Pseudacronis scholia in Horatium vetustiora, Vol. I: Schol. AV in carmina et epodos (Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana)

PSEVDACRONIS SCHOLIA IN HORATIVM VETVSTIORA

VOL. I SCHOL. AV IN CARM INA ET EPO DOS

RECENSVIT

OTTO KELLER

EDITIO STEREOTYPA EDITIONIS PRIMAE (MCMII)

STVTGARDIAE IN AEDIBVS B. G. TEVBNERI MCMLXVII

Verlags-Nummer 1741 Alle Rechte, auch die der 'Obersetzung., des auszngsweiaen Nachdruckes

und der fotomechanischen Wiedergabe, vorbehalten

©

B. G. Teabner, Stnttgart 1967 Priuted in Germany

Druck: Julins Beltz, Weinheim a. d. B.

THEODORO MOMMSEN s.

PRAEFATIO Quoniam ante hos quadraginta annos Horatiana scholia edere nobis proposuimus, haud sane defuit temporis spatium, quin satis amplum et accuratum congerere possemus apparatum. Nec solus equidem negotium illud susceperam, sed adiuuabar carissimi amici opera, Alfredi Holderi, cuius collationes omnium diligentissimis adnumerandas esse uix quisquam negauerit. Itaque in Pseudacrone multo uberiore ac certiore uti mihi licuit uariarum lectionum congerie, quam ista. fuerat, qua utraque proximi saeculi editio nitebatur, Paulyanam dico (Scholia Horatiana quae feruntur Acronis et Porphyrionis, editio quae dicebatur altera Prag. 1861) et Hauthalianam (Acronis et Porphyrionis commentarii in Q. Horatium Flaccum, ed. Berol. 1864). Paulyum enim omnes nostri codices latuerunt praeter admodum recentem et mediocrem librum c, Hauthalius ut bonos quidem aliquot codices nouit Parisinos, ita et alios magni momenti libros ut v Vrb prorsus neglexit et eos, quos adhibuit, propter incuriam suam cum innumerabilibus mendis edidit, locosque corruptos paene omnes aut non intellexit aut ineptius tractauit. Nos pro optimo fundamento habuimus codicem A = cod. Horat. Parisinum 7900 .LI. saec. X, eumque ut ita dicam totum prelo tradidimus excudendum, ita ut ne falsissima quidem scriptura, nisi librarius ipse errorem

PRAEFATIO

VI

correxisset, usquam praetermissa sit: quo fit ut, quoad extat codex A, nemo non plane )lideat, et quae lemmata et quem textum exhibeat Pseudaeronis eodex longe praestantissimus. Defieit inde ab epod. 15, 1 quod quidem maxime est dolendum. Interlinearibus quas dieunt glossis omnino earet. Seeundus post eum exeellit liber V = eod. Rorat. Vatieanus Vrsinianus (olim Oolotianus) 3257 saeeuli XII. Ruius eodieis marginales tantummodo exseripsi adnotationes, quippe quae eum eod. A mirum quantum eonsentiantj nee tamen omnes attuli leetiones, sed eas solum, quae ad eonstituendum uerum eontextum alieuius momenti esse uidebantur, mera librarii menda typis mandare supersedimus. Oeterum illum qui eodieem seripsit haud sine diligentia munere suo funetum esse multis indieiis effieitur. Sed nee interpolationibus quidem omnino earetj itaque libros cp~, neeessitate quadam eum V eoniunetos, prorsus spernere non lieuit. Pertinet autem eodex V non tantum ad carmina et epodps, uerum etiam ad sermones epistulasque et artem poetieam, ita tamen ut pauea iam desiderentur folia, quae olim eontinuisse uidentur uitam Rorati, earm. I 1-17, 17 et epist. II 2, 99-216. Nonnullis loeis, ubi aut defieiunt A V aut menda in eos inrepsisse apparet, e reeentioribus eodieibus cp t, quamquam ad interpolatam quandam recensionem referendi sunt, fructum pereipere lieet. Hi libri Horati ipsius textum non exhibent, sed uno tenore seripta scholia Pseudacroniana lemmatis tantummodo interrupta. Oodex c est Wolfenbuttelanus 2821 Augusteus 81. 31 ehartaeeus. Desunt scholia in epod. 17, 53 - 81 et in epistulas. Scriptus est saee. xV. Oodex p = Parisinus Latinus 7988 membranaceus saeculo XIII ineunte exaratus. Oontinentur: 'PORPHIRIONIS GRAMMATICI LlRICI

EXPLANATIO

SATYRIQVE

GRAMMATICI

OPERA'

~ETAruvS

SVPER

HORATII

FLACCI

POETE

et inde a fol. 146: • ACRONIS IN

LIBROS

CARMINVM

ORATII '.

VII

PRAEFATIO

fol. 248 legimus: CARMINVM LIBROS

'FINIT IIII

ACRONIS

EPODONQVE

COMMENTVM IN ET

ORATII

CARMEN SECVLARE '.

Desunt scholia in epod. 17, 53-81, sennones, epistulas artemque poeticam. Tertius huius generis codex est Parisinus Pseudacronianus t = Latinus 7985, chartaceus, saeculi XV, olim Mentellianus. Continentur hoc libro 'Acronis' commentarii in carmina, librum epodo!! , cannen saeculare et 'anonymi expositio' in Horati artem poeticam et sennonum libros usque ad s. I 7, 4. In canninibus et epodis et carmine saeculari hunc codicem, quia libro p admodum uetustiore uti licuit, non adhibuimus, in secundo uero uolumine alteram partern, quae in catalogo 'anonymi expositio' nominatur, haud omnino spernendam esse putauimus, sed ubicumque aut in c aut in t melior lectio deprehendebatur, eam solam respicere solitus sum, alterius codicis mera menda prelo mandare in rem non esse duti. Hos codices aetate ac bonitate inferiores, ubi aut A et V ipsi satis solidum fundamenturn praebent aut singulares eorum lectiones uel interpolation em sapiunt uel merum errorem, in apparatum recipiendos non curauimus. Hic illic autem conseruauisse uidentur aliquid ueri, praesertim in rebus orthographicis : ceterum hac quidem in re ipsum archetypi scriptorem minime sibi constitisse multis locis apparet, eamque ob causam in hac re ne nos quidem inconstantiae crimen prorsus potuimus euitare. Praeterea cum recensione A V quodammodo conexa est recensio r' = codicum ryv, inter quos maximi pretii est liber v, quia in cann. IIII 2-15, epod., cann. saec. non cum ry facit, uerum cum A Vcp. Bed quamquam et praestantior et uetustior est codex v quam r et y, tamen praetermissis ry eo solo uti propterea non licuit, quod v ipse ualde mancus est. v est codex Horatianus Nienburgensis, nunc Dessauiensis A, saeculi X ineuntis. Deficiunt c. I 13, 19TI 9, 16. rn 2, 29 -4, 15. TII 5, 27-7, 12. rn 9, 4-

PRAEFATIO

15, 2. III 19, 3-ITII 15 tit. epod. 1, 1-2, 50. 5, 7117, 27. serm. II, 5, 45-90. II 6, 26-117. II 7, 4691. II 8, 65-95. epist. I 19, 49-II 2, 65. a. p. 104195. 472-476. In summa desunt 67 folia. Itaque, quamuis v cum .A V magis coniunctum esse quam r ex schollis ad carminum librum quartum et epodos et carmen saeculare pertinentibus satis eluceat, hic enim recensio r ab .A prorsus aliena non ad uerum Pseudacronem, sed ad Porphyrionem proxime accedit tamen facere non potui, quin permultis locis, ubi v deficit, codicum ry uel aliorum ad eandem familiam pertinentium adferrem lectiones. Stirpi r autem hi adnumerandi sunt libri: ry et bfz GELE. rest cod. Parisinus Latinus (olim Erphesphurtensis) 9345 saec. X-XI, scholiorum r liber praecipuus, qui unus omnium uetustiorum cuncta scholia r marginalia complectitur. y est codex Parisinus Latinus 7975 saec. XI. Desunt schol. ad carm. I 1, 1-7, 4 et ad carm. I 18, 15-23, 5 et ad epist. II, 1, 248-II 2, 216. Quos duo libros, quoniam inter se maxime congruunt, adductus sum ut una littera r conplecterer; ubi uero alteruter deficit, alium ex eadem familia adsumpsimus, ut et b fGELE z, idque nusquam non suo Ioco diximus. Recensionis r' auctorem uixisse crediderim saeculo VII, recensionis r saeculo VII uel VIII. et et b magisque etiam b et f inter se coniuncti sunt. et est cod. Halensis Yg 21 siue Barcinonensis saec. XI; pertinet ad stirpem r, sed haud paucas adnotationes omisit. Idem conspicitur in codice b. Is est Bambergensis (olim Corbeiensis) K. 2 exeunte saeculo Je scriptus, ergo inter uetustissimos numerandus, sed multa desunt, cf. editionis Horatianae alterius (Lips. 1899) praefationem p. LXIX. Multa quoque quae librarius scripserat a stultissimo glutinatore abscisa esse apparet.

PRAEFATIO

IX

Ex eodem exemplari, unde b, etiam f fluxit. fest codex Franekeranus, nunc Leeuwardensis 45, olim Cluniacensis, saec. XI-XII, admodum recentior 19Itur quam b et sine dubio deterior. Sed multis locis ubi b deficit pro supplemento eo uti licet. De reliquis codicibus uide quem infra dedimus siglorum conspectum. Quoad codex A extat, omnia contextus uerba, nisi si in apparatu aliter adnotatum est, ad eius normam formata sunt: lemmata codicis A LITTERIS MAIVSCVLIS habes expressa; si ex aliis codicibus lemma aliquod prompsimus, non solum litteris minoribus usi sumus, sed etiam ubique eos quos secuti sumus libros nominauimus. Vbicumque in codice A aliquid aliter scriptum est atque in textum recepimus, id in apparatu notauimus, exceptis iis mendis, quae a librario ipso iam inter scribendum correcta esse uidentur; in contextum uero tacite nuUas recepi lectiones, nisi quae in aliquo eorum codicum, qui in fine singulorum scholiorum nominati sunt, reuera reperiuntur. Vt adferam aliquot exempla: si p. 1 lin. 17 in contextu legitur 'aetatis', in apparatu 'etatis A', hoc ita inteUegendum est, ut codicem A 'etatis' habere scias, ex codicibus M Cif uero unum alterumue ueram formam seruasse 'aetatis'. Vel si p. 242 in textu scriptum est 'Poenis', in apparatu 'p~nis A', significatum uolui in codicibus r' Ci bf Vcp ueram scripturam 'poenis' seruatam esse, nec uero necessario in illis omnibus, sed aut in r aut in raut in v aut in Ci aut in baut in f aut in V aut in c aut in p. Item si p. 243 in apparatu legitur 'dampno CibvV', in textu 'damno', significatur in codice A , damno' scriptum esse, in codicibus Ci b v V 'dampno', da ceteris Crf) nihil dixi, quamquam eos pariter ac codicem A , damno' exhibere uerisimile est. Vel si p. 370 in textu legimus 'conparauit CA V', in apparatu autem nihil adnotatur, hoc ita interpretandum est, ut scias in A esse

x

PRAEFATIO

, conparauit' j V utrum 'conparauit' an 'comparauit' uel ineptiorem aliquam lectionem exhibeat, non diximus. Omnem textum, quoad freri potuit, ad auctoritatem libri A restituendum esse censebam. Huius solius omnes attuli lectiones, ex ceteris quas ueras esse duxi in textum admisij quascumque praeter eas memoratu dignas duxi, eas in apparatu critico enumeraui. Hoc autem iterum monitum uelim, ne unam quidem litteram a me in scholiorum textum receptam esse, nisi ea in uno alteroue minimum eorum codicum tradita sit, quos in uniuscuiusque scholü fine nominauij ii uero, qui ante nos haec scholia ediderunt, permultis locis sine ullo scrupulo aut adnotatione in tenu aliquid reddere solebant, quod ne in uno quidem libro manuscripto legitur. Restat ut bibliothecarum Vaticanae, Bambergensis, Halensis, Parisinae, Leidensis, Monacensis, Dessauiensis, Wolfenbuttelanae, Leeuwardensis, Pragensis praefectis humanissimis ex animi sententia gratias agamus quam plurimas j in opere ipso et difficili et diuturno cum alü complures benignissime me adiuuerunt amici, tum longe maxime omnium Alfredus Holder. In secundo uolumine edentur scholia r' V ad sermones, epistulas artemque poeticam pertinentia, additis et indicibus et appendice, qua glossae quae uocantur interlineariae r aliquot continentur memorabiliores.

Siglorum conspectus: A = cod. Parisinus Lat. 7900 A, saec. X, uide Horati carmina ed. Keller2, Lips. 1899, praefat. p. XIII. B = cod. Bernensis 363 saeculi VIIII exeuntis, uide edit. illius Hor. praefat. p. XIX. Non scholia exhibet, sed adnotationes aliquot metricas.

r'= r+

v.

r et y, aut r uel y cum quolibet altero codice ad stirpem r pertinente ut ab f. Vide edit. Hor. alterius praefat. p. VIII. C = cod. Monacen~is Lat. (Ratisbonensis) 14685 saec. X, uide edit. Hor. alterius praefat. p. XXIIl. Scholia C et E magis cum glossis r quam cum adnotationibus in margine additis congruunt. D = cod. Argentoratensis C VII 7 saec. X, uide edit. Hor. alterius praefat. p. VI. E = cod. Monacensis Lat. (Ratisbonensis) 14685 pars altera saec. X, uide edit. Hor. alterius praefat. p. XXIIII; cf. quae modo diximus de C. H. = Holder. K.= Keller. L = cod. Lipsiensis I 4, 38 saec. X; uide edit. Hor. praefat. p. LXIIlI. M = cod. Mellicensis saec. Xl, uide edit. Hor. praefat. p. X. Porph. uel P. = Porphyrio (uide editionem Holderi, Oenipont. 1894). Vixit, ni fallor, saec. ITf, uide philologorum Bonnensium symbolam et edit. Hor. alterius praefat. p. LXXVIII. V = codicis Vaticani Latini 3257 saec. XII scholia marginalia; uide supra p. VI. r

=

XII

SIGLORVM CONSPECTVS

= eod. Halensis Yg.

21 siue Bareinonensis saec. XI, uide edit. Hor. illius praefationem p. LXVII. Pertinet ad sehol. r, sed haud pauca omissa sunt. y = eod. Parisinus Latinus 7975 saec. XI, uide praefationem illam p. VII. Scholiorum r codex praecipuus. E = fragmenta Einsidlensia (codex olim erat Geroldensis Tiroliensis) saee. X, uide praefationem i1lam p. LXI. Pertinet ad sehol. r. {; = cod. Parisinus Latinus 7985 (= scholia Pseudacroniana ad familiam cp uel Vcp pertinentia); chartaeeus saec.XV, olim Mentellianus. In subsidium adhibitus in serm. et arte poetica, ubi deficit cod. p. '/J = cod. Dessauiensis (Nienburgensis) .A saec. X (init.), uide praefationem illam p. XVI. Necessitate eoniunctus eum schol. r, uide supra p. VII. b = eod. Bambergensis K. 2 saec. X, uide praefationem illam p. LXVIII. Pertinet ad schol. r, sed multa desunt. c = cod.Wolfenbuttelanus Lat. Aug. 81. 31 saec. XV (= scholia Pseudacroniana ad familiam cp{; uel Vcp{; pertinentia). ed. uel edit. uel ed. uet.= editiones ueteres (ante saeculum XIX), eum aliae turn Mediolanensis 1486. Fabriciana 1555. Cruquiana 1578. f = eod. Franekeranus, saec. XI-XII, uide editionis Horatianae alterius praefationem p. LXXI et supra p. IX. j = eod. Pragensis saec. XI, uide praefationem illam p. XLV. Seholia nilia in margine adiecta eum .A V r' nihil faciunt. 1n = eod. Monaeensis Latinus 375 saec. XI-XII, olim doctoris Hartmanni Schedel Nurembergensis, non Frisingensis, ut falso narrauimus in praefatione illa p. XLIII!. Scholia. marginalia cum .A vr' non consentiunt. o = cod. Argentoratensis C. VI 19 saec. X - XI, combu~tus a. 1870. Vide praefationem illam p. XLIII. Paucis admodum instructus erat scholiis. p = cod. Parisinus Latinus 7988 saec. XIII (= scholia Pseudacroniana ad familiam cp{; uel Vcp{; pertinentia). Vide supra p. VI. l' = eod. Parisinus Latinus (olim Erphesphurtensis) 9345 saec. X-XI, seholiorum r liber praeeipuus. Vide praefationem illam p. LXVI. z = eod. Leidensis Vossianus 21, olim Mettensis, saec. XII. Vide praefationem illam p. LIX. Familiae r adfinis. IX

XIII

SIGLORVM CONSPECTVS

<>

=

[ ] =

t

=

*=

§

quae addita sunt ab editore. quae interpolata uidentur. Iocus nondum sanatus. asteriscum praeponendum curabam iis scholiis, quae, quamquam nec in A nec in V tradita sunt, tamen in hunc Iibrum recepi: quod quidem signum aliquot Iocis ex superuacuo additum esse piget, scilicet in principiis carminum ante uocem METRVM p. 86-112. Sed hac re neminem falli persuasum milli habeo. in sermonibus et arte poetica praeponitur iis scholiis quae continentur v (uel r') Vct. Hac recensione in uolumine TI nullam inuenimus uetustiorem. Ad Theotisti grammatici discipulum quendam Priscianique aequalem referendam eam esse ex scho1. serm. I 5, 97 comperimus. Scho1. r'bVct serm. I 5, 97: Bari moenia] Ciuitas est quae Atbaris dieitur, ut dixit grammaticus Theotistus. Priscian. XVIII 5, 56 p. 231 H.: Teste sapientissimo domino et doctore meo Theotisto, quod in institutione artis grammatieae docet. Cf. etiam scho1. § serm. I 9, 76: Sie Seruius magister exposuit. Ergo Rcholiorum § auctorem saeculo v-Vi uixisse effieitur.

Pragae Nonis Mais 1902.

O. Keller.

VITA HORATII FLACCI HAEC EßT: CA Horatius Quintus Flaccus praecone patre natus libertinae conditionis, oriundo Venusinus fuit, quae ciuitas Apuliae est; non tarnen aut opibus uilis aut studio; nam litteris liberalibus eruditus pro ingenii claritate, quod in " tantum iam a puero eminebat, ut ultra meritum natalium talibus disciplinis faceret eum aptum uideri. Hic post studia Romana philosophiae causa Athenas plofectus inter Epicureos primum locum tenuit. Familiaritatem etiam Marci Bruti adeptus est, eius qui cum Augusto dimicauit. 10 Nam et tribunus militum ipsius fuit. Post uictoriam uero ciuilis belli interuentu M
(eel. 2, 65): Trahit sua quemque uoluptas. 4 tarnen aj et olim A] tarn Ab adeo Mf 6 eminebat rj emebat.LI. 12 cesar A 14 ob~so A 16 decem A septuagesimo septimo M f.j 17 etatis A 19 satyra f~] satora.LI. satira M aj 20 epicurum A 21 uirgilius corlrl.

VITA HOR.

2

Ergo illum beatum ponit qui ex animi sui sententia facit quod uult; ita tamen, ut hoc ipsum ueUe in parte honestatis uersetur. Ipsa enim uoluntas summum bonum est. 5 Decem et nouem modos metrorum in carmine suo composuit: Prima igitur ode monocolos est, hoc est cantus unimembris. Nam Asclepiadeus dicitur qui constat ex spondeo, duobus choriambis et pyrrichio. Metrum hoc dictum apoeta Asclepiade, a pede choriambicum. Duabus 10 feritur caesuris ex peI?-timimere heroica et duobus dactilis, aut ex spondeo, duobus choriambis et pyrrichio siue iambo propter ultimam indllferentem. In Horatio autem sciendum oden, non eglogam dici, quia egloga Vergilü bucolicorum est (Ar(=Maf)cons.jt

15

ITEM ALITER VITA HORATII. (ABb

Poeta Q. Horatius Flaccus libertino patre natus in Apulia cum parente in Sabinos migrauit. Quem cum pater puerum Romam misisset in ludum litterarum, parcissimis eruditus inpensis angustias patris uicit ingenio, 20 coluitque adulescens Brutum sub quo tribunus militum 3 uoluntas AMa] uoluptas fjt;

5-12 decem - indiff: 6 composuit A a] posuit fM ode fJ odes AMa 8 duobus A] et duobus rt; pyrr: fJ pirr: AMa 10 pentimimere A pentimemere f pentimemera a pentimere M pentimemore t; 11 pyrr: fJ pirr: AMa 12 indllferentem At] indifferente M a 13 quia AJ] om. r qu~ t; 15 item aliter uita horatii (oratii t;) At; uita horatüBj 16 Poeta Q.] PQB BI (= poeta?) A om. rcj t; 17 parente ABj Porph.] patre r migrauit ABcjt; Porph.] commigrauit r 18 puerum AB] Oln. r litterarum (lit: M) AB r] litterarium Porph. 19 eruditus B rj Porph.] eruditur A inpensis r Ml impensis ABaf 20 adul: AMa] adol: Brfj

Oll/..

j

VITA ROR.

3

eiuili bello militauit, eaptusque est a Caesare. Post magnum tempus beneficio Maecenatis non solum seruatus, sed etiam in amicitiam receptus est. Quapropter Maecenati et Augusto in omnibus scriptis suis uenerabiliter assurgit. Scripsit autem earminum libros ·IIII·, carmen saeculare, epodon, de arte poetica lib. I, epistularum lib. II, sermonum lib. TI. Commentati in illum sunt Porphyrion, Modesms et Helenius Acron; Acron omnibus melius (.AB r (= y M af) cons. cj {; sim. Porph. 1 c\!sare Bn cesare cett. magnum ABct Porph.] multum r 2 maec: B] mee: cett. sed ACl] s& y s, Bf M 3 maec: B] mec: cett. 5 carmen saeculare (sec: Ay) epodon AB] epod: carm : S : r 6 lib. I] libri B epist: lib. TI sermonum lib. II ABt] sermonum lib. TI (IIII Cl) epist: quoque (om. c) lib. II rc epistularum Al epistolarum Bfc 7 comm: in illum S: A y j om. t commentati sunt in illum B M Cl f commentari A sunt] 8 A (olim s?) porphyrion y] porphirion BfMClCj porfirion A et helenius AB] helenus et rcj 8 acron omnibus melius ABc acron. melius acron omnibus fClj acron. melius omnibus acron lYI aeron. acron tamen melius omnibus y

5

<EXPOSITIO METRICA> (e cod.

r (= raf)

C0n8. cj cf. Seruius de metris Hor., gramm. Lat. ed. K. IIII 468 sqq.

*Decem et nouem tantum roo&~ uariis Horatius me'Quarum decem in primo carminum libro, in tribus reliquis singulas, in epodon sex repperi constitutas. Prima igitur rpoi] monocolos est uel cantus unimembris. Nam uersus, qui Asclepiadeus dicitur, constat pedi10 bus spondeo, duobus choriambis, pyrrichio siue iambo. Vsusque est hac metri compositione cantibus tribus quorum primordia subnotaui: M
Secunda rpoi] dicolos est tetrastrophos, idest cantus duobus generibus metri conpositus a quarta facta replicatione ; habet enim primos tres uersus similes, quibus nomen est Sa
EXPOS. METR.

5

dicitur, dactilo et spondeo pedibus terminatur, utiturque hac metri compositione VI et XX cantibus, quorum primordia subnotaui: Iam satis terris mUlS atque dirae Mercuri facunde nepos Atlantis Quem uirum aut heroa lyra uel acri Vile potabis modicis Sabinum Integer uitae scelerisque purus Parcius iunctas quatiunt fenestras o Venus regina Cnidi Paphique Poscimus siquid uacui sub umbra Persicos odi puer apparatus Nullus argento color est auaris Ne sit ancillae tibi amor pudori Septimi Gades aditure mecum Vlla si iuris tibi perierati Rectius uiues Licini neque altum Otium diuos rogat in patenti Martiis celebs quid agam Kalendis Mercuri nam te docilis magistrum Herculis ritu modo dictus 0 plebs Faune Nympharum fugientum amator Non uides quanto moueas periclo Montium custos nemorisque uirgo Impios parrae recinentis omen Pindarum quisquis studet
5

10

15

20

25

Tertia ~ofJ dicolos est distrophos, hoc est duplici 30 genere metri scripta, a secundo facta replicatione. Nam prior uersus, cui Gliconium nomen datur, constat spondeo, 5

atlantis

Seruiu8] gnidi

t j Seruius] athl: r'" om. r'" mn. c 11 poscimur f

c

10 cnidi t j umbra j] umbras

",r

16 perierati j ante ras.] pieati r peierati Seruius 29 phlJbe r, recte j, cett. phebe 30 WLl€ rf ode '"

rc

6

EXPOS. METR.

choriambo et pyrrichio siue iambo. Secundus uero uersus AscIepiadeus est, cuius iam in prima ~ofi reddidimus rationem. Vsusque est hac metri compositione . XII· tantum cantibus, ut subiecta monstrabunt: 5 Sie te diua potens Oypri Oum tu Lydia TeIephi Mater saeua Cupidinum Et ture et fidibus iuuat Donec gratus eram tibi 10 Vxor pauperis Ibici Quantum distet ab Inacho Intactis opulentior Quo me Bacche rapis tui Festo quid potius die 15 Intermissa Venus diu Quem tu MeIpomene semel. Quarta ~ofJ dieolos est distrophos. Primus enim uersus, qui Arehiloehius dieitur, eonstat tetrametro heroieo et tribus troeh(a)eis. Seeundus uero pentimemerim iam20 bieam habet, et similiter tres troeh(a)eos. Vsusque est hae metri eompositione uno tantum eantu, euius primus uersus adseriptus est: Soluitur aeris hiemps grata uiea ueris et Fauoni. Quinta ~ofJ trieoIos est tetrastrophos, idest tribus 25 generibus metri seripta a quarto faeta replieatione. Nam primi duo uersus Asclepiadei sunt, tertius Pheregratins, qui eonstat spondeo, daetilo et spondeo, quartns Glieonius. Vtiturque hae metri eompositione tantum ·VII· eantibus, quorum primordia subnotaui: 1 choriambo c] cor: cett. pyrr: fCJ] pirr: rIX 2 (U~€ r odf3 f ode IX 10 ibici fIXJ] ybici rom. c 11 distet c] distat IX f distent r j 17 (UL).€ r odf3 f ode IX 18 archi19 pentimeIoichius r archiloicus IXj archilocus f, recte c

merim cj pentimerim r pentimemeri f pentimemerem IX 24 (UL).€ rode IXf 26 pheregr: c] feregr: rIXfj 27 glicomus rfJl glieoniens c elieomus IX

KXPOS. METR.

7

Quis multa graeilis te puer in rosa o nauis referent in mare te noui Dianam tenerae dieite uirgines Vitas inuleo me similis eWoe Quid fies Asterie quem tibi eandidi o fons Bandusiae splendidior uitro Audiuere Liee di mea uota di.

5

Sexta pOT} dieolos est tetrastrophos. Primi enim uersus tres Asclepiadei sunt, quartus Glieonius, quorum iam mellll=US. Vsusque est hae metri eompositione 10 tantum nouies, ita: Seriberis Vario fortis et hostium Pastor eum traheret per freta nauibus Quis desiderio sit pudor aut modus Albi ne doleas plus nimio memor Nolis longa ferae bella Numantiae Extremum Tanain si biberes Liee
15

20

Septima pOT} dieolos est distrophos. Nam prior uersus heroieus est, qui sex pedibus, dactilo et spondeo indifferenter, constat. Sequens ex tetrapodia [ultima] eonstat heroica. Vtitur hae compositione tantum tertio, ita: 25 Laudabunt alü claram Rhodon aut Mitilenem Te maris et terrae numeroque carentis harenae Quid tibi uis mulier nigris dignissima barris. 1 ·quis

4 uitas ,,/] uitat txfcj ode <X 9 glieonius "/ fJ glieonieus c elieonius <xj 18 inclusam - aenea om. codd. 19 optume ,,/] optime <X optim~ f 21 Wt.€ r f ode <X 24 heroica c] heroieo <X heroici r j heroieis f tertio = tel' 26 rhodon] rodon <X f ypodon r chrode j om. c

SerUiu,8

<XC

Seruius] qui "/fj

8 WLl.€ "/ f

8

EXPOS. METR.

Octaua cßo1J dicolos est distrophos. N am primus uersus choriambicus constat ex choriambo et Bachio uel amphibrachi. Secundus ex epitrito secundo, duo bus choriambis et Bachio. Vtiturque hac compositione se5 mel, ita: Lydia die per omnes Hoc deos 01'0 Sibarim cur properes amando. Nona rjJo1J tricolos est tetrastrophos. Nam primi duo uersus, qui Alcaici uocantur, constant penthemimeri 10 iambica et duobus dactilis. Tertius dimeter est iambicus hypercatalecticus. Quartus uero logaoedicus, qui fit ex duobus dactilis et duobus troch(a)eis. Hic autem uersus
EXPOS. METR.

9

Nune est bibendum nune pede libero Motum ex Metello eonsule eiuieum Aequam memento rebus in arduis N ondum subacta ferre iugum ualet o s
r

5

10

15

20

25

30

10

EXPOS. METR.

Vndeeima rP01j dieolos est distrophos. N am prior uersus eonstat amphimacro et monometro iambieo. Seeundus uero trimeter est iambieus elaudus. Iambieus autem uersus non 80lum iambum, sed et heroieum reeipit pedem 5 eum solutionibus suis loeis seiIieet inparibus et tribraehin eunetis. Vsusque inuenitur hae metri eompositione uno tantum eantn, sie: Non ebur neque aureum. Duodeeima rP01j monoeolos est.

Metro enim eonti-

10 netur, quod eonstat ionieo aminore, quod quidem non


Tertia deeima rP01j dieolos est distrophos. Prior enim uersus est heroieus. Sequens eius habet penthimimerim. Vtiturque hae metri compositione semel tantum, ita: Diffugere niues redeunt iam gramina eampis Arboribusque eom
20

Quarta deeima rP0~ dieolos est distrophos. Prior enim uersus trimeter est iambieus. Sequens dimeter iambieus. Vtitur autem hae metri eompositione nouies (melius scripsisset deeies cum Seruio) tantum, ita: 1 (i)Ll€ rode a f 3 claudus a fJ om. r j claudulus c sed at] set r s, cj 5 inpar: r] impar: afj tribraehinrfJ tribrachum a COn8. j 7 sie rc] ita af 8 aureum r pr. cl aurum r COff. afj 9 (i)Ll€ rf ode a 10 a minore c Seruius] minore rafj quod - pedum om. j 11 numero Seruius] om. raf sed fJ set g s, acj 12 synaphia c] sinaphia raf synalimphia j synafia Seruius 15 (i)Ll€ j ode afc; r ineptit 16 penthiminerem f pentimemerim cett. 20 arboribusque come] om. af 21 (i)Ll€ rf ode a 22 iambicus post dimeter om. a fj 4

EXPOS. METR.

11

Ibis Liburnis inter alta nauium Beatus ille qui proeul negotüs Parentis olim siquis impia manu Lupis et agnis quanta sortito obtigit
25

Oetaua decima rßo~ dieolos est distrophos. Prior enim uersus heroieus est integer. Secundus trimeter iambiens inuenitur. Vtiturque hae metri eompositione uno tantum eantu: 30 Altera iam teritur bellis ciuilibus aetas.

13 18 27

5 at - regit Seruius] mn. rafej pentimimere f pentimemeri 'I aj penthi mimere f pentimemeri raj wlI€ 'I f ode a

11 CUll€ rode af 16 CUll€ rode af 21 CUll€ rode ai

EXPOS. METR.

12

:Nona decima rpOTJ monocolos est, quae constat trimetro iambico iugi; qua compositione semel tantum utitur ita: lam iam efficaci do manus scientiae. 5

His metris scripti sunt quatuor carminum libri et epodon et carmen saeculare. N am sermonum et epistolarum et artis poeticae heroico iugiter continentur (r(=r«f)

cons. cj 1

(j)~€

r

ode (XI'

INCIPIT EXPOSITIO IN HORATIVM (A CARM. I 1 METRVM DVOBVS

ASCLEPIADEVM,

CHORIAMBIS

QVOD

ET PYRRICHIO

NASATAVIS • EDITERE • GIBVS

CONSTAT

(cons. r),

(conS. M);

EX SPONDEO, ITA:

SIVE

MAECE'

ALITER

EX

[,

SPONDEO, DACTYLO, C
PENTHEMIMERI

(Mra) 1. 2.

HEROICA

ET

DVOBVS

DACTYLIS

MAECENAS ATAVIS EDITE REGIBVS 0

(ABT

E. P. ET D. 10

D. M.]

[In commemoratione parentum et laudatio inuenitur] ut Vergilius (Aen. I 606): Per te, per qui te talem genuere parentes. Et in uituperatione (Verg. ed. 8, 44): AutTmarus aut Rhodope aut ex.G.(Ar'

(rav) cons.cp

*Edite regibus (cp)1 Quoniam dicitur duxisse originem ab Etruscis regibus et contempsisse senatoriam dignitatem, mansisse autem semper in equestri ordine (T' (rav) cp 3 asclipiadium B 4 pyrrichio 1'] pirrichio AB a ita{m. om. r mec: A 5 siue - /in. om. M a e dac7 mec: A 8 pentihemeri B pentime. tilo A dactiJis A 11 in-inuenitur rap] om.A 12 uirg. mere A dactilis A codd. 13 per te - ex. g.] om. '/1 secundum per euanuit in A 14 in uitup: Ara] uituperatio ut cp 15 aut tmarus A] ismarus rc aut ismarus ap 18 mansisse autem semper acp] manens semper l' autem sem per mansisse '/1 ut uid.

15

14

EXPOSITIO IN HOR.

2. *0 et pr(a)esidium (cp)] Quoniam a c(a)ede eum liberauit Bruto a Caesare superato (r'(rav)cp PR(A)ESIDIVM ET DVLCE D.] Quia per ipsum liberatus est, indulgente sibi Augusto, et multa etiam illi donauit 6 M(a)ecenas, amicus Augusti Caesaris (Ar'(=rafv)cp *Decus (cp)] Quia magna laus est placere meliori (r'(rafv)cp

3. *Sunt q. cur. (c)] Sunt qui delectantur inire curule certamen (r'(rav)p cons.c 10 SVNT QVOS CVRRICVLO P. 0.] Exponit uaria esse hominum ingenia et non unas uoluptates, ne sit arrogantiae, quod sibi poeticam uindicare uidetur, cum singulos quosque rerum aliarum diuersus amor habeat (Ar'(rafv)p cons.c PVLVEREM OLYMPICVM] [ldest agonalem et habere pul16 uerem in curru suo.] Circenses agonici in honorem louis Olympici sunt inuenti apud Elidem, ut Vergilius (georg. TIl202): Hinc uel ad [H]elei metas (Ar' (rfv) c p 4. FERVIDIS] Vertigine ipsa calentibus (Ar'(rav)cp 20 O. EVITATA ROTIS] [Caute circuita] sic circumducta, ne offendatur (Arvc cons.ap PALMAQVE NOBILIS TERRARVM D. E. AD D.] Alios palma nobilis idest uictoria terrae dominos facit et diuinis honoribus consecrat utpote uictores, ac per hoc neque aurigae 25 neque uiro forti aliud placet quam sunt (A r' (r av) cons.cp 6. *Terrarum dominos (cp)] Amphibolicos dictum, utrum dominos terrarum eleuet an ad deos, qui sunt domini terrarum (r'(rav)cons.cp 2 ces are augusto v 4 illi r] sibi cp 5 (maec: p) esse Ap] om. cett. 11 non unas Avp] uarias nxf 12 uendicare uidetur a uidetur uindicare (uend: c) vcp 14 idest-suo] om.Af idest] om.cp 16 olymp: rl olimp: cett. e1: 7·] helidem Afvcp ut uirgilius-metas] O1n.7·f uirg: codd. 18 hinc] om.v hic cp uel p] et c om. cett. 19 uertigine ipsa] om.a 20 caute circuita ra, om. Avcp 22 alios-nobilis] om.v 23 idest] om.A terre A facit] 24 aurige A 26 fo ti A aliud] om.cp 26 dicjjacit A tum rav] dictum est cp 27 ad] om.r, non cett. 10

CARM. I 1 AD

15

DEOS J Ad Capitolium, ae si dieeret 'eum triumpho'

(Ar'(rav)cp

7. HVNC SI MOBILIVM TVRBA Q.J Qui sunt faciles et uarii (A r *Turba Q. (c)J Ad uulgi leuitatem refert (sim. Porph.), 5 quia sunt faeiles animi et facile mouetur uulgus, unde Virgilius (Aen. I 149): Feruetque animis ignobile uulgus (r'(rav)cp, sed a

omitt.: quia sunt - m: uulgus.

8. * Tergeminis (p)] Finitus numerus pro infinito, uel 10 etiam aut quaestura aut praetura aut consulatu (r'(rav)cp *Honoribus (ap)J Subaudi ab inferioribus: seilieet numquam dimoueas (r'(l'av)c cons.p 9. ILLVM SI PROPRIO C. H. Q. D. L. V. A. GAVDENTEM PATRIOS FINDERE SA.J Sicut illi, inquit, eui semel agri 15 eultura plaeuit et eoepit de agris suis frumentum reponere, nullis praemiis persuades, ut nauta sit: sie nee sibi, eui lyriea professio plaeuit, aliud suaderi posse iuxta illud [TerentianumJ (Phorm. II 4,14): Quot homines, tot sententiae (A1'VP cons.C

10. De Libicis (p)] Species pro genere (r'(rafv) cons.cp VERRITVR] Colligitur [trahiturJ (Ar(ra)cp, ettanuit v 11. * Findere (cp)] Colere, fodere (r' (rav) cp 3 et uarii K.] et auari A cf. amare in r 5 ad-refert] om.v refert acp cons. Porph.] dicit·r 6 quia sunt f: animi vc] qui sunt faeiles amare r quiaJ qui r p et fac.: mouetur] 1IIIItur v ut 1tid. mouentur c unde - ign.: uulgus om. c unde v] ut l' om. p 8 feruetque animis] 1IIIIImis v seuitq; animis p 11 aut qu:] om. a 12 subaudi] om. v 'S' a omissa alte'ro loco uoce scilicet 16 cepit Avc om.1· 17 p miis A sibi Arv] ipsi cp 18 lyr: cpJ lirica Arv suader A persuaderi cp posse] posse scias cp 19 terentianum l' om. Avc teretianum p 23 collig: trah:] colligitll, omisso trahitur A, colligitur uel (om. c.p) trahitur acp trahitur, omisso colligitur, r

20

16

EXPOSITIO IN HOR.

*Sarculo (acp)] Genus ferramenti rustici, quod Graeci (J'ila).lOtov uocant (I" (rav) cp 12. ATTALICIS CONDlTIONIBVS] Attalus Pergamenorum rex ditissimus fuit, cui propter opum magnitudinem po5 pulus Romanus testamento successit (Arvcp sim. Porph. 13. *Nunquam dimoveas (p)] Idest etiam si diuitiae regisAttali pr
CARM. 11

17

ICARIIS FLVCTffiVS] Icarus, Dedali filius, pinnis reso1utis, quas cera illigatas arte patris sumpserat, in mare corruit et nomen inposuit mari Icarium (Arv cons.cp *Ordo est: mercator metuens luctantem Icariis fiuctibus Africum, otium et oppidi sui laudat rura, mox re:flcit quassas rates, ut trabe Cypria pauidus nauta secet Myrtoum mare (r'(rav) cons.cp 18. *Indocilis (cp)] lndoctus uel inpatiens (rvcp 19. *Est qui nec (cp)] Est qui delectatur conuiuüs apparatis, ut continuare uelit diem (rvp cons.C POCVLA MASSICI] Massicus 10cus est in Campania, ubi optima uina nascuntur; Vergilius (georg. ID 526. 527): Atqui non Massica Bacchi Munera (Ar'(rav)cp 20. *Nec partem spernit demere (p)] Duae abnegatiuae particulae hic pro una ponuntur (rvp cons.C NEC PARTEM SOLlDO DEMERE DE DIE] Vt non intermittat, sed continuet 1aetitiam totius diei (Ar'(rav)ccons.p 21. VIRlDI SVB ARBVTO] Hoc est 10co amoeno et conuiuüs apto (Ar'(rav)cp *Membra stratus (vp)] Figura ut (Verg. Aen. I 228): Oculos suffusa nitentes (rvcp 22. NVNC AD AQV(A)E LENE CAPVT SACRAE] Omnis enim fons in origine sua sacer est (sim. Porph.) et sonitu suo suadet etiam somnos (Arcp 23. MVLTOS CASTRA IVVANT] Delectant ut (VC1·g. Aen. ID 282.283): Iuuat euasisse tot urbes Argolicas (Arcp

1 pinnis A] pennis cett. 3 inp: rvJ imposuit Acp 4 ordo est] om. v est om. r exhib. acp 5 sui laudat rura c]

laudat rura sui rav laudat rurura sua p 6 cypria r] cipria cett. myrt: r] mirt: cett. 8 impatiens cp 10 diem uelit cp 11 massicus] om. cp in campania est r ibi r 12 uirgilius - munera] om. vC uirg: codd. 13 non] u A b: mun:] munera bachi ra 17 interm:] interimat rap non - sed] om. c 19 ameno A 24 est] e A

5

10

15

20

25

18

EXPOSITIO IN ROR.

LITVO TVBAE PERMIXTVS SONITVS] Litui acutus sonus est, tubae grauis (Arvcp *Inter lituum et tub am in antiquis scriptis hoc distare inueni: lituus equitum est et incuruus, tuba uero peditum 5 est et directa (rvcp cons.a 24. BELLAQVE MATRmvs DETESTATA] Propter mortes filiorum, quia in bello pueri et adulescentes animositate incauti sunt. ldeo et Vergilius (Aen. VIII 556): Vota metu duplicant matres (Arvcp 10 25. SVB lOVE FRIGIDO] louem aerem ponit et nocturnum tempus, quo feris tenditur, ac per hoc dicit alüs uenationem placere, ita ut non capiantur affectu coniugum, dum eligunt uoluptatem uenandi (Arv cons.cp 26. *Tenerae (p)] Aut delicatae, aut nuper in matri15 monium copulatae (r' (ra v ) c cons.p 27. CATVLIS FIDELmvs] Silentium in uestigando seruantibus, ut Vergilius (Aen. IIII 132): Et odom canum uis (Arv cons.cp *Catulis fidelibus (v)] Sagacibus (r'(rav)cp 20 28. SEV RVPIT TERETES MARSVS A. PLAGAS] Non plagas teretes, sed de tereti ait fune factas; ideo enim ita posuit, quia illis debemus substantiam, unde sumimus (Arvcp MARSVS APER] Sabellus [species pro genere], unde et 25 Vergilius (georg. m 255): Dentesque Sabellicus exacuit sus; maiores enim forma et ferociores esse dicuntur (At·v cons. cp

29. 30

ME

DOCTARVM

HEDER
PRAEMIA FRONTIVM]

Poetarum scilicet, quia poetae tantum hedera consueuerant coronari; ut Vergilius (eel. 7, 25): 2

tube.LI.

6

mortem cp

8

uirg: codd.

16

in rvcp]

om . .LI. 17 uerg: v] uirg: cett. 21 teretes plagas cp ait] om. cp enim ita] euanuit .LI. 22 illi cp 2 4. sp: pro genere t·vcp] om . .LI. unde et] ut cp 25 uirg: codd. 30 edera A 31 ut omis. cp uerg: v] uirg: cett.

CARM. I 1

19

Pastores hedera crescentem ornate poetam. Diuinum ergo honorem se dicit per poema adeptum. Ait ergo alios uenatione, se musica delectari (Arve eons.p 30. GELIDVM NEMVS] Materiam ipsam carminis pro laude posuit (Ar (rav) cp 31. XYMPHARVMQVE LEVES OVM SATYRlS OHORl] Liberi patris chorus; Satyri enim et Bacchae ideo leues [sunt], quia se in saltando et ludendo uelociter rotant (Arve

5

cons.p

32. SECERNVXT POPVLO] ldest dant mihi meritum, ut a uulgo et uilibus separer (Ar' (rav) cons. cp *Tibias (ep)] Idest si poemata mea non morantur Musae nec impediunt (rv eons. cp 'Euterpe' inuenit tibias, in quibus uox est et sonus

10

(Arve eons.p

15

Vna ex Musarum numero (cp eons.rv 33. POLYHYMNLA] Vt Vergilius (Acn. VIII 27): Alituum pecudumque g. s. a. h. sie iste Polyhymnia (Arv cons. ep 34. Lesboum (cp)] Lesboum propter Aleaeum et 20 Sappho, quos in Lesbo insula natos esse eonstat, aut ab eo Lesbio, qui primus fuit lyricus scriptor, aut a Periandro rege Lesbi, eui primum Mereurius lyram ostendit (rv *PolymniaJ

cons. cp 1 pastores pastores A edera A 2 ait - delectari] ante lemma 'me - frontium' pan. A 4 carminis - posuit] om. a 6 n pharuq. A satyris p] saturis A satiris rv liberi - ludendo] mn. v liberi - chorus] amis. cp 7 satyri p] saturi A satiri 'rvc bacce A bachae rp bache c suntrv mn. Ac dicuntur p 8 saltantando A 10 idest] euanuisse uidet~w in A 11 a uilibus ac 14 hoc schal. post schal. p. 20,4 inserunt A rv Euturpe euturpe c euterpe non r euterpe 16 polymnia 1'] .n A (euterpe ellim jort. A 1), v euanuit polimnia vcp ex mus: numero] ex. IX. musis v euterpe una ex musis, et polymnia j. 17 polimnia A v ut] om. vc}J uirg: codd. 19 polimnia Av polyimimnia rom. cp 20 alceum rcp, j'ecte v 21 sappho p] saffo r sapho vc in lesbo ins:] apud lesbuDl rcp 22 lyricusrcp] lir: v 23 lesbi] om. cp

20

EXPOSI'fIO IN HOR.

BARBITON] Lyra maior organi sono similis [alii dicunt latiorem partem lyrae] (Arv cp sim. Porph. 30. QVOD SI ME LYRICIS VATmvs INSERES] Allusit. Si, inquit, possum lyrica mea cantare fauore Musarum 5

(Arv cons. cp *Idest si me receperis in numero lyricorum poetarum, ad c
cons. ep CARM. 12 10

[ITEM COM<M)ENTVM (A]

METRVM SAPPHICVM, QVOD CONSTAT EX TROCH
21

CARM. l 1. 2

F. et alibi (georg. I 466): llle etiam extincto miseratus Caesare Romam. Haec enim omnia, idest fulmina, grandinern, diluuü metum intellegi uuIt uindietam Caesaris fuisse (Ar' (rav) cons. cp 5 1. 2. DffiAE GRANDINIS] A Furiis traetum, quae Dirae dicuntur, ut et (Verg. Aen. IIII 473): Dirae ultrices et (Aen. XII 876. 877): Dirarum uerbera noseo 10 Letalemque sonum (Arv cons. cp

1-4:.

!AM SATIS TERRIS NIVIS ATQVE DffiAE GRANDINIS

ET RVBENTE DEXTERA S. 1. A. T. v.] Omnes manubiae albae et nigrae (leg. alienigenae = aliorum numinum cf. Scru. ad Verg. Aen. I 46) pallida eoruseatione 15 esse dieuntur, louis rubra et sanguinea (Arv cons. cp 3. *Sacras iaculatus arees Cp)] [Saeras are es] templa deorum uel imperatorum uel etiam sacras arces Capitolium dicit (r'(raEv)ccons.p 6. *Ne rediret seeulum Pyrrh(a)e Cp)] Vxoris Deu- 20 ealionis, sub quibus fuit diIuuium (r' (raEv) c cons.p *Noua monstra questae (v)J Noua monstra dicit fuisse diluuium propter hoc, quod sequitur 'genus piseium haesit summa ulmo' et eetera (rvc cons.p lIlISIT

PATER

7.

OI\!NE CVM PROTHEVS PECVS EGIT ALTOS VISERE ~l.J 25

Beluarum marinarum pastor. Hune dicit marina armenta in diluuio montihus pauisse, de quo et Vergilius (georg. IIII 394. 395): Inmania cuius Armenta et turpes pascit s.g. phoeas (Ar' Ev) cons.cp

er

2 et alibi - fiüsse] om. cx 3 hec A 8 ultrices et] ultrices ut et A 11 ltltalemque A sonum A 14 nigre A pallida coruscatione esse AJ palladesse v palladis esse r esse cp 17 sacras arces cp om. r' 27 in diluuio montibus p: A] in montibus diluuio p: vcp diluuio om. 1'cx uirg: codd. 29 inmania 1'EJ i=ania Acxvcp 30 pascit] pascunt A phocas] phoctl A om. cx E, euanuit v

22

EXPOSITIO IN ROR.

*Peeus e. a. u. m. (c)] Omne animal pr(a)eter hominem antiqui peeus dieebant (r' (rOiEv) cons. cp 9. PISCIVM ET SVMMA GENVS H
13. VIDIMVS FLAVVM TffiERIM] Aut turbidum aut 20 eolore limi flauum, ut (Verg. Aen. VII 31): Vertieibus rapidis et multa flauus harena

(Ar' (rEv) cp sim. Porph. RETORTIS VNDIS] Aut propter turbines dixit retortis, 6 uirg: codd. 8 pamassus A] pamasus rvcp 9 pyrra 9'OJ pirra Av 12 pyrra r] pirra Ave 13 uergilius deucal: - regna] om. e p; in v et ordo immutatus est et complura euanuerunt uirg A iuuenalis r et iuuenalis v 16 pyrra r] pirra AlI 17 uirg: - regna] om. A; v hanc seholi·i pa11;em ante 'et iuuenalis deucalion - puellas' inserit uirgilius r, v euanuit 18 pyrrae r] pirrae 11 iaetus v] satus 9' 20 ut - harena] om.1· 21 uorticibus p etharena] om. E 23 dixit retortis] om. E

CARM. I 2

23

aut propter quod in campos exibat, non solito a1ueo in maria (.Ar' (r Ev) cons. ep 14. *Constat autem uio1entia maris repu1sum Tiberim inundasse. Etruseo ergo 1itore, idest Tyrreno mari, quo infiuit Tiberis (rv cons. cp Porph. 5 15. MONVMENTA REGIS] Regiam dixit monumenta regis. Locus enim est, in quo Numa Pompilius habitauit
16. *Temp1aque Vestae (p eons. v)] Quia dicebatur Tiberis ante per Rostra habuisse meatum, quae Rostra temp10 Vestae iunguntur (r' (raEv) eons. cp 17. * lliae (p)] Matri Romuli, uxori suae (r' (r E v) cons. cp 15 ILIAE DVM SE NIMIV)[ QVERENTI] Querelas apud se deponenti de morte Caesaris nomine originis suae (.A r v eons. ep 18. VAGVS] [Non recto meatu fiuens] qui extra a1ueum erraret (.Arvep 20 SDlISTRA] Aut infesta aut ibi, qua magis parte est eiuitas, quam redundari cupiebat (A v eons. c p eras. r 19. NON PROBA..'I!TE] Non permittente (.Arve eons.p 20. VXORIVS AMNIS] Diuersae de Dia poetarum positiones sunt. Nam Ilia mater Romuli fuit, quem ex 25 Marte suscepit, quae mortua sepulta ad ripam Anienis fiuuii dicitur, qui in Tiberim cadit, et, quia abundans 1 exibat - maria] om. E non solito - maria] om. r inund:] romam inundasse p mari rv] om. cp 8 ad uestae edit.] uestem Arcp uesten v 10 eonficit Arv] eonfeeit cp Oie. 12 ante per rostra ra] antea per 1': v per rostra ante Ecp quae rostra a Ev] quae rp que c 17 eesaris A nomine - suae] om. rvc nomine HauthalJ homine A hominis p 19 non - fiuens] om. Ac 22 redundari A v] redundare c inundare p 25 positiones A v] opiniones rcp sunt] om. r 27 abundans A] habund: rvcp 4

EXPOSITIO IN ROR.

