie, że dzieci mogą się zaadaptować i będzie przemawiał o korzyściach dla nich płynących ze środowiska waszyngtońskiego i od ojca — człowieka sukcesu, ona oczywiście go poprze. Ten jego głos jak u dzieciaka w liceum. „Naprawdę obiecali mi pracę! Czy to nie wspaniałe?” „Cudowne, kochanie” — odparła. „Musimy to obgadać — powiedział — musimy rozważyć, co dla nas wszystkich jest najlepsze, dla ciebie i dzieci także. Nie zgodzę się na to bez konsultacji z tobą. Pod każdym względem”. I poczynił kilka sugestii odnośnie rozstrzygnięć pod każdym względem. Było jeszcze coś ponadto w tej rozmowie. Zła chwila, pewne pytanie, które zadała, które nie było odpowiednią reakcją na tryumf męża. Uświadomiła to sobie za późno. Minęło, błąd zostawiający plamę obawy po skończonej rozmowie. Poczucie katastrofy oddaliło się, chociaż niebezpieczeństwo ugrzęźnięcia w myślach wciąż pozostaje. „Stop — mówi Susan do Susan — niech tak będzie”. Mogło być gorzej. Wieczór jest po to, żeby czytać, ale aby to kontynuować, musi wymazać się ze swoich rozmyślań. Zamiast tego Tony Hastings. Apatyczny, opętany, boleje, a ona zastanawia się, co ma z nim zrobić, kiedy pogasi światła i wyjrzy przez okno. Stał się