24

aquis Anio cineres Diae in Tiberim deduxit, dicta est Dia Tiberi nupsisse, et ideo dixit • uxorius amnis', qui se ad eius querelam iactaret ultorem. .A.lii dicunt, quod ista Dia Anieni nupserit; nam multi hoc sentiunt poetae. Sed 5 Horatius, ut Tiberi det causas irascendi, Tiberis magis dixit uxorem (sim. Porph.). Vxorii enim dicuntur uxoribus dediti, ut Vergilius (Aen. JIII 266. 267): Pulchramque uxorius urbem Extruis (Ar'v cons. cp 10

23. AVDIET PVGNAS VITIO PARENTVM] Pugnas ex morte Caesaris in posteros redditas dicit per bella ciuilia. Nam et Augustus percussores eius usque in Aegyptum persecutus est (Ar' (r Ev) cons. c p

15

Auersos pro tali scelere superos dicit uota humani generis spreuisse (Arv cons. cp PRECE QVA FATIGENT] Instanter et inpense rogent, ut Vergilius (Stat. Theb. TI 244): Diuosque in uota fatigant (Arv cons. cp

20

27. MINVS AVDIENTEM CARMINA VESTAM] Hymnos et preces non audientem pro supplicantum inpietate (Arv cons. cp 29. *Cui dabit partes (cp)] Idest cui deorum dabit Iuppiter potestatem delendi malum, quod patrauit pars Romanorum? Non enim omnes consenserunt in nece Caesaris (r' (rctv) cp 30. IVPPITER TANDEM] louis mite numen est nec aliquando per se l
25. 26.

2ö

QVEM

VOCET

DIVVlI!

POPVLVS

RVENTIS

1.]

1 ilie A 3 querelam] querelae iam A 4 ilia an:] 7 uirg: codd. 8 pulcrMq. A 9 extruit c alia alieni A construit v 10 pugnas cp] om. cett. 11 cesans A 12 egiptü A 18 ut] O1n. v, in confinio uersuum falso repetitum in A uirg: codd. 20 ymnos Ar v hymnos chimnos p 21 inpiet: v] impiet: Ar 23 idest cp] 1. v t ct om. r 27 iouis cp] om. Arv cf u. 33

CARM. I 2

25

Nam mitis in alto Iuppiter (Arvcp

31. NVBE CANDE~T1S VMEROS AMICTVS] Candidis nubibus uelatus et qui uideri possit; irati enim dii nequeunt conspici (Arv cons.cp 5 *Nube candentis (p)] Melius candenti nube quam candentis humeros (r' (rav) cp 32. AVGVR APOLLO] Augustum dicit, qui se Apollinis filium uolebat uideri, aut propter Troianum genus de Veneris stirpe, ut Vergilius (Aen. I 289. 290): 10 Hunc tu olim c
33.

ERICINA RIDE~S]

colitur, dicta.

Venus ab Erice, in quo maxime Vergilius (Aen. V 759): Ericino in litore sedes.

15

Sed Veneris numen non usque adeo mite esse solet; nam irata Solis filias persecuta est (Arv cons. cp 35. SIVE NEGLECTVM GENVS] Siue quia Caesarem occidi passus sit, siue quia postea in ultionem eius belium ciuile fieri permisit (Ar' (raEv) cons. cp 20 'Nepotes' eius Romanos dixit per Romulum (AT'

(r Ev) cp

36. RESPICIS AVCTOR] Mars Augustum per Iliam uel Romulum, ut Vergilius (Aen. VI 779. 780): Vertice cristae, Et pater ipse suo superum iam signat honorem

(Ar' (rav) cons. cp

37. SATIATE LVDO] Ludum Martis dixit bella ciuilia, cuius ludus in praeliis est (Ar'(rLv)cons.cp 4 irati ArvJ amicti cp non amicti edit. uelati coni. 8 dicit] O1n. cp 10 uirg: Av, om. r 11 (crnlo p) 14 uirg: codd. 15 litore Ar] littore v nertice cp Verg. 18 cesarem A 19 sit] est E 21 eius] om. cEvcp 24 uel] et rcp uirg: codd.

HauthaI

25

26

EXPOSITIO IN ROR.

38. QVEM IVVAT r1LAMOR GALEAEQVE LEVES] 'Iuuat' deleetat; Martem enim et bellieus elamor et splendentia tela deleetant, ut (Verg. Aen. TI 27. 28): Iuuat ire et Doriea eastra 5 Desertosque uidere loeos (Arv cons. cp 39. MAVRI PEDITIS] Maurum abusiue posuit pro quoeumque hoste (Ar' (1' Lv) sim. Porph. 41. SIVE MVTATA IVVENEM FIGVRA ALES] Mereurium dieit, siue quia in diuersas potestates transfigurari eon10 sueuit, siue quia eum uult Augusto per Troianos parentem uideri, ut Vergilius (Aen. VIII 140-142): At Maiam, auditis si quiequam ereditis, Athlans, Idem Athlans generat, eaeli qui sidera torquet. Sie genus amborum seindit se sanguine ab uno 15 (Ar'

(1' Lv) cons. c p 42. IMITARIS ALMAE] Ne almae filius Veneris Cupido

putaretur, ideo dixit filium Maiae, ut Mereurium ostenderet. Vergilius (Aen. I 297): [Haee ait et] Maia genitum demittit ab alto 20 (AI" (rLv) cons.cp

45.

SERVS

IN CAELVM REDEAS DIVQVE L
Ae si dieeret: diu uiuas Romanis et tarde diuus fias (Ar' (1' Lv) c cons. p 4: 7. VITIIS INIQVVM] Iratum, contrarium, indignantem 25 peceatis nostris et propter hoc nos fugientem (Ar' (1' Lv) cons. cp TERSIS P. Q.]

1 iuuat A] om. cett. 2 deleetat Arv] om. cp 11 uirg: codd. 12 maia Av creditis ArLv] credimus cp ath13 idem - uno om. vc lans A] athlas rc (atlas vp) athlans A] athlas ratlas p 14 uno Lp] imo A unu l' 16 nec A alme A 17 mercUriü A 18 uergilius] uirgilius cp ideo dixit (falso repetiturn ex superioribus) A di19 haec ait et p hec ait et c cens l' hic e (?) uirg v, Ln. l. atv om. ArL demittitALpcorr.abeod.] dimittit r'Vcppr. 24 eontrarium Arj om. vcp

27

CARM. I 2. 3

50. HIC AMES DICI PATER ATQVE PRINCEPS] Iuxta morem principum, qui patres patriae dicuntur (Ar' (r Lv) cons. cp 51. NEV SINAS MEDOS EQVITARE INVLTOS J Parthos, a quibus Crassus occisus est, quo pereunte ortum est bellunl ciuile. Lucanus (I 11) de eodem: Vmbraque erraret Crassus inulta (Ar' (r Lv) cons.rxcp

5

CARM. I 3 [AD NAVIM, IN QVA VIRGILIVS ATHENAS PETIT PRIMVS

VERSVS GLICONIVS EST,

(A]

CONSTAT EX SPONDEO 10

ET DVOBVS DACTILIS, ITA: SIC TE • DIVA PO . TENS CYPRI. SECVNDVS ASCLEPIADEVS

1.

(Ar' (rrxv) cons. cp

Principium deprecationis, ut nauis beneficis sideribus commendetur; salutare enim Veneris sidus est (Ar' (retLv) 15 *Sic] Aduerbium [est] adiurantis (r' (retLv) cons. cp 2. SIO FRATRES HELENAE] Castor et Pollux (Ar' (rrxLv) cp 3. VENTORVMQVE REGAT PATER] Aut Aeolus, aut iuxta phisicos, qui uentos ex motu Oceani nasci uolunt, Neptunum 20 dicit, ut Vergilius (Aen. V 14): Quidue, pater Neptune, paras? (Ar' (r Lv) cons.cp SIC TE DIVA POTENS CIPRI]

4. IAPIGA] Ventus utilis de Apulia flans Athenas petentibus (cons. Porph.); Graece 'A~r{(jr'YJr; dicitur (Ar' (retLv) cons. cp 25 2 more A 6 Lucanus - inulta] mn. cp 7 errarer A constat Av] constans retcp 14 beneficiis A comendetur A 16 est v, om. rCl.Lp 19 eolus A 20 fisicos A phis: cett. 21 ut om. vp uirg: Ar' p om. c 24 &!?ysa~1js] argistes Arvp aygistes CI., euanuit L; lacuna in c, quo Graecum olim hic fuisse ~terbu11l demonstratw· 10

28

EXPOSITIO IN ROR.

5.

TmI

CREDITVM]

Datum, ut Vergilius (gearg.

I 224): Anni spem credere terrae (Ar' (rrtLv) cons. cp

6. 8.

Atheniensibus (Ar'(rLv)cp Athenas nauiganti Vergilio nauigii prosperitatem precatur et execratur etiam timore periculi illum, qui primus cupiditate lucri ad temeritatem nauigandi descendit (Arrtv cons. cp ANIMAE DIlIIIDIVM MEAE] Amicum partem animae polO suit, ideo dimidium dixit (Arv p cons. c euan. L 9. ILLI ROBVR ET AES] Ac si diceret: duritia sine sensu periculi (Ar' (r Lv) cP ET AES TRIPLEX] Verbum ab usurariis tractum posuit, quorum auaritia spe lucri uel commercii inuentum naui15 gium sit (Ar' (r Lv) c cons.p, paene cuanuit L 11. COMMISIT PELAGO RATEM] • Credidit', ut Terentius (eun. V 1, 16): Quem lupo commisisti (Ar' (rrtLv) cp. 5

FINlBVS ATTICIS]

14. 20

ET

SERVES

ANIMAE DIMIDIVM ME
TRISTlS HYADAS]

Tempestuosas et nubilas, ut

(Verg. georg. III 279): Et pluuio contristat frigore caelum et item (Verg. Aen. III 516): Pluuiasque Hiadas (Ar' (rrtv) p cons. c

25

RABIEM NOTI QVO NON ARBITER HADRIAE MAIOR] Notum supra omnes uentos extulit, quia cardinalis est; ideo • arbiter', quia praecipue iudicare de fluctibus solet (Ar'

(rrtv) cons. cp 1 datum .A rt] commendatum cett. ut - terrae] lacuna in cp uirg: codd. 6 uirg: coda. 7 illum v] eum cp om . .Ara 9 anime.A 14 commertü .A 18 comisisti .A 19 nubilas .Aa] nubilosas cp nebulosas rv ut est illud uirgilii v 22 et iM pluuiasque hiadas .A] om. cett. 26 quiasolet .A] quia praecipue solet pasci (post aest: pan. p) aestibus (estibus rc) idest (scilicet c t a) nutriri fiuctibus (fiuct: pcipul) .A suis r, fiuminibus vcp) ravcp

CARM. I 3

29

16. *QI)adriae (p)] Maris Hadriatioi pro quouis mari (r' (raLv) cp 16. TOLLERE] Commouere, ut Vergilius (..Jen. 166): Et muloere dedit fiuotus et tollere uento (Arvcp *Ponere (ep)] Mitigare (r'(=rLv) ep 5 17. QVEM MORTIS TIMVIT GRADVM] Ac si diceret < genus mortis '. Tres gradus mortis definiuntur: fato, casu, genitura; fato [ut] (Vcrg. Aen. X 467): Stat sua ouique dies; casu [ut] (Verg. Aen. nn 697): Sed misera ante diem;

10

genitura [ut] (Vcrg. Aen. X 781): Sternitur infelix alieno uulnere. Vnde Stoioi oasu dicunt, Epicurei fato, Pythagorici genitura hominem rnori (Ar' (nxLv) cons. ep 15 18. SICCIS OCVLISJ Praeter lacrimas, ut Luoanus (VIIII 1044. 1045): Qui sicco lumine campos Viderit Emathios (Ar' (raLv)

19.

TVRGIDVM]

Turnens fiuctibus suis (Ar' (raLv) 20

c eons.p

20. INPAMES SCOPVLOS1 ' Acroceraunia' ideo dioti Graeco uocabulo, quod sui altitudine frequentius fulminentur. De his Vergilius (Aen. III 506): Vicina Ceraunia iuxta (Ar' (raLv) 1 adriatioi ave quod J> quouis mari posuit v quod 3 ut Ar] om. vcp uirg: codd. 4 et quouis mari e 6 ae si die: genus mortis p] genus muleere et muleere A mortis c genus mortis si dieeret A genus mortis ae si die: raLv 8 ut rlXLcp ut est illud vom. A 10 ut raLcp om. Av 12 ut om. A exh. cett. 14 epieurei rlXLv] epieuri Acp pythagorici p] pytagoriei ac pith: r pitagorici Av phitag: L 15 hominem moril om. A 23 greeo A 24 uirg: codd.

25

EXPOSITIO IN ROR.

30

Infames autem famosos aut multorurn poetarum carmine aut propter asperitatem litoris naufragüs nauium (Ar(r L)

cons.cp 21.

NEQVICQVAM DEVS ABSCIDIT PRVDENS]

Ac si di-

5 ceret: numquid sine ratione separatum est mare a terris,

cum illud elementum periculis, hoc uoluptatibus plenum sit? (Ar'(raLv)cons.cp ABSCIDIT] Separauit (Ar' (raLv) cp 22. PRVDENS] Prouidens (Ar' (raLv) cp 10 24. NON TANGENDA RATES TRANSILIVNT VADA] Non debere uada periculosa nauigüs accusari, dum nauis ipsa nec fleri nec usui esse debuerit, hoc est non tangi. Nam et Vergilius (Aen. I 112): Inlisitque uadis. 15 Ideo enim uada dicta sunt, quia breuitate sui uadari, hoc est ambulari possunt (Ar' (ra Lv) cons. cp 25. AVDAX OMNIA PERPETI] Merito omnia patiens lucri cupiditate (Arvcp 27. AVDAX IAPETI GENVS] Patronomicon. Prometheum 20 dicit fllium Iapeti, qui dum ignem superis furatus esset, numinum indignatione febres hominibus datae dicuntur ueluti calorem quem desiderarint (Ar' (raLv) cons. cp 30. SVBDVCTVM] Subreptum [furatum] (Ar'(raL)c 25

cons:p 31.

TERRIS INCVBVIT COHORS F.] Ut nec in suo elemento quieti uiuerent, qui aliena temptassent (Ar' (raLv)c

cons.p Institit (Ar(rL) cp Ac si diceret: multa genera morborum ad 30 uindictam temeritatis terris inmissa (Ar' Lv) cons. cp INCVBVIT] COHORS]

er

2 litoris rLpr.] littoris AL corr. cp 10 periculosa 13 uirg: codd. 19 patr:nauigiis non deberent uada cp filium] om. c patronomicon Ar] patronomicum cxLvp 20 iapiti A 21 date A 22 calorem ArcxLvp] calor Cj sed istiusmodi attractionis exempla reperiuntur complura 23 furatum On!. A 30 inmissa v] imm: Ar incussa L

31

CARM. I 3

32.

SEMOTIQVE PRIVS TARDA NECESSITAS
Dicit per necessitatem febrium acceleratam mortem, quae tardior horninibus fuerat constituta (Ar'

RIPVIT G.]

(raLv) p cons. c

33. CORRIPVIT GRADVM] Accelerauit pericu1um uento nouo exitio, ut (Verg. Aen. I 418):

lll-

5

Corripuere uiam interea (Ar'(rLv)cp

34.

VACVVM AERA]

nibus non causa fuerit.

Apertum, quod experiendi horniVergilius (Aen. V 515):

Iam uacuo 1aetam cae10 speculatus (A r' (r Lv) c cons. p 10

35.

PINNIS N. H. D.]

Vergilius (Aen. VI 15):

Praepetibus pinnis ausus se crederecaelo (Ar'(rLv)cp

37.

ARDVVM

EST]

Diffici1e

(Ar' (rav) cons. cp,

L euanuit

38. C
15

20

(Ar' (r Lv) c cons.p

40. *Neque per nostrum patimur scelus iracunda Iouem ponere fulmina Cp)] Idest non patimur illum quiescere, nam quidam Gigantes ipsum caelum conati sunt ad solum deducere (r'(raLv)cp 25 9 uirg: codd. 11 uirg: codd. 12 celo A 18 uirg: codd. 24 ipsum caelum conati sunt rLp] conati sunt ipsum celum c caelum ipsum conati sunt 11 ca el : ips: om. a

32

EXPOSITIO IN HOR.

CARM. I 4 [INCIPIT AD SESTIVM DE VERNO TEMPORE ODE

DICOLOS

EST j

METRVM

(A]

ITHYPHALLICVM DICITVR

SIVE ARCHILOCHIVM, QVIA FREQVENTER EO VSVS EST ARCHI-

5 LOCHVS. DICITVR

CONSTAT PRIOR VERSVS EX PARTE HEROICI, QVAE BVCOLICE,

QVIA

NECESSE

EST,

VT

QVARTVS

SIT

DACTILVS ET TRIBVS TROCH(A)EIS TERMINETVR: SOLVITVR' ACRIS HI • EMPS GRA • TA VICE • VERIS • ET FA' VONI. VERSVS VNA SYLLABA IAMBICO TRIMETRO MlNOR EST.

SEQVENS HABET

10 ENIM QVINQVE IAMBOS CVM SVPERFLVA SYLLABA: TRAHVNT' QVE SIC' CAS MA' CHlNAE • CAR!' NAS j QVOD SI DIXERIS CARINVLAS, ERIT INTEGER TRIMETER

1.

CArvcp

Mollescit (Ar' (raLv) cp ACRIS HIEMPS] Nomen neutrale a masculino, ab eo 15 quod est acer, unde etiam in masculino in Cis' desinitj ideo commune, et omne nomen facit, ut cacris hiemps', cacris sinapi' (Ar' (rLv)p 2. TRAHVNTQVE SICCAS MACHlNAE CARINAS] De naualibus aut pro reparatione aut pro hieme subductas con20 petenti tempore nauigationis in maria reuocari (Ar' SOLVITVR]

Ct'aLv) cp

3. AVT ARATOR IGNI] Mutari etiam usum uitae mutatione temporis, ut Vergilius (ec1. 5, 70): Ante focum, si frigus erit, si messis, in umbra 25

(Ar' (r Lv) p cons, c 3 itifallicum A item v ut uid. phalleucium r faleu4 archilocium A archiloieum rv arehicium p falleutium c 10eum p, recte c archilocus rvp, recte Ac 5 heroiea p 6 bucoliee vcp] bucolieon A bueolieen r 8 sequens - superfiua sillaba A1'V] sequens uersus dimeter (dimenter p) iambieus est eum una superfiua sillaba (syllaba p) ita cp 9 syllaba 9. 10 (utrobique sillaba omn. praeter p) - iambos om. v 14 nom A 20 nauigationes IX reuocari K.] reuocare AaLvcp reuocandll r, cf sequens schol. (nauigationes reuoeantHauthal) 22 mutatione r' cp] mutationem A 23 uergI A uirg: cett.

CARM. I 4

4. 5.

CANIS]

33

Candentibus (Ar'(rLv)cp

CHOROS DVCIT VENVS] Clementia dicit temporis etiam ad ludum animos inuitari, ita ut in noctem salta[ n ]tibus uacent uoluptatem satiantes, unde et Venerem posuit. Per Nymphas autem mulieres intellegi 5 uoluit, per Gratias uirgines. Ista enim tamquam Epicureus ponit, suadens uoluptuose uiuendum pro fragilitate uitae, nec praetermittendam Venere adridente laetitiam !AM

CITHEREA

(Ar' (raLv) cons. cp Appropinquante (Ar' (raLv) c p 10 7. ALTERNO TERRAM QV ATIVN'r ] Pro sono cantilenae ad rithmum pede ferientes (A r' (r Lv) cP GRAVIS] Pro operis labore (Ar' (raLv) cp 9. NITIDVM CAPVT] Vnguentis delibutum (Ar' IMMINENTE]

(rav) cp

1

15

Coronare (A r' (r a v) Cp 10. TERR< A)E QVEM FERVNT SOLVTAE1 Solutas terras liberas dixit, hoc est incultas. Nam Vergilius, dum culturam loqueretur, [dixit] (georg. I 99): Exercetque frequens tellurem atque imperat aruis. 20 lMPEDIRE MIRTO

Idem inculta iniussa ait (georg. I 55, 56): Iniussa uirescunt Gramina. Potest et soluta terra aperta iam uere intellegi; nam pro temporibus et patescit et clauditur, ut Vergilius 25 (gcorg. II 324): 4 saltatibus K.] saltantibus codd. uoluptatem satiantes edit. uet. et Pauly uoluptate fa ci ente A TIX uoluptatem fa5 nimciente cp, ettanuit v, uoluptatem facientes Ha1tthal 8 letitia A 11 cantilene A 12 rithmum Av] phas A rihthmu r rithimum Lcp pede cp] pedem Ar' ferientesK.] 18 hoc est] he A nam] unde IX uirg: ferientis Godel. codd. dum] om. IX culturam Al culturis IX de cultura l' v de agri cultura p de agricultura c 19 [dixit r] dx· v dicit IX ait cp om. A 21 inculta p] inculto c de inculta Arv deinde culta IX lllmssa ait p] ut c om. ArlXv (eulta iniussa 25 uirg: codd. uiresc IX in ras.)

EXPOSITIO IN ROR.

34

Vere tument terrae. Et de hieme (georg. TI 317): Rura gelu turn claudit hiernps (Ar'(rClv)cons.cp

11.

NVNC

ET

IN

VMBROSIS

FAVNO

DECET

INMOLARE

Quasi expleto anno et nouo redeunte reddenda sunt diis agrestibus uota, ut Vergilius (georg. I 341):

5 LVCIS]

Tum pingues agni et tum mollissima uina

(Ar' (rClv) cons. cp Porph.

13.

Epitheton mortis, eo quad pal(Ar' (rClv) p cons. c 14. REGVMQVE TVRRES] Pro altioribus domibus posuit, ut tabernas pro humilioribus (Ar' (rClv) cp 15. SVMMA] Pro breuium annorum numero posuit, ut Vergilius (georg. III 284): PALLIDA MORS]

10 lidos faciat

15

Bed fugit interea, fugit inreparabile tempus

(Ar' (rClv) c cons.p *Summa (v)] Supputatio (r' (rClv) cp 16. FABVLAEQVE MANES] Manes dii boni dicebantur, unde et mane tractum putatur, aut certe [somnus potius 20 quam] inferi, qui sunt fabulosi, unde Vergilius (Acn. VI 269): Perque domos Ditis uacuas et inania regna (Ar' (rClv) cons. cp

17.

lI1EARIS

J

Ieris, perueneris (A r

4 DECET] lieet A 'lmolare A 6 sunt Acp] sint rrtv diis agrestibus uota AJ uota diis agr: cett. uirg: codd. 7 pingues agni (anni 1·) codd.; Verg. uero et Porph. exhib. somni dulces 9 epytheton A 14 uirg: codd. (inr: omn. codd.) 19 aut eerte somnus potius A aut eerte potius somnus raut potius (pocius rt) aut (:j.~t v) certe somnus posomnus potiua quam om.cp Hauthal 20 ineius rtV ferri A uirg: codd.

35

CARM. I 4. 5

18. *Nee regna u. s. t.] Non aeeipies per sortern regna uini (rv c cons.p 19. *Tenerurn Lyeidarn (c)] Delieatum puerum a te stupratum (r' (rav) cp *Quo ealet iuuentus (p)] Quem inpatienter amat 5

Cr' (rav) cp

CARM. I 5 [AD PYRRAM MERETRICEM CO(M)MENTVM INClPIT METRVM

DVOBVS

VERSIBVS

ASCLEPIADEVM,

CA] TERTIVS

FEREGRATIVS, QVI CONSTAT SPONDEO, DACTILO ET SPONDEO, ITA: GRATO' PYRRA SVB' ANTRO. QVI

CONSTAT

EX SPONDEO ET DVOBVS DACTILIS,

FLA' VAM RELI' GAS COMAM

10

QVARTVS GLICONIVS EST, ITA:

CVI

(Arvcp

1. QVIS MVLTA GRACILIS TE PVER IN ROSA] Pereontatur Pyrram, eum qua olim consueuerat, quo amatore 15 nune iuuene fruatur, et munditias eius uel blanditias laudat, sed quadam adhue amantis inuidia, qua indieat se ueluti eum dolore eius illecebras, quibus eapit ignauorum adulescentium animos, tamquam naufragium euasisse per damna (Ar'(raov)cons.cp 20 GRACILIS] Delieatus, tenuis, unde et (Verg. georg. IIII 472): Vrnbrae ibant tenues (Arvcp

2. LIQVIDIS VRGET ODORIBVS] [Pro fiuxu serninali idest] eoitu et libidine (Ar' (rav) cp 25 5 amat cp] amas rav 10 feregratius Avep] fere11 pyrra l'C] pirra Av (pyrrhap) gliconiusAe] gracius r 15 pyrram raoe] pirram Av 17 indicat gliconicus rvp 19 adul: Ave] adol: se ov] indicat p dicat Ara se dicat e raop 24pro-seminaliom.A proraep] idestv idest om.Aar

36

EXPOSITIO IN ROR.

3. GRATO, PIRRA, SVB ANTRO] Quae et loci gratia et unguentorum iuuetur; nam in antris prostare consueuerunt, unde et fornices dicti (Ar' (rew) ep 4. OVI FLAVAM R. 0.] Oui comaris? (Ar(ra) 6 5. SIMPLEX MVNDITIIS] Simplicem inunditiis dicit animo factiosam (Arvep 6. *Mutatosque deos (e)] Sibi iratos, dum permiserunt illum in foueam cadere meretriciam (r' (rav) ep MVTA'i'OSQVE DEOS FLEBIT] Vt, mutatam felicitatem 10 suam dum queritur, ipsa ingratitudine nudet amatorem. Hoc autem iuxta opiniones hominum dixit, qui iratis aut propitiis diis lucra siue dispendia sua applicant, ut Lucanus (I 510. 511):

o

16

faciles dare summa deos, eademque tueri Difficiles! (Ar' (rav) eons. ep

6. 7.

ET ASPERA NIGRIS AEQVORA VENTIS]

Bene alle-

goricos-- aspera.- -1Liiquora --at -1LltFdJrr- -fallacem meretricem uocauit, hoc est inconstantem; nam dum blandiendo incipientem trahat, captum crudeliter nudat, inconstantiae 20 maris similis. Vnde Vergilius (Aen. V 849. 851): Mene huic confidere monstro? Et caeli totiens deceptus fraude sereni? Idem (Aen. llII 569. 570) de perfidia mulierum: 26

Varium et mutabile semper Femina (Ar' (rov) cons. cp

8. INSOLENS] Inconsuetus et inexpertus amorem meretricum (Ar(ro) c eons. v p 1 que A 2 prostrare A 3 unde - dicti om. r 4 comeris Aa 6 munditiis cp] mundiciis rv, A parum liquet 7 permiserint v 8 in fouea illum eadere meretrieia r illum eadere in foueam meretriciam a illum in foueam meretrieiam eadere p 9 ut] om.vp 11 qui - diffieiles] om. a 18 duml eum v ut uid. quem p insipientem v 19 trahit op 20 uirg: codd.

CARM. I I>

37

9. AVREA[ M] Pulchram aut certe diuitem siue simplicem significat (Ar' (rov) cp 10. VACVAM SFMPER AMABILEM] Sibi uacantem, sine dolo, aliis contemptis, suo amori deseruientem (Ar' (rov)c cons.p

I>

11. 12. * Aurae f. (p)] Mutabilitatis femineae (r' Crav)ocp

12. *Miseri Ccp)] Mira uarietas; dicendo enim eos miseros, quibus fulgebat intemptata, quasi beatum se profitetur, qui iam ab ea euasit, sieut in sequentibus dieit 10

Cr' (rov) c cons. p

12. 13. QVIBVS INTEMPTATA NITES ME TABVLA] Ac si diceret: adhuc non probata ignoranti nites et pI aces (Arvcp

14. VOTIVA PARIES INDICAT VVIDA] Metaphora a naufragis , qui euadentes pi etas eladibus suis tabulas praeferunt, et cum quibus euaserint uestibus, eas Neptuni templo suspendunt, ut Iuuenalis (14, 301. 302): N aufragus assem Dum rogat et picta se tempestate tuetur;

15

20

et Vergilius (Aen. XII 768): Seruati ex undis ubi figere dona solebant. Hoc autem per allegoriam ostendit post nuditatem suam a meretrieis eius se amore liberatum (A rv cons. c p VVIDA] Madida (Ar' (rav) cp 16. MARIS DEO] Neptuno (Ar' (rav) cp 1 pulehram Aoc puleramp pulehra rv diuitem Aovcp diuite r simplieem Aovcp simplice r 2 signifieat vcpl om. cett. 13 si] sie A 15 metaphora rv] metafora Ap methaphora c 18 iuifenat A 20 dum rp] uim Ac ui v 21 uergilius om. A uirg: cett. et ante uirg: pon. c, post uirg: rv, om. p 23 hoc] hie cp 24 eius] om. rv

25

38

EXPOSITIO IN HOR.

CARM. I 6 [AD MARCVM AGRIPPAM METRVM TRIBVS VERSIBVS GLICONIVS (Arv cons.lXcp

(A]

ASCLEPIADEVM,

QVARTVS

1. SCRIBERIS VARIO FORTIS ET HOSTIVM VICTOR] Dicit Agrippae: nauales seu terrestres uictoriae tuae scribentur a Vario perfecto oratorei ceterum. ingenium suum inpar metrorum. ludo deditum laudes bellicas canere (Ar' (rlXv) cons. cp 10 2. MEONII CARMINIS ALITE] Homeri, qui de Meonia fuit (Ar' (rlXv) cons. cp ALITE] Auspicio siue bono omine (AT' (rlXov) cp 3. FEROX] Fortis (Ar' (rov) 5. *Ordo talis est: quamcumque rem ferox miles ges15 serit te duce nauibus aut equis, nos tenues neque conamur dicere haec nec conamur dicere grauem stomachum Pelidae (r' (rlXv) cons. cp 6. PELIDAE STOMACHVM CEDERE NEscn] Inuicti, ferocis, ut (Verg. Aen. XII 527. 528): 5

20

Rumpuntur nescia uinci Pectora (Arp cons.C

7. NEC CVRSVS DVPLICES PER MARE VLIXEI] Aut propter errores dictum, aut quia fertur dolosus, aut certe duplices propter uiginti annosi nam dum alii duces capta 25 Troia post decem annos reuersi sunt, Vlixes solus post uiginti annos ad patriam dicitur reuersus (AT' (rlXv) cons. cp 6 uictorie A 7 inpar v] impar cett. 10 homeri A] quali usus homerus dicitur r quali omine usus est homerus 0 quali usus est homerus oev cons. cp 12 homine A 14 talis] om. roe est] om. rc 22 aut propter - dolosus] cons. Porph. 24 dum] cum v om. IX

39

CARM. I 6

*Ordo est: nec conamur dicere duplices cursus Vlixei per mare, nec conamur dicere saeuam domum Pelopis, dum pudor et Musa potens lyrae uetat deterere laudes egregü Caesaris et tuas culpa ingenii (r' (rav) cp 8. NEC S
9. CONAMVR TENVES GRAN DIA]

10

Ac si diceret: nos

tenues non audemus grandia (Ar' (rav) cp Extenuat uires suas (rvc p 10. IMBELLISQVE LIRAE MVSA POTENS v.] Quae nesciat res bellicas et altas describere uel tristes r' 15

CA

(rav) cp

13. TVNICA] Lorica (Arv * Adamantina (vc p] Allusit propter duritiam; nam bellum in quibusdam insuperabile est Cr' (rov)c cons.p 15. NlGRVM MERIONEM] Virum fortem, pugnando 20 squalentem. [Hic enim fortiter pugnauit in bello Troiano] (Ar' (rov) cp

16. TYDIDEM] Diomedem (Ar' (rov) cp 17. *Nos conuiuia (cp)] Idest tantum ex uoluptatibus scribimus (r vc cons. p 25 18. SECTlS IN IVVENES VNGVIBVS] In os iuuenum, ad repugnandum acutis unguibus et praeparatis (Arve

cons.p 1 Ordo est v] om. cett. 2 nec - pelopis] om. v nec nos tenues conamur ra grauem domum ra 6 thiestem Arvp] thiesten ac epulae - sunt] ad conuii'i suum con8 uirg: uocatis humanas carnes epulandum apposuerunt v codd. 11 conam' = conamus A 21 hic - troiano om.A enim om. ovcp

40

EXPOSITIO IN BOR.

19. CANTAMVS VACVI] Amore uacui, hoc est non amantes et securi (Ar' (rov) cp *Siue quid urimur (cp)] Idest aliquid amamUSj qui enim amat, uritur (r' (rov) cp 5 SIVE QVID VRIMVR NON PRAETER S. L.J Seu forte amantes, et ostendit omni se tempore, seu amantem seu non amantem, id studii habere (Ar' (rov) cp *Ordo est: siue non pr(a)eter solitum leues quid urimur (avcp 10 20. *Non enim praeter solitum leuis est [qui uritur], dum omni tempore sit inconstans r' (rav) c cons:p LEVES] Nil eonstantiae habens, quae est eonsuetudo amatoribus (Ar' (rov) cons. cp

C.ARM. I 7 15

[AD MVNATIVM PLANCVM (A]

METRVM HEROICVI>r: PRIMVS VERSVS EXAMETER ESTj SEQVENS VERO TETRAMETER EST ET FALLISCVS APPELLATVR, EO QVOD EX IIII PEDIBVS VLTIMIS CONSTET VERSVS HEROlOI (Arv COn8. cp 20 1. LAVDABVNT ALII CLARAM RHODON] Munatium Plancum alloquitur consularem uirum Tiburtem oriundo, in cuius gratiam dicit, cum diuersis poetis studium sit diuersas insulas oppidaque certorum nuininum gratia eelebrare carminibus, sibi Tiburtem esse laudandam, euius

t

3 idest] om. ro 8 siue av] seu cp 10 qui uritur rcxv om. cp 12 habens A] habentes cett. 17 uero] et A falliseus Ac] faliseus r falsieus v phaliseus p, seribere debuit Phalaeeius apellatur A 21 tiburtem A a c] tyburtem r 0 tiburte vp oriundo Arcxoc] oriundum vp, cf. schol. c. I 27, 11 22 gratiam Arop] gratia cxvc 24 tiburtem codd. Tibur edit. uet. Tiburtem eiuitatem siue regionem Hauthal Tiburtem urbem Pauly laudandam rcxovc] laudam A laudandump euius - telamonii] Dm. v

41

CARM. I 6.7

uoluptate eapiatur uel amoenitate tse et Albuneae Nymphae eiusdemque nemoris uieini t ae ear Tiburi; de quo Vergilius (Aen. VII 82. 83): Lueosque sub alta Consulit Albunea. I> Tibur autem Tiburnus eondidit, a quo nomen eiuitati est. Rie fuit filius Catilli, filii Amphiarai, ut (Verg. Aen. VII 672): Catillusque aeerque Coras. Sed hae ode Planeum hortatur, ut euras uoluptatibus re- 10 laxet, exemplo Teueri Telamonii (Ar' (rlXov) ums. cp

Porph. RHODON

A VT

MITILENEN

A VT

EPHESVM]

Maritimae

Graeeiae eiuitates (Arv p cons. c

2.

BIMARISVE

CORINTHI

MOENIA]

Quia et Ionio et

11>


3. BA(C)CHO THEBAS VEL APOLLINE DELPHOSJ Sieut enim apud Thebas Dionisus, sie Delphis Apollo eolitur, a quibus honorem et patriae sortiuntur (Arv cons. cp 4. AVT THESSALA TEMPE] Amoenitatem ThessaIiae. 20 Tempe enim tribus easibus deelinatur: nominatiuo, aeeusatiuo et uoeatiuo (Ar' (rov) cons. cp 5. SVNT QVIBVS VNVM OPvs EST] Ac si dieeret: unum studium est laudibus dieendis operam dare eertos et 1 eapiatur p] eapiantur ArlXo eapiamur c amenitate A, recte rose et A s; et rc se pe et 0, om. IX se( er)et( arii) uel s(p )e( eus) et (fontis) uelse( dis seer)et(ae) coni.K. nimf~A 2 eiusdemque A 0 c eiusque p eiusdem r uiein~ ae tiburi IX ae ear tiburi A ae tiburi r ae tyburi 0 ae tiburti p ae tiburtis c agri Tiburtis Pa~tly agro Tiburti Hauthal de - albunea] 0111. 0, item ut eoras 3 uirg: codd. 4 lueos c] lueus Arap 7 amfiarai A ut] ut'l (= utqui) A 10 sed] 01/!. IX 13 aut aut mit: A 15 m~nia A 16 al1:] om. IX mari alluitur cp 17 baeho A 19 honorem et A cp] et honorem rv 20 am~nitatem A 21 nom: - uoe: om. 0 23 INGIPIT schol. r ae] om. Ar 24 eertos] eertis Petschenig eertorum Hauthal

EXPOSITIO IN HOR.

42

exinde gloriam quaerere laudando tantum Athenas, quas uoeauit urbem Mineruae uelut proprium eiuitatis numen

(Ar' exp cons. c

6. OARMINE PERPETVO] Aut uno metro aut non 5 aliorum laudibus mixtis (A r' cp 7. DEOERPTAM] Ex omnibus eonleetam (Ar' cp *Ordo est: praeponere fronti oliuam undique deeerptam (r' ex C p 9.

PLVRlMVS IN IVNONIS HONOREM APTVM DIOIT EQVIS

Hoc est: sieut Athenas in Mineruae honorem, ita Argos et Mieenas laudari in honorem Iunonis. <Aptum [autem] equis Argos' genere neutro absolute dixit (Ar' IX ums. cp 10. ME NEO TAM P. L. PERCVSSIT] Quia in agone 15 uerberibus inmobiles e(a)edebantur (Ar' cons. cp ME NEC TAM PATIENS LAOEDEMON] Post matrieidium Orestes eum fureret, adiit oraeulum de sanitate; oraeulum respondit sie eum posse sanari, si Dianae Seythieae de Tauriea simulaerum auferret. Profeetus inde uenit Tau20 rieam. Ibi erat soror eius saeerdos, quae aduenas inmolabat; agnouit fratrem, pepereit illi, interrogauit, eur uenisset; ille indieauit. Abstulerunt inde simulaerum, simul soror est seeuta; delati sunt ad Italiam, eolloeauerunt in nemore Arieino simulaerum et eonseerauerunt

10

ARGOS DITISQVE MICENAS]

2 minerue A numen Ar] nomen CJt.11CP numeri r 6 c1ectam A (orium ex clectam) om. r collectam cett. 12 autem om. A 15 inmobiles 11] Imobiles A inmobilis r immobiles rc 17 fureretr' IXCp] fugeretA 18 diane A SCythiC~l1] sithi~ A 19 profectus - ibi eratl profectus. subierat IX profectus inde uenit tauricam 11] profectus Ar profectus itaque est cp 20 ibi soror erat soror eius sac: A inmolabat - secuta] inmolare consueuerat. sed ipsa fratre agnito pepercit interrogans cur ueniret, aduentuque cognito et infirmitate eonsiderata saluti fratris consulens dedit simulacrum simulque cum illo abiens 11 immol: ArCJt.c imol: p 23 ad] O1n. 11 et ante collocauerunt inser. r' cp, O1n. A 24 aricino rp] aricio ArCJt.l1 arcino c

43

CARM. I 7

nemus. Post hoc Italis inmite numen et asperum uisum est; miserunt ad Orientem simulacrum, [quod] Lacedemonii susceperunt, et, ne aut crudelitatem aut sacrilegium facerent, statuerunt hoc, ut iuuenis aras ascenderet, superinponeret manus et tamdiu loris c(a)ederetur ab aHo 5 iuuene, quamdiu sanguis de uibicibus in aram manaret et satisfieret numini (Ar' a cons. cp 11. LARISSAE CAMPVS [~] OPIM(A)E] Larissa ciuitas est Thessaliae; a qua et Achilles Larisseus dictus est, ut (Verg. Acn. II 197): 10 Larisseus Achilles (Ar' cons. ocp Nimia delectatione animum feriit (Ar' cp Delectabile nemus est, consecratum Albuneae Nymphae, a qua et nomen accepit (r' aC p 15 RESONANTlS ] Aquarum sono (Ar 13. ET PRAECEPS ANIo] Aut per deuexa cadens aut rapidus (A r' c p *Tiburni lucus] Silua iuxta ciuitatem eiusdem nominis (r' cp 20 14. *Mobilibus (cp)] Discurrentibus (r' cp PERCVSSIT]

12. *Domus Albuneae resonantis (v)]

[HOR'l'ATVR PLANCVM AD VOLVPTATEM

15.

OBSCVRO]

(A]

Nubilo (Ar'

ALBVS VT OBSCVRO DETERGIT NVBILA C(A)ELO]

Purum

aera facit (Ar' cp

25

1 inmite yav] immite rp immitte Ac 2 miserunt A] miseruntque r'acp quod r'acpom.A 3 acceperunt ya 4 et ante superimp: inser. r' acp, nonA 5 et manus super inponeret v Buperponeret a superinp: r' superimp: Acp 8 lariseus r memorabili sane scriptura 9 ut - achilles

i

om. r', non 0 ut] om. cp 12 feriit c] fert A ferit r' p 22 AD PLANCVM NVMATIVM (om.r) HORTATIO (ORATIO y) BENE VIVENDI (r 24 NVBILA] nubilo A

EXPOSITIO IN HOR.

44

(Albus ... Notus) quem Graeei AEVX6vo~ov a.ppellant idest serenum (Ar' ep cons. Porph. 17 . MEMENTO] Memor esto (Ar 19. MOLL! PLANCE MERO] Aut leni aut suaui; nam 5 uino in obliuionem ourae ueniunt et tristia fugantur, ut Vergilius (Aen. I 734): Adsit laetitiae Baoohus dator (Ar' ep I *Planee (p)] Vocatiuus proprii nominis (r' cp FVLGENTIA] Splendentia aut luce coruscantia (Ar' 10 SIGNIS1 Ac si diceret: seu signis militaribus seu bellis miscearis (Ar' fiep 21. TEVCER SALAMINA] Ciuitas Telamonis. Ric filiis suis Teuero et Aiaci ad Troianum bellum proficiseentibus legern posuit, ut alter sine altero non rediret. Aiace se 15 perimente, quod per dolum Vlixis iudieio armorum uietus sit, cum ipse corpus Aehillis liberasset, Teueer, memor imperii paterni, patrem et patriam fugiens, responso Apollinis cum socüs alibi eondidit ciuitatem. Hune fugientem dicit hortando comites suos ad pocula eonsolatum et uino 20 tristitiam mitigasse (Ar' fi cons. ep 22. VDA LIAEO] Vino madida (Ar' ep

25.

QVO

NOS

CVMQVE FERET MELIOR FORTVNA PA-

Quae det patriam, quam pater negauit (Ar' 25. 26. *Ordo est: 0 soeü et comites, ibimus, quocumque feret nos fortuna melior parente (r' fi cons. c p 27. * Auspiee (p)] Fautore uel sponsore (r' fi CP

RENTE]

2iJ

1 quem] qa'll ÄElIXOVO$'ov] lacuna in c leuconotum 'lIp leuconotV A leuconothum r leuo//noü r 5 tristia Ac] tristitia (tristicia) r' fugantur Aep] fugatur r' ut - dator] om.c ut] om.'lIp 6 uirg: codd. 7 letitiae Ap 12 hic - suis] ipse enim telamouis (leg. telamon) fillis SIDS 'lI 13 be11um troianum 'lI ut aut bello simul interirent aut ambo redirent, alter uero s:i)le'll 14 non] ne 'lI rediret omni modis cauerent aiace 'lI 17 paterui imperii r paternae legis et imperii r patriamque 'lI 18 ciuitatem condidit 'lI 22 foret A

CARM. I 7. 8

45

AVSPIOE TEVCRI] Apollinem dieit, euius responsum uel promissa sequebatur (Ar' cp 28. CERTVS] Non fallax, sed ueridieus (Ar' CiCP 29. AMBIGVAM TELLVRE NOVA SALAMINA F.] Duplieem, uel quia una in Cipro, altera in Attiea regione esse dieitur, uel quia una pulsus est, alteram eondidit. Vergilius (Aen. III 180) similiter ambiguam duplieem posuit:

5

Agnouit prolem ambiguam geminosque parentes

(Ar' cons. CiC p NOVA[M]

SALAMINA]

Ineognita,

peregrina

(A r'

10

up sim. c

30.

PEIORAQVE PASSl]

o 32.

Vergilius (Aen. I 199):

passi grauiora (Ar' Ci (ex Porph.)

lTERABlMVS AEQVOR]

Iterum nauigabimus (Ar' Ci

CARM. I 8 [AD LIDIAM MERETRICEM

15

(AB]

METRVM CHORIAMBIOVM, QVOD CONSTAT EX CHORlAMBO

1:

ET BAccmo, [lTA

LYDlA DIO . PER OMNES.

EPITRITO

[ET] DVOBVS CHORIAMBIS ET BACCHIO:

HOC

SECVNDO,

DEOS

VE' RE

SYBARIM . CVR

SECVNDVS EX

PROPERES • AMANDO 2U

(ABr' cons. cp 1 promissa uel responsa r v responsum et promissa r responsum Arp] responsa rvc 6 uef A] uirg: cett. 7 ambiguam duplicem cp] duplicem Ar pro duplici ambiguam v om. rC{ 10 incognitam peregrina AC{ incoguita, peregrina cett. 12 uerg. A] uirg: cett. 17 coriäbic B coriambo B 18 baccho A bachio B r' cp ita vcp om. AB r lidia A 19 [et] om. Ar duobus eh: rcp] duobus coriambis B choriambis duobus rv duobus A bacchio AB] bachio r'c 20 hoc ABrvc] te rp uere ABv] oro rcp sybarim Br] sibarim Arvcp

EXPOSITIO IN HOR.

46

1. LIDIA DIC PER OMNES1 In Lydiam dieit uulgaris formae mulierem et sibi aliquando dileetam, eur ita Sibarim dHigat iuuenem, ut eum ab omnibus offieiis amore sui desistere feeerit, intermissa etiam exereitatione eam5 pestri, et sie aput eam lateat, sieut apud uirgines Lyeomedias Aehillem ferunt, quod per zelotypoteron in riualem dieit (Ar' ap eons. e *Ordo est: Lydia, die uere hoc, seHieet quod interrogo per omnes deos (r' ep 10 3. AMANDO PERDERE] Per eata antiphrasin deelamat
Amoenum, uoluptuosum (Ar' acp

4. *Patiens (e)] Idest cum possit iam ferre militares 16

labores (r' acp

7.

TEMPERET O. F.]

Idest equos frenis domet, ut

Vergilius (georg. III 208): Duris parere lupatis (Ar' ap cons. Porph.

8.

TIBERIM

FLAVVM TANGERE]

Natare, quod adu-

20 leseentibus inter summa erat uirtutum et exereitationis

studia. FlauUID. autem inundatione turbidum dixit, unde Vergilius (Aen. VII 31): 1 omis A 2 dilectam edit.] dilectae codd. 3 offitüs A 5 aput eam Ay pr. aut eorr.] apud uel ap eam eett. lieo-

6 quod - dicit] medas Arcp lichomedas 0: lycomedis v mn. 0: zelotipoteron Ar zelopoteron v isteroproteron e histeron proteron p, cf gloss. Iu~tenal. ed. Lmmnatzsch p. 438: zelotypus idest zelo plenus uel inuidiosus et suspiciosus 8 uere ro:v] oro uere p oro yc 10 peccata antifrasin A per] III c eata antiphrasin r] eata antifrasin v eatri antifrasin c catahantiphrasim p 13 amenü A 14 idest ro:p] Oln. vc, euanuit r 16 schol. om. c per errorem ut] om. vp 17 uerg Al uirg: cett. 20 uirtntutüA 21 flauum - amnem] am. c ffauum autem om.v unde] Oln. v ut r 22 uerg A] uirg: cett.

CARM. I 8.9

47

Et multa flauus harena. Lucanus (Vrn 374): Nec frangit nando uiolenti uerticis amnem (.Ar'

fi

cons. c p

10-12. *Ordo est: neque iam nobilis gestat brachia 5 liuida armis, s
Cr'

CARM. I 9 [AD THALIARCHVM DE VOLVNTATIBVS (A] METRVM DVOBVS VERSIBVS ALCAICVM, QVOD CONSTAT EX CAESVRA PENTIMThIERE IAMBICA ET DVOBVS DACTILIS: 25 2 et lucanus v 6 s< a )epe exped: d: trans finem om. v 7 sepe ... sepe rCl.c et r] om. YCl.cP 10 hoc schol. cum schol. u. 8 continuant codd. uirtutum respicit v 14 spacii A 17 achilen A achillern cett. 24 alaicum A 25 caesura r] cesura cett. pentimimere A] pentimemere r' pentimemeri p

EXPOSITIO IN ROR.

48

VIDES VT ALTA • STET NIVE • CANDIDVM. IAMBIOVS

YPERCATALECTICVS,

IDEST

TERTIVS DIMETER

EX DVOBVS DllAMBIS

VEL EX QVATTVOR IAMBIS ET SILLABA, ITA: SILVAE • LABO • RANTES • GELV • QVE.

QVARTVS

PINDARIOVS

EX

DVOBVS

5 DACTILIS ET DVOBVS TROCHEISi ITA: FLVMINA • CONSTITE •

(Ar' ccms. cp *Inter Feregratium et Pindaricum hoc interest: Feregratium constat spondeo, dactilo et spondeo, Pindaricus ex duobus dactilis et duobus trocheis (r' p cons. c RlNT A • CVTO

10

1.

VIDES

VT

ALTA

STET NIVE

CANDIDVM SORACTE]

[Idest] cooperiatur, ut (Verg. Am. VI 300): Stant lumina fiammae et (Verg. Aen. XII 407. 408): 15

Puluere caelum Stare uident (Ar' op

1. 2. CANDIDVM SORACTE] Candens niuibus, mons Flaminiae uicinus, in quo Apollo colebatur (Ar' ap cons.o 2. ONVS] Pondus niuium (Ar' ap om.o 20 3. *Siluae laborantes (p)] Ponderis magnitudine r' aop 4. GELVQVE FLVMINA CONSTITERINT ACVTO] Nimietate frigoris etiam fiumina concreta a cursu BUO stetisse dicit (Ar' ap cons.o 25 5. SVPER FOCO] [De] ut (Verg. Aen. I 750): Multa super Priamo rogitans et alibi (Aen. VI 203): Gemina super arbore sidunt (Ar' cons.op sim.a 3 silue .A. labo· rante .A. 11 idest cp om. cett. 15 uidentrp Verg.] uidet.A.v uidetur c 17 fl: uie:] apuliec

apud hlrpinos p 25 de r« om. cett.

fläminiae.A.v flaminie ra flamme

r

CARM. 19

49

6. LARGE REPONENS] Abundanter, copiose, pro foci magnitudine (Ar' c cons. p sim. et *Benignius (cp)] Remissius solito (r' cp sim. et 7. *Deprome (cp)] Hauri, propina (r' etCp * Quadrimum (c p )] Quattuor annis inueteratum (r' etCp 8. 0 THALIARCHE] Nomen eius, ad quem loquitur (ArIXp cons. c *Diota (cp)] Vinarium uasculum [idest] magarum (r'IXCP 9. PERMITTE DIVIS CETERA] Ordinationi numinum cuncta debere committi [dieit] (A r' et c p *Cetera (p)] Idest omnes sollicitudines (r' et p cons. cp QVI SIMVL] , Simul' dixit 'in momentum' omnia tranquillantes (Ar' etCp 10. STRAVERE VENTOS AEQVORE FERVlDO] Placidum fecere. Vergilius (Aen. VIII 89): Sterneret aequor aquis, remo ut luctamen abesset (Ar' cp *
5

10

15

20

25

EXPOSITIO IN HOR.

50

15. * Appone (e)J Patienter fer et habe pro luero, quemeumque dierum dabit tibi fors (T' a eons. oep 16. NEQVE TV CHOREASJ Choreae a choro dietae, quod iunetis manibus saltetur (Ar' (yaov)p eons. e 5 17. VIRENTI CANITIES AßEST] [Tibi scilieetJ iuueni et adhue uiridi, aetatis bono (Ar' cp 18. MOROSA (p)J Quae totum tarda deliberatione faeiat (Ar' acp CAMPvsJ Planus ad ludum locus (Ar' cp 10 19. *Lenesque (p)J Voluptuosi (r' acp LENESQVE SVSVRRI] Confabulationes (AT' acp 20. COMPOSITA] Statuta (Ar' a cf. Porph. 22. *Ordo est: nune et gratus risus proditor puellae latentis ab intimo angulo repetatur [a teJ (r' aocp 15 GRATVS PVELL(A)E RISVS Aß ANGVLO] Tale est et illud Vergilii in bueolieon (3, 65): Et fugit ad salices, et se cupit ante uideri

(r' acp ex Porp7l. *Gratus puellae Cp)J Puellam dieit sibi gratam, quae saepe meretrieio ritu manibus labitur amatoris, hane autem dieit repeti debere (r' cp 23. *Pignusque direptum lacertis (p)] Pignus est aut armilla de brachio aut anulus de digito datus causa ueniendi ad constitutum loeum et subdole. N am finglmt 25 se retinere, quod uelint sibi adimi, ut habeant iustam causam ueniendi oep 20

er'

2 siue bonum siue malum post dierum inserztnt llCP, r, ut propriu1n schol. exhibet gloss. r tibi r] Oln. cett. sors dabit 'lI 3 dicte A 5 tibi scilicet] om. A, cett.olll.Ci 6 etatis A 7 quae] quod cp q IX 11 fusurri A 13 est raoc] O1n. r'Pp 14 a te r' acp, om. 0; inrepsit e glossa ad uerSU1n 20 pertinente 15 tale est et illud A] tale est illud ra P01-ph. Oln. 'Pcp 16 uergilii Porph.] uirgilii

Oln.

Ara uirgilius 'lICP in bucolic (ortuIn ex bucolic) A in bucolico ra om. 'Pcp 20 saepe p sepe cett. 21 repeti 25 uelint] uolunt aC debere 'lI] repetere r repetendam cp

CARM. I 9.10

24. *Male pertinaei (c)] (r' (r 0 v) c p

51

Male in tenendo per-

seuerante

CARM. I 10 [AD MERCVRIVM

(ABp]

(ABrvep Laudat ab arte (Ar' rxcp Laudat a genere (Ar' CI sim. ep

METRVM SAPPillCVM ENDECASYLLABYM

1.

5

MERCVRI FACVNDE]

NEPOS ATHLA.."!TIS]

uidr appar.

2. QVI FEROS CVLTVS H. R. V. F.] Qui ineonpositos hominum mores tua eloquentia domuisti (Ar' cons. cp 10 *Reeentum Cp)] [Idest] ab ipso exordio (r' cp 3. VOCE] Conposita eloquii ratione (A r' Clsim. c p CATVS] Doetus (Ar' p 4. MORE PALESTR
52

EXPOSITIO IN ROR.

8. *loeoso furto (vcp)] ldest adulterio ut (Verg. georg. IIII 346): Duleia furta (r' cons.C p *loeosum furtum uoeauit artem praestigiatorum, quam Praestigiator dieitur ab eo, quod praestringit aeiem oeulorum. Et mire moderatur dieendo • ioeoso", ae si dieeret: non illo, quod ad auaritiam et fraudem speetat (r' IXO cons. cP Porph. 9. *Ordo est: nisi reddidisses boues olim amotas per 10 dolum, Apollo uiduus pharetra dum terret [te] puerum minaei uoee, risit te Cr' p cons. c *Tu boues (p)] Sensus iste est: abegisti boues Apollini paseenti peeus Admeti regis et eum tibi minaretur sagitta, nisi eas reddidisses, uolenti telum proferre phare15 tram praestigiatura ademisti (r' IXO cons. cp 13. *Quin et Atridas (p)] Agamemnonem [dieit] et Menelaum (r' (rlXv) P om. yC *Ordo est: quin et diues Priamus, relieto Dio, te duee fefellit superbos Atridas et Thessalos ignes et eastra 20 iniqua Troiae (r' IX cons. c p 14. *Ilio diues Priamus relieto (p)] Priamus duee Mereurio iuit ad Aehillem relieto Ilio et petiit corpus Heetoris filii sui (r' IXOC cons. p 18. *Sedibus (p)] Elisüs eampis (r'(YlXv)pex 5 ipse adinuenit.

25 POl'ph.

om. c

* Leuem

(c p)] Peeeatrieem (r' (t cp

1 idest 11] om. r 4 iocosum autr.m furtum cp 5 adinquod c Porph.] qui cett. 10 te uenit ro] inuenit '1rxl1CP puerum r puerum cett. 16 dicit 11 om. cett. 18 ordo est] 24 elisio eampo 11 eleseis 'I ordo rom. 11

CARM. I 10. 11

53

CARM. I 11 METRVM CHORUlMBICVM EXDECASYLLABVM, STAT EX SPONDEO, UlMBO; MIHI

ITA:

TV

NE' QVAESIERIS • SCIRE

QVEM' TIBI.

QVOD

SCANDITVR

DACTILVS SEMIPES

SIVE ITA:

TV

ALITER:

QVEM

MIHI

• DACTILVS

NEFAS' QVEM

METRVM

NE • SPONDEVS

• RIS • SEMIPES . SCrnE •

QVOD CON-

TRIBYB ;JHORIAMBIS ET PYRRICHIO SIVE FALLEVCIVM, •

5

QV
NE . DACTILVS • FAS . •

QVEM

TIBI

.

DACTILVS

(Ar' sim.cp

2. LEVCONOE] Voeatiuus est (Arp eons. v 10 3. *Nee Babilonios t. n. (e)] Qui eonantur finem uitae suae eomprehendere numeris (r' aop cons. e
om. c

4. * Hiem[ e]s (p)] Tempus posuit pro anno; aparte 15 totum (r' ao sim. ep uid. appar. *Lieet eognoueris, quae res eommoueat mare, neeesse est tarnen, ut bibendo hane reseees euram (Taocp 6. SAPIA.S] Pro 'si sapias' (ex Porph.); deest enim 'si' (Ar'pcons.ac 20 *Liques (cp)] Consumes potando (r' p con$. c *Et spatio breui Cp)] Propter breue spatium Cr' cp

o.

2 exdeeasillabum Ar exadeeasylbum e endecasillabum 3 choriambis] trocheis r et] ex A pyrrichio e] urrichio r pr. pyrrhichio p pirriehio Ar parrllllill v 4 quaesieris - daetilus] lacuna duorum uersuum in p 5 falleueium r] falleutium Are flllllill v 7 daetilus . ris - tibi . dactilus Ar] in v multa legi non possunt, sed facit eum Ar, in p laeuna est, e haee profen: eataleeton seire ne eatalectonl quem mihi quem eataleeton tibi 13 VT om. A exh.p 15 'Seu plures hiemes' sine doehichos aparte totum posuit pro anno et est sensus: lieet eognoueris ete. p 'Seu p. h.' sine doehicos aparte totum tempus enim pro anno intelligitur et est sensus: lieet eognoueris ete. e 17 commoueat] eommouerit p comouatur e ut uid. 'I''VP

54

EXPOSITIO IN HOR.

8. *Carpe diem (p)] ldest fruere praesenti die, nil eredens postero diei (r' 0 ep *Qua(m> minimum (11)] Pene nihil signifieat (r' ep

CAR1'I. I 12 5

[DE LAVDffiVS DEORVM ATQVE HOMINVM METRVM SAPPffiCVM ENDECASYLLABVM

(AB]

(ABr' ep

1. QVEM VIRVM AVT HEROA LYRA] In hae ode uelut propositio est euiusdam ineerti earminis; nam dubitat, quid primum uel quid potissimum dieat, utrum deorum 10 eaelestium laudes an Romanorum diuorum et fortium dueum; omnes tamen laudat, eum se fingit aneipitem, per oratoriam paralempsin. Verum maiore intentione in Augusti laudes eontendit, quem seeundum a loue uult esse in terrls (Ar' ep 15 QVEM VIRVM] De uiuis (Are AVT HEROA] De mortuis iam semideis (Are 2. *Ordo est: 0 Clio, quem uirum aut quem heroa sumis eelebrare tibia aut aeri lyra? (r' rxep *Aeri lyra (ep)] [ldest] graue sonanti (r' epeons.rx 20 3. *Ordo est: quem deum, subaudis <sumis eelebrare " euius iocosa imago re einet nomen aut in umbrosis 1 idest] om. re 6 metrum] om. B sapph: pl saffi.eum Ar saphieum Brve endeeasyllabum r] endeeasll: eett. om. B 9 qnid] q' A quid] q' ..A. 10 eel: laudes c laudes caelestium p, laudes O1n. Ar' 12 parellemsin A parelempsim r parellempsin r paralensim p parellepsijj v J}alempsim e 13 quem sec:] quod sec: r q' sec: A 15 QVEM] Ouem..A. 16 iam s:] om. e 17 0 rv] om. rrxcp quem] om. v 19 idest vep om. rrx 20 ordo - helieonis] om.p ordo est] om. r subaudis rxv sub r ·s· rom. cp 21 retinet rrxve

CARM. I 11. 12

55

oris Heliconis aut super Pindo uel in gelido Hemo, unde sUuae temere sunt secutae uocalem Orphea morantem rapidos lapsus ßuminum materna arte et celeres uentos et blandurn ducere auritas quercus canoris fidibus? (r' ct cons. cp 5

4. IOCOSA NOMEN IMAGO] Echo. Iocosa autem imago bene dixit, quasi quae uoces nostras imitari uideatur (A yv c P cf. Porph. 5. A VT IN YMBROSIS HELICONIS ORIS] In Parnaso monte Musis consecrato (Ar' 6. PINDO leg. HEMO] Mons Thraciae, ubi quondam Orpheus cecinerat (Ar' HEMO leg. PINDO1 Mons Thessaliae (Ar' ex Porph. 7. VOCALEM ORPHEA] V ocales homines summae uocis dicuntur (Ar' cp 9. ARTE MATERNA] Musica scilicet, nam filius Calliop(a)e dicitur (Ar' ep sim. ('( ex Porph. 11. BLANDVM] Pro' blande' (A r ET A VRITAS QVERCVS] Sens um audiendi habentes (Ar' ep 12. DVCEREJ Ad se ducere, oblectare (Ar' cp 13. SOLITLS LAVDIBVS] Aut quas ego dicere soleo, aut quas omnes (Ar' eons. cp sim. Porph. 16. *Temperat (p)] Distinguit, diuidit uel regit (r' p eons. oe TEMPERAT HORIS] Quibus uelut temperatur annus per uernurn, aestatem, autumnum et hiemem; traxit enim 'temperat' a lyra (Ar' cp 1 heliconis - hemoJ 0111. '/l 3 celeris r 6 echo] immago A om. v 7 inmitari A 11 tracie A orp pheus A 14 homines A] omnes cett. sume A 16 calliope AT' calliopeae IX calliopes cp 27 uernum A Tc] uer v pestatem A 28 lira A

O1n. cp

10

15

20

25

56

EXPOSITIO IN HOR.

17. VNDE] [Ex illo, qui cuncta temperat, uel] a quo, ut Vergilius (Aen. V 801): Vnde genus ducis (Ar' ep paul. sim. Porpk.

18. NEO VIGET QVIOQVAM

S. A. s.] Quasi diceret 5 louem super omrua sine comparatione (Ar' oep 19. PROXIMOS I. T. O. P. H.] Proximam louis honori Mineruam dieit, hoc est uirtutem et sapientiam deo uieinam, unde nulIa quaestio est, eur supra dixerit • nil loui simile aut seeundum' et in sequenti Mineruam prolO ximam posuerit (Ar' eons. oep SEOVNDVM] Seeundum aruspicum dicta uel disputationes, qui louem primam, seeundam et tertiam partem eaeli solum uolunt in fulminibus tenere (Ar' Gons. ep 21. *Pr
(Ar' ep 24. NEO TE

M. O. P. s.] Apollinem sagitta metuendum <propter Ämphionem) qui eum filiis peremptus est. Nam 20 Apollinis et Dianae eertae et ineuitabiles ad feriendum sunt, utpote numinis, sieut est (Verg. Aen. VII 498):

Nee dextrae errauti deus afuit (Ar' ep eons.o 25. PVEROSQVE LED
Ämatorem equorum 89):

m

1 ex - uel r' ep om . ..1 a quo temperantur omnia. ut 'P 2 uirg: codd. 3 dueis] dueis et genus unde latinum (= Verg . ..1en. I 6) ep 4 diceret] di et (= dicitur et) ..1 8 questio ..1 9 aut rCl:'Pc] et ..1rop et in] et eur in Cl: proximam ..1] om. r' CtCp 12 prima ..1 13 eeli ..1 16 dianam dieit 1J lIenandi dieit c p 18 apollinem - est om. 'P 19 qui eum filiis peremptus est rcp] qui eum filiis peremptis est ..1 eum quibus phiton Per emptus est r propter niobe quae cum filiis suis perempta est 0 20 eerte ..1 22 deme ..1 afuit K.] affuit .Aro abfuit cp 25 ut e (= uter est) .A

57

CARM.I12

Talis Amiclei domitus Pollucis habenis; Pollucem uero pugnis, non beIlis ualentem, ab eo quod pugilis fuerit, ergo pugnos dixit, ut Terentius (Phorm.

V 8, 95): Pugnos in uentrem ingere (Ar' aep

27. oritur,

5

Serena; nam frequentius, dum facit, sed hic pl'osperam posuit

ALBA STELLA]

tempestates

(Ar' fiep

28. *Signum geminorum 29. DEFLVIT SAXIS A. H.]

er' aep

Laus stellae atempore; 10 nam uerno tempore nascitur, quo et niues resoluuntur, ut Vergilius (georg. I 43. 44): Vere nouo, gelidus canis cum montibus umor Liquitur (Ar' oep eons. fi AGITATVS H.]

30.

Resolutus (Ar' ep 15 v.] [Fugantur] ut est (Verg. georg.

CONCIDVNT

TI 339): Et uernis parcebant flatibus Euri (Ar' oep FVGIVNTQVE

N.]

Fugantur,

[ut]

Vergilius

(Am.

I 143):

20

Collectasque fugat nubes (Ar' ep

31. *Voluere (ep)] Scilicet 'dii' uel 'pueri Ledae' (r'aoep

32.

VNDA RECVMBIT]

Sternitur, quae uento tumuerat

(Ar'opeons.e pugilis Arap, cf. Varr. Boeth. al.] pugil yve liquitur] Dm. a 12 uergI A] uirg: eett. 13 umor A] humor eett. 15 resolutus Ar' ep] reuolutus a 16 fugantur Ar' aoep cessant Pauly cum Cruquio mitigantur Hauthal 18 uernis A rl hibernis ep 19 ut uergilius nubes] om. ove ut O1n. Ap uergi A] uirg: eett. 22 scilicet - uel] om.o 3

11 ut -

25

58

5

10

15

20

25

30

EXPOSITIO IN HOR.

33-36. [Romulum post hos (Op)] Ordo est: dubito an prius memorem post hos Romulum an quietum regnttm Pompilii an superbos fasces Tarquini an nobile letum Catonis (op om. Ar'] 33. 34. *Quietum. Pompilii regnum (p)] Magna [enim] pax fuit eius temporibus (ra 0 p *Superbos fasces (op)] Aut nobiles (cf. Porph.) aut reuera superbos (r' acp 35. SVPERBOS TARQVINI FASCES] Ad hoc Romanos duces et nobiles praetereundo commemorat, ut Augustum cunctis praeferat. Nam Romulus urbis Romae conditor est, Numa Pompilius a Curibus Sabinis ad regnum euoeatus sacrorum inuentor. Tarquinius quoque rex uirtute magnus; sed bic Priscum posuit, non Superbum, nam • superbos fasces' nobiles dixit. Cato dum monuo Pompeio apud Vticam obsideretur, amore libertatis manu sua E'ese peremit, unde et Vticensis uocatus est. Regulus cum Afros uicisset, ab hisdem eum paucis captus est. Quem dum Carthaginienses Romam pro commutatione captiuorum misissent, adquiescentes Romanos suo consilio reuocauit. Rune Poeni, dum sacramenti memor reuenisset, sectis palpebris uigiliis necauerunt. Paulus et Terentius Varro eonsules aduersum Rannibalem missi sunt. Rii aput Cannas Apuliae l1ieum eum grandi exereitus Romani elade superati sunt. Paulus posteaquam tantam uitio coliegae suorum uidit stragem, se perimendum hostibus dedit. Fabricius quoque magnis praemiis a rege Pyrro temptatus, dum nimis pauper censu esset, cOITumpi non potuit; de quo Lucanus (III 160): Quo te Fabrieius regi non uendidit auro? 14 set r 18 hisdem Ar] isdem r 6 enim] om. ra eis dem O'/lCp his dr a 19 carthaginienses A] cartaginienses r kartaginienses ° kartaginenses'/l cartaginenses racp 22 phaluigiliis] uirgil A 23 annib: a hii Ar] hi phebris A rao'/lc iip aput A] apud cett. 25 college A 27 pirro A 28 de - auro orn. ° 30 regi non] regino A regio a

CARM. I 12

59

Clirius paupertate clarus de agro ad consulatum euocatus est, qui numquam totondit caesariem propter mmriam praeturae. Camillus de exilio reuersus uictores Gallos urbe pepulit et ad internetionem cecidit, uictorque sua sponte in exilium rediit (Ar' rtOCp 5 37. SCAVROS] Nobiles Romanos, qui et censores et consules fuerunt (Ar' aocp 38. PRODIG[N]VM] Contemptorem uita6 (r' aocp ex Porph. 39. GRATVS INSIGNI] Aut deleetabilis aut libens aut 10 gratiam meritis debens (Ar' 0 p cons. c CAMENAJ Musa aut poemate (Ara 41. *Ordo est: hune et Curium ineomptis capillis et Camillum utilem bello tulit saeua paupertas et auitus 15 fundus cum apto lare (r' aocp * Incomptis] Inpexis (r' ao cp 42. VTILEM BELLO] Vt Lucanus (I 165. 166): Feeunda uirorum Paupertas (A r' c p

43.

SAEVA

PAVPERTAS]

[Magna] ut (Verg. Aen. 20

I 99): Saeuus ubi Aeacidae telo iaeet Heetor (Ar' cp

44.

A VITVS

APTO

CVM

LARE

FVNDVS]

Conueniens

fundus domus tenuitati (A r' cons. c

45. CRESCIT OCCVLTO VELVT ARBOR AEVO] Inerementa enim arborum, nisi posteaquam creuerint, non uidentur (Ar' p cons. C 46. FAMA MARCELLI] Marcellum Octauiae dicit filium, 1 eonsolatum A 4 internetionem A] internitionem rop internecionem r internicionem ac eeeidit A 8 pro16 impexis "cp 20 magna cp] Oln. dignum A, recte cp cett. 22 seuus A ea eide A

25

60

EXPOBITIO IN ROR.

sororis Caesaris, qui puer mortuus est; de quo Vergilius (sim. Porph.) (Aen. VI 882. 883): Siqua fata aspera rumpas, Tu Marcellus eris. 5 Aut illum conmemorat, qui primus Hannibalem aput No-

lanam ciuitatem in fugam conpulit et ab eo postea occisus est (Ar' IXOC p 47. IVLIVM SIDVS MICAT INTER OMNES] [Quod micat~ inter omnia] ut Vergilius (ecl. 9, 47): 10

Ecce Dionei proce!isit Caesaris astrum (Ar'".p

*Velut inter ignis (c)] Pulchra comparatio (r' IXOCP 49. GE~TIS HVMANAE P. A
53.

ILLE (SEV) PARTHOS LATIO IMMINENTES]

Parthi

in Latium nec temptauerunt uenire, sed quia dilatatum est imperium Romanum, Latium uocauit, quod sub ditione 20 Latii erat, ut Vergilius (georg. II 172): Inbellem auertis Romanis arcibus Indum (AI' IXCP 1 caes: ArlXp] cesaris ro'V augusti c et Porphyrion emendatus augustae Porph. codd. uergi ..1] uirg: cett. 3 aspera - est] om. IX 5 conm: 0] comm: cett. aput A] apud cett. (ai> c) nolanam 0 p] noianam Ar' troianam c 6 conpulit ro] comp: cett. 8 quod micat (emicat) inter omnia r' qui micat inter omnia p, om . ..1; totum schol. om. c 9 uerg ..1] uirg: cett. 10 cesaris A 12 apostropha rlX'Vp] apostrophe c apostrofa ..10 apostrophä r 14 per] 17 BEV om. A, exh. cp latiü ..1, recte idest per r cp cons. 'V 18 set r 19 quod] quia cp dicione IX 20 ut - indum] om. c uerg ..1] uirg: cett. 21 auerlis] aUt es ..1

61

CARM. I 12. 13

54. EGERITJ Subegerit (Ar' rtOCp *Domitos (cp)J Subiugatos (r' rtCp 55. OR(A)EJ Regionis (Arrt 57. *Ordo est: tu quaties Olymp um graui curru, tu mittes inimica fulmina parum castis lucis; ille aequus 5 minor te reget laetum orbem (r' rt P sim. C AEQVVSJ lustus (Ar(ret) 58. TV GRAVI CVRRV Q. o.J ldest honore numinum frueris (Ar' etoe om.p 59. PARVM CASTIS 1. M. F. L.] ldest pollutis, secundum 10 pontificum et aruspicum documenta, qui dicunt numquam fieri fulmina nisi in lucis pollutione aliqua alienis (Ar' etOCp

C.A.RM. l 13 [AD LYDIAM MERETRICEM (Lip] *Metrum primo uersus Gliconium, secundo .A.scle- 15 piadeum (Br' etCp 2. CVM TV LYDIA TELEPID OERVIOEM ROSEAlIr] Pulchram, ut Vergilius (Aen. l 402): Rosea ceruice refulsi t (A r' et 0 CP CEREA

BRACHIA]

(Ar' etCp sim.

.A.ut

mollia

aut

cerae

similia 20

0

3. *Vae (cp)J lnteriectio dolentis er' rtCp 4. DIFFICILI [ TVMET IECVR] Epitheton iracundiae [estJ, quae inplacabilis sit (Ar' OGp 4 tu qu: - lucis] om. p 8 idest] om. l1e hononore A 10 F. L.] H. A idest pollutis p] pollutis r polutis c impollutis av inpollutis Ar in pollutis 12 nisi -alienis] om. c lucis r' ",ocp] locis A 15 gliconium BI'''' cons. p] gliconicum rve asclipiadium B 18 ut uerg A] uirg: eett. 20 cere A refulsit] om. ",ove 24 est ep om. cett.

°

EXPOSITIO IN HOR.

62 BILE TVMET]

Bile iracundia; Iuuenalis (6, 433):

Atque oculis bilem substringit opertis (Araep

o.

*Tunc nec mem: mihi nec color c. s. m. (e)] Voluor uarüs cogitationibus et color in diuersa mutatur 5

(r' ae eons. p

6. VMOR ET IN GENAS F. L.] Secretae lacrimae amoris nimietatem prodentes (Ar' ao eons. ep 7. QVAM LENTIS PENITVS] Vt (Verg. Amt.IIII66. 67): Est mollis flamma medulIas Interea (Ar'(rav)ep

10

8. PENITVS] Interius (Ar' (rav) 9. *Ordo est: uror, seu inmodicae rixae turparunt tibi candidos humeros mero, siue puer furens inpressit memorem notam labris dente (r' a eOrls. e p 15 IGNIBVS VROR] Aspectu crucior, quotiens aut uino per rixam aut per libidinem certe amoris alterius in corpore tuo signa conspexero (Ar' aop eons.e 10. CANDIDOS TVRPARVNT HVMEROS] Liuore reddiderunt deformes (Ar' 0 20 INMODICAE] Inmensae (Ara 11. *Furens (ep)] Scilicet inpatientia amoris (r'

aop cons. e

12.

INPRESSIT MEMOREM NOTAM]

Per quam amoris

recordatio seruaretur (Ar' p eons. aoe 25

13. NON SI ME SATIS AVDIAS] Ordo hic est: non speres, si me audias, amatoribus dulcedinem esse perpetuam (Arao 1 bilem iracundiam A] iracundia ra iracundiam r bilem autem iracundam p bile autem iracundia e; ceterurn cf schal. c. I 5, 9 et I 2, 32 unde ef(icitttr fortasse scrt'bendum esse' bilem iracundiam dicit' iuuenalis - opertiB] om.c 6 L.] d. A secrete A 8 scholii 'ut - interea' nota adest, seß ipsum schol.am.r 11 interius] penitus autem interius IX 16 cerMA certe rcxcp certi 1'0 mn.1I 20 inmense A 25 ordo] Bensus r hic om. rcxo 26 audies ycx

CARM. I 13. 14

63

[Non si me satis audias (e)] Ordo est: si me satis auruas, non speres perpetuum ledentem barbare dulcia oscula (ep] H. *Speres perpetuum (p)] Illum [scilicet] qui dulcia oscula l
Am. J: 94): Terque quaterque beati (AT' CiCP

10

*Felices tel' et amplius (ep)] Multotiens (r' CiCP 18. 'Copula' proprie rucitur cuiuslibet rei duplex numerus, unde tractum est, ut et matrimonii copula diceretur (A r' Ci 0 p, om. e per neglegeni'iam 19. *Nec malis (p)] Ordo est: nec amor diuolsus 15 malis querimoniis soluet citius suprema die (r' acp

20.

DIVVLSVS

QV[ A ]gRHrmmS

s.

CITIVS

s.

A. D. ]

ldest: quorum amor ante diem mortis iurgiis et Iitibus non soIuitur, debere felices uocari (AT' 0 p cons. e

CARM. I 14

[AD

BgLLVlIl CIVILg

20

(A]

*)Ietrum duobus uersibus Asclepiadeum; tertius Ferecratius, quartus Glyconius, qui tripodia dactylica dicuntur (BT cons. cp speres p] non spes c 4 illum et qui dulcia] scilicet om. vc 5 ledit Ci v] dedit rom. cp 7 replet v impleuit c 15 diuolsus r] diuulsus ravcp 17 INDE AB HOC VERSV VSQVE AD C. II 9,16 DEFICIT GOD.v 22 ferecratius B] feregratius r feregretius 1· glyconius B] gliconius r gliconicus r dactylica Bl clactili ca r 1 ordo -

On!. Ci

EXPOSITIO IN HOR.

64

1. 0 NAVIS REFERENT IN MARE TE NOVI F.] Per aliegoriam ode ista belium ciuile designat, ut quidam uolunt, alii rempublicam. Cenius tamen est, quod Sextum Pompeium filium Pomp ei moneat, qui, posteaquam 5 foedus eum triumuiris fecit, belium eiuile denuo reparare uoluit. Secundum autem eiuile belium inter Augustum Caesarem et Cassium et Brutum erat, qui fuerunt Gai Caesaris interfeetores, sub quibus Horatius militauit. Metaphoram autem sumpsit a naui, ex euius armamentis 10 et milites et diuersas uoluit administrationes inteliegi (Ara eons. ep

2. 3.

FLVCTVS] PORTVM]

Bellum ciuile uocauit (Arep Pacem, ut Terentius (Andr. rn 1, 22):

In portu nauigo (Are eons. p

3. 4. NOID."'"E VlDES VT NVDVM R. L.] Nudatum latus fuga Cassi et amissione exereitus (A r eons. e p ET MALVS CELERI SAVCIVS AFRICO] Graue belium intellegi uoluit per uentum tempestuosum, ut (Verg. Aen. I 85. 86): 20 Creberque procellis Afrieus (Ar eons. ep

15

o.

25

*Et malus (p)] Arbor, quae tenet uelum, et est masculini generis (rop om. e ET MALVS] Malum summitatem arboris dixit, ut (Verg. Aen. V 828. 829): Iubet oeius omnes Attolli malos. 2 ode - uolunt] odemistä. ciuile helium in quodam. uolunt oden istam Ar odemistä. a designat ut r] in qua Arcp 3 quodJ quia cp ut a 4 qui - feeit] qui postea 5 fedus A feeit ce reparare] eesare ce 7 eeatris erat r] fuit C om. Ar ce 9 metasarem A & eesarem ce phoram p] methaphoram c metaforam Ar metoforam a

CARM. 114

65

Sed arbor generis feminini est, poma uero neutri, ut

(Verg. ecl. 3, 71): Aurea mala deeem misi (AT cons. cp

6. *Gemant (cp)] Fragere scissionis (rocp SINE FVNIBVS] Aut sine administratoribus intelle- 5 gendum aut sine expensis et peeunia (AT cons. cp 8. IMPERIOSIVS AEQVOR] ldest uiolentum, et euius nimietati obsisti non possit (Aroc cons.p 9. INTEGRA LINTEAJ Integer cursus sine exercitu uel auxiliis. Lintea uero uela dirit, ut (Verg. Aen. III 686): 10 Dare lintea retro (Ar cons. cp

10. NON DII] In hoc deos uult iratos intellegi, quod

denuo de bello ciuili cogitetur (A r cons. c p QVos ITERVM P. V. M.] Sicut sub Gaio Caesare oppressa malis rogauerat (AT cons. c p 15 11. PONTICA PINVS SILVAE FILIA NO BILIS ] Ac si diceret: magnae originis et nobilitatis, sed per metaphoram aut rempublicam adloquitur aut Cassium uel Pompeium, euius pater de Mitridate Pontico triumphauit (Arcons.cp 14. NIL PICTIS TIMlDVS NAVITA PVPPIBVS F.] ldest 20 stemmata et diuitias necessitati ultimae non prodesse

(Ar cons. cp

15. VENTIS DEBES L.] Hoc est: ne uictus turpitudini ludibrioque subiaceas (Ar cons. ocp 15. 16. *Ordo est: tu nisi eaue pro eaueas, debes 25 ludibrium uentis, idest eris exercitium uentorum (Tcp 1 generis maseulini s (= sunt) A maseulini generis est r generis est feminini r ftlminini generis est p femenini est c 5 administratoribus Ar] ministratoribus radministrationibus cp 6 exp:] impensis c spensis p 14 sub] so A eesare A 15 rogauerat A] rogat r rogauit cp 16 ac] om. A 17 metaphoram rcp] metaforam Ar 18 adloquitur r] alloquitur Arcp 19 mitridate Ap pr.] metridate rc mithridate p corr. 20 idest Ar] dieit cp 21 stemmata p] stemata c seemata Ar GX1//LCX'l:CX Hauthal prod e ee A 25 ordo est] om. r 26 idest cp] om. rcx

EXPOSITIO IN HOR.

66

17. *Nuper sollieitum quae mihi tedium (p)] [Idest] se posuit pro naui (Tap cons. c SOLLICITVM QVAE MIHl TEDlVM] N auis siue respubliea, quae sollieitudinem ex suis malis induxerit, ne iterum 5 sieut sub Caesare trepidaret (AT cons. c p 19. 20.

INTERFVSA

NITENTES

VlTES

AEQVORA

c.]

Absolute locutus est, ae si diceret: uite'l aequora fusa inter nitentes Cycladas, idest longe apparentes, ut inter iniqua loca et tempestuosa uada te custodias, et sis alie10 nus a belli consiliis. Vergilius (Aen. m 126. 127) de isdem insulis: Sparsasque per aequor Cycladas (AT cons. ocp

CARM. I 15 15

[AD ALEXANDRVM PARIDEM PASTOR CVM TRAHERET P. F. N.] ASCLEPIADEI, QVARTVS GLYCONIVS

(.A]

PRIMI "l'ltES VERSVS

(ABT sim. cp

2. PERFIDVS] Quia in fidem amici hospitalitatem uiolando eo=iserit (ATcp 20 3. INGRATO CELERES OTIO] Aut uel'ltis (sim. Porph.) aut Paridi (ATacp OBRVlT] Mitigauit, eonpressit (ATacp 4. *Vt caneret (p)] Vt praediceret (Tap 4 induxerit c] indixerit ..Ar indixerat r induxerat P 5 eesare.A 7 equora..A fusa cp cons. Porph.] om. .Ara 8 idest longe c] longe scilicet r longe .Arp 10 uergi .AJ uirg. cett. 12 sparsasque - cycladas] spa (= s. p. a.) om. ra aequor p] equora..A equor c 13 cycladas cp] cicladas ..A 16 metrum tribus uersibus asclipiadeum B 17 glyconius B] gliconius ..Acp gliconicus r elieonius r 22 mitigauit] impediuit a conpr: ..Ar] compressit cett.

r

CARM. I 14. 15

67

5. MALA DVCIS AVI] Pro aue posuit, idest malo auspicio (eons. Porph.); ergo non mala ducis, sed mala aui intellegendum est (Ara eons. c p 6. QVAM] Helenam (Ara om. ep *Repetet (p)] Requiret (rap om. c 5 *Multo milite (e)] Multo exercitu (raep 7. GRAECIA )!ILITE CONIVRATA] Inter coniurare et conspirare hoc interest, quod conspirare interdum bonorum est, malorum coniurare. Apud Aulidem enim promuncturium ab omnibus Graecis ad excidium Troiae euntibus 10 iuratum est, quod unanimiter dimicarent, ut (Verg. Am. IIII 425. 426): Non ego cum Danais Troianam excindere gentem Aulide iuraui (Ara cons. ocp RVMPERE NVPTIAS] HOG ideo dicitur uel propter 15 amantis Pari dis animum, cui praedicebat, ut doleret, si legitimam perderet, uel ex Veneris promisso, quae pro percepto malo eius iudicio nuptias mulieris pulchrae promiserat (Ara eons. Ocp 8. VETVS] Antiquum (Ara 20 9. EHEV] Significatio cladem futuram dolentis, ut (Verg. Aen. VIII 537):

Heu quantae miseris caedes Laurentibus instant I

(Ar eons. ep

,

10.

Bellicus labor (AIoep [Pro] commoues (A r p, om. c 11. IAM GALEAM PALLAS] Bene primum Mineruam irascentem posuit adulterio , utpote deam castitatis, aut SVDOR]

:\IOVES]

2 mala ducis] mala fata ducis ep male duci a set I' ut adsolet 5 requiret] repetet aper neglegentiam 9 promuncturium A] promunctorrlm r promunctorium I'a promuntorium e promontorium op 10 troie A 11 ut] ut uig (.sie) ct 13 ego] ~ (= ergo) A 18 iuditio A pulcre 1'0 26 pro om. A

5*

25

68

EXPOSITIO IN ROR.

certe, quia iudicio superata est, corrupto Paride muneris promissu. Aegida autem scutum Mineruae dixit. Vergilius in Troiae euersione ut eam monstraret inimicam (Aen. II 615. 616): 5 Tritonia, respice, Pallas Insedit, nimbo effulgens et Gorgone saeua IPSlUS

(Ar cons. ocp

12. RABIEM PARAT] Pro belli furore rabiem posuit (Ar cons. rxcp 10 13. *Nequicquam (cp)] Frustra (r(rrx)cp 13. 14. NEQVICQVAM PECTE<S) C rcp] euersione A euersione~ r 6 et]

om. A 8 rabiem ante posuit om. A 11 PECTES] pec~e A idest nequiquam (nequaquam IX) rIX ordo est nequicquam ep om. A 12 pectes rxcp] pectis Fo Om. A caesariem rop] ces: YIXe om. A 15 spartam oe] spartham AyIX partham r sparthiam p 16 aut - belial om. IX foui ue A] fouique roep 18 nihil rxep neque rcp] nec rrxo O1n. A 19 set r 20 f~miniB A 21 graues th: - copulae] om. A, non roDcp 22 uerg: - taedae] om. oe uerg A] uirg: cett. 23 funestetaedae] thtlde r thedtl A"D tedae p om. c que A

CARM.I15

69

17. SPICVLA GNOsn] Cretensis; de canna enim sagittae fieri consueuerunt, ut (Verg. Aen. VII 499): Perque ilia uenit harundo (Ara cons. ep

18. *Celerem sequi A. (e)] Ad sequendum (raDep Q.] SEQVI AIACEM] Aiacis uirtuti etiam ce- 5

CELEREM[

leritatem dedit, uelut quem fugientum nullus euaderet

(Ara cons. ep

19. HEV SERVS ADVLTEROS C. P. c.] Seros aut eorum dolore dixit, qui eius causa perierunt, aut certe, qui quantum ad inertiam suam tarde perierit (Ara eons. ep 20. PVLVERE CONLINES] Hoc est: procuratam capillorum pulchritudinem puluere inquinabis, ut (Verg. Aen. xn 99):

10

Et foedare in puluere crines (Ara eons. ep

21.

NON LAERTIADEN] Singulos uelut exitiales duces 15 minatur: Vlixen et Nestorem Pylium, Nelei filium. Vlixes enim Astyanacta praecipitem muro dedit (Ara eons. ep 23. SALAMINTVS TEVCER] De Salamina ciuitate, Tela-monis filius, frater Aiacis (Are eons. p 24-. TE STHENELVS] Filius Capanei (Araocp 20 STHENELVS SClENS] [Futuri.] Bene uaticinantem ut praesentia uidere facit futura, ut Lucanus (I 685. 686):

Rune ego, fluminea deformis truncus harena Qui iacet, agnosco (Ara eons. ep *Sciens pugnae (p)] Doctus ad pugnandum (rep 1 sagitte A 3 harando A 4 seq"G:endum] consequendum rD 5 aiacisl om.cpaiacea 6 uelutom.A fugientumA] 8 sems aut] om. a fugientem ac fugiens p fugientium r 9 aut certe - perierit] om.a 12 ut - crines Ara] om. cp 14 f~dare A 15 l~rciaden A exitiades A 16 ulixem ac p nestoren A pylium nelei f: K.] pylium f: A pylii f: r filium pylii y pilei f: p pilii f: ac 18 salamina Ayp] salimina r salamine c 20 sthelcnus A capanei cp] caperei Ar capharei 0 caperet 'Ta 21 futuri A om. cett.

25

70

EXPOSITIO IN ROR.

25. *Siue opus est imperitare equis (p)J Est etiam insignis domitor equorUffi (rop 26. NQN AVRIGA PIGER] Auriga Diomedis fuit, qui corpus Patrocli cum Aiace et Antilocho liberauit (AI a 5

oons.op

28. ECCE FVRIT TE REPERIRE ATROX TYDIDES] Et hoc inertiae Paridis adsignat tantam moram esse, quantam eum faceret inueniri. Sine certamine enim uelut in bello (leg. inbellem) esse periturum, unde et eum ceruo ad ti10 moris similitudinem comparauit (Ar oons. 0 p MELIOR PATRE] Vel fortior, quia et numina uulnerauit, uel quia hic ad patriam uictor reuersus est, quod patri eius non contigerat (Ara oons. op 29. *Ordo est: quem tu mollis fugies sublimi anhe15 litu uti ceruus immemor graminis uisum lupum in altera parte uallis fugit (r (I' a) 0 p oons. Porph. om. Ar 31. MOLLIS] Inbellis (Ar SVBLIMI FVGIES] Aut ypallage figura pro sublimi parte corporis, idest ore edito (ex Porph.), uel quia ipsa 20 anhelitus nebula summa petat potius quam ima (Aroons. op Dm. a ut adsolet, quia sensum non intellexit: extat nota ro supra u. mollis 32. *Non hoc pollicitus Cop)] Scilicet ut fugeres (raop 25

33. *Ordo est: iracunda classis Achillei proferet diem llio et matronis Phrygu..'U (raop IRACVND[I]A DIEM PRO.] Quae non tempus uelut pro4 antiloehoo:c] antiloeo.Arp 7 inertie.A assignatcp adsignans .Ar designat r quanta .A1· quantam cp que r 9 eum] eum .A ut uid. 10 eomparauit .A] eomparat cett. 11 uel f:] om. 0: uuln:] uiolauit 0: 12 uietor] om.ro: 14 tu] O1n. 0: 16 fugit] om. 0: 19 ipsa] ipse p Pauly 20 hanelitus .Are nebula K.] nabulo.Ac uenabuli r P uena r natura Hauthtil ut nebula suspic. Pauly 23 ut fugeres seilieet ep 25 proferet - phrygum] on~. r, non o:cp proferat c< 26 phrJgum p] frigum o:c 27 quae] Vln. cp

C.A..RM. I 15. 16

71

pitia aut amiea porriget, sed in paueos dies differet uin dietam (Ar cons. cp 34:. ACHlLLEI] Veteres deelinationes ista habent:
CARM. I 16 [TINDARID
10

*Metrum duobus uersibus Aleaieum, quod eonstat ex spondeo, iambo, eaesura iambiea pentimemeri et duobus daetilis, ita: 0 ma· tre pul· ehra . :fi.lia . pulehrior. Tertius dimeter iambieus ypereataleetieus, ita: pones. lam· bis si· ue flamma. Quartus Pindarieus, eonstat ex duobus 15 daetilis et duobus troeheis, ita: siue ma· ri libet· Hadri . ano (B r cons. c p 1. 0 MATRE PVLC
EXPOSITIO IN HOR.

72

tionem Relenae seribens eaeeatus est et postea responso Apollinis laudem eius seripsit et oeulorum aspeetum reeepit. Cuius rei et in epodon idem poeta meminit (17, 42 sqq.): 5 Infamis Relenae Castor offensus uiee Fraterque magni Castoris, Adempta uati reddidere lumina (Ara cons. ocp MATRE PVLCHRA F. P.] Idest comparatione formosae formosior. Comparatiuus enim et superlatiuus positiuo 10 praeferuntur, ut Vergilius (Aen. I 72):

Quarum quae forma p. D. et (ecl. 5, 44): Formosi peeoris eustos, formosior ipse (Arcons.cp

3.

CRIMINOSIS PONES IAMBIS]

Ipsi enim aptiores in-

15 iuriis sunt, quibus eam uersibus laeserat

4.

(Ar cons. cp

Rie in satisfactione pro delendo carmine [dixit] illud Vergilianum seeutus est (Aen. TI 36. 37): 20

SIVE

FLAMMA,

SIVE

MARI LIBET]

Pelago Da.naum insidias suspeetaque dona Praecipitare iubet subieetis~ue urere flammis. Amoris se fatetur furore peecasse, et prob are uult sie iram moderationem non reeipere in animis hominum, quemadmodum alieno furore baeehantes. Dindimenem a monte matrem deum dieit, ut Vergilius (Aen. VIIII 617. 618): 1 helene A cecatus A 3 epodon idem ,,/p pr.] opidonide A epodo idem rep cor1'. poeta (sie) a eeteraque omisit 5 mee] mcem e 8 formos~ 1'] formose c formoso "/ for10 uirg: Arcp 15 leserat A 16 hic K.] mosa Ap hoc codd. 17 dixit ep (}m. Ara uergilianum A] uirgi18 est Ara] om. ep 19 palago A 20 iu llanum eett. bet Arap] iubent e Verg. 23 alleno furore ,,/p] alleni furoris Araoe bacch: ,,/c] bachantes Aro:p dind: - dind:] om.e dindimenemA,,/ao dyndimenem rom.p (in lemmate din24 uerg A] uirg: ro: om. cp dimene)

73

CARM. 116

He per alta Dindima. Pithium a Pithone Apollinem, Liberum etiam, qui simili sacerdotes uexet suos furore (Ar cons. ocp ADRIANO] Pro Adriatico (Ar 5 7. 8. NON ACVTA AERAJ Aut tinnitu acuta aut sonora, ut Vergilius (georg. III 94): Pelion hinnitu fugiens inpleuit acuto (Arp

8.

*Coribantes (c)]

Ministri matris

deum (rac

0A~

9.

est.] timi [Est 474.

10

[Emphasis In ipsis enim locis et probatum ferrum est et opgladii fiunt, et ideo ex prouincia ferrum laudauit. autem Noricum pars I1lirici] Vt (Verg. georg. III 475): 15 Et N orica siquis Castella (Ar cons. cp QVAS NEQVE NORlCVS DETERRET ENSIS]

10. fragum.

Naufragia faciens, quasi nauiVergilius (Aen. III 553): Et nauifragum Scylaceum ( A ra cons. c p Porph. 20 MARE NAVFRAGVM]

11. TREMENDO TVMVLTV] Terrorem tonitrui dixit, unde [est] (Verg. georg. I 330. 331): Et mortalia corda Per gentis h. s. pauor (Ara cons. cp 3 pithium] phitium A pitium p om. cett. 4 uexet A a] uexat rc uexit 'YP uexabat 0 suos] suas c 6 a tinnitu 'YP tinnitu cett. aut sonora exhib. a, relilJ.uum schol. prorsus omis'it 7 ut] om. cp uerg A] uirg: cett. 8 hinnitu A] innitu rc tinnitu p inpleuit r] Ipleuit 'Y impl: Acp 11 emphasis 13 prouintia A 14 est autem est p enfasis est c, om. cett. N: p: I: cp] om. Ar ut] uirgilius cp 18 nauifragum] naufragum Aa 19 uergr Al uirg: rcp unde uirg: a 20 sylaceum A scyllaceum r se ilIaceü'Y scileum a scillaceump 22 unde pst cp unde ut A unde ra ut de 'Y silaceum c 24 gentis Arc] g. r gentes p

74

EXPOSITIO IN HOR.

12.

ACJr pluuius (Arao Inpetuose ueniens (raocp 13. FERTVR PROMETHEvS] De fabula sensus praesenti intentioni neeessarius eoneeptus est. Ait autem Prome5 theum, eum limo homines fingeret, iussum ex omnibus animalibus partieulas, prout erat eorum natura, homini apponere, unde
*Ruens (cp)]

10

cons.ocp

*Ordo est: fertur Prometheus eoaetus addere prineipi limo partieulam deseetam undique et adposuisse nostro stomaeho uim insani Ieonis (rac Dm. p 13. 14. PRINCIPI LIMO] Quo primum homo faetus 15 est (Ar [*Hoe est Adam (r] 16. PARTICVLAM VNDIQVE DESECTAM] Quasi qui ex multis hominem eonposuerit (Aracp 17. ffiAE THIESTEN EXITIO GRAVI] Atreus et Thiestes 20 fratres fuerunt. Atreus uxorem fratris ineestauit, ille fllios eius patri epulandos posuit, quod seelus et sol fugisse narratur (Ar cons. aoc p 18. STETER[A]E CAVSAE] [Extiterunt] usque ad euersionem (Ar(ro) cp 25 21. INPRIMERETQVE MVRIS HOSTILE ARATRVM] Condendis atque euertendis eiuitatibus haee eonsuetudo fuit, ut aratrum dueeretur, ubi muri aut fuissent aut fierent (cons. Porph.). Vergilius (Aen. V 755): 2 inp: rcp] inpeetuose '" impetuose r 4 intentione r 9 lJonunt] ponit '" posuit cp 12 adp: r] apposuisse r",oc 14 primum Ar] primus r 17 quasi q A] quasi r",p qui c 18 eonpos: r] eompos: cett. 20 atreus Ar",op] thiestes c 21 posuit Ar] apposuit r"'cp 23 extiterunt] om. A 27 aratrum - fierent K.] aratro fierent codd.; loeu'/1~ corruptum 28 uerg: - eire:] om. oe correximus conlato Porphyrione uerg A] ut uirg '" uirg: eett.

CARM. I 16. 17

75

Interea Aeneas urb6m design at aratro. Iterum de euertenda Cicero in Philippicis (U 102): Vt uexillum tolleret, ut aratrum circumduceret

(Ara cons. ocp *lnsolens (cp)]

Tantummodo ira commotus (Tacp 5 ldest noli in irascendo me imitari, quem paenitet (ATao cons. cp 24. *Misit furentem (e)] Scilicet propter iram (Tacp 25. MITIBVS MVTARE] Hoc est: blandimentis mutare 10 iracundiam cupio (ATaoep 27. FIAS RECANTATIS AlIncAJ Recantantur obprobria, Cum mutato carmine [reprehensiones] laudibus corriguntur (ATcons. cp 28. ANIMVMQVE REDDAS] Hoc est: spem mihi redinte- Vi grandi amoris facias (ATacp

22.

CONPESCE MENTE)l]

CARM. I 17 [AD TVNDARIDEM

(A ]

*Metrum duobus uersibus Alcaicum; tertius dimeter iambicus ypercatalecticus, quartus Pindaricus (B I 20 cons. cp 1 eneas A 2 iterum - circumd:] om. a deuertenda Ar 3 tolleres Gie. ut Ar] et rep Gie. circumd11CeresGie. 6in]on~.raop 7penitet.Araoep 10 hoc 11 iracundiam Araep] iram ro 12 obproest] om. ep bria A] OIn. r autem obprobria ep 13 mutato rp] multo .A multo 1'e reprehensiones rpom.Arc 15 redintegrandiep] redintegram Ar redente gfä a 20 ypercatalecticus B r] cons. e ipercat: r

EXPOSITIO IN ROR.

76

1. VELOX AMOENVM S
3. DEFENDIT AESTATEM c.] Remouet aestus et frigora prohibet, ut (Verg. ecl. 7,47): Solstitium pecori defendite (Arap sim. oe Porph.

15

4:.

VSQVE]

Continuo (AraDe cons.p [Pluuiam ferentes] tempestiuos

PLVVIOSQVE VENTOS]

(ArDcp

o.

20

Sine perlculo (Ar sim. ep .Arbutum, quod uulgo appellant, libentius caprae persecuntur ad pascendum, ut (Vergo georg. TI 520): PER

INPVNE]

NEMVS ARBVTOS]

Dant arbuta siluae et alibi (ecl. 3, 82): 2 tundariden .A tyndaridem c tindariden r tindaridem rp lyceo .Arc lieaeo r lieeo ctp arehadi~ rarchadie rctCp inuum .Ar] incubum rctCp, cf. Roscher, Ephialtes p. 60 7 s& r s, c pana c] pan .Arct om. r pati p 9 lyc~ü .AJ lieeum rctcp lyeaneum r muta .A 10 s, r si ct ypallage .Arctc] ipalage p lic~o A liceo rctCp 11 comp:.A s~pius A] sepius cett. eonmeet K.] conmedetA com&r cönfet '1' eommonet ct c Hmtthal commemoret p commutet ed. uet.; cf. com4 6

i

meare uias 13 defenlt A estus A 14 ut - def: om.C 15 deffendite .A 17 plm1iam ferentes om . .A tempestiuos .Ar Dc] tempestuosos rctp 21 persecunturrc] persequuntur.Arex

CARM.I17

77

Dulce satis humor, depulsis arbutus haedis

(Ara eons. ep

6.

ET THIMA DEVIAE]

Errantes, pascentes, ut (Verg.

ecl. 6, 40):

Rara per occultos errant animalia montes

5

(Ara cons. ep

7. OLENTIS V. M.] Grauis enim et hircorum et caprarum odol' est. Ergo olentis fetentis, ut (Verg. ecl. 2, 11): Herbas contundit olentes (cons. Porph.) 10 et (georg. IIII 270): Graue olentia Centaurea (Ara eons. cp

8. *Ordo est: Tyndari, utcumque personuere uaUes et leuia saxa cubantis Vsticae dulci fistula, nec metuunt uirides colubras nec haedilia Martiales lupos (r (ra) 0 p 15 9. MARTIALES LVPOS] Martis dicatos tutelae (oons. Porph.), ut Vergilius (Aen. vrrrr 566): Martius a stabulis rapuit lupus (Ar oons. op H
1 hedis A 8 olent: Aae] 01: et rp 01: idest r 10 olentes Aap] olentis cett. 15 haedilia p] hedilia a edilia C om. r 16 martialis p in lemm. tuteIe A 17 utlupus] om. e uerg A] uirg: rp 18 rapuit p] rapit Arr 19 post hedorum cp inserwnt: syne<e)doehieos per - eon tinetur] om. A 21 siue AreJ uel r p 24 insule A

EXPOSITIO IN HOR.

78 CVBANTIS]

Depressae, ut (Verg. Aen.

m

689):

Tapsumque iacentem (Ar«D eons. ep

12. LEVIA PERSONVERE SAXA] [Pro] leuigata, limpida (Ar«ep 5 13. *Düs p. m. et musa cordi est (e)] Et iustitia mea et carmen meum placent diis (r sim. e 14. [*Oordi] Pro < ad cor' (I] mVLENTA CORNV] Metaphora a cornu Fortunae (eons. Porph.), quo dicitur diuitias consuesse largiri (Ar eons. ep 17. IN REDVCTA VALLE] Secreta et remgerata (Ar« 15 cons. ep *Oauiculae (p)] Stella est in ore Oanis [nimios afferens a)estus] (r« ep 18. CANICVLAE VITABIS AESTVS] Idest nimios calores, ut (Verg. georg. TI 353):

<

Findit canis aestifer arua;

20

dies caniculares dicit (Ar« eons. V cp FIDE TElA] Aut a chordis, hoc est a fidibus, lyrica, aut a ciuitate Anacreontis poetae (Ar cons. V cp 19. DICES] Oantabis per citharam (Ar«cp 25 LABORANTIS IN VNVM (leg. VNO)] Idest in amora Vlixis (Ar«p eons. Porph. 2 tapsumque r«Dc] capsumq. A täplüqj "I tassumqj p pro "Ia om. Arcp limpida] plana cp 8 hinc cp idest] om. Ar 10 abundabit Ac] habundabit raDp 11 meta14 et A] om. racp 16 nimiosphora rp] metafora Ar estus om. cp 18 HIG INGIPIT GOD. V (legi potest UOiV aestus), sed primi folii scholia euanuerunt, idest seholia usg:ue ad uoc. Et lasciua licentia pertinentia idest nimios ca20 estifer A 21 dicit lores p] idest Ar nimios calores c 1P] mn. Ara 22 lemma et frde teia legitur in V, schol. ipsum euant~it; idem lemma exhib. p li-rica A, recte rcp 3

CARM.I17

79

20. VITREAt'1QVE cmcEN] Aut pulchram aut procurato lucentem nitore aut mari uicinam (Arap cons. c 21. INNOCENTIS POCVLA LESBII] Lenis uini Lesbii (cons. POI]Jh.), a loco, ut Vergilius (gearg. II 90): Quam Methymneo carpit de palmite Lesbos

()

(A ra paulum cons. c p

22. NEC SEMELEIVS] Matronimicon [est]. Thyone autem mater SemeIes dicta est, matris Liberi patris. Dicit ergo per uinum rixam inter se non futuram (Ara cons. cp Porph. 10 23. THYONEVS] Fuit et Thyoneus Liberi filius, qui in Chio insula regnauit, pater Thoantis, Lemni regis, cuius filia. fuit Hipsipile, quae, coniuratione aduersus uiros facta, sola patrem seruauit, quam fabulam Statius narrauit in carmine (Theb. V 240 sqq.) (Ara eons. cp 15 25. SVSPECTA CYRVM] Alterius amatoris uocabulum sub uituperatione memorauit (Ara r:ons. c p DISPARI] In amorem non consentienti (Arap eons. e Porp71. 26. INCONTINENTES] Petulantes, ad laesionem uel ad 20 damna promptas, quod per amoris furorem quidam habere solent (A r eons. 0 c p 27. H(A>EHENTEM CORONAM] Pro ornatu muliebri posuit, ut Vergilius (Acn. I 655): Duplicem gemmis auroque coronam (Aracons.ep 25 2~u(=autem) mariA 4ut-Iesbosom.c uergA] uirg. e 5 methimneo A 7 matronimicon LiJ matronomicum re matronomicon ya matronomico p e s t cp om.Ara thione ap tyone c tione A tyon~ r tirone y 11 thioneus A thioneus A, recte r 13 hipsipile A] ipsiphile 1· lipsifile ~ hisiphile y 21 damna Aycp] dampna ra 24 uerg AJ uirg: cett.

80

EXPOSITIO IN ROR.

OARM. I 18 [AD QVINTILIVM VARVM

(A]

*Metrum choriambicum, constans ex spondeo, tribus choriambis et pyrrichio siue iambo; siue Phaleucium 5

10

(Bra eons. ep

1. NVLLAM VARE s.] Scribit ad Varum, fidum amicum sibi, laudans Tiburtinum uinum, et suadet, ut quia uernum conpetens tempus est, nullam arborem prius quam uitem ponat (Arao eons. ep SEVERIS] Posueris, ut Vergilius (georg. TI 319): Optima uinetis satio cum uere rubenti

(Ara eons. ep 2. MITE SOLVM]

Fecundum, excultum, ut Vergilius

(georg. TI 239): Ea nec mansuescit arando (Ara cons. cp

15

3. SICCIS] Pro sobriis et ieiunis uel uino abstinentibus, sine quo raro laetitia est, ut (Verg. Aen. I 734): Adsit laetitiae Bacchus dator (Ara eOrls. cp

4.

Ourae, quae mentem Vergilius (Aen. I 261):

MORDACES SOLLICITVDINES]

20 mordeant et crucient.

Quando haee te cura remordet (Arr eOrls. cp 3 coriambicum B constans r] om. BrClCp pirrichio B,,/, recte r (pyr. a) siue i: bis B siue] uel B phaleucium B phalleutium rp falleutium C 7 uernum A] om. rClOCp 13 fecundum A] fundumTDep (bene excultuma) 15 arundo A 17 letitia A 18 letitiae A uini ra (orium ea; lectione 'dator et bona luno' 20 cruciant A uerg: A] uirg: "/ om. r

4 coriamph:] om.a faleucium "/ 10 uirg. r uirg.TD dator] dator (villo in c)

81

CARM.I18

5. AVT PAVPERIEM CREPAT] Increpat, accusat, commemorat, quod sine uino solet [fieri] (Ara cons. cp 6. BA
7•

MODlCI]

(Ara

C(fnS.Cp

[Moderati] parci, moderate nino usi (A r

cons. cp

8.

5

10 CENTAVREA MONET C. L. R. S.

M.] Nam post ebrieta-

tem Centauri cum Lapithis pugnauerunt, cuius rixae in bibendo memoriam habendam suadet et monet, ne sient ab Scythis uel ab aliis gentibus usque ad furorem bibatur (Ara cons. cp 15 9. DEBELLATA MONET SITHONIIS] Tracibus, qui per ebrietatem etiam inlieitos eoneubitus audent (ex P01']Jh.), unde Iuuenalis (6, 301): Inguinis et capitis quae sint diserimina, neseit

(Ara cons. cp NON

LEVIS

20 EVHIVS]

Ac si diceret grauis et iratus

(AraDcp

10. *Fas atque nefas (p)] Licitum et inlicitum (ra cons. cp 11. * Auidi (p)] In luxuriam proni, scilieet propter 25 ebrietatem (ra cons. cp 1 increpat]

om. a e

2 fieri

.

rom. Aracp

5 teqne-

Baechus] Deeens deeorat III ehgat bachus A baechus c] baehus ATap 7 aptiores Arl alciores a aptiores suntcp apti suntr 9 moderati TaDcp om. A 12 laphitis Ara in bibendo rac] in bibendum A in bibentum r inter bibendum p, cf. c. II 7, 25 13 suad ex A 14 ab scithis Ar ab scytis r ab sithoniis slill Jl ab sithoniis a a seithis p a sithis c uel AfJ et Ta cp 21 diceret cp om. A Ta D

82

EXPOSITIO IN HOR.

NON EGO TE CA.,,
Pedes uestis defiuxit ad imos Et uera ineessu patuit dea (Arafc p

12. 10 oportet

INVITVM QVATIAM]

ldest non plus bibam, quam

(Ara cons. cp

NEC VARIIS OBSITA FRONDIBVS SVB DIVVM R.] Hoc est: non arcana naturae uel quae celare uis, in publieum proferam, et uult per allegoriam intellegi se per uinum seereta non prodere (Ara cons. cp P01']Jh. 15 13. *Tene (p)] ldest sieut in Bereeynthio monte reprimitur ebrietas per misteria matris deum, sie et, tu reprime (ra cons. cp TENE CVM BERECINTIO CORNV TIMPANA] Precatur Liberum, ut contineat ab eo furoris incitamenta, quae per 20 se ipsa insaniam accendunt (ex Porph.), ut in Berecinthio monte per misteria matris deum; nam tympanorum strepitum pro ebrietate posuit (Ar()(f COns. cp CAECVS] Per ebrietatem neseius sui (ArD cons. cp 15. VACVVM VORTICEM] Vanum uino uel plus sibi 25 adrogando (cons. Porph.) uanum (Ar(rct) paulum sim. cp

1 basareus ct 3 bache A dicte A 4 pedes et dimisstl A pedes dimissa Tctf I) lydie A et numina] enu10 oportet rctcl oporteat Ap 12 arcana A] mina A archana rct natura A uel] om. ct 15 berecynthio r] bere18 precatur - in ber:] idest sicut inber: ct cinthio yctCp 19 per se ipsa K.] se ipsa A et Porph1Jrionis codices se ipsä rt se ipsa in r ipsa se in cp 20 accendunt Acp Porph.] accen21 timpanorum A 24 - c. I 23, 5 dant r accedunt y NON EXTAT schol.r utrum uomcem an uerticem hcibeat A. parum liquet

CARM. I 18.

83

19

16. FIDES PRODIGA] Perfida et q uae eo=issum uulget arehanum (.Ar(raf) cons. cp *Perlueidior (p)] [Idest] omnia nudans, sieut in uitro omnia uidentur (r(raDl)p

CARM. I 19 [PVEROS ADLOQVITVR

5

(A]

*Metrum Glyeonium primo uersu, seeundo Aselepiadeum (Era cons. cp Hae ode reuoeari sibi amorem dieit Veneris instinetu; adiuuante hune Lieentia et Libero (cons. Porph.). 10 Terentius (heaut. IU 1, 74): Nam corruptiores omnes sumus licentia

(Ar(ra) cons. cp

1.

MATER

SAEVA

CVPIDINVM]

Vergilius (ecl. 8, 49):

Crudelis tu quoque, mater (Ar(ra)

15

2. *Semel
3.

ET

2 arehanum Arafe] areanum p 3 idest om. raD gliconicum a primus uersus secundus asclipiadeus B reuoeari A] renouari rap Porph.om.e 11 terenti (sie A) 14 uirg: Ar un = unde a 19 resoluit A 20 INCIPIT eod. V, sed nil nisi ltOX ineitari seruatum est in V; primi folii partieula abscissa 21 his dem Arfp] isdem e 22 Clicere A

7 9

84

EXPOSITIO IN ROR.

6. PARIO MARMORE PVRIVS] Parius lapis candidus est, unde multa signa, et propterea (Verg. Aen. III 126): Niueamque Paron et (georg. IU 34): Parii lapidis spirantia signa,

1)

et alibi (Aen. I 593): Pariusque lapis circumdatur auro (Ar(rat) Vcp 7.

VRIT]

Ineendit; Vergilius (Aen. IllI 68):

Vritur infelix Dido (Aa 10

Vrit (V)]

Incendit; Virgilius (georg. III 215):

Vritque uiden40 (V cons. cp Amantibus grata proeaeitas siue inpudentia, qua interdum consuerunt conmendari mulieres GRATA PROTERVITAS]

15

(Ar(raf) V cons. Porplz. 8. Lubricus (V)] Ad libidinem procliuus (r(rao) V Aspici (V)] Ad aspiciendum (r(ra) V

9. IN ME TOTA RVENS VENVS] Idest relieta, in qua Venus colitur, insula me totum occupauit (Ar(rf) V 10. ~'EC PATITVR SCITAS E. V. A. E. P. D.] Dieit se 20 amore Veneris et delieüs occupatum seribere bella non posse (Ar (ra) V cons. P01'jJlz. 11. Auersis equis (V)] In fugam retortis (r(ra) Vcp AVERSIS EQVIS P.] Auersis in fugam, qua re fortiores dieuntur Parthi, ut (Lucan. I 230): 25

Et missam Parthi post terga sagittam

(Ar(rlXt) V

12. Dieere (V)] proeliis (r (ra) V c p

Idest non sinit me eantare de

2 multa - Paron etl deficit V 8 uerg A] uirg: Cl 9 urit a 12 amantibus] amatoribus r, cf. Porph.: amatori 22 auersis (& uersis Cl) in fugam A1'Cl, hic om. Vcp 28 proeliis 1'p ~/t uid.] pliis Cl V preliis c

CARM.I19

85

NEO QVAE NIHlL ATTINENT] Idest quae ad uoluptatem non pertinent nec adtinent ad amorem, ut (Vcrg. ecl. 2, 71): Quin tu aliquid saUem potius, quorum indiget usus

(Ar(rClf) V 13. VIVVM

5 Aut terra uirens aut cespes

OESPITEM]

ad sacrificium (A r Vp

14:.

VERBENAS

PVERI

PONITE]

Herbas sacras, ut

(Verg. eel. 8,65): Verbenasque adole pingues et mascula tura,

10

et (Terent. Andr. llII 3, 11): Ex ara sume hine uerbenas tibi. Bene autem uerbenas, cespitem et tus Veneri promittit quae sanguine non plaeatur, ut Verg. (Am. I 335): Haud equidem tali me dignor honore; et item (I 416. 417): Centumque Sabeo Ture calent arae sertisque recentibus halant

(Ar(rCl) Vcp Tura (V)]

er

Sacrificia V 15. BIMI OVM PATERA MERIJ Veteris uini (Ar(rCl) V 16. Hostia (V)] Idest facto [Veneri1 sacrificio man-

15

20

suescet (r(rCl) V MAOTATA VENIET LENIOR ROSTIA] Hoc est: lenior Glycera Veneri ueniet, quam proteruam dixerat (Ar(rClf) 25

V cons. Porph. süme A 14 non placatur sanguine rCi V ut] 0111. uerg A] uirg: ra V 17 8abeo] sol eo A 18 alant 22 ueneri a] 0111. r V 24 hoc est] 0111. V, 11011 cp 25 glicera A propteruam a 12

Vcp a Vc

86

EXPOSITIO IN ROR.

CARM. I 20 [AD lI1AECENATEM

(AB]

*Metrum Sapphieum endeeasyllabum (Br(nt{) Vcp 1. VILE POTABIS MODICIS SABINVM] M(a)eeenatem 5 inuitat ad eenam, eui medioeritatem suam exeusat, promittens ei uinum Sabinum nouitate uile, sed quod in amphoram Graeeam miserit, ut inde aliquid traheret suauitatis (cons. Porph.), eo tempore, quo ille in theatro a populo laudabatur; aut uile uinum propterea quod ipsi 10 uile sit, qui meliora potare eonsueuerat (Ar(ra) V VILEJ Aut nouum (cons. P01'Ph.) aut eerte habundans, minoris pretü, ut Vergilius (georg. I 227): Vilemque phaselum, item (georg. I 274): 15

Vilibus aut onerat pomis (Ar(raf) V Ordo est: eare ~I(a)eeenas eques, potabis uile Sabinum modieis eantaris, quod ego ipse leui eonditum Graeea testa, eum datus est tibi plausus in theatro, ut ripae paterni fiuminis simul et ioeosa imago Vatieani montis

20

25

redderet tibi laudes (r(rf) V lIWDICIS] Aut paruis (cons. a Porpli.) aut modum habentibus (cons. • quidam' apud Porph.) (Ar V

2. Cantharis (V)] Vasis uinariis ansas habentibus (r(H!) V 3. LEVI] Aperui, protuli, ut (Terent. heaut. !II, 1, 51): Releui dolia omnia

(Ar V,. pars

ca;

Porplt. male intellecto

2 MEC: A 3 metrum] om,. B saphphicum l' saphieum BafVcp endecasyllabum r] endecasill: afVcp om. B 7 amforam Allhab: Arafp] ab: Vc 12 precii ArafV pretii c pretia p uirg: codd. 13 phaselum a] faseion V hselum Arfp fasellum c 14 item ArfV] et cp

87

CARM.I20

4. PLAVSVS] Fauor (Ar(rn-) 5. 6. PATERNI FLVMINIS RIP
5

nam et Porsennae dicitur adfinis fuisse (Ar(raf) V 6. SIMVL ET IOCOSA R. L.] Constat M
9. CECVBV11] Vinum Campanae regionis (Ar(rao) V PR[ A]ELO DOMITVM CALENO] Prelum dicitur, unde 15 premi uuae consueuerunt (Ar(ra) V CALENO] Ciuitas Campaniae (A r (ar) gloss. Vom. c p 10. FALERNAE VITES] Probati uini et optimi, de quo (Verg. georg. II 96): Nec cellis ideo contende Falernis (Ar(ra!) V

10. 11. Temperant (V)] ldest non fruor uino illarum ciuitatum neque sunt mea pocula similia (r(ra) Y 11. Formiani (V)] Formia ciuitas est, unde [est] hoc diriuatiuum (r(ra) V cons. cp 2 fiumina s ripe A

5 palacia A

Porph.] lacuna in A consulatus cp om. V

9 lati claui K. ex

13 offensa cp Verg.] 15 praelum A

offense Ara V 14 campaniae ra V 16 consueuerunt a Vcp consueueran.A consuerunt r 23 (formia ra V cp) unde hoc r] unde est hoc V cp unde hoc est a 24 deriuatum a diriuatiuum cett.

20

88

EXPOSITIO IN BOR.

CARM. 1 21 [AD CHORVM VlRGINVM ET PVERORVM

(ABp]

*Metrum duobus uersibus Asclepiadeum, tertius Ferecratius, quartus Glyconius (Era V cons. Cp 5 1. DIANAM TENERAE D. v.] Augustus ludos saeculares instituit, quibus hymni Apollini Dianaeque dicebantur a nobilibus; pueri Apollini, Dianae uirgines. Hac ode ipsum et docet et hortatur, ut canant (Ar(raf) V DICITE] Cantate, ut (Vcrg. georg. III 6): Cui non dictus Hylas puer (Ar(r D) Vex Porph.

10

2. INTONSVM] Crinitum Apollinem (Ar(rD) V 3. Supremo (V)] Maximo (r V LATONAMQVE SVPREMO]

Vt Terentius (adelph. TI 1, 42):

Pro supreme luppiter, 15 et

(Verg. Aen. VII 220): Rex ipse louis de gente suprema (Ar(r D)cx V

4. DILECTAM p[A]ENITVS IOVI] 'Penitus' aut nalde ant familiariter (cons. Porph.), ut (Verg. Am. VIII! 141. 142): 20 Penitus modo non genus omne perosos Femineum (Ar(raD{) V ö. Ordo est: uos dicite laetam comam nemorum et quaecumque prominet fiuuiis aut Algido gelido aut 4 ferecratius B feregracius ra V feregratius cp glyc: Br] glic: a Vcp 5 diane A ~tt uid. 6 instititA hymni cp] ymni Af imni r V inni a 7 ipsum ArafVc] ipsos p Hauthal; sea ipsum = idem 8 et docet A] edocet rafp do10 hilas A Vp recte rc 14 iupp: cxD Vcl iucet Vc piter Arp 20 perosos ADp] perosus af perosum r Ve 22 est afe om. r Vp

CARM.I21

89

nigris siluis Erymanthi aut nigris siluis uiridis Gragi, et uos, mares, tollite Tempe totidem laudibus et Delon natalem Apollinis, et umerum insignem pharetra et fraterna lyra (r(raf) V 7. NIGRIsJ Vmbrosis (item Porph.), ut (Vfrg. ecl. 5

6, 54): Iliee sub nigra (Ar(ra) Mons .Areadiae (Ara sim. Vcp ut infm notauimus cons. Porph. 9. vos TEMPE TOTIUEM] Tempe mons et amoena Thessaliae, ut (Verg. georg. II 469): Speluneae uiuique 1. e. f. Tempe (Ar(raD) V ERD1ANTHIJ

10

10. NATALE:MQVE DELONJ In qua Apollo et Diana nati sunt (Ar(ra)D 12. VMERVM LYRA FRATERNA] Quia a Mereurio lyra 15 inuenta dieitur et Apollini data ab eo, quia Apollinis frater Mercurius putatur (Ar (raD) V cons. Porpll. 13. HIC BELLVM LACRL'dOSV:M] Luctuosum, ut ("Verg. Acn. VII 604): Siue Getis inferre manum, lacrimabile bellum

20

(Ar(rctf) V Ordo est: hie, hie motus uestra prece a populo et principe Caesare aget laerimosum bellum et pestem eum misera farne in Persas atque Brittannos (r(rctf) V 16. AGET PRECEJ Aut auertet aut abiget (A r V 25 1 sUuis -

nigris] om. a erymanthi r] erimanthi (V cp, montis arcadiae (archadiae V archadie c) 3 umerum r V] hum: a(cp 8 e~mmanthi A montis Ci arcadie A 10 tempe a] om. r V, sed lemmatis in.star exhib. V 12 spelunce A f. tempe] euanuit V 20 manum] manu p 24 brittannos l' V et (ort. V (sed parum liquet) , non c britannos Ci ( V cp add.:

EXPOSITIO IN ROR.

90

CARM. I 22 [AD FVSCVM

(AB]

*Metrum Sapphicum endecasyllabum, quartus Adonius

(Br(r«) V 1. INTEGER

VITAE SCELERISQVE PVRVS] Ad Arlsteum Fuscum scribit amicum suum, indicans innocentiam semper et ubique tutam esse, etiam inter res saeuas ac periculosas. Cuius rei testimonium documentumque ipse cepelit cum alias tum praecipue, cum in Sabinis in agello suo 10 spatiantem se ingens lupus fugerit. Dubitandum tamen, utrum ioculariter an uere dicantur, qnia lupi singuli singulares homines inuadere consueuerunt (Ar(r«!) V

5

ex Porph. 15

20

Integer (Vp)] Innocens (r(r«) Vp 2. Mauris iaculis (Vp)] Qnibus utuntur Maurij est enim pro diriuatiuo primitiuum (r(r«!) V 3. Grauida (Vp)] Plena (r(r«) Vp cons. Porph. 5. SIRTlS AESTVOSAS] Aut procellosas aut nimio sole feruentes (Ar(r«) V 6. 7. PER INHOSPITAL[ITATJEM CAVCASVM] Caucasus, mons Scithiae praeter habitationes hominum, de quo Vergilius (Aen. IIII 366. 367): Seu duris genuit te cautibus horrens Caucasus (Ar(r«f) V 3 sapphicum p] saphphicum r saphicum B V endecasillabum B V, recte r 5 aristeum Ar Vl aristium Porph. 6 innoscendam A 7 ac] Ar Ve] et fFp 8 cepit Vp, non Are 11 dicatur r", 12 consueuerunt Ar", Vep eons. Porph.; sed quoniam haee eodicum lectio abhorret a uera luporwm natura, nescio an scribendum sit < non consueuerunt' con15 est - primitiuum om. '" 16 diriuatiuo r V sueuerant f derinatiuo c deriuatione fp primitiuum pro d: V cp 18 pro21 uerg A] uirg: eett. cellas A

CARM.I22

91

7. 8. FABVLOSVS YDASPES] Aut longinquus, aut de quo multa finguntur miranda (AT(rao) V 8. LAMBIT YDASPES] Fluuius Indiae (iti'm a Porph.) siue Persidae (AT(ro) V 'Lambit' metaphora a lingua, eo quod leniter fluat et ripas suas tamquam lingua lambiat (AT(raof) Y cons. Porph. 9. Ordo est: namque me inermem fugit lupus in Sabina silua, dum canto meam Lalagen, et uagor ultra terminum expeditis curis (T(raf) V 10. DVM MEA:lI CANTO LALAGEN] Idest dum amicae laudibus inlicior uoluptate cantandi (AT(rao) V 10. 11. ET VLTRA TERMINnI CVRIS VAGOR] 'VItra terminum' uagus aut ultm agri fines (cons. Porph.) aut ultra curarum terminum progressus tanta animi securitate, ut nihil timeret (AT(1·af) V 13. PORTENTVM] Pro lupo posuit (Ar V MILITARIS] Quia uiros fortes et aptos militiae habuit (AT(rof) V cons. P01-ph. 14. DAVNIAS LATIS A.l Aut Apulia dicta a Dauno rege, socero Diomedis, aut regio, in qua regnauit pater Turni, unde et (rerg. Aen. XII 9:34):

5

10

15

20

Dauni miserere senedae (AT(rf) V ALIT AESCVLETIS] Sicut pinetis dixit ab aesculo (cons. Porph.). 'Latis' magnis et uastis et pro siluarum magni- 25 tudine feris abundantibus (Ar V 15. NEC IVB
1 ydaspes etiam a aut de quo - miranda] cons. Porph. 4 persidae r perside Ao V mediffi p toturn scholion 0In. c 5 metaphora fV] metafora Aro methaphora cp 6 lambiat AI'(aof) Vp] lambat 1·C 8 inermem cp] inher11 amiee A 14 uagus om. V mem ra V inhermen f fines agri V 16 timere a 20 a duno A 23 seneete A 24 sie A eseulo V 26 feris abundantibus A] feris habundantibus rp feras habentibus V

92

EXPOSITIO IN HOR.

significat prouinciam. luba enim rex Maurorum fuit, quae regio et sicca est et leonibus abundans (Ar(rf) V 16. ARIDA NVTRIX] Siticulosa, ut (Verg. Aen. IIII 42): Rine deserta siti regio (Ar V PIGRI<s) CA.~lPIs] Locis Seithiae frigidis (Ar V RECREATVR] Perflatur (Ar QVOD LATVS] Quam partem (ArV IVPITER VRGET] louem [enim] aerem ponit, ae si diceret 'loca sine sole'. Vergilius (Aen. VII 227): 10 Plaga solis iniqui (Ar (ra) V 5

17. 18. 19. 20.

Vrget (Vcp)] Conprimit (r V 21. PONE SVB CVRRV NIMIVM PROPINQVI s.] ldest aut in frigidis partibus Scithiae aut in ardentibus Africae si poneretur, Lalagen se, amicam suam, dicit seeurum 15 omnium perieulorum bono innocentiae posse eantare (Ar(ra) V 22. IN TERRA DOMIBVS NEGATA.] Cecaumenen inhabitabilem dicit (Ar V om. a 23. DVLCE RIDENTEM L. A. D. L.] Vt (Verg. Aen. 20 IIII 317. 318): Fuit aut tibi quiequam Dulce meum (Ar(ra) V

CARM. l 23 [AD CHLOEN (AB] 25

*Metrum duobus uersibus Asclepiadeum, et primus uersus per resolutionem scanditur, ita: uitat . inuleo . 1 prouintiam Ar 2 abundans A] hab: rafV 5 frisithi~ A 8 enim 7"lX V gidis locis scithiae V p cons. c om. A acrem A 9 si diceret bis A uerg A] uirg: cett. 24 cloen B 25 asclipiadem B

CARM. I 22. 23

93

me similis . Oh10e. Tertius Ferecratius, quartus Glyconius, qui et ipse per resolutionem scanditur, ita: aurarum . et siluae me . tu (Br(rar) V 1. VITAT INVLEO ME SIMILIS CHLOE] Ad Chloen iam maturam uiro seribit eontaetum suum fugientem, eui ue- 5 1uti suadet uirorum eam taetum non debere uitare, et comparat eam inu1eo inbelli et natura timido, quod, sicut ille leonem uel tigridem, sie ista uiros fugiat, feras adstruens insequi, ut oeeidant, se ad hoc eam ueUe eonsequi, ut ampleetatur. Sensus autem hie est: Chloe me uitat, 10 quae timet ut inuleus, qui eeruae matri aberrauit et ad omnes motus aurae uel nemoris tremit (Ar(raf) V cons. z Porph. Ordo est: uitat me Chloe similis inuleo quaerenti pauidam matrem in auiis montibus, non sine uano metu 15 aurarum et siluae (r(ra) V 2. MONTIBVS AVllS] Praeter uiae usum, qua ferae ambulare eonsuerunt (Ar(rao) V 3. 4. NON SINE VANO A. ET S. METV] Vt naturam timiditatis ostenderet (Aa 20 5. INHORRVIT] Turbata est, ut (Verg. A{'n. X 711): Inhorruit armos (ArV Ypallage pro 'ueris aduentu folia nata eo=ota sunt aura' (Ar(ra)z Vp ex Porph. 6. Virides (p)] Oolorem laeertarum expressit (ra V 25 VERIS INHORRVIT A. F.]

1 mesimi· lis cloe B me simi, lis elo\1 V fereeratius B feregraeius afV feregratius r 2 aura· rum et silu· \1metu B aura, rum et silue metu V aura: rum et silu: ae metu· p 4 cloen rfzV ehoen A cloe a 6 taetum Arfp] traetu a eontaetum zV Porph. 10 cloe c ehloen r choloen A cloen fV cleon p cloon a 11 quae] que A 12 aure A 14 uitat me ehloe (cloe) ra] cloe uitat me Vcp 17 uie A 18 ambular\1A eonsueruntAo] consueuerunt cett. 21 ut] om.A, non cett. cp 23 ypallage (hypalage p) est pro mobilia folia inhorruerunt (inholTuere p) aduentu ueris a Vcp 25 DENVO INCIPIT cod. y; T=ry

94

EXPOSITIO IN HOR.

7. DIMOVERE LACERT(A)E] Epitheton lacertarnm, quae talibus locis latere consuerunt, ut (Verg. ecl. 2, 9): Occultant spineta 1. (Ara V

8.

ET CORDE ET GENIBVS]

ldest animo et corpore;

5 genibus enim capti tremere consuerunt (A r V

9. Ordo est: atqui non persequor ego te frangere ut aspera tigris uel Getulus leo (ra V Tigris (V)] Velocissimum animal (rV 12. TEMPESTIVA SEQVI VIRO] lam matura uiro; 10 matura et uiri patiens et coniunctioni apta, ut est ad aptae et maturae significationem (Verg. georg. I 256): Et tempestiuam siluis euertere pinum (A Fa V

CARM. I 24 [AD VIRGILIVM MARONEM

15

(AB]

*Metrum tribus uersibus Asclepiadeum, quartus Glyconius (BrV 1. QVIS DESIDERIO SIT PVDOR] Consolatur hac ode Vergilium inpatienter Quintili amici sui mortem lugentem

(AraoV 20

Sensus autem uel ordo: da mihi praecepta carminis, o Musa, quibus ostendam, quis modus ·desiderii esse debeat carissimi sodalis aut amici. Quidam (non Porph.) autem fratrem Vergilii hunc uolunt esse (AraV 2. TAM CARl CAPITIS PRAECIPE] Da praecepta

25

(AraV 2 latere cx 5 consueuerunt cxVcp 10 matura apta] om." patiens edit.] potens codd. 14 (VIRGILIVM AB) 15 asclipiadium B 16 glyconius Br] glic: r V 18 uerg: A]

uirg: cett. quintili Ao V] quintilii ,,/cxcp quintilam;J.m r 20 autem est uel ordo r V cp autem uel ordo est " 21 desi23 uerg: AJ uirg: cett. 24 TAM] turn A derio cxVcp

95

CARM. I 23. 24

3.

CVI LIQVIDAM]

Pm'arn, dulcern siue canoram, ut

(Verg. georg. I 410): Liquidas corui presso ter gutture uoces (A Ta V PATER] louis enirn et :Nlnernosynes Musae filiae esse 5 dicuntur (ATao V Ordo est: Melpornene, cui pater dedit liquidam uocern cum cithara, praecipe lugubris cantus, quis pudor aut modus sit <desiderio) tarn cari capitis (['(ra) V 5. PERPETVVS SOPOR] ~Iors (cons. Porph.) ut (Verg. Aen. X 745. 746): 10 Et ferreus urget Sornnus

et (Verg. Aen. VI 278): Consanguineus Leti Sopor (A Ta E V

6. ET IVSTITIAE SOROR] Fides incorrupta Iustitiae 15 soror bene appellata (ATaE 7. NVDAQVE VERITAS] Infucata et pura, quae nihil occulti habeat (sim. Porph.) aut egeat argurnento (ATaEV 9. JIHTLTIS FLEBILIS OCOIDIT] Occidisse magnos et 20 probatos uiros dicebant, ut (Verg. Aen. X 470. 471): Quin occidit una Sarpedon, rnea progenies (ATaV Occidit (Vcp)]

Mortuus est (T(ra) V Inrationabiliter et sine rernedio, ut (Verg. Am. XI 51. 52):

11.

TV FRVSTRA PIVS]

Et nil iarn caelestibus unis Debentem (Ara V 4 neome synes A neomesil).es (addito dubitationis signo infl'a n) V, item, sed sine illo signo cp neomessynes r iunonis r IX 9

ut et AEpJ ut aVe et r

14 l~ti A

27

celestibus A

25

96

EXPOSITIO IN HOR.

CREDITVM QVINTILIVM] Conmissurn, eonmendaturn Ccons. Porph.), unde et homines animas reddidisse dieuntur, tamquam quas ad hoe aeeeperunt, ut restituerent (ArV 13. Blandius (V)] Deleetabilius (raV 5 THREICIO BLANDIVS ORPHEO] Orpheus T
Turn uirgam eapit; hae animas ille euoeat Oreo Pallentes (ArE v

17. RECLVDERE] Aperire (ArE 18. NIGRO CONPVLERIT M. G.] Vmbrarum multitudini eongregauerit, ut (Verg. ed. 7, 2): 25

Conpulerantque greges (ArV

19. Dumm (V)] Subaudi 'est quod dieo' (raEV DVRVM SED LEVIVS FIT PATIENTIA] Suadet ferri, quod. eorrigi non potest, ut (Verg. Aen. V 710): Superanda omnis fortuna ferendo est, 6 cantu sui r] cantus sui ..1. cantu suo V c p cantus ui Hauthal, sed non bene ut] et rVcp 9 quid si rc] quod 12 conpulerit r] comp: rcxV 14 inmagini .A si rcxVp 20 reuocat ..1. 25 conp: Ar] comp: rV 27 FIT PAT:] patientia sit ..1.

CARM. I 24. 25

97

et (Termt. Andl". IIII 5, 10): 'Vt quimus' aiunt, quando 'ut uolumus', non lieet

(ATaV Sed leuius
5

CARM. I 25

[AD LYDIAM (AB] *Metrum Sa(p)phicum endeeasillabum (B Ta V 1. PARCIVS rVNCTAS QVATIVNT F.] In Lydiam meretrieem rapaeem, sed iam uetulam seribit, meritoque ab 10 amatoribus passuram, quae feeerat. Sensus autem est: iuuenes, qui olim fenestras tuas lapidibus ineessebant, ut e;citata somno his aperires, iam te neglegere ineipiunt et ideireo hoc rarius faeiunt (ATV sim. a ex Porph. PARCIVS] Rarius, ut (Verg. ecl. 3, 7): 15 Parcius ista u. (ATaEl

T

rVNCTAS] Clausas (ATa Quatiunt (p)1 Concutiunt (TaV 2. IAC'l'IBVS] ldest ietibus lapidum (ATaV PRoTERvr] Insolentes, superbi (ATaE V 20 3. 4. AMATQVE IANVA LIMEN] [Non reeedit a limine] Hoc est: semper clausa est, nullo iam amatorum iuxta solitum ueniente; aperta enim recedit a limine (A Ta V 7 lidiam B 8 metrum] om. B 10 set y merito A 12 incessebant Ar Porph.] incessabant yVep 14 hoc] haec Vp Porph. 16 u.] .y. = uiris a, om. eett. 18 quaciunt V 19 idest A] om. eett. ictibus Ara] 01/1. y ictibus (ictilus Vi) subaudi V p (iactibus] lapidum scilicet e) 21 non recedit a limine Vep om.Ar", 23 aperta -limine] ex Porph. qu~

98

5

10

15

20

25

EXPOSITIO IN BOR.

5. FACILIS MOVEBAT] [Vneta, ne resonaret] adsiduo uso frequentius aperiendo (ArV 6. AVDIS MINVS ET MINVS !AM] Quod olim solebant amatores tui dieere aduleseentes: 0 Lydia, pereunte me dormis; iam minus audis (cons. Porph.), eum displiees per seneetutem (Ara V 7. PEREVNTE] Subauditur r amore' [idest: per amorem] (Ar(ra) 9. MOECHOS"] Pro amatoribus posuit (Ara V Ordo est: leuis anus (rV Arrogantis (V)] Te dedignantes (Ta V 10. LEVIS] Aut contempta, aut ab amatoribus uacans (Ara V paul. sim. Porph. LEVIS ANGIPORTV] Angiportum alii dieunt uicum sine exitu, quasi in loeo deserto et sine eonuentu, ubi fletura esset; alii dieunt uieum angustum et flexuosum in modum anguis uel ipso seereto serpentibus tutum quasi anguis portum (ATaV 11. THRAC[H]IO BACCHANTE] Aquilone (ex Porph.) aut Borea (ATV BA(C)CHANTE] Insauiente (ArV 11. 12. Magis sub interlunia (p)] Tune magis flebis (TV SVB INTERLVNIA VENTO] Quia tune fere eoneitantur tempestates (ex Porph.), quasi tetro tempore et in desertis loeis ideo fleret, ut doloris testem uitaret (A ra V 14. FVRIARE EQVORVM] 'Furiare' nouo uerbo usus est, quasi in furorem libidinis urgueret. Vergilius (georg. m 266): 1 idest uneta p (uncta c) in V litterae quaedam ante uncta euanuerumt uncta ne resonaret om. A ne] om. V non rcp 3 quod] om. A 4 adulescentes Ac] adol: rap adhol: r V 7 subauditur .A ·s· rom. a idest per am:l oln.A 10 est] om.r 15 ubi raFacuna.A om. cett. 17 uel ipso - portum] om. C< 27 ususus A 28 urgueret ...4.] urguere ra ~ltrobique, urgere r Vcp cfschol.u. 10. 11. 12 uergA] uirg: cett.

CARM. I 25. 26

99

Seilieet ante omnes furor est insignis equarum

(Ara (bis) V ex Porph. 15. CIRCA IECVR

VLCEROSVM] Libidinis indignatione eonmotum, uel eerte (sec. Porph.) quod pro aetate tamquam uleerosum spernatur (Ara (bis) V 5 16. SINE QVESTV] Sine querela, aut ut auaritiam meretricis ostenderet, ne tum quidem sine Iuero et pretio eorporis ( A ra V 17. PVBES] Iuuentus (ArV 17. 18. HEDERA VIRENTI GAVDEAT P. M. A. M.] Idest 1() puellas iuuenes amet, quas in hedera et myrto intellegi uoluit. Pullas autem dixit liuidi eoloris puellas (ArV 19. ARIDAS FRONDES lliEMIS] Aridas anus et deerepitas mulieres, et sie iam aetate frigidas, ut Hebro glaciali sint similes, merito a iuuenibus eontempnendas 15

(AraY Hiemis s. (V)] Idest sie frigidus, ut hiemis est tempus (rV 20. Hebro (V)] Fluuio frigidissimo (rV sim. a

CARM. I 26 [AD MVSAS

(A eons. B]

*:Metrum duobus uersibus Aleaieum, tertius iambieus nouenarius ypercataleetieus, quartus Pindarieus

(BraV 4 etate A 6 ut] 11 amet Ar VJ ament rep

A 7 pretio r] preeio eett. mirto A 12 pullas] puellas A liuidi K.] iuuenes det A ·u· dei r inuidi r ut dei V ut eius c nigri p iuuenes eiu8 Hauthal (uirides eolores puellas a, sed ides colores pu ,in loco raso) 13 hiemes A 14 etate A 15 contempnendas A VJ contemnendae r contemnendas yacp 17 hiemis Tp] hiemps V est Tom. Vcp Olll.

20

100

EXPOSITIO IN ROR.

1. lIIVSIS AMICVS] Haec ode ad Aelium Lamiam scripta est (ex Porph.). Lamias enim ueteres nobiles familias dicebant. Qua significat doctum et perfeetum uirum tristitia, sollicitudine uel metu carere (cons. Porph.). 5 Iuuenalis (10, 360): N esciat irasci, eupiat nihil ( A ra V

Ordo est: ego amicus Musis securus, quid terreat unice Tiridaten, tradam tristitiam et metus proteruis uentis portare in Creticum mare, a quibus metuatur rex 10 gelidae orae sub Arcto (Fa V 2. MARE CRETICVM] Pro quolibet mari, hoc est pro appellatiuo speciale (ArV cons. Porph. 3. SVB ARCTO] Sub septemtrionali plaga (Ara 5. TIRIDATE
(Ara 9. PIPLEA DVLCIS] Pipleae Musae dictae aut a Pipleo fonte Macedoniae (cons. Porph.) uel uico, aut a monte 25 Pipleo Orc
(AraV Ordo est: 0 Piplea duleis, quae gaudes integris fontibus, necte flores, necte coronam meo Lamiae (raV 1 hec A elium Ar helium ra c~lium V celium cp 2 familias rap familiae r familie A femin~ V 4 tristia A 7 est] om. r 8 proteruis ra V2 aut corr.] propteruis r VI aut pr. 14 tiridatis A om. a 17 subaudi uel so l' V p] ·s· r s. a om. A schol. om. c, ceterum A ·s· uoluisse uideatur, 18 imminutionem a V 21 in laude a uid. appar. lin. 24 23 dicte A pileo A pileo aalt. 1., idem alt. l. pipleo 24 machedoniae A uel] ·s· uel A 27 est] om. r

CARM. I 26. 27

101

SDiE TE MEI POSSV~T] Hoc aut quia sine Musa non multum honoris uult intellegi Lamiae carmina sua posse conferre, aut quia primus Horatius Latine lyricum carmen scripsisse dicitur (A r 10. FIDIBVS NOVIS] Chordis, ut (Verg. Am. VI 120): 5 Threicia fretus cithara fidibusque canoris (A T V

11. LESBIO PLECTRO] Lirico carmine (A r V 12. Ordo est: decet te tuasque sorores hunc sacrare nouis fidibus, hunc sacrare Lesbio plectro (TaV sim.Porph. SORORES] Musas (Ar v 10

CARM. I 27 [AD SODALES (AB] *Metrum duobus uersibus Alcaicum, tertius dimeter nouenarius iambicus, quartus Pindaricus (B T V [Hac oda significat nihil seueritatis uoluptati miscen- 15 dum esse (A interpol. om.TV] 1. NATIS IN VSYM L
(ATV 3

om. r om. r

lyricum r] liricum A 5 chordis r] cordis A 20 superius a 21 rixe A 22 bachum V pro add. K. 23 rixas rVcp] rixam y

8 est I

est j

102

EXPOSITIO IN ROR.

4. SANGVINEIS PROffiBETE RIXIS] N oua figura locutus est
Accipite Aenean et tandem arcete periclis (Ara-V

5. VINO ET LVCERNIS M. A.] Idest conuiuiis, quae a uespera inchoari consueuerunt, unde Vergilius (Aen. I 727): Et noctem flammis funalia uincunt (Ara-V 10

MEDVS ACINACIS] Gladius Persarum, sed hic pro quolibet posuit (ex Porph.). Lucanus (Il 49):

Acinacis decurrit Medica Susis (Ara-

6. Inmane q. (V)] discrepat (r V

v

Admirando dicit, idest ualde

INMA."E QVANTVM DISCREI'AT] Hoc est: non conuenit nec aptus est laetitiae et uino barbarus animus (A r V 7. LENITE CLAMOREM SODALES] Rixam uel tumultum conpescite (Ara- V 8. ET CVBITO REMANETE PRESSO] Quasi insurgentes 20 ad iurgium admonet, ut discumbant. Inter accumbere autem et discumbere et recumbere hoc interest: accumbere deorum est, ut (Verg. Aen. I 79):

15

Tu das epulis accumbere diuum; discumbere hominum, ut (Verg. Aen. I 700): 25

Discumbitur ostro; recumbere ferarum, ut (Verg. Aen. VIII 297): Ossa super recubaus (Ara- V 3 uerg: A] uirg: cett. 7 consuerunt IX V, non cp unde - fin.] om.. IX 10 acinacis .Al om. rvcp 11 1ucanus - /in.] om. IX 13 q.] q = quort V, om. p, q. c 16 1etitiae A et uino r] uino Arp uini V c 21 et ante discumbere om . .A 25 hostro .A om. IX

CARM. I 27

103

9. SEVERI] Aut uetustissimi aut austeris<simi), ut (YC1·g. georg. II 96):

Nec cellis ideo contende Falernis (Ara V ME QVOQVE SVMERE] Idest si me uestro uultis misceri conuiuio (Ar(ya) V 5 10. 11. Ordo est: dicat frater Megillae Opuntiae

(raV DICA T OPVNTIAE FRATER MEGILLAE] Opuntia Locrorum oppidum dictum est (ArCya) V ea; Porph. 11. <MEGILLAE)] Megilla nomen conuiuae, qui Opun- 10 tius oriundo erat (AraV 11. 12. QVO BEATVS VOLNERE QVA P. s.] Velut uoluptuosus poeta bene beatum amantem dixit. Vulnus enim pro amore posuit, ut (Vcrg. Am. IIII 2): Vulnus alit uenis (AraV

15

13. Voluntas (Vp)] Hoc est confessionis (Arl' ALIA MERCEDE] 'T1ta:x:ovc'mt 'nisi dixeris' (Aral' 14. VENVS] Aut amor aut amica (AraV 15. Non erubescendis (Vp)] Non ignobilibus, non uerecundis (r V 20 16. 17. INGENVOQVE SEMPER AillORE P.] Non pudendo, non erubescendo. Laudando electionem uel iudicium cogit illum fateri, quam diligat (Ara V IS. Tutis auribus (p)1 Fidelibus, deposita seruantibus (raV 25 DEPONE TVTIS AVRIBVS ] Hoc est: secretum secure conmitte (Ar(ya) V Ha CV)] Interiectio (r"V 1 austeris codd., uid. Porph.epo. 9,35 6 est] om.r 810corum Aa 10 qui rVp] quia A que c qu~ a 16 cessat uo1uptas A lemm. hoc est A] scilicet r V cp 17 fm;aKova,>;< H.] spacuere A om. c ut omnia Graeca; sperno te r spernorte Vp sperno a 21 ingenioque A, recte Vp 22 Lau24 tucius a. V dando - iudicium om. a

104

EXPOSITIO IN ROR.

A MISER] Ostendit illum quasi in aurem sibi esse eonfessum, quam amaret, et eum exeeratione miratur, quod sie in proeaeem et rapaeem uel seeleratam mulierem amor eius ineiderit (ArazV sim. Porph. 5 19. QVANTA LABORA[BORA]BAS CHARIBDl1 Auaritia meretrieia, ut Terentius (eun. I 1, 35):

N am quod nos earpere oportet, haee intereipit, unde eam et mari eonparauit uoraei (AraV 20. FLA..'I1MA] Amiea (Ar 10 21. QVAE SAGA T(H)ESSALIS] Ineantatrix et maIefiea dicta ab eo, quod satis agat, jdest quae earminibus uel areessere possit mala hominibus uel peilere (Ara V cons. Porph. Ordo est: quae saga Thessalis poterit te soluere 15 uenenis? Quis magus poterit te soluere uenenis, quis deus poterit te soluere? (raV 22. MAGVS VENEh'ITlS] Herbis, ut (Verg. ecl. 8, 95): Atque haee mihi Ponto Ieeta uenena (Ara V 20

25

23. 24. TE TRIFORMI CHIMERA] Bieut superius meretrieem mari , ita hie Chimerae conparauit, quasi multiformi beluae, quae leonis, draconis et caprae eapitibus emineret, flammis armata sieut meretrii dolis uel ineitamentis libidinum. Multiformem autem uoluit eam hae eonparatione inteilegi omnibus eorporis partibus turpem

(AraV 24.

PEGASVS EX.

c.] Pegasus, Beilorophontis equus,

3 in Aaz] om.eett.ep 6 ut] On!-. VC,nonp terviitiusA 8 comparauit raV 12 arcessere ArV] arcessire r acrescere a 14 est] om. r 20 chimere A conp: r] comparauit AraVep 21 capre .A 22 incita23 multiformem r] multimentis Vep) inlieitamentis Ara formeN A multiformes r multiformis aVcp 24 eonp: A] eomp: eett. omib A 26 bellorophontis ap] bellorofontis ArVe

7 hoc rVe

CARM. I 27. 28

105

cuius celeritate Chimera dicitur interempta, unde et alas habuisse fingitur. Vergilius (Aen. XII 484): Alipedumque fuga cursu temptauit equorum (Ara V

CARM. I 28 [PHILOSOPHVM ALLOQVITVR ARCHITAM':'

*Metrum prime uersu heroicum, heroicus tetrameter (B r V

1.

TE

MARIS

ET

TERRAE

(A]

secundus

l item]

NV~IEROQVE CARENTIS A.]

Haec ode ex prosopopeia formata est; inducitur enim corpus naufragi Architae Tarentini ad litus expulsum con- 10 queri de iniuria sua et a praetereuntibus petere sepulturam. Qui Archyta Pythagoricus fuit, geometriae et asteroscopiae peritus. Pythagorici enim omnia numeris eonstare dieunt (cons. Porph.). Ad eius ergo solationem etiam famosos et düs oriundo eoniunetos homines perisse 15 eommemorat (Arao V NVMEROQVE C. A.] Vt est (Verg. georg. II 105. 106): Quem qui scire uelit, Libici uelit
2. 3.

Geometram (AraV Continent (AraV

20

MENSOREM]

COHIBENT]

PROPE LATVM PARVA MATINVM MVNERA]

Matinus

uergit Aj uirg: cett. 5 architam 2 uerg: - (in.om.a litteris minusculis et supra TVR-:· scriptum in A 6 item r idem r O'In. BVcp 7 tetr:] tetrameter uer8U8 B 9 pro8opopeia ro corr. p] c:P80 pöpeia A pro8opeia rao pr. Vc pro8opopoeia edit. 10 (architae codd.) 12 archipitagoricus V arcyta A archita cett. pyth: - peritus] om. a pyth: c] pytag: a pith: p pitagoricus cett. 13 asteroBcopie A pythagorici c] pytag: a pith: p pitagorici cett. 14 solationem Ar 0] con801ationem l' a V CP 22 latum etiam V c in lemm. matinus] 0111. A

106

EXPOSITIO IN ROR.

mons Apuliae est, iuxta quem Archita sepultus est (cons. Porph.), siue, ut quidam uolunt, plana Calabriae (Ara V

4. NE
7. OCCIDIT ET PELOPIS GENITOR] Tantalus, Pelopis pater, epularum scelere deorum conuiua, a quibus pro 10 funestis fllii dapibus poena perculsus est (AraV 8. TIT
vm

384):

Tithonia flectere coniunx (AraV

16

9.

ET IOVIS ARCANIS MINOS ADMISSVS] Aut qua se Minos praedicabat cum loue colloqui et ex consilio eius cuncta agere (ex Porph.), aut louis arcauis < Plutonis', a quo institutus est iudex pro recordatione iustitiae, ut

20

(Verg. Aen. VI 432): Quaesitor Minos urnam mouet (ArV

10.

HABENTQVE TARTARA PANTHOIDEM]

Panthoidem

1 archta V archita cett. 2 calabrie A 4 condicionem V physicae p] phisicae r fisicEJ V fisice Ac (perficere a) 8 ·i· tantalus a 9 pater conuiua deorum fuit, quorum uolens temptare diuinitatem inuitatis filium suum epulandum apposuitj a quo omnes dii abstinuerunt excepto cerere, quae bracchium eius consumpsit. postea dii cum tantalo petente uoluissent eius filium reuocare ab inferis, ceres ei eburneum restituit, quod ideo fingitur, quia ceres ipsa est terra, quae corpora uniuersa consumit, ossa tantum reseruans. conuiua A a V] conuiuia r tantalus uero pro funestis . . . r ante ras. p, p add. maculauit 10 p~na A 11 titonum Ar tithon' C<, recte ro V 13 uirg: codd. 16 titonia Ar 16 qua A] quia cett. 18 arc:] arch: rv

107

CARM. 128

nunc Pythagoram significat, qui praedicauit se apud Troiam Euphorbum, Panthus filium, fuisse, qui interfectus a Menelao iterum reuixit, factus Pythagoras, idque eum recognouisse agnito clipeo, quem in templo Euphorbus fixerat (ex Porph.). Hic ante et in Homerum dicitur renatus, postea in pauonem, postremo iam in Ennium poetam et ideo eum dieit neruis atque eute mortuum, anima diu uixisse (Ara V Iterum 0, (V)] Quia s
16.

ET

CALCANDA

SEMEL VIA LET!]

10

15

20

(Ar

Calcanda

,.lU-

tranda', ut est'(Yerg. Aen. VI 268): Ibant obseuri sola sub nocte, 1 pythagoram cp] pitagoramAya pithagorä V pytag: 1'0 euforbum A euphorbiump euforbium ro Vc panthus Ar VJ panthois yp 3 pythagoras cp] pyt: 1'0 pitagoras AyV phitagoras '" 2, phitagus '" 1 4 recognouisse A] coguouisse cett. euforbus A euphorbius p euforbius cett. 7 eum dicit Al dicit eum 1'VCP dicit cum y dicit '" 9 sepius r",op] sepe yVc 15 per refixum cl: Vp] pfixum cl: r", 0111. c 20 hoc est A] ·s· y om. r", 21 hoc est A] idest r fort. rectius 23 eternam A 24 ~alcanda A] om. cett. 2

5

25

108

EXPOSITIO IN ROR.

et alibi (Aen. VI 128): Sed reuocare gradum (ArV

17. DANT ALIOS FVRIAE T. S. M.] Idest diuersis quidem generibus, sed una morte singulos perire (Ara:V 5 SPECTACVLA MARTI] Eo quod in ludum Martis per bellicum praecipitantur furorem (ArV 18. AVIDVM MARE] Vorax, quod demersos sorbeat (ArV 19.

MIXTA SENVM AC I. D. F.]

Multitudine morientium

10 totius aetatis, ut (Verg. georg. IIII 475. 476):

Matres atque uiri, pueri innuptaeque puellae

(ArV 20.

S(A)",VA CAPVT PROSERPINA F.] Quae omnes suscipiat, quam nullus euadat. Figura ypallage
Stant et oues circum; nostri nec poenitet illas pro 'nos illarum non poenitet' (ArV

21. DEVEXI RAPIDVS (Am. I 535):

C. ORIONIS I. N. O.

v.] Vt Ver-

20 gilius

Fluctu nimbosus Orion.

25

Ortus enim et occasus Orionis tempestuosi sunt; ideo et comitem eius Notum uentum dixit; deuexum autem in deuexa parte caeli positum; unde Vergilius (.Am. I 608): Conuexa, polus dum sidera pascit

(Ara:V cons. Porph. set r 9 multitudine A] multitudo rvcp morien11 puelle A 15 in uerg:] om. Vp uerg: A] uirg: r 17 oues] ioues A poenitet r 0:] penitet cett. 18 poenitet r] piit& 0: penitet cett. 19 uerg A] uirg: cett. 24 uergit A] uirgilius ra: V 26 pascet Forph. 2

turn r

CARM. I 28

109

23. AT TV NAVTA] Ric quasi Architam ponit nautam precari, ne remaneat insepultus, sed iam harenam iniciat; nam in sacris et hoc genus sepulturae tradebatur, ut, etsi non obrueretur, manu plena ter iacta terra cadaueri pro sepultura esset, ut (Verg. Aen. VI 365. 366): 5 Aut tu mihi terram Inice. IdeCl enim et particulam harenae dixit (Ara V Ordo est: at tu, nauta, ne parce malignus dare particulam uagae harenae ossibus et inhumato capiti, etiamsi 10 plectantur Venusinae siluae, quodcumque minabitur Eurus, Hesperiis fluctibus et cetera (ra V 26. 27. VENVSINAE PLECTANTVR SILVAE] Venusia ciuitas Apuliae est confinis Lucaniae, cuius siluas, quia inmensae sunt, pro quibuscumque posuit. Admonet ergo, 15 ne, etiamsi tempestas sit, quae tales siluas plectat, omittat sepeliendi curam (Ara V 27. MVLTAQVE MERCES] Hoc est: nec adtentus ad lucrum omittat studium iusta soluendi (Ar v 29. NEPTVNOQVE SACRI CVSTODE TARENTI] Vel (sec. 20 Porph.) quia Neptunus apud Tarentum deuotius colebatur, uel quia in N eptuni tutelam dicitur fuisse, seu quia Palantus, Neptuni filius, aput Tarentum Herculi et Neptuno templa constituit, ut fortiter per fauorem Herculis faceret, per Neptunum feliciter ageret (Ara V 25 1 hoc A arcitam A architam cett. nautam pcari A] prec: nautam T V cp cons. a 2 set y harenam] heiarena A arenam V inic:] mittat A initiat y 3 sepulture A 8 harene A 9 est] mn. l' 13 uenusia - posuit] cons. Pm-ph. except. 'quia inm: sunt' 14 apulie A 15 inmensae T] inmense A i=ensae a i=ense V 16 pieetat 1'] fiectat AyaVcp 18 adtentus T] aduentus A attentus Vcp 22 tutelam Ar] tutela y V cp, euanuit a; cf. Porph. codices opt-irnos c. I 7, 23: haec arbos in tutel am Herculis est 23 neptuni filius pallantus Vcp (palantus c) aput Aa] ap V apud cett.

EXPOSITIO IN HOR.

110

31. FRAVDEM CONMITTERE] Seu studio conmercandi fraudem, quae redundet in posteros, capiat, seu certe lnhuman(ita)tis piaculum eius filios l(a)edat, aut, ne longum putaret, etiam ipsum delicti subiturum poenas 5 minatur

(AraV

32.

VICESQVE

1

SVPERB(A)E

Vt et ipse pari casu

insepultus sit (Ar(ro)

33.

PRECIBVS NON LINQVAR INVLTIS]

Vltionem pre-

cibus suis dandam promittit (ArV 10

34:. TEQVE PIACVLA NVLLA RE SOLVENT] Hoc est: nullis hostiis expiaberis. Piacula enim dicebantur, quibus facinus expiabatur admissum (Aro V sVm. Porph. 30. NON EST MORA LONGA LICEBIT] Vt (Verg. Aen. III 453): Bic tibi nequa morae fuerint fastidia tantij

15

ut excusationem arceat, dum nec morosum, quod c(o)eperat, ostendit (Ara V 36. INIECTO TER PVLVERE CVRRAS] Vt (Verg. Aen. VI 506): 20 Et magna Manes ter uoce uocaui (A r V

CARM. I 29 [AD ICCIVM

(AB]

*Metrum duobus uersibus Alcaicum, tertius dimeter nouenarius iambicus ypercatalecticus, quartus Pindaricus 25

(BraV 1 conmerc: A] comm: To:V 3 inhumanitatis K.] inhumantis A,'o: inhumati rc inhumatis Vp Pauly Hauthal 4, poenas aV] p«8nas A 11 expiaberis Vcp] expiabitur r expiabis ..110, item Porph., sed addito hoc sceIus; nescio an sC1'ibendum fuerit: Hoc scelus (pro hoc est) n: h: e,xpiabis 15 more A 17 ostendit Ar V cp] ostendat r ostendä a

CARM. I 28. 29

111

1. ICCI BEATIS NVNC ARABVM INVIDES] Ad Iccium scribit, quem miratur intermisso philosophiae studio repente se ad militarem uitam contulisse cupiditate diuitiarum (ex Porph.); nam idem Iccius Paneti, Socratici philosophi, bibliothecam emerat, cuius lectione ad philo- 5 sophandum fuerat deductus (Ara V BEATIS A. 1. G.] Idest gazis
(AraV 2.

ET ACREM MlLITIAM PARAS

acerbam (Ar

1 Hoc est fortem,

duram,

10

NON ANTE DEVICTIS S. R.] Admonet periculorum, per quae ad diuitias gerentes bella perueniunt (Ara V 3. Non ante deuictis (Vp)] Idest cum non sint adhuc debellati, tu nectis iam catenas (rV 15 4. HORRlBILIQVE MEDO] Forn, crudeli (Ar NECTIS CATENAS] Aut inligas regibus uictis catenas, aut (sec. Porph.) fabricas; mutuis enim nexibus fiunt catenae (ex Porph.) (ArV 6. SPONSO NECATO] Idest nisi occiso prius sponso in 20 seruitium captiua non ueniet (ArV 7. PVER QVIS <EX) A. C. s.] Regis filius (cfPorph.), qui captus pocula ministraret (ArV 9. TENDERE] Dirigere, intendere (Ar SERICAS] Deriuatiuum est ex eo, quod Seres uocantur. 25 Serica gens enim est Parlhis uicina, sagittandi arte famosa, a qua et Sericum uocatur (AraV cf. Porph. 10. Ordo est: quis neget relabi posse riuos pronos arduis. montibus et Tiberim posse reuerti, cum tu polli-

o.

4 panetri .LI. 5 philosofandum .LI. 7 idest K.] i . .LI. om. cett. gazis cp] gazis in. V a. tao s. .LI. athis r ad this a Arabis beatis Hauthal 8 gazas rcp] gaza .LI.aV gatza y 10 hoc est] idest rom. y 12 periculorum ro Vp] om . .LI. pericula ac 18 catene .LI. 20 negato A 26 gens enim 28 posse est Ay] gens est enim Vcp enim gens est ra riuos pronos a V p] posse riuos r riuos posse pronos y

112

EXPOSITIO IN HOR.

citus meliora tendis mutare Hiberis loricis libros nobilis Paneti undique coemptos et Socraticam domum? (ra v QVIS NEGET ARDVIS PRO. R. P. R.] ldest quis rerum naturam neget posse mutari, cum tu studia in contraria I) uerteris contra omnium opinionem? (Ara V ex Porph. 11. Pronos (Vp )] Procliuos; nam proni dicuntur riui de montibus effl.uentes, quia impetuose fl.uunt (rV 12. TffiERIM REVERTI] Vt (Verg. Aen. VIIII 125): Reuocatque pedem Tiberinus ab alto (ArV 10 13. 14. NOBILES LffiROS PANAETI] Panetius Stoicus philosophus fuit, praeceptor Scipionis Africani et Laelü, Rhodius natione (ArVex Porph. 14. SOCRATICAM ET DOMVM] Sectam siue libros [loricis mutare] (A Vcp 15 Ordo est: Socraticam et domum loricis Hiberis mutare tendis (Ar(ra) ex Porph. Meliora autem subaudi studia, secundum professionem autem suam poeta philosophiam uult intellegi (AraV Elocutio uero nota est
CARM. I 30 [AD VENEREM

25

(AB]

*Metrum Sapphicum endecasyllabum (raV 1. 0 VENVS REGINA GNIDI PAPHIQVE] Quasi epi4 ctrariam A 7 quia r] qui Vcp 10 post paneti per errorem add. .A: 11 Socraticam et domum 11 1elii p 1~tis Ar 1etis rVc (laelii Porph.) 14 loricis mutare Aom. Vcp 17 meliora - studia] om.r suo.A so V·s· y subaudip :1.8 poetä V, non cp philosofiam.A 19 ph: si IX om. Vc 21 optime A 22 lorice V m: m: A ex Porph.] om. rv 25 metrum1 om.B saphphicum r saphicumByIXV endec:] om. B 26 epigrama A

CARM. I 29-31

113

gramma est hoc in dedicationem Veneris scriptum, quam ipse consecrarit. Gnidus urbs Cariae est, Paphos uero urbs Cipri insulae, utraque Venerem praecipue colens (ex Porph.). Precatur ergo, ut desertis uelut propriis ciuitatibus adsit aedibus consecratis. Incertum autem, utrum Glycera amica an ancilla sit (AraV 3. DECORAM] Ornatam, conpositam (Ar 5. FERVIDYS PYER] Cupido (Ar ex Porph. 5. 6. SOLVTIS GRATIAE ZONIs] Vel liberae, uel quod nudae non cingantur. Bene autem nudae et solutis zonis Gratiae finguntur, quia amicorum animi soluti secum et nudi esse deberent (ArV ex Porph. excepto initio 7. 8. SINE TE IVYENTAS MERCYRlYSQYE] Hoc est minus elegans Iuuentas sine uenustate, hoc est sine te. Sciendum tamen Venerem non tantum concubitus, uerum -etiam omnium elegantiarum esse dominam (ex Porph.). Aliud est tamen iuuentas, aliud iuuenta, aliud iuuentus. Iuuentas aetatis putatur, iuuenta ipsum numen, iuuentus adulescentia. Per Mercurium uero quaestum uult accipi, tamquam sine uenustate nec lucrum sit (Ara V

5

10

15

20

CARM. I 31 [AD APOLLINEM

(A BJ

Metrum duobus uersibus Alcaicum; tertius dimeter nouenarius iambicus, quartus Pindaricus (B ra V 1. QVID DEDICATVM POSCIT APOLLL1\[E<M) ] Apollinis 1 quam] quod Vcp 2 consecrarit A] consecraret rr consecrauerat a consacraret r consecraretur cp 4 prtlcatur A 6 glicera A 7 conp: r] compos: A om. 7 9 gracitl A libere A 10 nude A nude A 12 debent 1'Cp 14 eligans Ar, 1'ecte rV 17 aliut A 19 adul: Ac] adol: J'a Vp questum A 22 ad 1. apolline B ad apolline A 25 apollinis - precariJ ex Porph.

25

EXPOSITIO IN ROR.

114

templuro in Palatio dedicauit Augustus, sed hic Apollinem pro templo Apollinis posuit, et significat modestiam uotorum suorum, negans ab Apolline, quae ad cupiditatem aut auaritiam spectent, petere, sed bonam mentem bonam;) que corporis usque ad senectutem ualetudinem precari euro lyrico studio. Putatur tamen domi suae Roratius Apollinem dedicasse, ad quem hoc scribit (AraV 2. 3. DE PATERA NOVVM FVNDENS LIQVOREM] Aut non uetus, ut deos non exquisitis muneribus placari 10 monstraret, aut cerle per quod noua instaurabatur precatio; nam et ipsuro morem sacrificandi ostendit, ut (Verg. Aen. illI 60): Ipsa tenens dextra pateram (AraV 15

3. 5.

Pinguis et fertilis in rrumentis (ArV c.] Aestuosa enim et aptior pecori regio est, ut est (Luean. VIIII 185): OPIM
(A)ESTVOSAE GRATA

Et calidi lucent buceta Matini (ArVep

6.

AVT EBVR L.'
Indis enim ebur abunde est,

ut (Verg. georg. I 57): India mittit ebur (ArV

7. LIRIS QVlETA] Liris fluuius est Campaniae interfluens urbem Minturnensiuro (ex Porph.), ut Vergilius (Luean. II 424): Et urobrosae Liris per regna Maricae (Ara V 1 set '! 4 set r 8, A V bonamque ualitutidinem (sie) corpOrlS usque ad senectutem precari r bonaq. corporis usque ad senectutem ualetudinem pcari A bonaque corporis usque ad senectutem pcari Vcp bonumque corpus (corporls a) usque ad senectutem precari ra 9 moneribus A 14 infrumentis V instrumentis A7' schol. om. rcp iumentis Hauthal 16 est ante et om. Vp (estuosa enim regio est aptior 17 buceta cp] bucceta cett. pecorl ut: Calidi etc. c) matini cp] mathini cett. 20 mittebur A 22 ut Arap] om. r V uerg A] uirg. cett. 24 marlte A

CARM. I 31

115

8. TAcrfVRNVS AMNlSJ Lenis, magnus, altus; unde Vergilius de Tiberis altitudine (Aen. VIII 87): Et tacita refluens ita substitit unda (ATV

9. PREMANT FALCE CALENAJ Idest reprimant putando uitem. Cale enim oppidum in agro Sidicino est, ubi 5 optima uina Falerna nascuntur (Ara V ex Porph. 10 sqq. Ordo est: et diues mercator carus ipsis diis, quippe ter et quater anno inpune reuisens Athlanticum mare, exsiccet uina aureis culillis reparata Syra merce (rv 11. CVLILLIS] Poculis; proprie autem culilli calices 10 dicuntur fictiles, quibus pontifices uirginesque Vestales utebantur (ex Porph.). flic autem pro urceolis et conchis posuit (ATaV 12. VINA SYRA REl'ARATA M.J Syram mercem pretiosam posuit (cons. Porph.), qua uenditoris uina a negotia- 15 toribus conparentur (ArV 13. DIS CARVS !PSIS] Quasi in hoc diis uelut per inuidiam gratos mercatores dicit, quod et prospere et frequentius nauigant (ATV 14. AEQVOR ATHLANTICVM] Aut posuit pro quocum- 20 que mari aut Oceanum, ubi et mons Athlans esse dicitur (ArV 17. FRVI PARATlS ] Aut quae ego parauerim, aut quae in promptu sunt omnibus (ATVex Porph. Ordo est: et, Latoe, precor, dones mihi ualido frui 25 paratis, at cum integra mente, nec degere turpem senectam nec carentem cithara (TV VALID 0] Sano (ATo 18. LATOE DONESJ Matronimicon (A 3 unda Aep] om. rv 5 cale opidü A 8 athlanticum Tc adlanculilli] cuulli (sie) autem proprie <X 14 sira A siram A pretiosam A] pro pretiosa (pe: rVc) eett. 16 conpar: r] compar: ArV 21 athlans A athlas rc adtlas V (sie) dicitur A] perhibetur y Vp proh: e 26 at] aut V ac e 2 uerg A] uirg: cett.

eodd.] cales Porph. et edit. ticum V 10 poculis -

EXPOSITlO IN HOR.

116

18. 19.

INTEGRA CVM MENTE]

Vt (Iuuen. 10, 356):

Sit mens sana in corpore sanG (A T V

19.

NEC

TVRPEM

SENECTAM]

Vt est (Verg. georg.

1lI 96): Nec turpi ignosce senectae (AT

5

CARM. I 32 [AD TESTVDINEM

(A]

Mel;rum Sa<:p)phicum endecasyllabum (TctV

1. POSCIMVR SIQVID VACVI SVB VMBRA LVSIMVSJ Hac ode lyram suam alloquitur, ut adsit et canere non desistat (ex Porph.); poscebatur enim dicta sua edere (ATctV SVB VMBRAJ Otiosi (A T 2. LVSIMVS TECVMJ Ludum enim poetae carmina sua ueluti pro uerecundia dieere consueuerunt (ex Porph.). 15 Victura enim pro perpetuis posuit, ut Vergilius (Aen. VIllI 447): 10

Nulla dies umquam memori uos eximet aeuo. Et de ludo (georg. IllI 565): Carmina qui lusi pastorum (ATctV 20

3.

DIC LATINVM]

4.

BARBITE

Facileintellectui (Ar v Genere masculino hie barbite

CARMEN]

(ArVom. cp

5.

LESBro CIVI]

Alc(a)eum dicit, qui fuit de Lesbo

5 senecte A 12 ociosi A 15 uictura enim Ara] u: autem r uictura Vcp cf. schol. 11. 12 uerg AJ uirg: raV 17 eno A 18 et - pastorum] om. cp 19 qni Ara V] quae r 20 intellectui Ac] intellectum r intellectu rVp 21 generi A hic barbite] om.V

CARM. I 31. 32

117

insula. Bie etiam res bellieas aduersus tyrannos gessit et Pittaeum Mytileneum uietum expulit (AraVcp cons. Porpll. MODVLATE] Obseeute (Ar 7. TAMEN INTER ARMA SIVE IACTATAM R. V. L. N.] Idest qui seu in tempestatibus seu in bellis constitutus 5 citharae solatia non omisit (AraV 9. LIBERVM ET MVSAS1 Liber enim et eantilenam suadet et uoluptatem (ArV 10. PVERVM CANEBAT] Cupidinem, ut (Verg. Aen. IV 94): 10 Tuque puerque tuus (ArV

11. 12. ET LICVM CRINE DECORVM] Pulehrum enim hunc puerum Lycum Alc
20

118

EXPOSITIO IN HOR.

CARM. I 33 [AD TIBVLLVM

(A]

Metrum tribus uersibus Aselepiadeum, quartus Glieonius (raV 5 1. ALBI NE DOLEAS] Albium Tibullum alloquitur, elegorum poetam, eonsolans eum exemplo aliorum, et hortatur, ut sit fortiori animo in eontemptu, quem indigne a Glieera mullere patitur (cons. P(}rph.), et eonmemorat Lyeoriden, quae similiter a Cyro eontempnatur, rursum 10 Cyrus Pholoen diligat et ab ea spernatur, sieut Albius a Glieera (AraV 2. MISERABILES ELEGOS] Seu quod ipsi elegi, hoc est earmen eius eontemptu miserabile sit, seu (cons. P(}rph.) quia laerimabilia elegis seribantur (ArV 15 4. LAESA FIDE] Quia perfida extiterat amatori (ArV PRAENITEAT] Plus nlteat (Ar 5. TENVI FRONTE] Pro angusta et parua, sieut pulehrae habere eonsuerunt (ArV c(}nS. Parph. 7. DECLINAT] Idest dedueitur, deseendit (A r 20 <APVLIS) IVNGENTVR [IAM] CAPREAE LVPIS] Aut quia maioris ibi formae esse dieuntur, aut pro quibuseumque posuit eomparans natura eontraria, ut (Verg. ed. 8, 27): lungentur iam gripes equis (AraV 25

9. TVRPI] Foedo amatori (Ar 10. SIO VlSVM VENERI] Vt est (Ouid. met. 1366): Sie uisum superis (ArV

11.

SVB lVGA
Pro duro ae diffteili amore

positum (ArVex Porph. 3 gliconieus r IX 8 conmem: Al commem: r IX V 9 rursum A] rursus ra Vcp 10 cirus .A 19 idest A corj·.] om. A pr. r 21 forme A 23 gripes AIX] grifes V grippes r griphes j'C 24 f~do A 27 aenea Vcp

CARM. I 33. 34

119

12. OVM 1OCOJ Aut eum eupidine, qui sibi lodus de hominibus exhibet, aut eerte quod in amorem per iocum uenitur. Saeuo autem, quia nonnumquam in dluersum amorem animi diuiduntur (AFaV 13. MELIOR CVM PETERET VENVS] Dieit se amora amieae ab uxoris eoniunctione reuoeatum, euius ita litibus uel amaritudine uexetur, quemadmodum Calabriae litora maris Hadriatiei tempestatibus. Vergilius (Aen. III 223): Et litore euruo (A F V

14. COMPEDE] Conpedem singulari numero contra corisuetudinem posuit ueterum (AFVex Porph. Mirtale (p)] Nomen concubinae (rV 16. Curuantis (Vp)] Conmouentis uel erigentis pro nimio aestu (r V

10

CARM. I 34

15

[AD SE IPSVM

(A]

Metrum duobus uersibus Alcaicum, tertius dimeter nouenarius iambicus, quartus Pindaricus (ra V 1. PARCVS DEORVM CVLTOR] Minus colens, sed hac ode significat penitere se, quod, dum Epicuream sectam 20 sequitur, diis inreligiosus extiterit (Arz V ex Porph. 2. INSANIENTIS SAPIENTIAE] Res sacrilegas suadentis. Epicurei enim omnia adfirmant casura (leg. casu regi) nec deos humana curare, aduersus quam sectam Vergilius [uel persuasionem] dixit (eel. 8, 35): 25 1 qui AaVcp] quae l' quia Hauthal 3 seuo A r Vp U/adriaci c) uerg: A] uirg: cett. 10 COMPEDEJ com seu con euanuit in A conpedem 1'] comp: cett. 12 mirtile V 13 conmou: r] commou: j'Vcp 19 sedA] mn.rzv 21 diisAI']om.Vcp 23epicurei r] epicuri A(Vcp epycurii a 24 sectam uerg (uirg: ra f'p) uel persuasionem Ara(p sectam uel persuasionem uirg: Vc

8 hadriat: A] adriat:

120

EXPOSITIO IN ROR.

Non curare deum credis mortalia quemquam. Hoc ergo et ipse culpat. Stoici enim et Platonici et esse deum et humana curare confirmant. !tem Vergilius secundum superiorem persuasionem (Aen. nn 379. 380): Scilicet is superis labor est, ea cura quietos Sollicitat (Ara(V

5

3. CONSVLTVS ERRO] [Doctus J peritus, ut iuris consulti periti dicuntur (Ar(V 4. NVNC RETRORSVM VELA DARE] Metaphora a naui10 gatione eo quod contempta Epicureorum disputatione reuerti se ad credendum adserat deos curare mortalia, ut (Ve1'g. Aen. III 686): Certum est dare lintea retro (Ara V

5.

15

DIESPITER] Diei pater, Iuppiter (Ar(r()V 6. IGNI CORVSCO NVBILA DIVIDENS] Hoc est: qui nubilo caelo tonare uel coruscare consueuit, sereno uere tonet (leg. aere tonuit), ut est (Verg. Aen. I 90):

Crebris Inicat ignibus aether (A r (r f) V cf. Porph.

8. EGIT EQVOS VOLVCREMQVE c.] Ex uulgi opmlOne 20 plerumque sensus poetae concipiunt, ut hic de curribus dictum pro Olimpi strepitu (ArV cons. Porph. 9. BRVTA TELLVS] Sine sensu tarda uel stolida, quod terrae epitheton est (Ar("f) cons. Porph. 10. INVISI HORRIDA TENARI] Promunturium Laconicae, 25 per quod descensus esse ad inferos fertur (ex Porph.), ut (Verg. georg. nn 467): Tenarias etiam fauces, alta hostia Ditis

(Ar(V paul. sim.

IX

3 uerg A] uirg: cett. 5 is rcp] his a id ArfV doctus] om.A 9 metaphora I'J metaforaAr" 11 ads: A] asserat cett. 16 celo A 23 terre A 24 promunturium AJ promunctorium r Va promUl}.ctorium r promunctorum f promonlaconicae Arp] laconice f laconiae I·VCOns. c torium p 7

CARM. 134

121

11. ATHLANTEVSQVE FINIS] Athlans enim mons [est, qui] in ultimo Oeeani fine porrigitur (Ar{V 12. 13. VALET IMA SVMMIS M. ET 1. A. D. F.] Hoc 'lst: poterit hominum deus mutare fortunas (Arf"V 14. Obseura (Vp)] Ignobilia (T{V ö OBSCVRA PR OMENS] Idest uiles personas ad honorem ducens (ATfV HINC APICEM] 'Apicem' summitatem potestatis, 'ut Vergilius (Aen. XII 492. 493): Apieem tarnen ineita summum Hasta tulit (AT{V

14. 15.

RAPAX FORTVNA]

10

Mutabilis, ut Terentius

(hecyr. III 3, 46):

o

Fortuna, ut numquarn es perpetuo bonal

(AT(r f)V 15 Ordo est: Fortuna rapax bille sustulit apieem eum aeuto stridore, hie gaudet posuisse (r V p om. r 15. STRIDORE ACVTO] Luetuoso illis, quos dederit (leg. deserit), siue sonoro, ut (Hor. carm. I 16, 7. 8): Aeuta Sie geminant Corybantes aera (AT

16. Idest liine eleuat, hic deicit, mutua uiee unum ex altans, alterum humilians (T V h

1 athlans ..1 r] athlas r Vc atlas p O1n. f e s t qui r Vc p 01Jl.. Af 3 ima ..1 7 dueens ..1 T'fcp] dueit V 8 ut tulit] om.r 9 uerg . ..1] uirg: cett. 10 apiee A 16 rapax fortuna r 19 sine ..1 22 hie d: Ar] hine d: Vp hune d: c

20

122

EXPOSITIO IN HOR.

CARM. I 35 [AD FORTVNAM

(.AB]

Metrum duobus uersibus Alcaicum, tertius dimeter nouenarius iambicus, quartus Pindaricus (BrV .5 1. 0 DIVA GRATVM Q. R. A.] Haec ode ad Fortunam scripta est, cui Caesaris aduersum Brittannos profectionem commendat. Aput Antium autem est Fortunae templum famosissimum, multorum etiam pdncipum doms ornatum; unde etiam ciuitas Fortunae ipsius tutela dicta est 10 (A ra,z V cons. Porph. 2. PRAESENS] Parata, potens mutare status hominum uel rempublicam (Arv 4. VERTERE] Conuertere, mutare (ex Porph.), ut (Verg. Aen. XI 426. 427): 15 Multos mutata reuisens Lusit et in solido rursus Fortuna locauit (ArV

o.

Rogat, supplicat (ArV Fortuna enim et aequori dominatur, ita ut et a nauigantibus inuocetur (ArV 20 7. BITillNA L.] Species pro genere, ut (Verg. georg.

6.

AMBIT]

DOMINAM AEQVORIS]

TI 451. 452): Innatat alnus Missa Pado (ArVex Porplt.

9. Te Dacus (V)] Gens iuxta hunc fluuium degens (r V

25 aspera bellis

TE PROFVGI S< C)ITHAE]

Ab orbe sepositi et in mundi

extimo constituti (Ar v

10.

LATIVM FEROX]

Forte, inuictum, unde et Ver-

gilius (Aen. V 730. 731): 5 ode .Az] odes cett. 6 brittannos .Ar V] britannos ce aput .A] ap V apost (01·tum ex ap) IX apud rcp 15 mu20 specie .A 26 TE] et .A 28 inuictum tare uisens .A .A rIX] et uictoriosum Vp sim. c uerg .A] uirg: cett.

7

CARM. 135

123

Gens dura atque aspera eultu Debellanda tibi Latio est (Ara V

11. REGVMQVE MATRES BARBARORVM] Proprie enim timere filiis matrum est (Ara V Regumque m. (V)] In omnibus subaudiendum est 5 'metuunt' uel 'metuit' iuxta mensuram quantitatis (rvcp

12. PVRPVREI T.1 Purpureum est, quod totum ex purpura est (ex Porph.) (ArV 13. INIVRIOSO NE PEDE PRO.] Iniusto, ut (Verg. Aen. 10 VIIIl 108): [IbiJ eum Turni iniuria matrem. Potest autem fortuna et eontra iustitiam erassari. Terentius (adelph. I 2, 24-26): Tu nune tibi 15 Id laudi dueis, quod tune fecisti inopia? Iniurium est (ArV

16. IMPERIVMQVE FRANGATJ Aut quia imperium semper fragile putatur, aut qnia magnae res deterioratae et fractae d~cuntur, ut Vergilius (Aen. Il 170): 20 Fractae uires, et alibi (Aen. Il 13): Fracti be110 (ArV

17. ANTE IT] Praecedit quasi Necessitas comes et ministra Fortunae, ut est illud Vergilii (Aen. XII 336): 25 Iraeque insidiaeque, dei comitatus, aguntur

(AraV purpurpura A 12 ibi fort. ortum est ex ... et alibi, 13 crassari ArVcp] g~assari edit., sed cf. crassator Cat. fr. apud Gell. XI 2, 5 19 magne A detererioratae A 20 uirg: r V 25 fortune A ut est - u: Ara] ut u: r V illut A uergiIii A] uirg: cett. 9

cf. lin. 22

124

EXPOSITIO IN ROR.

SERVA NECESSITAS] Aut quae imperio Fortunae oboediat, aut (seeund. P011lh.) .quia non suae potestatis est, qui subiacet necessitatii non ergo ipsa serua, sed quae seruire compellit (AraV 5 18. Trabales (Vc)] Species tormentorum sunt (rVcp 19. AEN[E]A] Forti (Ar 20. VNCVS ABEST] Quo puniebantur damnati, ut Iuuenalis (10, 66): Serranus ducitur unco (Ara V Et Cicero (Phil. I 2):

10

Vncus inpactus fugitiuo illi,

qm

In G. Mari nomen inuaserat (ArV


CARM. 135

125

22. NEO OOMITEM ABNEGAT] Abseedens enim fortuna etiam fidem seeum aufert, ut Iuuenalis (3, 143. 144): Quantum quisque sua nummorum eOndit in area, Tantum habet et fidei (Ara V Ordo est: nee abnegat eomitem, uteumque inimiea 5 linqnis potentes domos mntata neste (ra V 23. VTOVMQVE] Qnotienseumque (ArV MVTATA VESTE] Aut lnetu aut pauperie (ArV 26. AT VVLGVS INFIDVM] Vnlgus et meretrix fortunam tristem amicorum non seeuntur uti prosperam; quod ideo 10 dieit, quia fortunae euentum sub ire se plerumqne homines nulgares negant (ex Porph.). Innenalis (10, 72. 73. 74): Sed quid Turba Rem
26.

Diseedit (Ar Lagonis (A r

CEDl'l']

CADIS]

26. 27. DIFFVGIVNT CADIS CVM FE CE S. A.] Per allegoriam ostendit eos, qui nolunt amieorum neeessitati 20 eoniungi (ex Porph.), ut (Ter. ewn. TI 2, 7): Omnes me noti atque amici deserunt (ArV

29. SERVES ITVRVM C. 1. v.] Per yperbaton sensui superiori respondit (u. 1): 0 diua, gratum quae regis Antium, s. i. C. i. u. (Arcp sim. P01-ph. 31. EXAMEN TIMENDVM] [Colleetieium] omnibus enim militibus per bella ciuilia consumptis, habito ab Augusto 5 eomitem V] te comitem racp 8 pauperi~ A 10 secuntur ra] sequntur V sequuntur A1'cp 13 sed quid turbarem sed quid turbarem A set l' Oll!. a 14 turbarem (turbate p) codd. 15 dä natos Adamnatos rcp dampnatos a V 17 lagonis A] lagoenis l' laguenis r 22 yperbaton Arc hiperbaton p 23 quae rVcp] qui Al' regis 24 antium] a. A 25 eol- u.] r. a. Vc regis antium p lectieium V c cons. p om. cett.

25

126

EXPOSITIO IN ROR.

dilectu nouus fuerat collectus 'examen' uocauit (AraV

exercitus,

quem bene

31. 32. EOIS T. PARTIBVS OCEANOQVE R.] Vtroque orbi metuendum dixit exercitum; nam in Eoo Orientem 5 posuit, in Oceano rubro Occidentem, ut Vergilius (georg. m 32. 33); Et duo rapta manu diuerso ex hoste trophea Bisque triumphatas utroque ab litore gentes (ArV

33. HEV HEV CICATRICVM] Sie enim bellorum ciuilium 10 pudendae cicatrices sunt, quemadmodum gloriosae in bellis externis (AraV 34. FRATRVMQVE] Idest quos in bello ciuili uulnerauimus, ut (.Lucan. VII 550): Ille locus fratres habuit (AraV 15

DVRA AETAS]

Aspera, infeliciter nata, aut dura, sine

misericordia (Ar v Nefarii (Arvex Porph. Reliquimus (Ar VNDE MANVM IVVENTVS M. D. c.] laest non solum a 20 parentum caede, sed nec a numinum uiolatione temperaturn est, ut Lucanus (I 380):

35. 36.

NEFASTI] LIQVIMVS]

Numina miscebit castrensis fiamma Monetae

(AraV 38.

PEPEROIT ARIS] Hoc est: quae non spoliauit 25 templa uel polluit caede, ut Lucanus (Il 103):

Stat cruor in templis (ArV

38. 39. NOVA INCVDE] Vt noua incude noua restaurentur tela iustis hostibus expatenda nac ciuilis sanguinis 1 excercitus A 3 utrique p utroque cett. cf. Oommodian. instr.II11,3 50ccidentem]occidentalemA uergA]uirg: rv 8 litore rc] littore ArVp 10 gloriose A 11 externis] 20 set r 22 miscebit A Lucan.] miscebat hesternis A rap miscebant Vc 25 uel Arp] ia: raut Vc cede A

127

CARM. I 35. 36

polluta piaeulo, quae uietoriam mereantur et omine eareant infeliei, ut est (Verg. Aen. XI 196): Ipsorum elipeos et non felieia tela (Ara V cp

39. DIFFINGAS RETVSVM] Contusum reformes; nam sieut fingere formare dieitur, sie diffingere eommassatum I> reform are (Ar (r a) V RETVSVM] Bellis ciuilibus hebetatum (ArV

CARM. I 36 [AD :NVMIDAM PLOTIVM

(AB]

Metrum primo uersu Glyeonium, seeundo Asclepia- 10 deum (BrV 1. ET TVRE ET FIDIBVS IVVAT] In honorem Pomponi Numidae hane oden seribit, pro euius salute ex Hispania reuersi uota persoluit laetitiamque eonuiuiorum per saerifieia se exhibere commemorat (AraV cf Porph. 15 FIDlBVS lVVAT] Fidicines sacrifieiis adhiberi consueuerant (ex Porph.), ut Vergilius (georg. II 193): Inflauit eum pinguis ebur Tyrrenus ad aras (ArV

2. PLACARE] Rie non irata aut mitigare aut reeoneiliare numina posuit, sed pro aut 'grates referre' aut 20 'uota persoluere'; propitii enim dii reduxerant Numidam sospitem (ArV cons. Porph. SANGVINE DEBITO] Idest uotis peraetis. Debetur enim hostia, dum uotis susceptis promittitur (ArV 1 qutl a V] quatl A que y et q r 3 clipeos c] clippeus V clipeus cett. 4 eonfusum codd. contusum edit. I> eommassatum y] comass: '" comas satum A conquassatum Vp quas7 hebetatum Ar] om. Vcp 9 PLOTIVM om. B satum c 10 glic: codd. praeter B seeundus asclipiadeus B 12 honore", 13 hispaniam A 17 uerg A] uirg: cett. 18 tirrenus A 20 set y 21 propicii A

128

EXPOSITIO IN ROR.

3. NVMIDAE] [Ruius Numidae] Genitiuus est (Ar 40. Ordo est: qui nunc sospes reuerSUS ab ultima Resperia diuidit multa oscula carls sodalibus, nulli tamen diuidit plura, quam dulci Lamiae, memor pueritiae actae 5 non alio rege et memor simul mutatae togae (raV HESPERIA AB VLTIMA] Vltimam Resperia,m Hispanias dirit. Resperia autem ab Respero dicta, quasi in occidentali plaga (AraV 6. DIVIDIT OSCVLA] Tamquam quae multis data suffi10 cerent; quae consuetudo amicorum est, dum de longinquo tardius reuertuntur (ArV 8. ACT
Optima siluarum interea pelagique uorauit Rex horum.

Puertiae autem pro pueritiae per sincopen di:rit, et significat Numidam Lamia patrono usum a pueritia usque ad uirilem aetatem (ex Porph.); unde ideo ait rege, uel quod 20 euro Lamia rexerit. Peractae autem pueritiae ait, quia deposita praetexta accipiebant adulescentes togam uirilem. Qua commemoratione uult uideri per hoc, quod simul togas mutauerint, aetatis aequalitatem augere amicitiam. Vnde e.t Vergilius (Aen. VIIII 275): 25

Mea quem spatiis propioribus aetas (AraV

10. CRESSA NOTA] Cretensi. Cretensibus enim mos erat dies laetos albis calculis, nigris contrarios numerare (ex Porph.) et ex laetorum dierum numero uitae tem1 huius numidae A om. r 4, puertiaer 10 est 12 peracte A 13 ut iuuenalis IX 19 etaamicorum Vcp tem A 20 quia] qui A 21 ptexata A pretextata r adul: Ac] adolescentes r·ct Vp adholescentes r 22 commemorantione A 23 equalitatem A amititiam A 24: uirg; codd. 25 spaciis A etas A 28 uitae r] un~ A una et Vcp om. ct

CARM. I 36 pUS

129

metirij malos enim in annorum numero non ducebant

(AraV

11. PROMPTAE AMPHORAE] Idest prolatum uinum expendatur continuata laetitia (ArV 12. MOREM IN SALIVM] Salii sacerdotes Martis et Herculis dicebantur, qui sacra saltatibus celebrabant, ut (Verg. Aen. VIII 285):

5

Tum Salii ad cantus. Nam proprie Salii a saliundo dicti sunt (Ara V cons. Porph. 10 13. NEV MVLTI DAMALIS MERIJ Ebriosam mulierem dicit, quae a Numida amabatur. Vnde hic sensus est: cum Numida certamen bibendi sit Damali, nouo amico, non cum Basso (A r V 14. THREICIA VINCAT AMISTIDE] Amistis quidam 15 putant quod potionis genus sit aput Thracas, ideo amistis dicta, quia certa mensura clausis oeulis potabatur uno duetu (cons. Porph.). Alii amysten ge=am intellegi uolunt, quae praesenti usu amethistus dicitur. Clausa enim poculis ebrietatem prohibere credebaturj nam et 20 apium si mandatur, aduersum ebrietatem putatur prodesse

(AraV

16. Neu uiuax apium (V)] Diu uiriditatem retinens, cuius p< er)enne folium non deficit uiriditate (r V BREVE LILIVMJ Ad tempus rettulit (Ar v cons. Porph. i numero ya] numer~ A numerum r Vcp (in numero ducere Caes.) 6 ut - sunt] O1n. a 9 J>J>rie A saliundo A] sali~ndo V saliendo rcp Porph. 13 numideA 15 et 17 mistisA amistis cett. 16 quod ... sit] om. V poeionis A aputA] ap V apost a apud cett. thraeas p] traeas c thraeias Ar traehias y V traehios a 18 ducto A V P amysten .A J amisten r V 19 amistus V amestis t hus a amethistus cett. 21 mandatur AyaVcp] mand~tur r (rectius?) aduersü A] aduersus cett. 24 perenne edit.] poenne r poene V pene ycp 25 rett: AJ retulit cett.

25

EXPOSITIO IN HOR.

130

I)

17. PVTRES OCVLOSJ Nimio potu marcentes (cf Porph.) et libidine resolutos (ATV 19. ADVLTERO] Idest a Numida (Ar 20. LASCIVIS HEDERIS AMBITIOSIOR] Quae ambitu et concupiscentia amplexu se illi ita inliget, ut hederae consueuerunt (ArV cons. Porph. LASCIVIS] In diuersa discurrentibus et uagis (Ar v

CARM. I 37 [CLEOPATRAM

10

ALEXANDRHWRVM REGINA.."\1 HOSTEM AVGVSTI DEMONSTRAT

(..1.]

Metrum duobus uersibus Alcaicum, tertius dimeter nouenarius iambicus ypercatalecticus, quartus Pindaricus

(r«v 1.

NVNC EST BIBENDVM]

Post belium ciuile primum

15 imperium Romanorum inter tres diuisum est, ita ut An-

tonius Orientem, Augustus Gallias, urbem Lepidus optineret. Antonius Augusti sororem habuit uxorem, qua spreta amore ductus Cleopatrae, Ptolom(a)ei sorori, coniunctus est. Qua indignatione Augustus aduersum Anto20 nium et Cleopatram belium gessit aput Actiacum promunturium et praefecto classis Agrippa superauit Antonium proelio nauali; quo uicto et Alexandriam cepit. Hac ergo ode laetitiam suam significat ob uictoriam Augusti

(Ar« F3 v cons. Porph. 3 adnumida ..1. 4 q = quae ..1.] quoniam cett. 5 se iIli K.] stilici V facili Arp om. c heder~ A hadere r ..edere V 16 leppiduB A 18 cleopatre A ptolomei ArClzVc phtolomei r ptolomrei p 20 aput ..1.] ap ClV apud cett. promuntunum ..1.] promonctorium r promunctorium r Cl Z V promuntorium c promontorium p 23 letitiam ..1.

CARM. I 36. 37

131

PEDE LIBERO] Aut a fuga aut a perieulis seeuro aut laseiuienti (ATV 2. PVLSANDA TELLVS ] Pedum plausu ferienda (ATV SALIARIBVS] Saliares eenae, quas Salii faciebant, dieuntur amplissimi apparatus fuisse, unde et in prouerbio 5 erat Saliares eenas dieere opiparas et eopiosas (ATa V ex Porph. 3. Ordo est: nUlle est tempus ornare puluinar deorum Saliaribus dapibus (raV PVLVINAR DEORVM J Puluinaria dieebantur aut leeti 10 deorum aut tabulata, in quibus stabant numina, ut eminentiora uiderentur (ATV 4. ERAT] Pro est (AT DAPIBVS SODALES J Post eonsolationem enim hostiis epulabantur, ut (Verg. Aen. XI 740): 15

Lueos uoeat hostia pinguis in altos (AIr

o.

C
Vinum uetus (ATVp sim

Porph.

6. 7.

Antiquis eellis uinariis (A T V Idest Cleopatra, ut [est] (Lucan. X 63):

CELLIS A VITIS] REGINA]

20

Terruit illa suo, si fas, Capitolia sistro (A T V Ordo est: dum regina inpotens sperare quidlibet et ebria dulei fortuna parabat funus et dementes ruinas Capitolio et imperio eum grege turpium uirorum eontaminato morbo (TaV 25 DEMENTES RVINAS] Ypallage, pro 'ipsa demens' (Ar 9. CONTAMINATO CVM GREGE TVRPIVM] [Idest] eunuchorum, quos satellites habuit Cleopatra (ex Porph.). Turpium [autemJ aut malae uitae aut euiratorum (A T V 1 a perieulis aut a (om. c) fuga r Vcp 16 hostia] ostia A y 17 lemma om.A, lemma et schol. c 19 cellis] om. V 20 idest Ar] om.Vcp est rVcp 22 impotens raV 27 idest ante eunuehorum inserit r, non A Vcp 29 autem rvp om.Ac male A

132

EXPOSITIO IN ROR.

Nimium potens (Ar Prospera (Ar EBRIA SED MINVET FVROREM] Elusa fortunae successu et ob hoc demens, inconsulta, inprouida, sicuti 5 ebrii solent (ArV 13. SOSPES NAVIS AB IGNIBVS] Aut naui qua fugit Cleopatra, aut per allegoriam ostendit Cleopatram primum corporis sui inlecebris Caesarem cepisse, secundum Antonium, Augustum deinde temptasse, sed eum eius 10 uitasse conplexusj ideo 'una sospes nauis ab ignibus'

10. 11. 12.

INPOTENS] DVLCI]

(Ara.V 14:.

MENTEMQVE LYMPHATAM M.] Ebrietate insanam. Mareotis in Aegypto palus est, iuxta quam uinum optimum nascitur, quod ex eius uocabulo Mareoticum appellatur 15 (ex Porph.), ut (Verg. georg. TI 91):

Sunt et Mareotides albae et (Stat. Tlzeb. I 264. 265): Mareotica fumat Coptos (AraV 20

Idest insana<m) (A] Instos (Ar VOLANTEM] Aut fugientem, ut (Verg. Aen.

[LYMPHATAM]

15. 16.

IN VEROS T.]

VIII 224): Pedibus timor addidit alas,

(Verg. Aen. III 124): Pelagoque uolamus [aperto] (ArV

25 aut nauigantem, ut

6 naui A nx v p] nauie c, sed eiusmodi attractio etiam alibi 8 in!: Arp pr.] illecebris ra Vc inuenitur ut c. I ß, 22 eesarem A 10 conplexus A] complexus raVcp amplexusr 12 ebrietate rVp] ebrietatem Arac 13 egipto A 19 coptos r Statius] comptos Ar c. Vc comptas a 26 aperto r] om . .Ar Vcp

CARM. I 37

133

Ordo est: Caesar adurgens remis subaudi 'illam' uolantem ab Italia, ueluti accipiter urget molles columbas aut citus uenator urget leporem, ut fatale monstrum daret catenis in campis niualis Haemoniae, subaudi a superiori 'minuit furorem et cetera' (raV 5 18. MOLLIS OOLVMBAS] Aut praeter renitendi uires, aut certe captu faciles, ut Vergilius (Aen. XI 721. 722): facile accipiter saxe sacer ales ab alto Consequitur pinnis sublimem in nube columbam

QUall

(AraV 19. 20.

10

Frigidae et niuosae Thraciae ab H
o qui me gelidis in uallibus Haemi Sistat (ArV

15

21. FATALE MONSTRVM] 'Fatalem' dixit aut turpem, unde et prostantes fatales dicuntur, ut est (Lucan. X 60): Roma<no) non casta malo, aut uelut monstrum fatis sibi reseruatum, aut fato Romanis subiectum (Ara V cf. Porph. 20 Generosius (cp)] Idest maiori, quam sexus exigebat, animositate (AraV 23. Nec latentis c. (V)] Fines regni latentes; idest non collegit denuo exercitum ex intimis partibus regni sibi fauentibus (rV 25 23. 24. NEO LATENTES OLASSE O. R. H.] Perditis enim rebus Cleopatra, dum omnis in auxilium eius Aegyptus conspiraret, ne aut reparato bello ad interiora 1 remis so r] remis sunt a ·s· remis = scilicet remis r, subaudip so V sibi c 4 ·s· r 7 ut- columbam om. a uerg A] uirg: cett. 9 pinnis A] pennis rvcp 13 uerg A] uirg: cett. 14 hemi A, rede r 17 ut est] un (= unde) est A 21 maiori A] maiore ra Vcp maiorem r 28 egiptus A

134

EXPOSITIO IN ROR.

deseendens genti suae existeret grauis, aut oeeasionem gloriosae mortis effugeret, eontempsit amorem uel deuotionem suorum.. Quod Vergilius regioni dans in fluminis appellatione retulit Nilum auxilia o:lferentem (Aen. VID 5 712. 713): Pandentemque sinus et tota ueste uoeantem Ceruleum in gremium latebrosaque flumina uietus

10

(ATaV 25. REGlAM] Idest regnum. suum desperatum et deieetum uultu interrito et ueluti laeto, ut (Verg. Aen. I 209): Spem uultu simulat (ATV

26. FORTIS] Quae haberet ex desperatione uirtutem (ATaV 15 27. 28. VT ATRVM c. c. v.] Cleopatra metu eapta, ne dueeretur in triumphum, eorpori suo serpentes adposuit, quarum. interiret ueneno, ut (Verg. Aen.VID 697): Needum etiam geminos a tergo respieit angues (ATaV 20 29. Feroeior (V)] Promptior saeuis Liburnis fuit ad mortem; illi enim libenter moriuntur (T V cons. Porph. DELIBERATA MORTE] Aut pro adhue in eogitatione et traetatu habita posuit, aut pro iam statuta morte, idest deereta, ut (Verg. Aen. IDI 475): 25 Deereuitque mori (ATaV 30. SAEVIS LIBVRNIS] Aut saeuis sibi, per quos uieta est, aut saeuis fortibus, ut (Hor. carm. I 12, 43): Saeua paupertas, 1 gentis A genti aett. aue A 2 easugeret A 3 uerg A] uirg: aett. 4 appellatione a Vc] apellatione A appellationemrp apellationer (retulithiccodd.) 6pandequeA 16 neJ om. A apposuit raV 17 quarü A] quorum aett. 24 ·i· r]om.cett. 26 saeuis sibi-aut] om..A,propter homoeoteleuton

CARM. I 37. 38

135

(Verg. Aen. I 99): Saeuus Heetor,

(Aen. I 138): Saeuumque tridentem; aut quia Liburnorum gens ad moriendum prompta dieitur, 5 qua illa feroeior fuit (Verg. Aen. I 244): Regna Liburnorum (Ar Ci v Augusto inuidens, ne eaptiuitas sua illi speeiosiorem faeeret triumphum. Nam et Liuius (periocli. lib. CXXXIII) refert Cleopatram, eum de industria ab 10 Augusto eapta indulgentius tractaretur, dicere solitam: 'Non triumphabor' (4.rCiV ex Porph. Ordo est: scilicet non humilis mulier inuidens priuata deduci superbo triumpho (rV 031. DEDVCI] Subtrahi (Ar 15 INVIDENS]

CAR)
CA]

[SAPHICV~1 AD PVERVM MINISTRVM

CE]

1. PERSICOS ODI PVER A.] Puerum suum alloquitur et elegantem ministrum, quem sibi mediocra iubet parare, 20 negans ad uoluptatem opus esse magnifico apparatu et opimo. Pers
136

EXPOSITIO IN BOR.

Regales (AT c.] Phillon Graece folium dicitur; hic ergo coronam de foliis factam posuit, ut quia ipsae [et] pretiosiores sunt (ATsV 5 3. ROSA QVO L. S. M.] Vetat puerum rosas, quae iam peracto uere inueniri solent, studiose quaerere (cf. Porph.); seras enim tardiores dixit (ATV 5. SIMPLICI MIRTO] Singulari, cui nihil aliud adiungatur (ATV 10 6. SEDVLVS] Studiosus, officiosus (AT ex Porplz. 6. 7. NEQVE TE lInNISTRVM DEDECET MYRTVS] Idest tametsi myrto praeter rosam uteris, non te dedecet, quasi non faciet gratiae minoris (ATV 7. SVB ARTA] Sub humili uite (ATV PERSICOS]

2.

15

PHILLIRA

[EXPLICIT LIDER CARMINVM PRIMVS • INCIPIT LIDER SECVNDVS

(A]

2 phillos r fillos Ar V fUIon z 3 quia et ipsa ptiosior ipseA etAyom.rVcp 4preciosioresA 14uite] uitae Ar Vom. y (sub humilitate uitae r)

fitz

CARM. TI 1 [PARANETICE TETRACOLOS METRVM

ALCAICVM

DVOBVS

(A]

VERSIBVS,

TERTIVS

BICVS YPERCATALECTICVS, QVARTVS PINDARICVS

IAM-

(ABrex

Ad Asinium Pollionem seribit eonsularem poetieae 0 et rethorieae peritum, seribendarum etiam tragoediarum studio doetum, ut, qui belli eiuilis historiam inter Pompeium et Caesarem gesti seribere e
138

EXPOSITIO IN BOR.

3. LVDVMQVE (ATVea; Porpk.

F.]

Quae ludibrio habet res humanas

3. 4. GRAVESQVE P. A.] Quia nee perpetuae fuerant et reipublieae graues, ut Lueanus (I 98. 99): 5

Temporis angusti mansit eoncordia diseors Paxque fuit non sponte ducum.

Crassus enim amieitiarum foedus ad tempus tenebat, quo mortuo Antonius, Augustus et Lepidus faeto Pompeio imperatore conlisi sunt. Graues autem aut pernitiosas 10 aut infidas (ATaV ö. NONDVlI EXPIATIS V. c.] Idest de quibus nondum loti cruores sint, quo uelut expiarentur [diluto]. Vult ergo intellegi adhue in manibus esse arma ciuilia nee, sieut solebat bello (transaeto), uneta reposita (ATaVex Porph. 15 6. Perieulos(a)e (V)] Perieulum inferentis (TV Aleae (p)] In militia igitur alea ludebatur, ne exereitus otio torperet. Quia autem 'perieulos(a)e' addidit, fraudem et liuorem ludo illo prodeuntem respexit (raV ALE(A)E] Vt: 20

t Cogit

alea belli (AT

7. 8. PER IGNES SVPPOSITOS C. D.] Allegorieos dieit sieut ignem cinere opertum, ita adhue odia belli ciuilis sub speeie paeis latere nee tutum esse per historiae ueritatem offendi animos eorum, qui gesserunt (ArV cons. 25 Porpl!. 9. SEVERAE] Tristis (AT lI1VSA 'rRAG( 0 )EDIAE D. T.] Vt deposito tragieo stilo 1 habet res] haberes A 5 angusti Ar V Lucan.] augusti racp Pauly Hauthal 7 fedus A 8 angustus A 9 eonlisi Ar] coll: r(XV perniciosas h~c Ar(XV pernitiosas rcp 12 sunt (X diluto A d~luto r deluto r V de luto (X delicto cp Hauthal delieta Pauly 14 tr: add. K. 20 fort. leg. cogialea belli] cfLi1t.XXXVII36,9: tutam fore tanda alea belli 24 animos eorum ,.] animos Arp amieos Vc belli aleam

139

CARM. II 1

(sim. Porph.) Pollio cautius c
r

1 cautus Vc cantus p 3 in theatris edita (~dita V) a te raVp 6 aput A] apud (ap) cett. 7 frequentius codd., corr.K. cotnorum A 9 sofocleoAy d. c.] d.e. V 11 inpendit Ar] impendit V "ipendit y 15 c~perat A 17 apellauit A 18 uirg: codd. 21 comendaret A 26 excercitus A

5

10

15

20

25

30

140

EXPOSITIO IN ROR.

22.

NON INDECORO PVLVERE]

sordentes (ArV 23. TERRARVM

24.

Glorioso puluere bellico

Hoc est: a Caesare (Ar c.] Atroeem eonstantem. Por-

SVBACTA]

ATROCEM ANIMVM

5 eius enim Cato aput Vticam elegit potius interire, quam in hostium potestatem ueniret (ArVeons. Porph. 25. Ordo est: luno et quisquis deorum anuclOr .Afris impotens eesserat inulta tellure, rettulit inferias Iugurlhae nepotes uictorum (raV 10 IVNO ET DEORVM QVISQVIS A.] Tamquam ciuilia bella, quae postea gesta sunt in Africa ad uindictam Afrieae superatae, lunonis ira uel deorum fecerit commoueri (ArV 27. VICTORVM NEPOTES] Romanorum, qui Carthaginem uicerant (ArV 15 28. RETTVLIT INFERIAS IVGVRTHAE] Hannibalem intellegi uoluit in eommemoratione lugurlhae, aut certe quia in Africa multi Pompeiani tempore belli ciuilis occisi sunt (ArV 29. QVIS NON LATINO S. P.] Romanorum sanguine 20 uel sepulcris repletus; ut Lueanus (V 266. 267): Totoque exercitus orbe Te uineente perit (ArV

31. AVDlTVMQVE MEDlS] Pro .cladis magnitudine dicit bella ciuilia etiam Persis audita, ut Vergilius (Aen. VII 25 224-226): Europaeatque Asiae fatis concurrerit orbis, Audiit et siquem tellus extrema refuso Submouet Oceano (AraV 3 a cllsare (ces: r) scilicet r 4 patius enim cato A 5 aput A] ap Vapud eett. 6 ueniret ArVe] uenire rp est ra] om. rV 8 rettulit r] retulit ra V 13 romacarthaginem Ap] cartanorum] subaudi romanorum V 16 comemoratione.Ll quia] q = qui A ginem rVe 20 sepulcris A V] sepulchris r 21 excercitus A 24 uerg AJ uirg: rv 28 subm: A] summouet rV mouet r (suffuso remouet a) 7

CARM. II 1

32.

141

HESPERIAE SOl'.""ITYM RVINAE]

Vt est (Verg. Aen.

I 460): Quae regio in terris nostri non plena laboris'( (AT

33.

QVI GVRGES]

Gurgitem pro mari dixit, ut (Verg.

Aen. I 118):

5

Apparent rari nantes in gurgite uasto (ATV

34:. QVOD MARE DAVNIAE] Dauniae Apuliae a Dauno, sed per Apuliam omnis Italia aeeipienda est (cons. Porph.), in qua sanguis fusus est Romanorum, uel quia per Adriatieum mare de Brundisio Caesar profeetus est Pompeium 10 sequens, ut Lueanus (V 374): Brundisium deeumis iubet hane attingere eastris

(ATaV

35. Deeolorauere (V)] A proprio eolore mutauere (TV NON DECOLOkAVERE C
Vt Lueanus (H 713): 15

Tum primum rubuit eiuili sanguine Nereus (ATV

36. 37.

Pars regionis aut terrae (ATV 1.J Idest ne, eum lirieo earmini aptiores ioei sint, inprobe faciat Musa, si lugubria miseeat (ATV 20 Ordo est: sed tu, Musa proeax, ne relietis joeis 1'etraetes mune1'a neniae Ceae: quaere meeum sub Dioneo anko modos leuiore pleeko (Ta V PROCAX] Petulans (A T cons. V 38. TRACTES MVNERA NENIAE] Nenia earmen lugubre 25 quod mortuis dieebatur, quod nune G1'aeee epitaphion appellatur, quod Simonides, Graeeus poeta lyrieus, primus QVAE CARET ORA]

SED NE RELICTIS MVSA PRO.

8 set r 12 deeumis A] decimis eett. 15 ut] om. V 19 ioci sint Ar] sint ioci rVe sunt ioci p improbe rV 21 ordo est] om. V est] om. r set r procax idest petulans Y 23 &dos rom. '" 25 lugubr'il A 26 epitaphion r "'] epitaphium e epitafion Ar V bm:w:plo'/J p 27 apellatur A lyricus Vp] liricus Ar'" om. r

142

EXPOSITIO IN ROR.

instituit a Cea insula oriundo: unde et Ceae neniae posuit (cons. Porpk.), de qua Vergilius (georg. I 14): Cui pinguia Ceae (Ara V

40.

QVAERE MODOS]

Carmina (Ar

C.A.RM. TI 2

5

METRVM SAPPffiCVM ENDECASILLABVM

1.

(A r

Sallustium Crispum alloquitur historiographum, equitem Romanum, Augusti amicum, libertatem (leg. liberalitatem) et magni10 ficentiam animi eius describens. Argentum autem pro pecunia abdita in thesauris dixit. Sensus autem hic est: diuitiarum splendorem nullum esse,' nisi honeste in usum fuerint (ex Porph.); auaris autem recondendo crescat sola cupiditas, ut Iuuenalis (14, 139): 15

NVLLVS ARGENTO COLOR EST AVARIS]

Crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia creuit.

Vnde et hydropi morbo comparauit hoc uitium, quod nimietate sitis et potus desiderio crescente
CARM. II 1. 2

143

eelata, et uult intellegi Sallustium non oeeultare diuitias (AraVex Porph. 3. NISI TEMPERATO] Temperato usu, moderato, ne erederetur prohibendo auaritiam suadere luxuriam (ArE v 5. VIVET EXTENTO P. E.] Idest in perpetuum, ut 5 (Verg. Aen. XII 235): Viuusque per ora feretur. Proeuleium enim equitem Romanum laudat, amicum Augusti, qui pius sie erga fratres suos Seipionem et Murenam fuit, ut eum spoliatis be110 eiuili patrimonium 10 suum ex integro diuideret, quod eum eis iam ante diuiserat (ArV cons. Porph. 6. ANDiI PATERN!] Qui paternum fratribus inpenderat amorem (ArEV 7. ILLVM AGET] Idest dueet per notitias omnium 15

(ArV

8. F.HIA SVPERSTES] Quod boni faeti fama perpetua sit nee pinna eius, hoc est uolatus, ad posteros solui possit. Volare enim famam etiam Vergilius ponit, ut (Aen. III 121): 20 Fama uolat pulsum regnis eessisse paternis

(AraE V 9. LATIVS

REGNES A. D.] Latius, inquit, regnas cupiditatem uineendo, quam si per uniuersum orbem possessiones extendas (cf. Porph.). Gades autem oppidum est 25 in Hispania a Poenis eonditum (ex Porph.). Aut quia in parte Afrieae ponitur, quidquid freto aut Gadibus separatur, ideo utrurnque Poenum dixit locis diuisum, uel eerte quia Carthago et in Hispania est, quam Spartariam uoeant (AraV 30

1 sall: AJ sal: rexV 9 scipionem etiam Porph.l Caepionem emend. Forcellini 13 inpenderet E impenderet A V inpenderat r 18 pinna AyexEJ penna rV 19 uirg: codd. 27 quidquid A] quicquid cett. 28 p~num A 29 cartago yexV

144

EXPOSITIO IN ROR.

11. Vterque P. (V)] ldest et orientalis et occidentalis Africanus (r V 13. INDVLGENS smI] Indulgens inpendens, ut (Verg. Aen. VIIII 165): ;)

Indulgent uino et uertunt crateras aenos (Ar

Pernitiosus (AraE
Turgidus hic epulis atque albo uentre lauatur. Diffusus enim umor omne inficit corpus. Bensus ergo est: sicut sitis nisi aegritudine uicta non pellitur, ita auaritia et cupiditas non satiatur, nisi ante animo in sanitatem continentiae reuocato (AraV 17. REDDITVM CYRI s. P.] Cyrus qui primus regnauit 20 in Perside (ArEV SOLIO PRAHATEN] Phraates rex Persarum, Cyri filius; hic a parentibus destitutus regno pulsus est; a Bragmanis, philosophis Indorum, susceptus et educatus est. Postea regno redditus magno iustitiae et continentiae documento 25 gessit imperium. Alii (cf. Porph.) dicunt ei ab Antonio ademptum imperium et per Augustum postea restitutum. 15

1 et or: V] or: T 3 inpendens Arp corr.] impendens rVcp pr. 6 perniciosus raE 7 morbus subcutaneus ra est Vom.TaE uesicae raE] uisic~ V uisice l' 15 umor Hauthal] amor Ara humor l' Vcp 16 aegrit: rp] egrit: cett. pellitur A] tollitur Ta Vcp 17 saciatur A 19 cmA in lemmate cyri cp 20 persid~ A persida r, recte l' Vcp 21 phraates r] prahates Ar prahaten a phrahates V cf schol. u. 20 22 apparentibus A 23 philosofis A poste A 25 imperium TaEVJ om. A

CARM. II 2

145

Vult ergo ostendere non, sieut uulgus putat, beatam uitam regnum aut diuitias facere, sed sapientiam (AraEV 18. DISSIDENS P.] Discrepans uirtus nee habens aliquid eum insipientibus et plebe eornmune (ArV Ordo est: uirtus beatorum [idest sapientia quae non 5 est apud plebem] dissidens numero plebis eximit Phraaten redditum solio Cyri et regnum et tutum diadema deferens uni et propriam laurum dedoeet populum uti falsis uoeibus, quisquis seilicet speetat ingentis aceruos inretorto oeulo; nam quasi superiora exponendo haee dieit (T(ra) V 10 Ordo est: Prahaten eximit numero beatorum uirtus dissidens plebi idest sapientia qu(a)e non est apud plebem. Sensus est: Prahate(s), qui in regnum Persarum eonstitutus est, non est in numero beatorum, sieut uulgus putat; nee enim regnum aut diuitiae beatos faciunt (r 15 BEATORVM] Sapientium (Ar 19. EXIMIT VIRTVS] Sapientia, quae non est aput plebem (Ar 20. DEDOCET VTI] Dedoeere eupit, desueseit, idest aut dissuadere populo beatum dieere eum, qui diuitiis 20 utitur (cons. Porph.), aut eerte loqui falsum pro hoc, quod factione eieetus Phraates regno sit (ATcx V 21. vocmvs] Opinionibus (Ar DIADEMA TVTVM] Subieetorum dileetione (Ar 22. PROPRIAMQVE LAVRVM] Pro laurea, hoc est pro 25 speeiali gloria, quae non uirtuti exereitus, sed prudenti[s1 continentiae perpetua debetur (ArV sim. Porph. 2 set y 4 insipientibus Vcp] sapientibus AT 5 est] O1n. r idest - plebem V] om. rlX 6 exemit r phraaten r] phrahaten V prahate IX 8 et propriam c] pro9 ingentes IX V, reetius r p 10 haec] hoc r priam r IX V 13 PRAHATES scribitur C.I.L.VI 1797 17 aput A] aj'i Y apud rcp (haec uerba igitur bis extant in y) 19 desuescitl idest aut] om. IX 21 pro hoc ra Y desuefacit edit. propter hoc cp pro .. hoc Ay 22 phraates Ar] prahates ,probates IX phrahates V cf. schol. epi. I 12, 27 et C. I. L.VI 1799 25 pro sp: Ayp] sp: rV 26 spetiali A prudentis codd.

146

EXPOSITIO IN ROR.

23. OOVLO INRETORTO] [ldest] in:fl.exo a iustitia uel a contmentia oculo ad cupiditatem (ArV 24:. SPEOTAT AOERVOS] Pecuniae cumulos, ut Vergilius (Aen. IllI 402): lngentem formicae farris aceruum (Ar

5

CARM. TI 3 METRVM 1N DVOBVS ALOAIOVM, QVARTVS lAMBICVS

10

15

20

(leg.

PINDARIOVS)

TERTIVS NOVENARIVS,

(Ara

*Metrum duobus uersibus Alcaicum, tertius iambicus, quartus Pindaricus (B 1. AEQVAM MEMENTO R. I. A.] Aequalem, inmutabilem (ArV MEMENTO S. M.] ldest habeas moderationis propositum semper in animo (ArV REBVS IN ARDVIS] Vt in aduersis talis sis, qualis in prosperis (ArV 3. AB INSOLENTI L.] Inmoderate laetam siue inconsuetam (ArEV 4:. MORITVRE DELLI] Moriundum enim est, seu tenax seu largus uixeris (ArV paulum sim. Porph. 6. IN REMOTO GRAMINE ] In secreto loco (Ar 7. REOLINATVM BEARIS] 'Reclinatum' in bibendo resupinum et soluto a curis animo beatum feceris (AT

(r E) Vom. r cons. Porph.

8.

25

INTERlORE NOTA FALER."U]

In interiori enim uina.

1 idest rom. .A Vcp euanuit r 3 uerg .A] uirg: r V formice .Ar] euanuit r 7 in .A] om. ra euanuit r 11 immut: V 15 ut .A] idest ut rom. rV 17 inmod: .Ac] immod: rv lmod: Ep letam.A 19 moriundum rp Porph.] moriendum cett. enim] om. r 20 uixeris rcp] uixerit .Ar V 22 idest in bibendo E 25 Interiora a 5

CARM. II 2. 3

147

seruanda reponuntur, quibus ad uetustatis indieium et tempus, quo eonduntur, adseribitur (Ar(raE)Vom. r 9. QVO PINVS INGENS] Quae magnitudine sua amoenitatem potantibus praestet (Ar v ALBAQVE POPVLVS] Interiora enim populi folia alba sunt, ut (Verg. Aen. VIII 276):

5

Bieolor eum populus umbra (ArV

10. VMBRAM HOSPITALEM] Idest refugium propter aestum epulantibus genialiter praestans (ArEV CONSOCIARE AMANT] Condensare et opaeam facere (Ar 10 11. QVID OBLIQVO L.] Flexuoso (ArE 12. LIMPHA FVGAX] Cita et eeler (Ar TREPIDARE RIVO] Festinare, ut (Verg.Aen.VIIII 114): Ne trepidate meas, Teucri, defendere naues

(ArEV 13.

15

Hoc est: huc ad nemora et pinus instrumenta conuiuü et uoluptatum parentur HVC VINA ET VNGENTA]

(AraV ET NIMIVM BREVISJ Genitiuus est. Breuis autem cito transeuntis et temporalis, ut ipse superius (I 36, 16): 20

Et breue lilium (AraEV

15.

Hoc est: patrimonium (ArV Hoc est: iuuentas apta laetitiae (ArEV 16. FlLA TRIVM PATIVNTVR ATRA] Quae mortis admoneant et minentur; ideo et atra, ut Vergilius (Aen. 25 X 814. 815): Extremaque Lauso Parcae fila legunt (ArV DVM RES]

ET AETAS]

2 adscribitur .A y EJ asscribit r ascribitur IX V 3 amoen: y 4prestaty 8 idest om. Vp gestum.A genialiter edit.] generaliter codd., c(..Apul.met.X p.192 E.: Otiose ac satis genialiter ... calicem uno haustu perhausi 11 Qa: (= quod) .A 16 ungp"enta.A hoc est huc] huc idest Vc 17 in fruillta.A 19 gen: est] O1n. IX 22. 23 hoc est] utrobique om. V 25 uergi' .A] uirg: cett. rVJam~n:.Aamen:

EXPOSITIO IN ROR.

148

17.

Comparatis (Ar Omnibus dinitiis et amoenitate, lllSl in usu sint, earendum morte dieit, ut Iuuenalis (10, 171. 172): COEMPTIS]

SALTIBVS ET DOMO]

Dum tamen a figulis munitam intrauerit urbem, Sareophago eontentus erit,

ö

et Terentius (hecyr. rn 5, 11): Vixit, dum nixit, bene (ArIXV

19. 10

EXSTRVCTIS]

Compositis, ut (Verg. Aen. VIrn

325. 326): Qui forte tapetibus altis Extruetus (ArIXV

19. 20. (EXTRVCTIS) IN ALTVM DIVITIIS] Mari iaetis operibus et extruetis in altum aedifieiis (A r V 15 20. POTIETVR HERES] Conelusio sensus: eum diuitiis usus non fueris tuis, relietis heres utetur (ArV 21. DIVESNE PRISCO NATVS] Nihil interest post mortem, utrum diues et generosus sis an pauper et humilis genere (ArlX V ex Porph. 20 AB INACHO] Inaehum [autem] pro nobilitate generis posuit. Rex enim Argiuorum Inaehus nobilissimus fnit, a quo et fluuius, qnia in ipso mortuus est, nomen aeeepit. Vnde et Vergilius pro nobilitate (Aen. IIII 371. 372): Et Turno, si prima domus repetetur origo, 25 Inaehus Aerisiusque pater, et Iuuenalis (8, 134): De quoeumque uoles proauum tibi sumito (ArlX 2 amoenitate V] am\)nitate A amenitate IX amenitatem r in usu] inu si A 5 a AaV] om. r 6 sarcophago ra] sarcofago A l' sartofago V 8 dum nixit uixit bene r V dum 12 extrucros r] extructis A" V exstructis r uixit bene uixit " 13 EXTRYCTIS] O1U. A, exh. a, sed textum scholii om." 14 edificiis A 20 autem r Vom. A ant a 22 quia 23 uirg: codd. est] O1n. " 3

CARM. II 3.4

149

23. SVB DIO MORERIS] Supra enirn inter diuitias et domum dixerat; ideo hic sub dio posuit pauperis mansionem (ArV 24. Nil miserantis (V)] Inplacabilis (rEV MISERANTlS ORCI] Vt (Verg. georg. IIII 489): 5 Ignoscenda quidem, scirent si ignoscere Manes (ArV 25. OMNES EODEM COGIlIIVR] Compellimur, colligirnur, ut (Verg. ecl. 3, 20): Tityre, coge pecus (ArV 26. VERSATVR V
(ArV Cymbae uidelicet inpositura est nos sors, ut in aeter- 20 num dirigat exilium (rV 28. CVMBAE] Naui Carontis (Ar paul. sim. Porph.

CARM. TI 4 [PROTREPTICE TETRACOLOS (A] *Metrum Sa
r

150

5

EXPOSITIO IN BOR.

ode ancillae amorem domino erubescendum non esse (cons. Porph.), et ducum ponit exempla, quibus turpitudini datum non sit in amorem trahi forma captarum (ArV 2. XANTHIA] Aut cognomen est aut praenomen (Ar PRIVS INSOLENTEM] Factorum suorum et uictoriae superbia elatum, ut ipse superius (carm. I 16, 21): Exercitus insoiens (ArV

3. V 284): 10

SERVA BRISEIS]

lure belli ancilla, ut (Verg. Aen.

Olli serua datur (Ar v

NIVEO COLORE]

Digna amari pulchritudine, ut (Verg.

ecZ. 5, 89): Erat tum dignus amari (ArV

4:.

MOVIT ACHILLEM]

Innata enim uoluptate animus

15 mouetur, et proprie motus libidinis est

(ArV

5.

MOVIT .A.IA.CEM TELAMONE NATVM]

6.

FORMA CAPTIVAE]

Ideo Telamone natum, quia fuit alius OUei filius, de quo Vergilius (Aen. I 41): Et furias Aiacis Oili (ArV 20

Specialiter forma pro pulchritudine ponitur, ut (Verg. Aen. vm 393): Formae conscia coniunx (ArV

7. ARSIT ATRIDES MEDIO I. T.] Aut in medio belli tempore aut in medio ipso bello uacuum illi fuisse etiam 25 in periculis amare. Quod tamen ad enphasin posuit, cum 3 captarum A] captiuarum cf. sch. ~~.13 4 pronomen A 5 factorum Ar] fatorumr V 11 amari edit.] amori A amoris rv pulcritudine r V 17 uirg: codd. 19 oill A J oilei cett. 20 pulcrhitudine r pulcrit: V 22 conscia A] om. rv 25 quod tamen id nefas imposuit Cf. enphasin r] enfasin V enfasim Ar COnB. Cf.

CARM. II 4

151

animus spe triumphi ad alium amorem ineendi non posset

(AraV 8. VlRGINE CAPTA] Aut Briseidem dieit, aut erisen (leg. Crisae) saeerdotis filiam; sed magis Cassandra intellegitur, quae habuit sorte Agamemnonem dominum (Ara V 5 10. THESSALO VICTORE] Poterat inteUegi Pyrro, qui excidio interfuit Troiae; sed quia subdidit 'ademptus Hector', Achillem significat (Ara V cons. Porph. 11. Fessis (V)] Scilicet longo bello (r V TRADIDIT FESSIS] Veluti morte Heetoris Troia sit 10 tradita (ArV LEVIORA TOLLI] Inbeeilliora, ut (Verg.Aen.VTITI 155): Decimum quos distulit Heetor in annum (Ar

13. GENERVM BEATI]

Beatos nobiles dirit; neque beati esse poterant, quorum erat filia captiua. Phil- 15 lis enim capta fuit (Ara V 16. M
Qualis populea m
(AraV 19. SIO LVCRO AVERS AM]

Abhorrentem fraudem et pecuniam, ut (Verg. Aen. TI 170): Auersa deae mens (AraV 25 POTVISSE NAser] Vt parentum merita ex habitu et moribus colligat, sieut Vergilius (Aen. TITI 11. 12):

3 briseidem A] briseiden cett. tirBen A erisoN a erisen cett. 4 set r casandra a V 5 agamennonem ra V agamenonem r, recte A 6 pyrro V] pirro A pyrrus r porro r pirrum a 7 set r 9 bello longo V 12 inbeeilliora r] inbeeilioraA imbeeilliora V 16 fuit] fuerat a 17 profuerint AI'] profuerit Vcp 19 generis sui Ara] Bui generis Vcp 21 philomela f'] filomela A pfilomela a philomena V 27 uergitius A uirg: cett.

152

EXPOSITIO IN ROR.

Quem sese ore ferens! quam forti pectore et armis! Credo equidem, nec uana :lides, genus esse deorum

(ATaV

20. 5

MATRE

PVDENDA]

Erubescenda, ut Vergilius

(Aen. XI 55. 56): Pudenms Vulneribus pulsum aspieies (ATV

22. INTEGER LAVDO] Castus, et qui aut seeurus pulchritudinem laudat corporis, quia animi ante laudauit, 10 aut eerte de quo iam aetas nihil obseenum faeeret suspicari. (ATa V pauZ. sim. Porph.

23.

CVIVS OCTAVVM TREPIDAVlT]

Festinauit, ut Ver-

gilius (Aen. VIIII 114): Ne trepidate meas, Teueri, defendere naues. 15 Oetauum autem lustrum quadraginta annos dmt; quin-

quenniis enim uoluit signifieare aetatem, ut Vergilius

(Aen. I 283): Veniet lustris labentibus aetas

(ATaV paul. sim. Porph.

20

CARM. TI 5 METRVM DVOBVS VERSIBVS ALCAICVM, TERTIVS BICVS VT SVPRA, QVARTVS PINDARICVS (ABTa

IAM-

1. NONDVM SVBACTA FERRE IVGV1>1: VALET] Ineertum est, quem adloquatur hae ode, utrum amieorum aliquem 1 quam] qui ",V 4 ut - aspicies] Dm. V uerg: Al uirg: cett. 9 pulcritudinem V 12 ut - naues] Mn. V uirg: codd. 14 ne] nec ..1. 16 enim] autem '" etatem ..1. uirg: codd. 24 adloquatur ..1.] alloquatur ar al10quitur r V

CARM. TI 4. 5

153

an semet ipsum; agit tamen, ut reuocet intemperatam mentem a cupiditate et desiderio uirginis inmaturae. Quam comparat per allegoriam iuuencae, et a translatione incipit dicendo iugum eam coniunctionis ferre non posse nec tauri tolerare pondus, ut designatione pecudis inha- 5 bilem monstraret uiro, significans ita eam nullo adhuc aetatis calore sollicitari, ut soli esset ludo dedita (Ara V

cons. Porph.

2. l'>IVNIA1 Obsequia lege debita, quod uult intellegi de [non] inplendo uxoris officio (A r V 10 3. AEQVARE] Pari affectu ferre, ut (Verg. Aen. VI 474): Aequatque Sicheus amorem (ArV

5. Circa uirentes (p)] Idest circa ludos tantum; non adhuc nubilem sapit conpensare aetatem (rV 15 Ordo est: nunc est animus tuae iuuencae solantis grauem aestum fluuiis circa uirentes campos; nunc est animus tuae iuuencae ludere cum uitulis in udo salicto (raV 7.

SOLANTIS]

Recreantis, ut (Verg. Aen. VII 495):

20

Ripaque aestus uiridante leuaret (ArV I~ VDO]

8.

Aquoso et apto salicibus (Ar v.] Vitulos pro pueris posuit (Ar

LVDERE CVM

cons. Porph.

9. PREGESTIE~TIS] Praepropere festinantis (ArV 10. BIMJTIS VVAE] Inmaturae (Ar ex Porph. 1 semet J se ra V 2 inmature A r immatur~ r immature V immatures a 3 iuuence A 4 lugum A 5 tollerare A 6 ita eam A] eam ita rv ea ita a 7 calore aetatis r calore etatis ra V 10 non A rvp om. c inplendo A] implendo r V, euanuit r officio ArVe p] officia r 14 idest rJ om. Vcp 15 conp: r] comp: V 16 est rac] m/!. r V 20 ut - leuaret] om. V 25 pproperantis crescentis r properantis crescentis r Vcp, recte A 26 immatur~ A inmature r

2&

154

EXPOSITIO IN ROR. LIVIDOS R.] Maturos (Ar 11. DlSTINGVET AVTVMNVS]

1)

Per autumni tempus et uindemiae ad colligendum aptae translationem maturitatem expectandum demonstrat aetatis (ArV 13. IAM TE SEQVETVR] Idest non est longum expectare aptam puellae aetatem et ad consentiendum faciliorem

(ArV Currit enim ferox (V)] Adolescentia autem prona et labilis est in multis, idcirco ferox dixit, aut quae ferre 10 ualeat uirum (n~V 15. APPONET ANNOS] Annos pro uiribus et aetatis flore dixit, tamquam illi per senium minuerentur, illi augerentur (ArV cons. Porph. 17. DILECTA] Amabilis omnibus (Ar 15 17. 18. NON PHOLOE FVGAX N. c.] Pholoes et Chloris nomina pro exemplo posuit, quae dum ante uiros uitassent, postea obscenarum uitam elegere mulierum (ArV 18. ALBO] Candido (Ar 19. PVRA LVNA] Rabens in sereno integrum lumen, 20 ut Vergilius (Aen. vn 9): Splendet tremulo sub lumine pontus (Arv 20. GNIDIVSVE GIGES] Nomen pueri pulchri de Gnido insula Veneri dicata, ut et ipse superius (carm. I 30, 1): Venus regina Gnidi Paphique. 25 Ruius pueri et
o

3 aptae rp] apte Arc apta V 4, expectandum A] exspectandum r expectandam rc exspectandam V expectan5 exspectare rV 6 puelle A 9 idcirco r"p1 tem p

ideo rVc

11 etatis A

20 uirg: codd.

sec. Porph.] et r ut LI. om. "Vcp

25 etiam Ouidius K.

CARM. II 5.6

155

CARM. TI 6 METRVM SAPPHICVM

1.

(Ara

Septimium equitem Romanum, amieum et eommilitonem suum, hae ode alloquitur, cui se tanta gratiae neeessitudine fatetur adstrietum, ut, 5 si uelit, ad ultimas mundi nationes ire se cum eo posse promittat. Hortatur tamen, ut gratissima sibi loea eligat Tiburis et Tarenti, quorum et amoenitatem laudat (ArV cons. Porph. SEPTIMI GADES 1 Insulae sunt Hispaniae in ultima 10 parte Oeeani (Ara V 2. CANTABRVM INDOCTVM I. F. N.] Gens Hispaniae siue (sec. Porph.) Galliae necdum a Romanis uieta, de qua Lueanus (VI 258. 259): Vel si tibi terga dedisset 15 Cantaber. SEPTIMI GADES A. M.]

Hane Augustus postea superauit (AraV 3. BARBARAS] lnhospitales propter ineertum maris (ArV MA VRA [SEMPER] Pro Africana, quia utraque Libia dicitur (A r V sim. Porph. 5. TIBVR ARGEO c.] ldest a Graeeis conditum, ut (Verg. Aen. VII 672): Argiua iuuentus (Ar

7. SIT MODVS LASSO] Modum finem dixit laborum (cons. Porph.) , ut eadem domo et senectam ageret et uitam finiret (ArV 9. VNDE] A quo, idest a Tibure (ArV 2 saffieum .A r saphieu,m ra 5 astrietum r V 6 pro8 amenitatem .A 17 hane - superauit] mittat posse Vcp om. r 18 barbaras V] barbara .A inhospitalis .A inhabipropter] pp .A 20 semper .A om. V 28 a quo tabiHs r idest a t: .A r] idest a quo seiHeet t: r a quo seiHeet a t: V a t: p, totum schol. 01/!. c

20

25

156

EXPOSITIO IN BOR.

10. PELLI'l'IS OVIBVS GALESI] Galesus :ß.uuius est iuxta Tarentum (cons. Porph.), ubi pro pasturae copia uel dulcedine maiores ouibus lanae sunt, de quo Vergilius (georg. IIII 126): Qua niger humectat :ß.auentia culta Galesus

5

(ATaV

11. REGNATA] Participium est sine uerbi substantia, ut Vergilius (Aen. III 14): Regnata Licurgo (ATV

12. RVRA PALANTHO] Palanthus Lacedemonius fuit eiectus patria hac culpa, quod absentibus Lacedemonüs filiae eorum ex seruis grauidatae ediderant; postea reuersi patres tali culpa genitos expulerunt, quorum dux Palanthus fuit, qui Tarentinam condidit ciuitatem, ut fertur 15 octauus ab Hercule (ATaV paul. sim. Porph. 13. Ordo est: ille angulus ridet mihi praeter omnes subaudis < angulos terr8J:um' (TV 14.
25 (ATaV

16.

Pro oliua (AT ea; Porph. Venafrum ciuitas Samnü oleis abundans

BACCAJ

VENAFRO]

(ATV 3 uirg: codd. 8 uirg: codd. 10 palanthus A V] palantl'is r panthus r phalantus ce 11 quod ATcecp] quia V 12 grauiditat~ A 13 phalanthus ce 15 areule A 16 est] om. r V 17 subaudis (subaua) r superser.] so Vom. r 20 hymetus c himetus rp om. ArceV attiee A 21 abundans A] habundans T ce V 22 prouineias ce V] prouintias AT 23 am~­ nitate ArVamen: ce recte r delitiis A 27 habundans TV

CARM. TI 6. 7

17.

VER VBI LONGVMJ

157

Vergilius (georg. TI 149):

Hie uer perpetuum atque alienis mensibus aestas (Ar TEPIDASQVE PRAEBETJ

20.

Idest sine frigoris nimietate (A r Hoc est: non est inpar

<MINIMVM) INVIDET VVISJ

uuis Falernis (A r V 5 Inuidere enim sibimet solent inpares uirtute. Hie autem, idest AuIon, quia inpar non est, ideo dicitur non inuidere (r V paul. sim. Porph. 21. ILLE TE MECVM LOCVS ET B. P. A.] Eleganter se eum Septimio et in laudatis Ioeis optat uiuere, et eum 10 habere superstitem, defunetoque sibi iusta persoluere (ArV

cons. Porph.

22. Ordo est: ibi sparges tu ealentem fauillam uatis amiei debita laerima, idest naturali aut debita propter amieitiam (raV 15 23. DEBITA SPARGES LA.] Antiquorum mos erat mortuorum eadauera eoneremarej ideo defuneti fauillam dixit, ut est (Verg. Aen. VI 227): Et bibulam lauere fauillam (Ara V

CARM. TI 7 [PROSPHONETICE DVOB
VERSIBVS,

TETRACOLOS TERTIVS

20 METRVM

NOVENARIVS,

ALCAICVM

IN

QVARTVS

PIN-

TERTIVS

IAM-

CAJ

METRVM

DVOBVS

VERSIBVS

ALCAICVM,

BICVS VT SVPRA, QVARTVS PINDARICVS

(AB ra V

1 uirg: codd. 2 hie uer hie uer A estas A 3 idest] om. r 4 minimum Vom. A uuis in lemm. om. V inpar Ar] impar r V 6 inpares r] impares r V 7 autem r J om. V inpar r] impar rV 11 iuxta A 13 est] O1n. rV 14 idest - am: Vcp] om. ra 15 amicitiam cp] amiciciam V 24 aleh: r iambieus ut supra AB] nouenarius iambieus ra

25

158

EXPOSITIO IN ROR.

1. 0 S
4. ITALOQV[A]E C
GOns. Porph. 30

9. TECVM PHILIPPOS] Macedoniae eampOSj aut eiuitas, ubi ab Augusto Brutus uictus occubuit (Gons. Porph.); 1

ante ras.] pompium Ao:p. ras. c pompi10 dDr A 12 celum A e sumpsi A 25 accipitur 27 ungentis " 28 malo bratho A, recte V Ull-

pompeium

1'0:

lium Vp Porphyrionis codd. optimi 14 est] om. rV 23 consumpsi] 1'0:

V

genti "

est om. A

CARM. II 7

159

unde et Lueanus (I 694): Video iam, Phoebe, Philippos (ArV

10. NON BENE RELICTA PARMVLA] Parmula seuto, non bene relieta, quia arma in fugam uersi proiecerant ~rv

11.

[)

Cassium et Brutum signifieat, qui de uirtute se iaetare eonsueuerant (ex PorphJ, aut eerle milites eorum (ArV 12. TVRPE SOLVM] Aut cruentum aut quo prostrati turpiter preearentur (AraV cons. Porph. 10 13. MERCVRIVS QELER] Iueunde dixit se a Mereurio liberatum, uel quod ostenderet se furtim fugisse et eelerem ostenderet fugam (ex Porph.) , uel quod poetae ad Mercurium perlinere dieuntur (Ara V 14. SVSTVLIT AERE] Nebula, ut (Verg. Aen. V 810): 15 CVM FRACTA

VffiTVS

ET MINACES]

Nube eaua eripiam; et per hoc fugae latebras tutiores ostendit (ArV paul. sim. Porph. 15. RESORBENS] Metaphora a Charibdi, qua eum impetu quodam signifieet mentis et furore eorreptum ad 20 Bruti partes reuersum (A r V 17. OBLIGATAM REDDE IOVI DAPEM] ldest prornissum ae debitum redde conuiuium (cons. Porph.). Et seiendum , dapem' singulari numero deelinatum (A r V 19. DEPONE SVB LAVRV M.] Vt est illud Vergilii 25 (ecl. 1, 79): Rie tamen hae meeum poteras requieseere noete, uel eerle sub Augusti uietoria, aut tamquam poeta inuitat arnieum sub suo earrnine (A rv 2 ph~be A filippos A 4 relicta Ar] relicto r r. Vom. cp 11 se] om. A 17 fuge A 19 metafora Ar, recte V 24 declinatam A declinatum cett. 25 uirg:

codd.

160

EXPOSITIO IN ROR.

20. CADIS TmI D.] Vasis uinarus ad eius quasi reditum reseruatis, ut (Verg. Aen. I 195): Vina bonus quae deinde cadis onerarat Acestes

(ArV 21.

OBLIVIOSO MASSICO] Hoc est uino, quo curae pelluntur et labor in obliuionem uenit (sim. Porph.). Massicum uero pro Campano posuit (ArV 22. CmORIA EXPLE] Aut Alexandrina poma, quae habent similia colocasiis folia, in quorum similitudinem 10 facta pocula eodem nomine appellantur (ex Porph.), aut certe pro cibis posuit, tamquam cibum poculis conpensaret (ArV FVNDE CAPACIVS V. D. c.] Hoc est: largius utere odoribus (ArV 23. De conchis (V)J Echinis [concharum] (rVcp 15 Conchis echinorum (r QVIS VDO] • Quis' inten'ogatiuum est, sed cum exhortatione dicitur. 'Vdo' uero apio uiridi, uel quod in locis aquosis nascitur (ex Porph.). Corona enim apü 20 ebrietatem dicitur prohibere, ut est (Verg. ecl. 6, 68): 5

Atque apio crinis ornatus amaro (ArV Festinanter afferre (A r Archiposiam significat et tesserarum iactu datum in bibendo primatum. 25 Venerius autem iactus latissimus dicebatur, qui habebat tricenarium numerum (ArV cons. Porph. 26. NON EGO SANIVS] Non leuius (Ar 27. EDQNIIS] Thracibus Bacchis (A r 28. FVRERE] Aut ebrium esse aut certe saltare (ArV

24. 20.

DEPROPERARE]

QVEM VENVS ARBITRVM D. B.]

v

3 aeestes] om. A 5 eure A 13 eapacius A corr. ut uid. V eapaeibus A pr. 15 eoneharum] inclusit K. eonearump 17 set r 21 crinis Ac] drines rvp 23 arehiposiam rVcp] areiposiam A arehiposian Porph. 24 tesserarum rcp] cesseraril A tessarü V

CARM. II 7. 8

161

CARM. II 8 METRVM SAPPHICVM, QVARTVS DIPODIA

1.

(ABr«

Seaenieum prineipium in Varinen meretrieem. Intellegitur enim per hane inueetionem aliquos praeeessisse sermones, quibus noetem 5 sibi eadem Varine iure iurando promiserit, dehine, postquam fefellit, in haee uerba poetam uelut amantem erupisse (cons. Porph.). Vt enim dieitur iuris iurati, ita posuit 'iuris peierati', quod nulla fallens poena pereulsa sit (AT« V 10 3. DENTE SI NIGRO F.] Maior enim poena [est] meretriei, si ob eulpam eorporis deformitate puniatur (ArV 5. CREDEREM] Aut 'tibi' subauditur 'iuranti' aut 'deos uindiees esse periurii' (A r V OBLIGASTI] Deuouisti non inplendo promissaj e eon- 15 trario enim solui uota dieuntur (Ar« v cf Porph. 7. Pulerior multo (V)] Auetio est data auetioni(rV IVVENVMQVE PRODIS P. c.] Amatorum multitudinem signifieat dieens eam periuriis fieri pulehriorem (A r v

cf

VLLA SI IVRIS TIBI PEIERATI]

J>o~h. 9. EXPEDIT MATRIS C. 0.]

20

Idest prope est, ut putem, dum uideam non puniri periuria, in eontrarium religionis ae pietatis uerti rationem. Hane enim uult uideri sacrilegio promeritam deorum fauorem (Ar«V cons. Porph. OPERTOS] Sepultura teetos (Ar 25 10. TOTO TACITVRNA NOCTIS] Clarae, siue seeretae et silentis, ut (Verg. Aen. II 255): 2 saffieum A saphphieum r saphieum Br« qu: dip:] om. B 3 sCf8nieum r] scenieum cett. 4 barinen A uarrinem r uarinem ro: Vcp 6 uarine A et Porph.] uarina rvp uarinä IX 7 in n in uerba A 9 pf8na A 11 pf8na A est om. A 13 aut tibi subauditur i: A] sb aut tibi i: V aut tibi subiuranti p aut tibi iuranti c aut tibi subaudis iuranti raut tibi iuranti subaudies r 21 matres A 23 hane - f:] om. « 24 fauorem A rp cons. Porph.] furorem Vc 26 clare

162

EXPOSITIO IN HOR.

Taeitae per amiea silentia lunae, et (Aen. III 515): Taeito labentia eaelo (AraV

11.

SIGNA CVM CAELO]

Ac si dieeret: omnem mundi

5 maiestatem in saeramenta uoeare GELIDAQVE DIVOS]

(Ara V

Vt Vergilius (Aen. IIII 385):

Et eum frigida mors (Ar

13.

VENVS IPSA R.] Aut perfidiae amoris eum risu indulgens, aut quia Nimphae ad ignoseendum faeiles sunt, 10 ut (Verg. ecl. 3, 9):

Faeiles Nimphae risere saeello (ex Porph.). Comites enim Veneris sunt, ad quam pertinent meretrices (Ara V 14. SIMPLICES NIMPHAE] Idest non iraeundae, sed 15 exorabiles (Ar FERVS ET CVPIDO] Numen Cupidinis demonstrat inmite et inplacabile, et quod ignoscere nesciret, nisi uoluntatem et iudicium Veneris sequeretur; ut Vergilius (Aen. I 695): 20 Iamque ibat dieto parens et dona Cupido (AraV

15. SEMPER ARDENTES ACVENS] Aut semper ardentes aut semper acuens (ArVex Porph. 16. COT[A JE CRVENTAJ Non ipsa cruenta cote, sed in qua acuit, ut oceidat; inmoderatus enim amor maturat 25 exitium. Haec cos, huius eotis declinatur (AraV 4 ae ra. V] om. A 5 in saeramento rCl Vcp 6 uirg: coda,. 9 nimphae rpJ inimphf! A nimphe rVc faeileii (= faeile sunt) A 11 nunphae Ar] nimphe r Vc nymphae p 12 enim Arcp] autem V om. r 14 idest A] om. r 17 ignoseere rV] non ignoseere A ignoseere non Cl 18 iuditium Ar uerg A] uirg: rv 20 dieto Arcp] dietu V 21 aut ante semper om.A 23 setr 24 immoderatusr V 25 et declinatur haee (hee rc) eos, huius eotis (om. Cl) ra Vcp

163

CARM. II 8

17. Adde (V)] Adiunge bis quae creuerunt tibi ex periurio (rV Tibi crescit (V)] Tuae prostitutioni (rV TmI CRESCIT OMNIS] ldest subinde crescentes amatores (ArV 5 18. Seruitus c. n. (V)] ldest semper adiunguntur tibi noui, nec priores relinqunt te, quamuis relinquendam minentur (raV 19. TECTVM] Lupanar (ArV 20. SAEPE MD/ATI] Vim amoris expressit, ut, quod 10 a seruis fieri consueuit, hoc amatoribus non liceat, dum contempti se deserturos minentur, et sic noui ueniant, ut non abscedant priores (ArV 21. IVVENCISJ Filiis iuuenibus (ArV 22. TE SENES PAR CI] Propter dilapidationem patri- 15 monii, quae meretricum incitamentis s
Aurae Fallacis (A ra V 1 his quae (que y) creuerunt tibi rp tibi q creuerunt V his que tibi creuerunt e 7 relinqunt a V] relinquunt rcp relinquendam K.] relinquenda r relicturam y Vcp relictura ct 15 dilapidationem Ar] dilationem Vp dilacerationem c 18 timore repudii rvcp om. Act 19 karitate et 21 facilitas A et Vcp] facultas r fallacitas y

25

164

EXPOSITIO IN ROR.

CARM. II 9 [PARAMISTlCE TETRACOLOS (A] METRVM DVOBVS VERSIBVS ALCAICVM, TERTIVS IAMBICVS, VT SVPRA; QVARTVS PINDARlCVS (A bis Br« 5 1. NON SEMPER IMBRES NVBmvs HYSPIDOS] Valgium hac ode consularem alloquitur amicum suum, quem consolatur Mystis pueri delicati sui mortem grauiter ferentem (e3) Porph.) , indicans mala hominibus non esse continua

(Ar« mSPIDos] Sentuosos (Ar 2. CASPIVM] Scythicum (Ar 3. INAEQVALES] Iniquae (Ar 4. VSQVE] Ac si diceret: semper (Ar 5. STAT GLACIES INERS] Aut quae cursum gelata non 15 habet, aut quae nimietate frigoris pigros efficiat (ArV 7. QVERCETA] Vt pineta et esculeta, sie et querqueta posuit (ArV cf. Porph. 8. ET FOLIIS VIDVANTVR ORNI] Non semper follis uiduantur arbores, hoc est: dum in omnibus uices sint 20 temporum, continuare luctum Valgium non debere (ArV 9. TV SEMPER VRGES] Instanter et indesinenter fies (Ar om. V cf. Porph. FLEBILmvs MODIS] Quia poeta erat Valgius, et m(a)erorem suum luctuosis carminibus solabatur (Ar« v 25 10. ADEMPTVM] Tamquam non mortuum fieret, sed solatio suo ademptum (ArV

10

3 metrum - ut] metrum alcaicum duobus uersibu8 utB metrum in duobus alcaicum A alt.loco metrum alcaicum duobus uersibus alcaicum (sie) Aalt. 1. metrum duobus uersibus alchaicum TC!! iambicus ut supra Aalt. loco TC!!] nouenarius A a7t. 1. 10 sentuosos Ar] sentosoB r 11 scithicum r sythicum r stticu A 12 iniq. A 16 querqueta A] querce r querceta r Vcp 24 consolabatur luctuosis carminibus Vc 25 set r s, A V sed p si rom. c 26 solacio r solatio cett. post ademptum falso repetit A: tamquam non mortuum fieret

CARM. TI 9

165

NEO TmI VESPERO] Eodem Hespero. Idem enim Hesper, qui et Lucifer dicitur (Ar 12. FVGIENTE SOLEM] Suhaud. (Vespero', ut duo eum tempora tenere monstraret (..cl. r V 13. TER
(..cI.rab V cf. Porph.

15. 16. INPVBEM TROILON] Troilus PriaIui filius aetate inpar congressus Achilli, de quo Vergilius (Aen. I 474. 475):

10

Parte aIia fugiens amissis Troilus arIuis. Infelix puer atque inpar congressus Ach1lli, tamquam nec ipse a parentibus continue fletus sit (ArabV 15 17. DESINE MOLLIVM] Quasi feminarum, quae niIuium teneri affectus sinti et desine querellarum pro desine queri (ex Porph.); figura ypallage (Ar' abV 18. 19. ET POTIVS NOVA OANTEMVS] Tamquam si diceret: meIius remoto luctu Caesaris facta cantemus 20

(Ar' abV

20.

Frigidum (Ar'b Scythiae fluuium, plerique (ita Porph.) montem Armeniae putant (Ar' a V sim. b, sed paene prorsus RIGIDVM]

NIPHATEM]

euanuit

21.

25

Poetice, quasi et fluuius se uictum sentiat (cons. Porph.), ut (Verg. Aen. vrn 728): MEDVMQVE FLVMEN]

Et pontem indignatus Araxes, 2 hesper r] esper A hesper uel uesper r 3 sub A" sb: rVcp 5 INGIPIT GOD. b, sed in margine mutilatus es(; terreuo A 7 etatem A 8 antilocum A 11 etate A inpar A] impar rabV uirg: codd. 14 inpar A] impar rrtb V 15 a r] om. cett. 16 quasi (q. A) feminarum A] om.r'aVcp idest b 17 querellarum Ar] querelarum ,-a b v V 18 qutJri A 19 si] om. a 20 cesaris A 23 Bcythiae rp] Bcithil) A

166

EXPOSITIO IN HOR.

et (Aen. VIII 726): Eufrates ibat iam mollior undis. Gentes tum uictas uuIt intellegi, quae circa flumina. sunt. Eufraten tarnen Medorum amnem unlt intellegi 5

(Ar'abV

Ordo est: et cantemus Medum flumen uoluere minores uertices additum uictis gentibus (r' a b V 23. INTRA PRAESCRIPTVM GELONOS] [Intra constitutum.] Augustus enim fines Gelonis statuit, quos uicti 10 egredi non auderent, sed praescriptis limitibus tenel'entur, cum ante, ubi libuisset, excurrel'ent (Ar' ab V 24. Eriguis campis (V)] A Caesal'e determinatis

(r'(rbll)Vc

CARM. II 10 15

METRVM TETRACOLOS]

SAPPillCVM,

QVARTVS

DIPODlA

[PARANETICE

(Ara

1. RECTIVS VIVES L. N. A.] Ad Liciuium scribit, monens pericnlosum esse magna temptare, nec rursum, si pericula timeantur, inter angustias et humilitatem uitam 20 sordide continendam, et per allegoriam nauigantium mediocritatem suadet sequendam (Ar' ab V cons. Porph. Ordo est: Liciui, dum cautus horrescis procellas, rectius uiues neque semper urgendo neque nimium premendo iuimicum litus (r' a b V 25 2. SEMPER VRGVENDO] Nimie adpetendo (Arv 3 tarnen (tii) Ar'c tantum p tiii V turn edit.; rom. tarnen u.4o quae - intellegi om. c:t V per e'l'TOrem, non c p 4 eufraternv,euanuitb 8intraconstituturn VCP1' gloss.om.Ar'c:tb 10 set l' 15 safficum A saphicum rc:t parnetice A 17 scribens monet c:t 19 angustia A 21 sequenda A 22 est 1'"Vcp] om. r 23 urgendo 1'a'JIVcp] urguendo r hotrendo b 25 adp: A] app: 1''JI

CARM. II 9. 10

4.

LITVS INIQVVMJ

167

[Idest] nauigantibus periculosum

(A r' b V cf. Porph.

5.

AVREAMJ

Beatam.

Vergilius (Aen. VIII 324

325): Aurea quae perhibent illo sub rege fuere Saecula (ArT

5

6. CARET OBSOLETI] Squalidi, sordidi (Ar'b 7. 8. CARET INVIDENDA s. A.] Inuidia mediocritatem carere dicit, ex: magnis autem aedibus solet oboriri inuidia

(.Ar'bV

8. 9.

10

Temperans, sapiens (Ar'b AGITATVR INGENS] Metaphora ab arboribus et aedificüs tamquam maiora et in alto posita periculis subiacere semper et casibus, ut Iuuenalis (10, 105-107): SOBRIVS]

N umerosa parabat Excelsae turris tabulata, unde altior esset Oasus et inpulsae praeceps inmane ruinae

(Ar'abV 12. FVLGORA

15

MONTESJ Acroceraunia dicit, quibus a frequenti fulmine nomen datum est (Ar' (ybv)V 20 14. ALTERAM SORTEM] Oontrariam (cons. Porph.) et mutabilem (Ar'bV Fortunam bonam aut malam (r'b V BENE PRAEPARATVMJ Idest bene institutum ingenio et forti doctrina formatum praeparare se ad temperandam 25 felicitatem et aduersa tempnenda (Ar' ab V 15. Informes (V)] Turbidae assiduis imbribus (r'bV

1 iniqum .A pr.? inimicum z V 3 uerg. A] uirg: r' V 5 peribent A

idest Vcp O1n. Ar' 8 s.] erasa in A 9 dicit - inuidia] per neglegentiam om. A ~dibus V] edibus cett. 11 temp:] om. b 12 metaphora rV] metafora Aro:bv 17 inp: Arv] imp: ro:Vom.b inm:Arv]imm: ro:V Im: b 21 et mutabilem] om. Vcp 24 idest Aro:b] om. ingenium Ao: 25 temperandum 0: temptandum 11 v Vcp 26 aduersa Ar 0: v J ad aduersa r Vc aduersä p aduersitatem b tempnendam b

168

EXPOSITIO IN nOR.

INFORMES HlEMES REDVCIT] Dat diuinitatis exemplum per inmutationes temporum , quo sperare semper alterum debeamus (Ar' ab V 17. NON SI MALE NVNC ET OLIM] Generalis sententia 5 non semper eandem manere fortunam, ut Vergilius (Aen. IIII 627): Nune, olim, quoeumque dabunt se tempore uires, et 'olim' pro futuro tempore posuit (A r' IX b V 20. TENDIT APOLLO] Aliud numinis ponit exemplum t 10 quo eum dieat non semper bellorum tristibus oeeupari, sed miseere duleia eantilenae (Ar' IX V 22. APPARE] Optempera (Ar' (rbv) Idem] Idest tu, quisquis es (r' (r b v) V cp 23. Contrahes (Vc)] [Supprimes.] Metaphora a naui15 gantibus, qua de ineerto pelagi sieut nautis ita sapienti nee in aduersis desperandum nee confidendum suadet in prosperis (Ar' IXb V cons. Porph.

CARM.IIll [PARANETICE TETRACOLVM (A] 20

METRVM DVOBVS VERsmvs ALCAICVM, TERTIVS IAMBICVS, QVARTVS PINDARICVS (ABr(rlXb) sim. r QVID BELLICOSVS CANTABER AVT SCITHES] Hac ode Hirpinum adloquitur, ut omissa eura rerum publicarum 2 quo Ar'lXbp] qua Vc 5 uirg: codd. 7 quacum8 et olim - posuitl COnB. Porph. 10 ducat V que V indicat p dicat cett. 11 set 7 12 opt: 11] obtempera, A 7b 13 lemma 'idem' (ide) ante 'idest' (id) e::ccidit in r' Vc; in bp excidit idest 14 uerwm lemma 'contrahes ' extat in. Vcp, A falso hoc e::chibet: 'animosus atque f.' supprimes r'Vcp om. A metaphora rbVcp] metafora ArlXv 23 adloquitur A] alloquitur r' IX bV

169

CARM. II 10. 11

uel negotiis, quae a nobis aliena sunt, otium petat senectuti consulens et commodis uitae studeat celerius fugientis (Ar' abV cons. Porph. 1. Ordo est: Hirpine Quinti, remittas quaerere, quid cogitet bellicosus Cantaber et quid cogitet Scythes diuisus 5 obiecto Hadria (r' ab V CANTABER] Hispaniarum gens pugnatrix (Ar'b V SCIT
(Ar'bV cons. Porph.

4.

15

Naturam dicit hominum, si usui sufficientia quaerat, breuitatis uitae memorem paucis posse esse contentam (Ar'b V Idest non timeas paucis uti, quia pauca sufficiunt in usum aeui (r' b V 20 5. FVGIT RETRO] Idest recedit et remanet a nobis procedente uita in senectutem (ex Porph.), ut est (Verg. georg. III 66. 67): NEO TREPIDES IN VSVM]

Optima quaeque dies miseris mortalibus aeui Prima fugit (Ar'b V Ordo est: fugit retro leuis iuuentas et decor arida canitie pellente lasciuos amores et facilem somnum (r' a V 2 consulens

r'ab Vcp cons. Porph.] conueniens A

cmodis

(= conm-) A commodum a commodis cett. 4 quinti bVJ quinte ra 5 et - hadria] om. Vc, non p 6 adria rab 7 hispanarum gens est pugnatrix v V 8 septemtr: A y b] septentrionalis rvV hnnorum rbv 11 adl: r] all: cett. 13 hadria y] adria rbvV 14 mari - sei:] om. b 17 me-

20 nsum morem] meror e V, in b uacuum spatium relictum est rb ut uid.] usn yvV 21 remanet Ar'bVPorph.] remeat cp Porphyrionis cod. P 26 est y a v] om. r V

25

170

EXPOSITIO IN HOR.

6. LEVIS] Velox (Ar'b ARIDA] Sieca, hoc est aut nihil in se inpendente per nimiam parsimoniam, ut sunt senes (ex Porph.), aut arida minus in uenerem ealens (Ar'abV /) 8. FACILEMQVE SOM~'V}l] Eo quod faeilem iuuenibus somnum pellat seneetus, ut Vergilius (Stat. Theb. I 434): Pendebat somno iam deteriore seneetus (Ar'b V 9. NON SEMPER IDEM] Naturalibus exemplis probat nihil esse perpetuum (Ar' (ybv) V 10 11. QVID AETERNIS MINOREM] Non minorem animum ad consilia, sed aeternis eonsiliis minorem uoluit intellegi, idest infinitis et diutw:nis CA r'ab V 12. Ordo est: quid fatigas animum minorem aeternis eonsiliis, idest qui non est eapax aeternorum eonsiliorum? 15 non enim semper subsistit in eorpore bV 13. Ordo est: eur non potamus, dum lieet, sie temere iaeentes uel sub alta platano uel sub [haeJ alta pinu et odorati eanos eapillos rosa et uneti Assyria nardo?

er'

(r'abV 20

14. SIO TEMERE ET ROSA] Sie passim, ut haberet etiam lieentia ipsa laseiuiam (Ar'b V 15. CANOS ODORATI c.] Absoluta loeutio [est]: eanos eapillos rosa odorati
25

16.

DVM LICET)

ASSffiIAQVE NARDO]

Pro aetate uel iuuenta (Ayv Quae nune Syria, prius Assyria

2 inp: Ar] imp: rabv Vcp 6 senectas A uergilius A] uirg. r'bV 11 set r 14 capax r'b] pax V par cp 15 subsistit rb'llc] substitit rV sustitit p 17 hac r'b om.aV 18 capillos canos ra assyria b'llp] assiria cett. 20 ·i· sic b ut] non Vp 21 lasciuam ipsa licentia r cum signo cor'l"Uptelae, licentiam ipsa lasciuia c lasciuiam r] lausciuiä A lasciua '11 lasciuia Vp 22 oderati c. A loqutio best r'p om. Ab Vc canos capillos] Dm. V 23 rosa odorati Arb'llp] odorati rosa r odorati c om. V pro habentes od: e: e: lICp] <pro' et <eanos' om. r,
ilrria.A

CARM. II 11

171

uocabatur. Notandum autem, quod nardum genere feminino posuerit (Ar'ab Vcp ex Porph. 17. DISSIPAT] Spargit, remouet (AT' EVHIVS] Euhius Liber pater dictus eo quod, cum dii belium cum Gigantibus gererent, primus in leonem 5 COnuersus occidit Gigantem; ex quo facto eum Iuppiter ita laudauit: eu hie (leg. eil vU) hoc est:

VII 389):

10

Euhie Bacche fremens (Ar' ab V cf Porph.

18.

CVRAS EDACES]

Quae comedant et adtenuent et


!l29. 530): Fontes liquidi atque exercita cursu Flumina (Ar'ab V

20

21. QVIS DEVIVM s.] Quae publice non omnino prostet. Scortum autem dictum putatur a calciamentorum solo subiecto omnibus, etiam uuIgaribus (Ar' ab V ex Porph.
25

172

EXPOSITIO IN HOR.

22. Ordo est: Hirpine, age dic Lydae cum eburna. lyra ut religata comas in comptum nodum more Lacenae maturet (r'abV 23. INCOMl?TVM LACENAE] Inconpositum in Helenae 5 similitudinem ut Vergilius (Aen. II 601): Non tibi Tyndaridis facies inuisa Lacenae (Ar'b V 24:. MORE COM
10

CARM. II 12

METRVM TRIBVS VERSIBVS ASCLEPIADEVM, QVARTVS GLYCONIVS (ABra 1. NOLIS LONGA FER
conius B] glieonius Ar glieonius 1 14 istorias a 15 lyr: rbll] lirieo A s& 1 17 exeeuturum Ap] exeeuturam a exequturum b exsecuturum V exequuturum e exsequuturum r et seeuturum '11 exeqmturum 1 prosa Ar'l1] prosaiea 1 b ut uid. V prosam a, b absciss. 19 est autem est 1 a V] om. r 11 20 annib: b ordo uerborum b 22 propter] ideo A 23 multa] euro multa b

CARM. II 11. 12

2.

NEO

DVRVM H.]

173

Fortem, qui summa diffieultate

uietus sit (Ar'b V NEO SICVLVM MARE] Quia ibi primum nauali eertamine Romani Carthaginenses duee Lut(at)io uieerunt

(Ar'bV 5.

5 ET

NIM!VM

MERO]

Intolerabilem (ex Porph.) et

(lbrietate feroeem (Ar'bV 6. HILEVM] Hyleus Centaurus a Pirothoo (leg. Pirithoo) inuitatus ad nuptias uisa puella permotus. est et, dum uiolentus ei esse conaretur, a Lapithis, qui simul 10 nuptiis intererant, prohibitus est. Rille in certamen itum (lt usque ad pericula dimieatum. Ab Hereule sunt postea superati. De his superius etiam ipse conmemorat

(c. I 18, 8): Centaurea monet eum Lapithis rixa;

15

ut Vergilius (georg. II 457): Et magno Hyleum Lapithis eratere minantem

(A r'ab V cf. Porplt.

7. TELLVRIS IVVENES] Gigantes dieit (cons. Porph.), qui bellum numinibus indixerunt (Ar' bV 20 VNDE [PERIOVLVM] [Idest] a quibus. Terentius (eun. I 2, 34. 35): E praedonibus, Vnde [t]emera(t) se audisse (Ar'bV ex Porph. 4 carthaginenses Av] eartaginenses rb V lutio r V lucio Arbvcp 6 et Avp] 07n. rbVc 7 ferocem K.] ferm A femen v Vom. rb 8 hyleus A] hileus r' V ileus a, b .absciss. pirothoo r' a V] pirotheo A pyrothoo b 10 ei] om. b lapitis A 11 hine certamen initum ab 15 monet r Vc] mauet Arabvp lapitis A rixa - lapithis] om. a propter homoeoteleuton 16 ut A] et rb om.vVcp uerg A] uirg: cett. 17 hyleum b] ileum A laphitis A 21 peric: in Z. Dm. b Vc idest om. Ar'p 24 temera se Ab temerasse r temere se rvcp temere V

EXPOSITIO IN HOR.

174

8. DOMVS] Regia deorum, ut (Verg. Aen. Xl): Panditur interea domus omnipotentis Olympi

(Ar'b v

9. TVQVE PEDESTRIBVS] ldest ueritate orationis so5 lutae (A1"V sim. Porph. 11. Melius (V)] Scilicet quam equestribus idest metricis (r'b V DVCTAQVE PER VIAS] Victi enim reges in triumpho catenati ducebantur (A1"b V 10 13. DOMINAE <M. L.)] [Musa Lycimniae] aut uxor M
16. FIDVM] Fidele, ut (Verg. Aen. VI 158. 159): Fidus Achates lt comes (Arb

17. QVAM NEC FEImE PEDEM] Quam etiam nec saltatus dedeceret (A 1" b V 25 19. Nitidis uirginibus (p)] ldest non dedeeuit illam iunctis braeehiis eum nitidis uirginibus saltare in sacro die celebris Dianae (1"b V 1 regia - ut] ·s· caelum . ut uirgt: b 2 omnipotentis 4 ·s· soluti prosaica olympi (olimpi r) rb] o. o. V 01l~. AlI 6 ·s· = scilieet bllp} so Vom. rc idest meoratione b 10 lieimm~ rv lieini\} A lyeimnie 11 tricis bllVcp] om. r (Licinia aut uxor b) 11 mee\}natis A oratii r' adul: A] adhul: 11 adol: rb V 13 lyeimnie 11 lieiniae IX lycinni\} b lieimniae r v 16 uirg: Ar sieut b 18 idest lIVCp] om. rb seilieet rb Gm. 11 Vcp 26 braehüs rb V baeehüs 11 cum b] om. cett.

CARM. TI 12

175

20. DIAc"AE CELEBRIS DIE] N atalis enim Dianae a uirginibus eelebrabatur sieut Apollinis a pueris, ut ipse superius (c. I 21, 1): Dianam tenerae dieite uirgines (Ar'abV

21. Ordo est: numquid tu permutare uelis erine 5 Lyeimniae quae tenuit diues Aehaemenes, aut Mygdonias opes pinguis Phrygiae, aut plenas domos Arabum, eum detorquet eeruieem ad flagrantia oseula, aut negat faeili saeuitia, quae magis interdum gaudeat eripi aposeente, interdum oeeupet rapere? (r' ab V 10 NVM TV QVAE TE...''lVITJ Possedit, rexit (Ar DIVES ACH
15

22. AVT PINGVIS PHRYGIAE] Fertilis, ut (Verg. georg. II 92): Pinguibus h
Mygdon rex Phrigiae (Ar'V ex

~~.

24.

PLENAS AVT ARABVM DOMOS] [Diuitiarum seilieet idest] diuites. Et est hie sensus: num tu potes regum opes Lyeimniae amori praeponere? (A r' bV 2 eelebratur IX b V 4 tenere A uirgines J IX add.: Intonsum pueri dieite einthium 6 lyeimnie 1J lieiniae IX, absc. b, lieimn: cett. post lie: in Vcp, sed in V supra uersum, haec legwntur: s. (sub cp) regna uel bona aehamyglonias 1J michd: IX menes r c achimenes IX achemenes cett. migd: cett. absciss. b 7 phrygi~ b] phrigiae rVp frigi~ rIX1J frigie c arabum - rapere] om. 11 9 a b] om. cett. 11 NVM TV] notü A non tu b 12 athamenes c in lemm. 13 lueä A 14 achamenüs A corr. c aehem: A pr. cett. 18 he Ar] et rb 19 mygdon r] magdon 1J migdon ArVp phrigiae rVp] phrigie A1J frigi~ r schol. mn. c 21 diuit: 22 idest Vcp om. r', abseis. b et idest om. A num] n A 23 lyeinni~ b lie: cett. praeponere] om. r

W

176

EXPOSITIO IN ROR.

25. CVM FLAGRANTIA DETORQVET A. 0.] [Idest infleetit.] Deseribit fastidium mulieris detorquentis se ab oseulis amatoris', idest eum flagrantibus oseulis tuis eeruicem detorquet, auertens se, ut magis ineitet (cons. 5 Porph.) , aut illud magis uolens intellegi, quod eeruieem uertat ad oseula, designans, quod aut faeile iraseatur aut faeile blandiatur (A r'ab V 27. GAVDEAT ERlPI] .A.rtem meretrieiam designat, eum uelut irata aut negat amatori oscula, aut interdum 10 ultro expetit sie satisfaciens indignanti, ut Terentius (ewn. IIII 7, 43): Nolunt, ubi uelis, ubi nolis, eupiunt ultro (Ar'abV

CARM. II 13 [APEVTICE TETRACOLOS 16

(A]

METRVM DVOBVS VERSIBVS ALCAICVM, BICVS, QVARTVS PINDARICVS (Ara

TERTIVS

IAM-

1. NEFASTO TE P. D.] Exeeratur arborem, euius casu in agro suo Sabino [pene] periclitatus est (sim. Porph.), funestam eam et institutorem eius dicens (Ar'V 20 Et est ordo: arbos ille quieumque primum produxit te, in nepotum pernitiem et obprobrium pagi posuit te et nefasto die et saerilega manu (r' ab V 3. IN NEPOTVM P.] Nepotes pro posteris posuit (Ar 4. OBPROBRIVMQVE PAGI] Tamquam ad totius pagi 26 idest ad totius regionis pertineret infamiam, si famosus ager morte domini fuisset (Ar'(rbv) cons. Porph. 1 idest inflectit Vc inflectit "p om.cett. 3 cum Hagrantibus c] cum a Hagr: p conHagr: Ar'aVcorlS. b 10 fatis faciens A 16 metrum - pind:] metrum ut supra B 18 pene r" poene 'T Vom. A 20 et est ordo "Vc] est ordo p ordo est r" ordo r, b abscis. arbor ra V, b abscis. produxit te primum V 21 perniciem a"V pernit: r, b euanuit 24 totius] tpckxs = tocius V 26 idest ad Arb] uel ad 'Pp uel Vc tocius V

177

CARM. II 12. 13

6.

FREGISSE

CERVICEM]

Nouo uerbo execratus est

parricidam (Ar'b V ET PENETRALIA] Domus secretae, in quibus hospes fuisset occisus et foedus hospitale uiolatum, tamquam minus esset, si homicidium diceret perpetratum (A r' b V 5 8. ILLE VENENA COLCHA] Specialem prouinciam posuit pro generali crimine. Colchos euim Scythiae ciuitas est, ex qua Medea fuit uenenis et magica potens (Ar'b V

sim. Porph. 12. (A r' b

INMERENTIS]

Innocentis,

nihil

mali

meriti

10

13. QVID QVISQVE v.] Sententia, qua dicat inprouidas hominum mentes nulla fatis obuiare cautela, nec metuere periculum, nisi cui sit proximum, et tarnen multos inprouisis periculis opprimi (A r' b V sim. Porph. 16 15. POENVS PERHORRESCIT] Aut Poenum pro quolibet nauta dixit, aut Bosphorum pro quolibet freto (cons. Porph.); multum euim diuisus est Poenus a Bosphoro. Bosphoros enim Ponti sunt fauces, ubi propter angustias adsidua naufragia sunt (cf Porph.). Nomen dicitur acce- 20 pisse, quod inde in bouem 10 mutata transierit, quasi bo(o)s phoros (Ar'bV 16. C(A)ECA TIMET] 1nprouisa (Ar' 17. ET CELEREM FVGAMJ Fugientes euim Parlhi sagittis uehementiores sunt, ut Vergilius (Lucan. I 230): 25 Aut miss am Parlhi post terga sagittarn (Ar' IX b V

20. Vis (Vcp)] Violentia, inexorabilitas. Dum quisque timet hoc aut illud, rapitur s(a)eua morle (r'b V 4 ftldus ..cl. 10 nihil - meriti] om. r exhib. b 12 u. erasa ..cl. improuidas V 16 Ptlnum ..cl. 19 bosphoroB ..cl.rv1 posphor V bosphorus rbc 20 adsidua adsidua .A assidua cett. sunt] fiunt b 21 in bouem rV] boue .A inboue v 101 i. o. ..cl. 22 bos . phoros ..cl. bos phoros rvp bosphoros r IX Vc bosphorus b 25 uirg: codd. 26 posterga r 27 uiolentia inexorabilitas (exorabilitas r) rbvVcp] om. r

178

EXPOSITIO IN HOR.

21. Quam pene (V)] stitio retenti sumus (r'V

Ac si diceret: paruo inter-

FORV(A)E REGNA PROSERPlNAE] Furua mystico nomine Proserpina dicebatur, aut furuae 'flauae' matrono5 micon, ut (Verg. georg. I 96):

Flaua Oeres. Alii (ut Porph.) uolunt furuae nigrae positum, unde et furta putant dicta, quod committuntur obscuro (Ar'ctb V 22. IVDICANTEM VIDIMVS AEACVM] Aeacus, Achillis 10 auus, qui pro iustitiae bono etiam aput inferos iudicium meruisse perhibetur, unde Iuuenalis (1, 9. 10): Quas torqueat umbras

I Aeacus

(Ar'ctbV

Ordo est: et quam pene uidimus Sappho Aeolüs fidibus querentem de popularibus puellis (r'ct b V 15 23. SEDESQVE] Elisias, ut ostenderet se pene inferos inminenti uidisse periculo (Ar'bV DESCRIPTAS] Separatas (Arv ea; Porph. 25. SAP(P)HO PVELLIS D.] Sappho poetria de (A)eolia fuit, dialecto in carminibus suis usa, quam chordarum 20 significatione conmemorat. Queritur autem Sappho de puellis ciuibus suis, quod non amarent, quem ipsa diligebat (Ar'ctbV cons.Porph. 26. PLENIVS] Fortius (ATb AVREO] Meliore (Arb 3 (forne A) mystico '/Je] mistico A 4 flaue A 7 forne 10 aput a] apud A nigre A ferne nigre '/J fume nigre V 12 eac]lUs umbras b eacus u. r 13 quam] quia V que '/J abseis. b sappho r'/J] sapho rabVe Ont. p (aeoliis ra) 15 se pene Av] sepe r se poene r V 16 inm: Ar] imminenti r'/JV üninenti b 18 sappho '/JP Porph.l sapho ArabV 19 dialecto A Porph.] deialecto '/J Ve deiafeto p oleialecto a sermone ceio dialectico r dialecto ·i· sermone r dialectico serchordarum Av] cordarum rbVep chorcharii a mone b 20 conmem: A] commem. r'abV queritur - diligebat] abseis.b sapphorvpl saphoAraVe 21ciuibussuisAra] cinilibus suis 'lIp suis Cluilibus Ve

CARM. TI 13

179

27. ALC
(r'b V 28. MALA DVRA B.J Qui res bellicas et nauigationem 10 suam scripsit, dum a Pi
25

180 pressit,

EXPOSITIO IN HOR.

ut

ille

(Ar'ab v 34. BELVA

carmina

dulcissima

fudisse uideretur

CENTICEPS] Cerberum dixit propter multitudinem anguium, qui in capite eius eminebant (w Porph.). 5 Finitum au:tem pro infinito posuit, ut (Verg. Aen. VII 337):

Tibi nomina mille. Ostendit autem non inmerito populos delectatos, dum Cerberus carminis potuerit amoenitate mulceri (AI"abV 36. RECREANTVR ANGVES] Delectantur. Nam est 10 animal auditus capax boni et mali, ut (Verg. ecl. 8, 71): Frigidus in pratis cantando rumpitur anguis

(Ar' IXb v

37. QVIN ET PROMETHEVS] Raptor per ferulam ignis diuini uulturis pastum, dum carminis oblectatione tenetur, 15 oblitus est (AI" ab V ET PELOPIS PARENS] Iapetus et Tantalus pro criminibus damnati poenarum requiem aput inferos inuenisse carminum delectatione apoeta fumantur, ut Vergilius (georg. IIII 481. 482): Quin ipsae stupuere domus atque intima leti Tartara (Ar' ab V

20

25

38. DECIPlTVR SONO] Figura • decipitur laborum' pro eo quod est: fallitur in laboribus et sensum laboris amittit, dum carminibus delectatur (AI" a V cf. Porph. 39. ORlON LEONES] Orion uenator fuisse narratur. Ruius umbram dicit uenationi carmina praeferre, uigente 3 propter m: Ar' ab Porph.] pro multitudine Vcp 5 autem ArbVl enim '11 uero p numerum c om. (X 8 a~nitate A, recte r'ah V 9 deI: Gm.r! b 10 mali et bonir' aVcp 17 dä,pnati abV (PQenarii b) aput A] ap (XV apud r'b inuenisse A] om. r'abV habUlsse cp 18 utl Gm. 'IIVCp uirg: codd. 20 ipse A Ieti rJ I~ti ACII Ioeti rb 1. 'IIV 25

orlon - umbram] aliter b

181

CARM. II 13. 14

sibi apud inferos studio, quod habuerat in uita, unde Vergilius (Aen. VI 654. 655): Quae eura nitentes Paseere equos, eadem sequitur tellure repostos

(Ar' ab V paul. sim. Porph. 40. AVT TIMIDOS AGITARE ut Vergilius (georg.

m

5 LINCAS]

Lineas dammas,

264):

Quid linees Baeehi uariae? (A r' V

CARM.II14 [H]ODE METRVM

PRO<S>PHO~ETICE TETRACOLOS

ALCAICVM

DVOBVS VERSIBVS,

CVS, QVARTVS PINDARICVS

(A]

10

TERTIVS IAMBI-

(ABra

POSTVME 1 Praemisso doloris affeetu ad Postumum queritur de uitae breuitate, quod nullus iustitia uel pietate mortem possit euadere, 15 nee inminentem mora quantaeumque differre, et dieit superuaeue timeri, quod non potest euitari (Ar' ab V EHEV FVGACES] Celeres, ut (Verg. georg. III 284):

1.

EHEV FVGACES,

POSTVME,

Sed fugit interea, fugit inreparabile tempus (Arb

4.

INDOMITAEQVE MORTI] Quasi feroeissimae, a qua 20 nemo exoret indulgentiam; sie et inlaerimabilem subiunxit Plutonem (Ar'bV ex Porph.

1 unde 4 Ilquos A

repostos] om. b uergit A] uirg: r'aV 6 lincas idest dammas V cons. cp 7 ut] om. Vcp uirg: codd. 8 bacchi yvp] bachi ArVe 11 duobus - pindaricus B] 01/1. Ara 14 qUllritur A 16 inm: AI'] im: b imm: cett. mora A] moram r'abp horam Vc quantamcumque ra quantumcumque b Vc cons. p recte .A I' '/l et.l u t A 20 ferocissimae r] ferocissime AI' b v c p ferocissima V Porphyrionis cod. optimus

182

EXPOSITIO IN ROR.

5. NON SI TRICENIS] Per mensem singulis, idest, eottidie; dixit autem C eunt' pro mortalitatis dolore, quasi 'fiuunt et pereunt' (Ar'bV 6. INLACRIMABILEM] Dumm, inplaeabilem, qui nulla 5 hostia, nee si diurna sit, placari possit (A r' b V 7. PLVTONA TAVRISJ Praesentia perieula homines magnopere uitare eupere, eum nulla ratione mortem possint uitare (Ar'b V ex Porph. 7. 8. GERYONEM TER' AMPLVM] Hoc est: trino eor10 pore monstruosum, quem Hercules interemit. Vt Vergilius (Aen. VII 662): Gerione extincto Tirinthius attigit arua (Ar'ab V Ordo est: qui compeseit ter amplum Gerionem et Tityon tristi unda, omnibus seilieet enauiganda, quicumque 15 neseimur munere terrae, siue erimus reges, siue erimus inopes eoloni (r' b V 8. TITION] Ipse et Prometheus dieitur (Ar' TRISTI] Inferna, ut Vergilius (Aen. VI 438. 439): Tristique palus inamabilis undae Alligat (Arb; de v cf. appar. u. 7. 8

20

10. (Ar'b 11.

QVICVMQVE T. M.

v.]

ENAVIGANDA SIVE R.]

Hoc est

C

qui nascimur'

Moriendum [est], ut (Verg.

Aen. VI 315): 1 trecenis A et Horatius, sed tricenis ut exhibet b interpr. schol. per m:] om. b mensem r'] mense Amenses Vcp singulis Ar'b] singulos Vcp cotidie rbv quotidie p 4 inpl: Aybllc] impl: rVp 6 magnopere homines lICP magno opere homines V 7 cupere] cupere dixit b 9 hoc 10 ut] om. lIV uir~: codd. - interemit] abscis. b 13 est".o 11 Vcp] om. 'I" 14 tityon '1"] tition" tytion 11 ticion b V tristi i. inferna unda 11, item V, sed hic ·i· inferna supra u. script. scilicet r' b] om. Vcp 15 erimus ante inopes om. b 18 infernali b uirg: rb 19 undae '1"] uii =] unde A 21 hoc est A] ·i· "b om. '1"11 23 moriendnm Ar' moriendnm est Vc idest moriendnm est p ideoque mor: est b

CARM.ll 14

183

Nauita quo tristis nune hos, nune aeeipit illos

(Ar'b

v

12.

SIVE INOPES ERIMVS] Pauperes quasi praeter opes dieti. Colonos autem optime posuit quasi nihil proprium habentes, sed temporales terrae eultores (A r' IX bV 5 13. FRVSTRA CRVENTO] Hoc est: frustra uitamus pugnas et nauigationes, et pestiferum timemus autumnum, eum necesse sit omnibus mori (Ar' ab V 14. FRACTISQVE RAVCI FLVCTIBVS] Hoe est: tem10 pestuosi, ut Vergilius (Aen. I 160. 161):

Quibus omnis ab alto Frangitur inque sinus seindit sese unda reductos. Vnde et raueum sonum fraeta reddit unda in seopulis

(Ar'abV

16. METVEitiVS AVSTRVItI] Austro enim flante morbi generantur autumno, unde et Iuuenalis (4, 56. 57):

15

Iam letifero eedente pruinis Autumno (Ar'abV

17. VISENDVS ATER] Idest uidebimus ergo damnatorum umbras, quas uidentes beati praetereunt aut quibus see- 20 lerati iunguntur (A 1"ab V FLVItlINE LANGVIDO] Tristi siue deformi aut pigro, ut (Verg. georg. rrrr 479): Tardaque palus inamabilis unda (Ar' Cl V

18.

COCYTOS

ERRANS]

Flexuosus, ut (Verg. Aen.

VI 132): Coeytique sinu labens eireumuenit atro (Ar'V 4 dicti rabvV] dicit Arcp posuit] dixit Vcp 9 hoc hoc est] hoc A om. Vcp 10 ut] om. - quibus] abscis. b r Vcp Ulrg: codd. 12 scindit] sinu A 15 flante auctmnno autmnno morbi generantur r flante· morbi generantur r 22 sine] uel Vcp 27 cocytique rc] cocitique Arv V

25

184

EXPOSITIO IN HOR.

18. 19. ET DANAI GENVS lNFAME] Famosum. a facti crimine; Danai enim filiae una nocte iussu patris occiderunt maritos, unde Vergilius (Aen. X 497. 498): V na sub nocte iugali 5 Caesa manus iuuenum.! V nde pro ultione commis si apud inferos urnis fractis aquam indefesse perhibentur haurire (Ar'ab V 20. DAMNATVS SISIPHVS
Eginam, Asopi filiam, Iuppiter adamauit eamque custodiae patris furtim subripuit et factum Sisypho confessus est. llie hum.ana leuitate quaerenti patri prodidit. Rine tali apud inferos poena damnatus est (Ar' ab V 20 21. LINQVENDA TELLVS] A morientibus scilicet, qua etiam dulces relinquntur affeetus (Ar'b V 23. INVISAS CVPRESSOS] Rogis et luctibus conseeratas, ut Vergilius (Am. VI 216.217): Et ferales ante cupressos 25 Constituunt et (Aen. m 64): Caeruleis maestae uittis atraque cupresso (Ar' ab V 3 uirg: codd. 7 prohib: Ar aurire Aab pr. damnatum ArV] dampnatum ab'/l 9 dampnatus eapitis 10 haec] hocAet hac cett. (eaptus v) uel iniuriarum '/IV sisyphmn r] sisiphum A p~na ..1. 13 uirg: coda.. 15 p~na ..1. (poena r'ab) 17 sisipho ..1., recte rb 18 querenti ..1. 19 ~na ..1. 20 qua Ar'b] quia Vcp 21 relinquntur b pr. relinqunt V relinquimus r relinquuntur Arb CorT. 'IJ 22 idest rogis 'lI Vcp 23 uirg: coda.. 26 et caer: - cupresso] om. '/IV 27 ceruleis ..1. mes~ ..1. 8

CARM. TI 14. 15

185

Ordo est: neque ulla harum arborum, quas colis, sequetur te breuem dominum praeter inuisas cupressos

(rb v 24.

VLLA

BREVEM D.

s.]

Parm temporis, ut ipse

(carm. I 36, 16):

5

Et breue lilium (Ar'b

25. ABSVMET HERES c. D.] Cum inuectione in eos dicuntur, qui nimia parsimonia conseruant, quae prodigi heredes absumant; Iuuenalis (14, 137): Vt locuples moriare, egentis uiuere fato (Ar' ab V 10

26. 27. ET MERO TINGET PAVlMENTVM] Hoc est: perfundet pauimentum neglegens heres uino deorum conuiuiis digno (Ar'b V 27. Pauimentum (vVp)] Solum promptuarii (r'bV SVPERBO] Pro 'ipse superbus' (P.); hypallage figura

15

(Ar'ab CARM. II 15

1. IAM PAVCA ARATRO I. R.] Antiquam hic seueritatem et continentiam laudat, et queritur de praesentis luxuria saeculi (P.), quo tanta aedificandi inuasit libido, ut 20 aedificia latius porrigendo uel captando amoenitates aspectus brem agros dicat arationibus defuturos (Ar' ab V 2. VNDlQVE LATIVS EXTENTA VISENTVR] Non 'latius extenta', sed 'latius uisentur', tamquam non in latitudinem, sed in altitudinem potius studeretur porrigendo 25 1 est] 011!.YV arborum harumrV 6 et] neuHor. 7 absumet A pr. (ortU11! ex apsumet) 10 u. f. v V 12 uinumA 15 ypallage rahipallageAom.rv figura Arv] om. ret (et est figura ypallage b) 17 Nullum interuallum inAV 19 qutlriturA 20 saec: r] seculiA sctirabvV edificandi A 21 amoe: rb V] amtlnitates A amenitates a v 23 non - uisentur] om. A propter honweoteleuton

186

5

10

15

20

EXPOSITIO IN HOR.

fastigia, ut Lucrinus Baiarum lacus undique conspiceretur (Ar' a V sim. b Porph. 4:. PLATANVSQVE CELEPS] Plures, inquit, erunt platani quam ulmi, idest platani, quae sine fructu sint, magis ad amoenitatem deambulationis positae, quam ulmi utiles uitibus et necessariae. Hinc notat luxum temporis, uel quod myrtus aut uiolaria anteferantur oliuetis, plusque odorum copia quam fructus curentur. Caelebs [autem] uitibus uidua (Ar'abV 7. SPARGENT OLlVETIS O. F. D. P.] Ideo oliuetum dixit fertile domino priori, quia praesenti solam posuerat infertilitatem placere (Ar'V 9. TVM SPISSA R. L.] Infructuosa etiam laurus, aut ad excludendos umbra sua solis ardores posita, aut cerle quia ideo in uiridariis instituebatur, quod feruidis ictibus fulminum credebatur esse contraria (Ar'b V 9. 10. FERVIDOS EXCLVDET ICTVS] Hoc est: contra maiorum laboriosam frugalemque uitam Romuli uel Catonis ... luxum praesentem. Intonsi autem Catonis ideo, quia dicebat iniuriam naturae fiari, si, quod tegumento capitis datum fuerat, amputaretur, unde et Lucanus

eIl 375. 376): Intonsos rigidam in frontem descendere canos Passus erat (Ar' ab V 25

10. 11. ROMVLI PRAESCRIPTVM] Praeceptum, a magistris ludi tractum, qui praescripta dant pueris, quae iInitentur (Ar'V cons. Porph. 3 plures -

necess:] aut absciss. aut euamterunt in b sint Aa] sunt cett. 5 amenitatem .A 6 necessariae r'] necessarie .Aa necessariae sunt Vcp 7 mirtus .A mirteta a, b euanuit 8 fiuctus A caelebs r] celeps A celebs cett. autem om . .A 11 priori 12 infertilitatem r] fertilitatem.A v Vcp sterilidomino r V tatemr 15 uiridiariisbV 17 lemmavV: Non itaromuli 19 ...] dicit cp, posuit (?) K. 4 idest rav] uel A om. rV

CARM. II 15

187

12. VETERVMQVE NORMA] Normam pro recta uitae uia posuit. Metaphora a fabris, qui nOrInam uocant, ad quam opus dirigunt (A I" b V 14. OOMMVNE MAGNVM] [ldest eommunis res magna erat illis] ut (Lucan. TI 390):

5

In eommune bonus, (AI"b V NVLLA DEOEMPEDIS] Regula est deeem pedum, ad quam ab artifieibus fabrieae mensura eolligitur (AI" IXb V ldest nulla priuata domus erat, quae portieum haberet tantae magnitudinis, ut posset suffieere umbrae 10 sole uieino septemtrionali plagae; tune enim paruissimae sunt urnbrae; nam hiemali tempore latissimas etiam porticus solis oeeupat radius (r(rb) Vp sim. C 15. METATA] Mensurata, disposita; nam metari dieebantur eastra: magna eura dueum peritiaque eonstitui. 15 Quod augmentum luxus aedifieio priuato dedit, ut metari portieum dieeret (A I"IX b V 16. PORTIOVS EXOIPIEBAT AROTON] Quae tanta esset porticus, ut septemtrionali plagae suffieeret sui magnitudine, et ad hane tantum pateret pro deelinatione solis 20 et aurae exceptione. Ad eaeli enim elima ueteres seu portieus seu aedifieia eonstituebant, unde et luuenalis de membro hiemali (7, 183):

Algentem rapiat eenatio solem (AI"lXbV

17. NEO FORTVITVM S. O. L. s.] Hie ordo uersuum 25 est: nee sinebant leges spernere eespitem fortuitum, idest non lieebat aut negleeturn horrere aut rideri eurn, qui super herb am reeumberet aut dormiret. Per quod signi4, [idest - iIIis] 2 metaphora rb J metafora Ar v V aliter b om. A idest om. rv V 6 bonus A] bonum r' b V 9 haberet porticum rb 16 edifieio A 19 plage A 21 aure A cliemma A ueteres seu p: A] seu porticus ueteres r' ab V ueteres siue edificia v cons.1X 22 de m:] decembri c 23membroArIXbvJmenbror Vc\)naeulo p,uid.lexic. hiemaliA 25 hic - uersuum est] om. V ordo est v 27 riderer

188

EXPOSITIO IN HOR.

ficat simplicem ac sine ambitu uitam ueteribus Romanis fuisse nec magna cura priuatas opes curatas, dum studium omne publico ornatui inpenderetur et templis (A r'ct b Vex P.

CARM. II 16 5

METRVM SAPPHIOVM, QVARTVS DIPODIA

1.

(Ar(rct)

Hac ode indicat otium nemini non gratum esse atque optabile adseritque a diis stulte homines otium precari, cum ipsi sibi id praestare possint, si cupiditatibus modus ponatur; nullis praeterea diuitiis 10 aut praemiis emi posse (Ar'IXbVcons.P. Ordo est: Grosphe, simul ut atra nubes condidit lunam neque sidera fulgent certa nautis, prensus patenti
Eripiunt subito nubes caelumque diemque (Arb

25

3. 4. CERTA SIDERA] Nota aut certe fidelia, quorum claritudo pernox sit, ut eis merito credatur; idest Septemtrio, unde et Lucanus (VIII 173 -1 75): Miseros fallentia nautas Sidera non sequimur, sed qui non mergitur undis Arctos (Ar' ctb V 2

euratas] curas V curasse b 5 saffieum A saphidippodia A 7 adserit A] asserit cett. 16 lit-. 18 aegeumy] egeumA 19 aegoy egeoArctllV A 25 nautas] nauta A

eum TC/! tons V

th~sei

CARM. II 15. 16

189

5. OTIVM BELLO F. T.] Optabile etiam bellicosis nationibus otium dicit (Ar'b V 6. MEDI FARETRA n.] Quia sagittarum usu et armorum splendore deeori sunt Persae (Ar'V 7. NON GEMMIS] Otium naturale animi adfirmat 5 bonum, quod nullis possit diuitiis eomparari uel honorum potestate (Ar'b V 9. NON ENIM GAZAE] Diuitiae, ut (Verg. Aen. I 119): Troia gaza per undas. Sensus uero hic est, quod non diuitiae aut honores ab 10 inquietudine exeusent, sed quies et eleeta medioeritas

(Ar'abV Ordo est: non enim gazae neque consularis lictor summouet miseros tumultus mentis et euras uolantes eireum laqueata teeta (r'aV 15 10. LICTOR] Pro dignitate posuit et honore, qui otia denegat (Ar'V 10. 11. TVMVLTVS MENTIS] Non alibi grauiores curas esse quam ubi maiores sunt opes demonstrat (ea; Porph.).
190

EXPOSITIO IN HOR.

Dependent lichni laquearibns anreis Incensi (Ar'abV

13. VIVITVR PARVO BENE] Panpertate sola beate approbat uiui, nt Lncanns (V 527. 528): 5

0 uitae tuta facnltas Panperis angustique Lares! (Ar' b V

14:. SALINVM] Salinum pro quocumque uase :/ictili mensae pauperis, llt Iuuenalis (14, 304. 305): Bed nulla aconita bibuntur Fictilibus.

10

Proprie tarnen salinum est patella, in qua diis primitiae cum sale offerebantur (Ar'abV cons. P. 15. LEVES SOMNOS] Qui faciles sint securis (Ar'b 16. Aut cupido (vV) SORDIDVS AVFERT] Pro aua15 ritia dictus, unde et timot" pro custodia census. Iuuenalis (14, 304): Misera est magni custodia census (A r'ab V

17 •

FORTES]

IACVLAMVR]

20 maiora temptamns

20.

Ad laborem scilicet (Ar'b Pro: adpetimus et, dum breuis uita sit,

(Ar'b V

Quis a se qnoque, idest a uitiis auaritiae suae potuit fugere, qui patriam dereliquit, diuitias autem quaerit mutatione terrarum , ut est (Verg. georg. II 512): 25

SE

QVOQVE FVGIT]

Atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem?

(Ar'abV cons. P. 3 beat~ A 4 ut] O1n.1I V 5 uite A 8 mense A ut - fictilibus] mit. 11 V 9 aconiti A 11 primitie A 14 pro - census] om. a 15 iuuenalis - census] om. A proprer homoeoteleuton 19 adp: Ar'] appetimus Vbcp 22 potuit Ar'abp P.] poterit Vc 23 qu~ri A

CARM. II 16

I

191

0.1

21. SOANDIT
5

10

15

20

25

192

EXPOSI'i'IO IN ROR.

31.

ET MIHI FORSAN]

Vt est (Luean. II 15):

Lieeat sperare timenti (Ar'b

32.

PORRIGET

HORA]

Horam pro tempore dixit

(Ar'V Idest uariabilis fortuna: prospera
Mille meae Sienlis errant in montibus agnae

(Ar'bV

35. 36. BIS TINCT(A)E] Clarae (Ar' Crbv) 35. AFRO] Pro Tyrio posuit, quia inde Carthaginiensis 15

(Ar'Ve

36. 37.

Purpura (Ar' Dieit ita plerumque diuersa esse ingenia ut fortunas in diuersis studiis, ut, sieut alii honoribus et diuitiis elari sunt, ita hie earmine inlustret 20 medioeritatem (Ar'abV cf. P. 38. Ordo est: et Parea non mendax dedit mihi tannem spiritum Graiae Camenae et spernere malignum nulgus. Idest dedit mihi tenue ingenium Graiae Musae, seilieet nt possem lyriea eantare primo a Graecis inuenta 25

lIIVRICE]

PARVA RVRA]

(r'abV 3 dixit ..1] posuit r' Vcp I} idest - amara tibi] Onl.a prospera dabitur edit.] prosperabitnr r' b Vcp 11 siculis] singulis ..1 agne ..1 13 dare ..1 14 tirio ..1 quia inde carthaginiensis ..1] quia inde profecti sunt qui cartaginem condiderunt rb Onl. r quia ia: pro cartaginiensis 11 Bicut indis pro carthaginensi V sicut indum pro cartha~ ginensi cp 17 esse] Onl . ..1, non P. 19 in!: ..1] ill: cett. 22 et - unlgus] 01n. 0:

CARM. TI 16. 17

193

SPffiITVM GRAl
CARM. II 17 [PARANETICE TETRACOLOS (Ar]

10

METRVM DVOBVS VERSIBVS ALCAlCVM, TERTIVS NOVENARIVS IAMBICVS, QVARTVS PINDARICVS (Arab 1. CVR ME QVERELLIS EXA.."IIMAS TVIS?] M
194

EXPOSITIO IN HOR.

I 3, 8) amicorum animam in duobus corporibus constitutam: Et serues animae dimidium meae; unde et unianimes dicti. Ric autem dicit sine dubio 5 alteram partem non retinendam una pereunte, hoc est: se nega
(AT'bV

11. VTOVMQVE PRAECEDES SVPREMVM] Seu aetate seu sorte praecederet, in supremo mortis die comitari se adserit M
15

Qualis, centum cui brachia diount Centenasque manus (A r' bV

15. 16. Placitumque P. (v V)] SciHcet est. Ac si 4 et unianimes A cf. schol. Iuuen. 5, 134 et unanimes 1'abvVcp exunanimes r 6 negare codd. negat fore Pauly 8 ipsi] om. A anime A 11 ambo] ambos rb 13 superuiuiret A 17 adserit A Jass: r' b V 18 est autem ordo b 21 obiectione] oblectatione A 24 uirg: codd. 28 scilicet bV] mn.rcp est bVp] om.re

CARM. TI 17

195

diceret: fataliter [ita me] habeo, ut diuelli a te non possim (r'(rbv)Vcp 17. Ordo est: utrumque nostrum astrum consentit incredibili modo, seu aspicit me Libra, seu formidolosus Scorpius pars uiolentior horae natalis, seu aspicit me 5 Capricornus tyrannus Hesperiae undae (r' b V SEY LIBRA S. M. S. A.] Per geniturae commemorationem horoscopos suos similes esse et inter se adserit conuenire, in quibus uitae finis apparet. Vnde et dicit, quod tempore uno ille
(Ar"bV

Pars uiolen tior (v V) ] Prae omnibus iniq uior (r' b V 19. NATALIS HORAE] luxta mathesin tractat genituras amborum, dicens se seu horoscopum, idest horam, qua natus est, in Libra habere, seu in Scorpione, qui iuxta 20 Libram est, contrarius illi Saturnus erat, seu in Capricorno horam habuit, in illis diameter ei erat, hic quadratus, sicut et M
196

EXPOSITIO IN ROR.

tyrannum ideo dixit, quia hiemale signum est; oritur enim XVI. KaI. lanuarias et oeeidit XVll. Kal. Februarias, et dum sol in Caprieorno uenerit, tune generat maxime tempestates in Italia. Aut ideo posuit Hesperiae undae, 5 quia uoluit intellegi oeeasum signi huius magis saeuire tempestatibus quam ortum, ut per Hesperiam undam oeeiduam partem Oeeani et ex eo oeeasum eius intellegi uoluisset (Ar' Clb V cortS. P. 22. ASTRVM TE IOVIS I.] Mortem dieit submouisse 10 louis benefieam stellam malefieam respieientem Saturni

(Ar'bV

24. Ordo est: te eripuit tutela louis refulgens impio Saturno et tardauit uolueres alas Fati, eum frequens populus ter crepuit laetum sonum in theatris (rClbV 15 20. TVM POPVLVS FREQVENS L. T. T. c. s.] Ostendit populum pro gratia Maeeenatis, eomperto quod euasisset aegritudinis perieulum, in theatro eongratulantem saluti eius, absenti et adhue inualido plausum dedisse (Ar'b V 26. TER CREPVIT s.] Pro' inerepuit' clamando per 20 laetitiam (Ar'b gloss. v 27. ME TRVNCVS I. C.] Ad illud rettulit, quod dixerat utriusque astrum eerta ratione eoniunetum (Ar'b V 28. Faunus (v Vcp)] Deus agrestium et siluarum (r'bV 25

29. MERCVRIALIVM] Doetorum [qui in tutala Mareurii sunt1 Mereurlus enim deus faeundiae dictus ast (A r'b V 1 tyr: rbv] tir&nnum AraV quia rabVcp] quiAv 2 XVI] VI a XVII codd.] XVIII Porph. uide Gemini isagog. c. 16 3 capricorno Arvp COnB. Gemini isag.] capricornum abVc capricornium r 4 ideo] ide A unde A 5 quia] qui A 11 sauire A 6 hortum A OM b undam] unde A 9 subm: A] summ: cett. 13 uolucres rab uolucris Vp 01ll. c 16 P gfä Ar maacenatis - inualido] om. Vcp mecenatis A 20 let: A 21 rettulit A] retulit cett. 22 dixerat Ar'] dixit b Vc p conuinctum Ar 25 doctorum] om. b qui - sunt om. A exhib. cett. me:rcuri V 26 enim] om. r facundie A

197

CARM. II 17. 18

31. AEDEMQ. v. M.] Vt esset memor uoti soluendi, qui aedem, si euasisset, Saluti promiserat (AI"b V 32. NOS HVMll.EM F. A.] Non humilem agnam, sed humilium oblationi aptam; Maecenatis enim uelut potentis uotum fuerat [aedem soluere] (A r' bV 5

C.ARM. II 18 [AD AVRVM PROTREPTICE TETRACOLOS (.,1] PRIOR

VERSVS

TROC
EP[I]TlMlMERES, IDEST TROC
ET

AP
INVENTOR,

SED

EVRIPIDIVM,

QVOD

NON

FREQVENTER

QVOD SIT

IPSE

ILLO

SIT 10

VSVS.

TROC
TRIBRACHIM ET INTERDVM DACTILVM,

PARIBVS AVTEM TROCHEVM, DEVM, MEREN.

A.."fAP
TRIBRACHIM,

HABET

DACTILVlI,

PENTEMIMEREN

SEQVENS VERSVS IAMBICVS EIVS

ET

(leg. est)

NOVISSIlIIA SILLABA, ITA: NON E • BVRNE • QVE MEA . REN!' DET IN' DOMO • LACV· NAR •

CA

IN

SPONEPTIlI!l- 15

DETRACTA

AVRE· VM •

Metrum Yponactium, et est primus uersus trochaicus dimeter catalecticus: una enim syllaba deest, ut sit plenus 20 dimeter. Scanditur ita: Non e· burne . que aure· um. Secundus iambicus trimeter catalecticus. Scanditur ita: Mea . reni· det in . domo . lacu . nar. .Appellatur autem hoc metrum aliter Euripidium, non quod ipse sit eius 1 memor esset Vep 2 qui eodd.] quia edit. 3 humile magnä .,1 4 mecenatis .,1 (reete r) nam mecenatis b enim AJ om. r'V 5 aedem solue//// b, eett.om. 19 metrum - aliter euripidium] om . .,1 yponactium BrV ypanactium v yponacticum b yponaticum et iponaticum r hyppo20 catalecticus r' et b V] acefalus catalecticus B nactium p syllaba Bvp] sillaba TetVe, b abseis. 21 scanditur - um] om. B 22 scanditur - eptemimerin] om. B 24 inuentor eius v V

198

5

10

15

20

25

EXPOSITIO IN ROR.

inuentor, sed quod frequenter sit illo usus. Trochaicum autem metrum recipit pedes in inparibus locis trocheum, tribrachim, et interdum dactilum; in paribus autem trocheum, tribrachim, dactilum, spondeum, anap
leuton

CARM. II 18

199

15. TRVDITVR DIES DIE] Tamquam parum esset, quod dixerat diem die excludi, 'integri menses', inquit, 'transiliunt'. Nam per nouas lunas recursus intellegimus mensium (Ar'bV 16. PERGVNT INTERIRE LVNAE] Non desinunt decrescere 5 uel potius defectus pati (A I" b V 17. Ordo est: tu parum locuples continente ripa et inmemor sepulchri locas secanda marmora sub ipsum funus et struis domos et urges summouere Bais litora obstrepentis maris (I" ab V 10 TV] Idest diues (Ar'(ybv) 20. MARISQVE BAlS OBSTREPENTIS v. s. L.] Effusionem diuitum culpat, ut Sallustius (Cat. 20, 11): Qui diuitias suas profundunt in extruendo mari et monti15 bus co
22. Parum locuples (V)] Minus diues, nisi etiam alienum inuadat elementum (I" V 26. Ordo est: pellitur et uir et uxor ferens in sinu paternos deos et sordidos natos (I" V PELLITVR PATERNOS I. S. F. D.] Acerbitatem facti euidenter expressit, dum horuines pauperes ac religiosos sedibus suis uiolenter pulsos sacra deorum Penatium secum ferre, cum discedant, et nihil amplius quam filios suos demonstrat, quos sordidos ad grauiorem pellentium inuidiam dicit (A I"a V ex P. 29. Ordo est: tamen nulla aula manet diuitem erum certior destinata fine rapacis Orci, idest: nulla domus expectat diuitem doruinum, quae certior sit destinata fine

"V

2 inquid ArV, reete et b ut uid. transiliunt A"e] transibunt rbvVp quae quidem forma a Pseudacronis eonsuetu3 mensium (mensuum c) intell: v Vcp 7 est dine abhorret "acp] mn. rvV 8 inmemor v] immemor laV imemor b memor r sepulchri "a b v p] sepulcri Vc sepulcrhi r 13 sall: Av] salustius rbVcp a u. 21 DEFICIVNT schal. b usque ad c.III 1, 20 18 est "cp] om.rvV 26 est "a] om.rvVcp 27 exspectat r V

20

25

EXPOSITIO IN ROR.

200

rapacis Orci, eaque nulla ui tollitur, ac si diceret: quamuis serius ociusue cunctae (res) fiuant, sunt tamen quas semper mansurae referantur, ut Roma [sed nulla domus certior credat se rapiendam et dissipandam fine rapacis 5 Orci, quam quae diuitem continet dominum, domino abstracta proximo] (r'« V

32.

QV1D VLTRA TENDIS? (A)EQVA TELLVS P. R. R. Q. P.]

Superuacue dicit minoris fortunae hominibus fines inuadi uel diuitiarum moles congeri, dum par sit omnibus se10 pulcri mensura; unde et Iuuenalis (10, 172. 173): Mors sola fatetur (Quantula sint) hominum corpuscula (Ar'«V

33. 34. 15

RECLVDITVR] Aperitur REGVMQVE PVERIS] Pro

(Ar' filiis (P.), ut (Verg. Aen.

VI 832): Ne pueri, ne tanta animis adsueseite bella (Ar'V

36. Auro captus (vV)] Ostendit nullis muneribus fiectendos Manes, ut remeare quilibet possit ab inferis (r'V 38. Rie leuare f. (e)] Ordo est: hie uoeatus at20 que non uoeatus audit leuare pauperem funetum laboribus (r'«V

40.

VOCATVS

ATQVE

NON

VOCATVS

AVDIT]

Bene

audit', quia mors, ut neeessitas est, ita perpetua est requies laborum (Ar' V ex Porph. C

1 eaque nulla ui K.] eaque ui cp ea quae ui rrx V eil. qui v 2 eunetae res K.l eunetae r eunete v Vc euneta IX eunta p 4 eereior se eredat rV 5 domino codd.] domo edit. dominio (?) K. 6 proximo r] proximi rxvVc proxi7 aequa v le?nfn. 9 sepulcri A V] sepulehri mimj p rrxvcp sepulerhi r 11 morsola .1. fatetur Arrx] testatur vVc 16 ad~u: A] ass: rcp 11.1·V 23 alte1'um est cnn. Vcp

CARM. TI 19

201

CARM. II 19 [DITYRAlIIBICE TETRACOLOS • METRVM ALCAICVM METRVM

DVOBVS

VERS~VS

BICVS, QVARTVS PINDARICVS

ALCAlCVM,

(A]

TERTIVS

IAM-

(ABrct

1. BA
4. CAPRIPEDVM SATIRORVM] Panas dixit caprarum pedes habentes (Ar'f ACVTAS] Et ad audiendum et ad ipsarum aurium figuram (Arr ex Porph. 21) 8. Thirso (V)] Fronde (yvVcp 11 satyr: cp] satir: r'V credite posteri hic om.vVcp 15 (ipsum = eundem, quod quidem interpolauit Cruquius)

diolllsium codd. 17 dyoniso A dionysio p dionisio r'a (Vc similis Ar' a fJ similiter Vcp bacharum A 18 nymphas 'Y p] nimphas cett. uirg: codd. 19 similiter pro musis n: avVcp nimphas A (recte r) 20 nymphae p] nimph~ Ara(nimphe vVc 21 qualeA

202

EXPOSITIO IN ROR.

GRAVI METVENDE THYRSO] Vt uelut perturbatam ostenderet mentem, putat sibi infesto thyrso deum inminere (P.). cGraui' autem
(TI 1, 3. 4): 5

10

15

Grauesque Prineipum amieitias (Ar'ctfV 9. FAS PERVICACES EST MIHI T.] Fas nune non signifieat
11. 12.

ATQVE TRVNCIS L.

c.] Vergilius (eeZ. 4, 30):

Et durae quercus sudabunt roscida mella. 20

25

Ideo autem haec sacra eonmemorauit poeta, quia in speleis Dioniso uino, meile et laete saerificabatur (A r'ct f V 12. ITERARE MELLA] Ex integro cantare et repetere (ex Porph.), uel certe manare facere, aut iterum tollere (Ar'fV 13. 14. CONIVGIS ADDITVM STELLIS HONOREM] Ariadnen in honorem Dionisi conmemorat inter sidera collo2 inm: r'f] imminereActV 3 pernitioso Arl perme: ctfvV 6 amieiti~ A 7 nune non sign: .cl. Porph.] non sign: nune rctfVcp non sign: non v 11 baehantium A 13 baehas.cl. 16 uirg: codd. 18 uirg: codd. 19 dure.cl. 20 eonmem: A] eommem: cett. 21 dionisü IX 25 adriadn~ coronam r 26 COnmem: A] eommem: cett.

CARM. II 19

203

catam (P), quae Corona dicitur data ardens a Vulcano. Vergilius (gcorg. I 222): Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae (A r' a f V 14. TECTAQVE PENTHEI] In quibus Pentheus captiuum Liberum patrem uinctum recluserat, ob quam causam Baeeharum furore diseerptus est, uel eerte nota fabula eius et Agau
5

10

15

20

ex Porph. VVIDVS] Vino madidus (A r' f ex Porph. 20. BISTHONIDVM SINE F. c.] Bistonides Thraces mu- 25 lieres, quae in Liberi patris sacris bacchari consueuerunt, angues gestantes in capite (ex Porph.). 'Bine fraude' autem <sine compositione', qui comi non poterant utpote uiperini (Ar'afV 1 uerg:] uirgilius Araf ut vV 3 eorone A 8 lieurgus Ay lyuirgus v ligurgus rafV 10 iraeundiam A 14 eursus r'afVcp] deeursus A an A] aut r'afVcp 16 gyras r f v] giras A y a Vc gyros edit. (per gratias p) i 7 quaesiit A r] qu~siuit V q sieut v quesiuit a f muneri AyafJ numeri rvV 19 indieium A 20 barbararu A seuo A 21 sJ}.bitas A 25 bistonides vc] 01Jl. Arafvp 26 bacehari yp] bachari ArfvV bachare a 28 eömiA

204

EXPOSI'rIO IN ROR.

23. RHOETVlII RETORSISTI] Rhoeturo enim Gigantem in leonem uersus oeeiderat Dionisus (Ar' fV 24:. HORRIBILIQVE MALA] Maxilla metuendus, ut Vergilius (Aen. XI 681): 5 Mal(a)e texere lupi euro dentibus albis (AT 26. 28.

SAT] Satis. Vergilius (Aen. VIIII 135): Sat fatis Venerique datum est (ATf PACIS

ERAS lIIEDIVSQVE B.]

Idest et pacis et

belli potens eras (ATf ex P011Jh. 10

29. TE V(I)DIT INSONS CERBERVS] Non semper insons Cerberus, sed tibi insons, cui nocere non potuit (Ar'fVex Porph.

29. 30. AVREO CORNV DECORVlII] Libero et eornua nonnulli adsignant, quoniam uinolentia proteruitatem et 15 contumaciam consueuit augere (AT'IXfVea; Porph. 31. 32. Ordo est: et tetigit pedes et erm-a reeedentis trilingui ore (r' fV ET RECEDENTIS T. O. P. T.] Dicitur enim Dionisos et apud inferos regnasse, ut et ipsi ita ut Dianae triplex 20 daretm: potestas (Ar' fV

CARM. TI 20 lIIETRVlII DVOBVS VERSIBVS ALCAICVM, CVS, QVARTVS PINDARICVS (ABT

TERTIVS IAlIIBI-

1 rh~tmn enim A 2 uersus] eonuersus rcp 3 uirg: codd. 6 uirg: codd. 10 semper cp Porph.] om. Ar'fV 11 tibi Ar'f] tune Vp nune c eui Af] euro r'vcp 14 asignant A ass: r' et V signifieant f uinulentia A 16 est om. rvV 17 trilingui ore rfc] om. vVp 18 dio22 alehainisos A] dionisus r dionysius p dionisius rfv Vc eum quod eonstat ex eaesura pentimemere iambiea et duobus daetiliB, ita: non u . sita . ta . non tenu . i farar . r iam23 pyndarleus constans ex duobuB dactilis et duobus pieus B troeheis r

CARM. TI 19. 20

205

1. NON VSITATA NEO TENVI FERAR PINNA] Allegoricos significat se in cygni figuram mutandum et carmina sua totum orbem inpletura; unde et se inmortalem futurum promittit. Auis enim, in quam se transfigurandum dicit, canora est, ut poetae merito conueniat, et Apollini con- 5 secrata. Non usitata autem propterea, quia non uulgaria nec communia scripsit (Ar'aV ca; P. Ordo est: ego biformis uates ferar per liquidum aethera non usitata nec tenui pinna (r' (r fv) Vcp 2. BIFORMISJ Qui et lirica et exametros scripsit (Af 10 ex Porph., om. r'V 4. Inuidiaque maior (cp)] Idest ego, qui maior sum inuidia, relinquam urbes. Inuidia enim maiorem se dicit, quia maioribus inuidetur (r' fV 5. 6. NON EGO PAVPERVM s. P.] Idest non erD igno- 15 bilis, qui putor humilibus parentibus natus (Ar' fV ex Porph. Ordo est: M
EXPOSITIO IN HOR.

206

Bi ultra Aquilonis flatus Septemtrioni subiacent (P.), ut est (Verg. geffrg. III 381. 382): Quin et Hyperboreo Septem subiecta trioni Gens effren a uirum (A r«

r

18.

Pro Italiae militibus dixit, ut ostenderet solos Romanos Dacis esse terrori (Arr 20. RHODANIQVE POTOR] Hispani et Galli (Ar' 21. NENI(A)E] Carmen funebre (Ar'r 22. LVCTVSQVE TVRPES] Propter habitum lugentium 10 dixit (Ar' r 24. SVPERVACVOS HONORES] Superuacue enim doleri mortuos. multi dixerunt, maxime Horatius, qui inmortalitatem se uideri uult per carmina consecutum (ex POI·pll.); nam et Vergilius (Aen. XI 52): 5

15

MARS(A)E COHORTIS]

Vano m(a)esti comitamur honore (Arr 3 hyperboreo r] hiperboreo .A hyperbacho f hiperboreos r yperooreos a 9 abitum .A habitus cett. 14 uirg: codd. 15 cömittamur .A

CARM. m1 METRVM BICVS

DVOBVS

DIMETER

VERSIBVS

ALCAICVM,

YPERCATALECTICVS,

TERTIVS

QVARTVS

IAM-

PINDARICVS

(ABrrt

1. ODI PROFANVM V. E.] Haec uox in sacrificiis fre- 5 quentabatur, qua significarent, ut bona omina haberentur (ex Porph.). Quod oportune hic poeta posuit, qui sacerdotem Musarum se erat dicturus inferius, ut praedicendo profanos sacrorum se meminisse rnonstraret (cons. Porph.). Vt Vergilius (Acn. VI 258): 10 Procul,

0

procul este, profani (A T'

ODI] Modo praesentis est temporis, aliquando tamen et pro praeterito ponitur (Arv V PROFANVM] Profani dicebantur sacris non initiati, qui fanum intrare non poterant. Hic tarnen per allegoriam 15 profanos imperitos dixit, qui merito doctis exosi sunt

(ArvV cons. Porph. ARCEO]

2.

Prohibeo (A r' Vt (Yerg. Aen. V 71):

FAVETE LINGVIS]

Ore fauete omnes (ATV 2 alchaicum constans ex c~sura pentimemere iambica et duo bus dactilis ita . Odi . profa . num . uuIgus et . arceo . tertius r 3 ipercatalecticus A yperc: ia: ex di~mbis uel quatuor iambis et sillaba r pindaricus constans ex duobus dactilis et duobus trocheis r 8 erat dicturus A] dicturus erat cett. 10 uirg: codd. 13 ponitur] posuit 'lI V 15 per] cP A

20

208

EXPOSITIO IN HOR.

Fauete (V)] Cantate mecum (r'V Ordo est: ego sacerdos Musarum canto uirginibus et pueris carmina non ante audita (r'V 2. 3. CARMINA NON PRIVS AVDITA] A Romanis [sci5 licet], quamuis L
ut philosophice ostendat neminem hominum a metu inmunem esse, omnes uindictae numinum subiadere (Ar' (r a v) V cons. Porph. 8. CVNCTA S. [c.J M.J Vergilius (Aen. VIIII 106.

X 115): Et totum nutu tremefecit Olimpum (A rv 25

9. Ordinet a. (vV)J Digerat in ordinem; uinearum enim satorem dicit (r' V 2 ordo] om.1T, non cp est rcp] om.rvV 4 scilicet om. Aa 5 leuius AJ lebins v pr. 1esbius rClV corr. Vp 1esbum. c 1irica A oratium. A scripserit - monstraret] om. Cl 9 etates A 10 uitam beatam Vp b: u: cett. Porph. 11 est rap] om. vVc 16 et] om. rv 17 uirg: codd. 18 eterna A 19 ostendit v Vc 20 uindicte A 22 uirg: codd. 26 enim r'] eins Vom. cp

CARM. IJI 1

209

11. DESCENDAT IN CAMPVM P.] In campo enim Martio comitia erant populi Romani et ibi descendebant, qui honores petere uoluissent (Ar' a V 13. Contendat (v Vp)] Nonnulli autem distinguunt, ut 'hic melior fama et moribus contendat' cum supra 5 dicto seilieet, qui 'generosior petitor deseendit in eampum'. Potest autem et sie diei: 'hie eontendat', idest uiuat 'melior fama et moribus', ut ostendat uarios aetus hominum una neeessitate perire (r' a V 14. NECESSITAS] Mors, et per hoc ostendit stu- 10 dia quidem diuersa esse hominibus ad morum et honorum gradus, eonditionem tamen mortalitatis unam esse (Ar' a V 16.

OMNE CAPAX M. V. N.] A.ut quia in urna omnium nomina, qui honores petebant, mitti consueuerant, ut, qui 15 sorte egressi fuissent, de ipsis iudiearetur, aut seeundum opinionem illam uulgarem, qua adfirmabant sorte singulos ab Oreo ad mortem trahi (ex Parph.) , ut est (Lucan. V 394): Et uana uersat in urna. 20

'Mouet' autem est 'uoluit ad sortiendum fatum' (Ar'aV 17. 18. SVPER INPIA CERVICE] Vt (carm. 19, 5.6): Ligna super foco Large reponens, et per allegoriam signifieat neminem delieiose et libenter 25 sub metu uiuere. Et sumpsit exemplum a Dionysio, Siculorum tyranno magnae saeuitiae; euius dum potentia et eopiae a Damocle quodam philosopho laudarentur, quod 4 eontena v autem] am. cx 2 eommitia A, recte r distingunt r 10 et per - esse] am.a 12 condicionem V 14 in urnam ac 17 affirmabant av Vcp 21 sorciendum Ar'V, recte cxcp 24 larga A 25 delitiose Acp 26 uidonysio A dionisio r' cx Vcp uere sub metu Vc can8. p 27 tiranno A, recte r' amagne A seuiti\) A 28 copiae rap] copie Av eopia Vc damocle p Porph.] domede A diomede r diomedie cx diogene v Vc

EXPOSITIO IN HOR.

210

ad luxum ei cuncta subpeterent, rogato eodem philosopho ad prandium destrictum gladium super ipsum tyrannus a culmine iussit ligatum seta pendere; quo metu perculsus philosophus regalibus et adparatis copiis uti non potuit 5 (cons. Porpk.). Tune Dionysius timenti respondit hoc modo tyrannos uiuere et inter summos apparatus inminentibus urgeri periculis (Ar' ct v 20. NON AVIVM ClTHARAEQVE C.] Propter illos Siculorum reges, qui aut pro sollicitudine aut pro deliciis 10 sine auium cantu et sine citharae sono dormire non poterant (Ar'b V ex Porpk. 21. 22. SOMNVS AGRESTIVM L. v.] Altus; quo rustici aut lassitudine laboris utuntur aut animi securitate. Vergilius (georg. II 467): At seeura quies et nescia fallere uita (ArV

15

Ordo est: lenis somnus agrestium uirorum non fastidit humiles domos (cons. Porpk.) et umbrosam ripam, et non fastidit desiderantem, quod satis est: Tempe agitata Zephyris (r'CI. Vp 20 22. 23. NON HVMILES DOMOS FASTIDIT] Vt Vergilius (ecl. 2, 29): Atque humiles habitare casas (Arb

24.

TEMPE]

[Idest] loca nemorosa et amoena riuis

(Ar'bV 25

25. QVOD SATIS EST] Quod sufficiat ad uictum cultumque agri, non ad ambitum diuitiarum (Ar'bV 1 subp:] suppeterent r'Vcp 2 tirannus A 3 J'culsus A 4 adp: A] apparatis r'«V I) diOllSUS A dYOllsius r dionisius r«vVcp 6 tirannos..A inm: A] Im: cp imm: r'ctV 8 cithereq. A pp A 9 aut pro d:] pro delitiis Acp 10 cithare A 13 lascitudine A d: A uirg: codd. 16 ordo - satis est] om. V, opp. cp est] om. r 20 uirg: codd. 23 idest Vp om. Ar' b c amena A riuis edit.] ruris coda., sea b cum Zitura

CARM.

m1

211

26. NEQVE TVMVLTVOSVM S. M.] Idest non in se prouoeat tempestuosum mare, dum uult nauigando parare diuitias (AT(rb) Tumultuosum (Vp)] Hie autem eonuertenda est oratio, ut tumultuosum mare et saeuus impetus ea- 5 dentis Areturi aut orientis H
28. AVT ORIENTIS HAEDIJ Antitheta eadentis et 10 orientis (ex Porph.), quae aut in ortu aut in oeeasu faeiunt tempestates, ut (Verg. georg. I 205): Haedorumque dies et lueidus Anguis et alibi (Verg. Aen. VIIII 668): Pluuialibus Haedis (Ar' a V

15

29. NON VERBERAT
(ATaV 4 hie - ut] absc. b 5 et cp] om. vV ut r liter rvp] similia bcV 9 yadas A 10 HAEDI] 11 quae] quia v in ortu1 motu A 12 ut uirg. v rumque A, recte?' 15 htldis A] hedis r' a V 17 18 est avp] om.1·V 21 quae - perferat] om. IX codd. 24 quodque r quoque y

7 simitlui A 13 hedospe A 22 uirg:

25

212

EXPOSITIO IN HOR.

32. 33.

5

10

15

20

25

HIEMES INIQVAS]

Aquosas, nimias (Ar'

AEQVORA SENTIVNT] Bene dixit pisees, non beluas, ut augeret breuitatem angustati mans, quam exiguitas tanta sentiret (AT'"b V 34:. IAOTIS IN ALTVM MOLIBVS] Verbo ipso usus est fabrieantum. Iaei enim in mare moles dieuntur, quotiens exeluditur aqua (AT'"bV Ordo est: frequens redemptor et dominus fastidiosus terrae euro famulis demittit hue eaementa (r'" b V 36. Cementa (V)] Fundamenta, ubi aedifieiuro eonsistat (r'bV OAEMENTA DEMITTIT REDEMPTOR] Fabrieae suseeptor aut eerte qui redimat terras euro famulis et easdem. fastidiat maria struens (Ar'b V 37. 38. SED TIMOR ET MINAE SOANDVNT EODEM] Ad illa redit, quae beatam uitam adimant,' ostendens nee terra nee man quemquam posse auaritiae aut animi sui uitia effugere (A r'"b V ex Porpk. 4:0. Post equitem sedet (lIV)] Idest quoeuroque ierit auarus, siue in mare siue in aera siue per terram, semper sequitur illum atra Cura (T'bV 4: 1. QVODSI DOLENTEM] Superfluum dieit ambitum fabrieandi et diuitiarum appetitum, duro dolores et m
PISOES

1 iniquas hiemes A 6 fabrieantum AyvV] fabrieanmare Abc] mari r'c.:vp 10 fundamentum b tium r"b Dm. r 12 fabriee A 14 maria struens Ayv c cons. b] mari astruens rVp, maria absciss.in b 16 adimunt ab sinec mari nec terra V p opp. Porph., mulque ostendit b schoZ. om.c 19 sed: '11 25 phrigius V] frigius Av synnaticus scripsi cum Porph.] sinnaticus y scynnaticus 1"a scinsynnada Porph.] scynnada ArlXp scinnada naticus AbvV y b '11 V scinnacla c 26 phrygie b phrigie V p frigie A '11 frigi~ ra ceduntur A

CARM.ill 1. 2

213

44. ACH
45. 46.

Ingenti, inuiso (A r' b Aut altum. aut marmoribus ornatum intellegitur (Ar'b V sim. Porph. 10 Moliar (p)] [Struam] ut (Verg. Aen. I 424): Molirique areem (Ar'bV NOVO RITV]

46. SVBLIME ATRlVM]

47. CVR VALLE PERMVTEM SABINA] Idest si sollieitudo careri non potest, nec eommutationibus debent augeri diuitiae (Ar'V 15 48. OPEROSIORESJ [Cum. magno opere adquisitas] ae si dieeret laboriosiores (A r' b V

CARM. III 2 METRVM DVOBVS VERSIBVS ALCAICVM, TERTIVS IAMBICVS VT SVPRA, QVARTVS PINDARICVS (AbisBra 20 1. ANGVSTAM AMICE P. P.] Hane oden ad amicos generaliter seribit eommonens beatiorem uitam faeilioremque esse pauperi, suadens ita adulescentes eorum. institui 1 perse A 2 aehamene r 6 inhiant bcp] ineant A iniantr' inniantV pulera rb V 10 intell:Jom.b 11 struamr' extruam cp eonor extruere gloss. b om. A V ut - areem om. r 12 molliriq.A 13 sollicitudo AJ sollieitudine r'Vp cons. c 16 eum - adquisitas om. A opere] pcio b 19 duo bus uersibus] in d: Aalt. 1. om. B 20 iambieus ut supra] nouenarius A a. 1. 21 odem Ar, b absciss. 22 comonens A 23 adulescentes rc] aduleseententes A adoleseentes b Vp adolescentem r adhulescentes 11 addeseendentes IX

214

EXPOSITIO IN BOR.

debere, ut paupertate et exereitio ad militiam firmentur (A r' Il b V ea; PlJrph. sed additis ineptiis .Angustam a. (V)] Arduam, diffieilem (rb Vp 2. PVER] Pro filio posuit, ut Vergilius (Aen.IIIl94): Tuque puerque tuus (Arb

5

3.

PARTHOS]

Pro quibuslibet hostibus (Ar'bV ex

Porph.

4. ö. 10

Conto (Ar'V, eras. in b In eampo, ut (Verg. Aen. VIII 28): Gelidique sub aetheris axe (Ar'b V METVENDVS HASTA]

SVB DIO]

6. 6. IN TREPIDIS REBVS] Äut in bellis, in quibus semper trepidatur, aut in perieulosis laboribus (Ar'bV Sie edueatum aduleseentem, inquit, ita elarum esse debere gloria belliearum rerum, ut etiam mulieribus et 15 puellis hostium notus sit ipsa adsiduitate bellaudi (A r'Il bV ea; Porph. 9. SVSPffiET] Idest eum illum prospexerit, timore suspiret, ne aut maritus eius aut sponsus militem Romanum prouoeans neseius bellieae artis intereat (Ar' Il b V 20 Ordo est: prospiciens illum ex hosticis moenibus matrona bellantis tyranni et adulta uirgo suspiret: < Eheu, ne regius sponsus rudis agminum laeessat leonem asperum taetu, quem rapit cruenta ira per medias eaedes' (T"llbV 12. PER MEDIAS RAPIT !RA c.] Seruauit metaphoram, 25 ut, qui Romanum militem leoni eomparauerat, adderet impetum, ut (Verg. Aen. VIIII 562): Contra tela furit (A r' b V 1 paupertate A« exeereitio A 4 posuit ut] om. b uirg: codd. 6 hostibus Ar V p] hostibus pOBuit f v schol. om. c 9 ut-axel om.b 10 ethens A 13 edueatuminquid (inquit) aduleseentem Are] adhuleseenad: Vc edueatum weit ad: p temv adol: abVp 15 adsid: A] assid: r'llbVcp 19 bel.liee A 24 metaforam AvV methaphoram cp, recte rb

215

CARM. III 2

13.

DECORVM

EST

PRO

P. M.]

Vt est (Verg. Aen.

XI 24. 25): Qui sanguine nobis Hane patriam peperere suo (A Tb

14. MORS ET FVGACEM PER. V.] Ostendit eos magis 5 periclitari, qui fugiunt (Ar'b V ex Porph. Et fugacem (v Vp)] Qui fugat, agentis est, non patientis (yv Vp 10. 16. IVVENT
15

(AT'abV 17. VIRTVS REPVLSAE NESCIA] Virtutem per se claraw ornare honores mcit, non ornari ab honoribus. Repulsam uero meruisse dicebantur, qui honorem petentes repudiati fuissent. Quod cum euenisset Catoni claro uirtute, sui 20 conscius corruptum populi iumcium contempsit, et hoc tamen iuxta Stoicorum sectam, qui mcunt uirtutem solam sufficere ad beatam uitam. Modo uero repulsa generaliter accipienda est: uirtutem infamem ac sormdam numquam esse posse (AT' ab V cons. Porph. 25 SORDIDAE] Humilis [et infamis] (A r' b 18. INTAMINATIS HONORIBVS] Incortuptis aut sine macula repulsae (Ar'b V 1 dequorum A ut] antipophora est ut b 5 magis] maxime in bello b Porph. 11 iuuentas A 12 huiusj om. V iuuente A 17 uirtutes b 18 dicit non ornari] non ornari 20 uirtutis suae (sue c) Vc 21 iu(hornari Vp) dicit Vcp ditium Ab iudicum V 23 repulsa generaliter Ar' ab] gen: 26 et infamis om. A rep: Vcp

216

EXPOSITIO IN ROR.

19. AVT PONIT SECVRES] Seeures pro faseibus posuit aut pro potestate, ut (Verg. Aen. VI 824. 825): Saeuumque seeuri Aspiee Torquatum (Ar'bV 5

10

20. ARBITRIO POPVLARIS A.] Rie, inquit, talis, dum in se haberet honorem, nee ex populi potestate sumit nee ab alio dignatur aeeipere (Ar'bV cons. Porph. POPVLARIS AVRAE] Populi fauore, ut Lucanus (I 132. 133): Popularibus auris Inpelli plausuque sui gaudere theatri, et alibi (Verg. Aen. VI 816): Nune quoque iam nimium gaudens popularibus auris

(Ar'abV 15

21.

RECLVDENS CAELVM]

Aperiens etiam eaelum, ut

(Verg. Aen. VI 130): Ardens euexit ad aethera uirtus (Ar'V sim. b

22.

NEGATA VIA]

Vt Vergilius (Aen. VI 16):

Insuetum per iter (Ar'b 20

23. COETVSQVE tia (Ar'b

24.

VVLGARES]

SPERNIT HVMVM]

Vilium hominum eonsor-

Vt Vergilius (Aen. VI 732):

Terrenique hebetant anus, et alibi (georg. III 8. 9): 25

Qua me quoque possim Tollere humo (Arb 1 seeures et aut pro potestate om. b 3 seuum A -que] q.A secutiA 5 inquitAbvl inquidr itaque Vcp dum se in seA 8 aureA) recte Vp fauore Vc] fauoremcett. 11 inp: .Ar] impelli aVcp 15 celum.A ut-uirtus] om. vVcp 18 uirg: codd. 20 c~tusq. A 22 uirg: codd.

CARM. IJl 2

217

FVGIENTE PINNA] Tamquam ipsius uirtutis fama terras fugiens caelum petat (Ar'bV 25. FIDELI TVTA SILENTIO] Ostendit uirtutem etiam tenacem secreti (A r' V 26. Ordo est: uetabo, sit mecum sub eisdem trabibus 5 et soluat mecum fragilem phaseion, qui uulgauit sacrum archanae Cereris ( T' a b V QVI CERERIS SACRVM1 Sacra Cereris mistiea erant, nec uulgari lieebat pro hoc, quod oeeulte eonsiliis usa est, donee filiam reperiret. Vnde Vergilius (Aen. m 112): 10

Et fida silentia sacris. Et ideo dieit se eum saerilego nec nauigare nee mauere ueHe, ne inuoluatur illius poena (Ar' ab V 28. SIT TRABIBVS] Aut tecto aut nauigio (Ar'b 29. SOLVAT PHASELON] Soluere dixit nauem in pe- 15 lagus dimittere ( A Ta V; v de(icit usque ad c. III 4, 15 'Phaseion' uelox et oblonga nauis est. Vt Vergilius (georg. Im 289): Et circum picta uehitur sua rura phaselo

(ATa bV S
20

Diespiter luppiter dicitur uelut

diei pater (ATV

30. NECLECTVS INCESTO ADDIDIT INTEGRVM] ldest Il.d supplicium incesti idest noxii addidit innocentem, quod est coniunexit (ATb V 25 31. Antecedentem (V)] Praeeuntem (Tb V 5 eat yab] om. rv Vcp 6 phaaelum b 10 reperiret rVc] repperiret ybv aperiret A uirg: codd. 13 p~na A 15 nauim b 17 phaselum a uirg: codd. 19 pictis ... phaselis a pictis s. f. f. 1. V ueituf A 21 diespiter] mn. I' 23 nee lectus A 24 suplicium A idest] om. Ac quod est A] idest I'b V 25 eoniulixit A coniuncxit y eoniunxit cett.

218

EXPOSITIO IN HOR.

RARO ANTEOEDENTEM S.] Tamquam raro poena deserat scelestum et quamuis tarde, tamen puniat meritum, nec ab eo possit euadi uel effugi, ut Vergilius (Aen.VI569):

Distulit in seram commissa piacula noctem (Arab

CARM.

5

rrr

3

METRVM ALOAIOVM SIVE IAMBIOVM

1.

(Arb

In secta Stoica hoc dicitur: iustum uirum honestique propositi non terreri ciuium opinionibus uel minis exigentum, ut aliquid 10 forte rationi contrarium fiat (Arab V w Porph. Ordo est: iustum uirum solida mente et tenacem propositi non quatit ardor ciuium praua iubentium (rV TENAOEM] Constantem in bono proposito (ArbE 2. NON OIVIVM ARDOR] Seditio iniqua imperantum 15

IVSTVM ET TENAOEM PROPOSITI VIRVM]

(Arb V

3. Non uultus (Vp)] Seueritas (rbEV TffiANNI] Mentem solidam dicit iusti et tenacis uiri non permoueri minis tyranni, et hoc auget per enfasin, et gradus a populo ad regem, a rege ad 20 elementum, ab elemento ad deum, a deo ad mundum INSTANTIS

(Arab INSTANTlS

TYRANN!]

A.ut inminentis aut terrentis

(Arab sim. Vcp omissis aut ... aut cons. r aUero loco

1p\)naA 2tardoA necabeo]necareoA ut]om.Vcp 4 mortem b 8 hoc] om. Vcp 9 exigentumK.] uirg: codd. 11 solida] honestique exigendum codd. exigentium edit. propositi solida Vopp. cp 12 non quatit] om. V opp. cp iubentium & cetera r 14 imperantum K.] sperantu A sperantium cett. c imperantium bp 17 mentem - tyranni] om. Vcp 18 tiranniA 19 enfasinA ro: bE Vc] emphasimp gradus Aro:bV] graditur cp 20 addeo A 22 instantis tiranni A autem tyr: ro:

CARM.ill 2.3

219

4. MENTE QVATIT SOLIDA] Mentem solidam meit iusti et eonstantis uiri, qui minis non quatitur tyranni, aut ebrte mentem pro consilio intellegi uoluit, ut Vergilius (Aen. XII 554): Hic mentem Aeneae genitrix pulcherrima misit

5

(AraV Fixa (A rb Seilicet Austro duce; unum enim pendet ex altero (rE v TVRBIDVS ADRIAE] euius eonmotionem mare sequatur. 10 Vt Vergilius (Aen. II 205): SOLIDA]

O.

DVX INQV1ETI]

Ineumbunt pelago et (Aen. I 86): Vastos uoluunt ad litora fiuetus (Arab V Maseulini generis est Hadria (rb V 15 7. SI FRACTVS 1. o.J Ad enfasin animi constantis [ut] Lucanus (II 290. 291): Si, cum ruit arduus aether, Terra labet, et alibi (Lucan. II 58):

20

Per fulmina deeidat aether (Arab V

9.

RAC ARTE POLLVX]

Hae animi uirtute (Ar cons.b

Porph.

2 eonstrantis .LI. tiranni .LI. 3 uirg: codd. 5 hie misit] aliter cp qui haec exhibent (= Verg . .LI.en. V 827. 828): Rie patris Aeneae suspensam blanda uieissim Gaudia perene~ .LI. g. p. m. V 8 enim rE] om. temptant mentem Vcp 10 eonmotionem .LI.] eomm: cett. 11 ut - fluctus] om.Vcp uirg: codd. 14 litorarV] littora.LI.« syderab 15 adria m: g: est V p adri~ l' b 16 fractis .LI. enfasin .LI. r« b Vc] emphasim p 17 ut om . .LI. 20 et - aether] om. Vcp

EXPOSITIO IN HOR.

220

ET VAGVS HERCVLES]

Qui omnem orbem peragrauerit

(ex Porph.), ut Vergilius (Aen. VI 801): Nee uero Aleides tantum telluris obiuit, et alibi

(Lucan. TITI 610. 611):

5

Terras monstris aequorque leuantem Aleiden (ATb V

10. Enisus (V)] Ineumbens (rbVcp ENISVS]

Vt Vergilius (Aen. VI 130):

Aut ardens euexit ad aethera uirtus (ArbE 10

ARCES IGNEAS]

11.

Caelum (ArbE

Semidei dieebantur, qui ob merita. deorum adhibentur eonuiuiis, quod Horatius modo Augusto dedit, sieut Vergilius Aeolo (Aen. QVOS

INTER AVGVSTVS R.]

I 79): Tu das epulis adeumbere diuum (Arb V

15

12.

PVRPVREO

ORE]

Pulehro, ut est (Verg. Aen.

TI 593): Roseoque haee insuper addidit ore (ArbE V Potus numinum (ArbV vtrum qui ad hoe meritum peruenerit uirtutis uia, an merentem quasi militantem? NECTAR]

20

13.

RAC TE MERENTEM]

(ArbEV ca; Porph. 2 uirg: codd. 3 t. t. o. V obiuit rbc] obibit Ap et - alciden] om. Vc 5 equorque A leuantem A] 1euandum rb 6 aleiden b r V] a1cidem Ar 8 uirg: codd. 9 aut ardens] ardens' ut ardens A 10 ce1um A 11 semidei - conuiuiia] absciss. b 12 meritia Ar deorumJ don A adhibentur Ar] adhibebanturrVcp 130ratiusA mödo A dedit] parum liquet A aicut] ut Vcp uirg: codd. 15 adcumbere r] a. V accumbere Arbcp 16 pu1cro E Vc, b absciss. 18 hec A 20 utrü q A] utrumque rb E utcumque V ut cunque cutrum p; editiones falsissime 4

CARM. III 3

221

14. 15. INDOCILI IVGVM COLLO T.] Potentiae numinis dedit iugo feras subdere, [ideo] qua.ntum ad mortales indociles, quantum ad potestatem Dionysi ex more doctas (Arab cons. Porph. 15. Hac (V)] Virtute animi (rbEV 5 16. MARTIS EQVIS A.] Quirinum siue Romulum in honorem Augusti laudat, et ipsum ut Martis filium deum pro uirtute factum Acherontem mortuis deputatum uitasse conf1rmat. 'Equos' uero 'Martis' pro pugnandi insigni posuit (ArabV 10 17. CONSILIANTIBVS] Idest consilium habentibus diis de recipiendo Romulo in numero deorum (A rb E V cons. Porpk. 18. ILION ILIONJ Repetitio nominis interdum iracundiam, interdum laudem significat, ut Vergilius (ecl. 15 7, 70): Ex illo Coridon, Coridon est tempore nobis (Arb V

19. FATALIS I. Q. IVDEX] Alexander, per quem deberetur exc
20

Ordo est: fatalis et incestus iudex et peregrina mulier uertit in puluerem llion, llion, damnatum mihi et castae Mineruae cum populo et fraudulento duce, ex quo Laomedon destituit deos pacta mercede (rb V 25 3 dionisi Aa dionisü rb Vc dionysü p cf. m 1, 17. 18 insigni K. canl. schol. C. III 11 idest] om. Vcp 12 numero Ar] numerum rbE Vcp 15 laud A uirg: codd. 18 deleretur et alium c deberetur excidium Hauthal deleretur Ilion edit. uet. et Pauly 19 excilium E exilium b, cum signo dubitationis exilium Ar Vp exillum rp, corr. K. ut] et A 20 eq%s A ortum ea: equ&s?, equus rb V Dm. E 23 damnatum rcp] dampn: rbV 9 pugnando A pugnandi cett. 11, 33. 34 et al.l insigne codd.

222

EXPOSITIO IN HOR.

20. ET MVLIER PEREGRINA v.] HeIenam peregrinam dixit ad exaggerationem, ut Vergilius (Aen. TIII 211): Femina, quae nostris errans in finibus (ArbEV

22.

La,omedon enim pro muroperfectione non soIuerat uotum numinibus promissum; unde et Vergilius (Aen. TIII &41. 542): MEROEDE PAOTA L.]

5 rum Troiae

Necdum Laomedonteae sentis 'periuria gentis? (ArV

23. DAMNATVM MINERVAE] Traditum, destinatum ad 10 perdendum, ut in Vergilio (Aen. TI 612. 613): Ric luno Sc
15

Bene autem 'castae', quod (u. 19) 'incestus iudex' dixerat (ArabV 24. DVOE FRAVDOLENTO] Vel Laomedonte uel Priamo (ArbE 20 20. !AM NEO LACEN
uirg: codd, 4 mercede pajicta .A 6 uirg: codd. 10 uirg: codd. 11 iuno] 13 et - insedit] om. Vcp 16 incastus .A 21 pulcritudine .A E V] pulehr : r

5 troie .A siuno .A

CARM.ill 3

223

Opes autem pro auxiliis ponuntur, tamquam sint auxilio Hectoris uicti. Vt Terentius (Andr. m 1, 15): luno Lucina, fer opem, serua me, obsecro

(ArabV Vt (Verg. Aen. TI 13): Fracti bello (ArbE

REFRINGIT]

5

29. NOSTRISQVE DVCTVM SEDITIONIBVS
vn

30.

10 BELLVM RESEDlT]

Finitum est, ut (Verg. Aen.

27. 28): Omnisque repente resedit Flatus (ArbV

31. ET lNVISVM NEPOTEM] Odiosum sibi Romulum 15 dixit. Nepos enim lunonis fuit per Martem, quem Martem louis et lunonis filium Homerus adfirmat. Per genus autem Romuli Carthago deleta est (Arab V 32. TROICA QVEM PEPERIT] Troiana.. Dia enim de genere Troiano fuit, ut (Verg. Am. I 273): 20 Donec regina sacerdos (Arab V 33. MARTI REDONABO] ldest quamuis sit de Troiano genere; patri suo Romulum regnare concedam (Ara V 34. 1. s.] Permittam, inquit, indigetem fleri (Arb Vcp lnire (Vcp)] Deificari (rVcp 25 DlSCERE NECTARIS S.] [ldest] deorum conuiuiis etiam interesse permittam (A r V 1 sint Vp] sine c om. Arab 2 hectoris AI'ab] om. Vcp uicti t uiti r Niti a uti r uati A uiti Vc uitae p usus b 7 idest belium A om. cett. 9 discensionibus A 17 adf: r] affirmat AabVcp afirmat r 18 carthago Ap] cartago I'ab Vdefic. c 19 troiana] idest ilia filia numitoris b 24 indigenam A I'b V indigetem et dignum c indigetem p 25 deificari K.] deificare p edificare r Vc 26 dJ:1fcere A idest Vom.AI'

EXPOSITIO IN HOR.

224

Propinare, potare (rb V QVIETIS] Philosophi enim hane beatitudinem diis dederunt, qua eos otiosos esse et nihil curare, nee alieuius rei sollicitudine teneri dicant, semel 5 mundo lege disposito. Vnde Vergilius (Aen. IIII 379. 380): Ea cura quietos Sollicitat (Arab V Ducere (Vcp)]

35.

10

15

ET

ADSCRIBI

37. DVM LONGVS INTER S.] Tolerabilius se ferre confirmat, ut, longo spatio maris interiecto, Romae regnent potius Troianorum nepotes, qUall ut llion fruatur imperio (ArbV 38. EXVLES] De exulibus nati (Ar 39. REGNANTO] Pro • regnent' ut <sunto' pro ·sint' (Ar 40. DVM PRIAMI PARIDISQVE BVSTO] Vt Vergilius (Aen. XII 828): Occideritque sinas et alibi (Aen.

m

CUill

nomine Troia,

11):

Et campos, ubi Troia fuit (Ar

20

41. Insultet (b V)] Libere superuagetur (rbEV

m l!5

INSVLTET ARMENTVM] Conculcet, ut (Verg. georg. 117): Insultare solo et gressus glomerare superbos,

et alibi (georg. IIII 10. 11): N eque oues haedique petulci Floribus insultent (ArbEV 1 potare c] potari r potiori rb potiri Vp 5 disposita A uirg: codd. 11 ilion A] ilium r illum V iilium b illo cp 14 pro - sint A] futurum J? priJsenti ut sunto J? sint r ut sunto J? sint futffi J? psenti :y 16 uirg: codd. 21 libere] om. b 25 et alibi - insultent] Dm. EVcp 26 hedique A petulcis A

CARM.

m

3

225

41. 42. FER(A)E INVLTAE] Inlaesae, securae. Siluosis eniIn et desertis locis ferae catulos tuto celant, ut (Verg. georg. II 471): Siluas et lustra ferarum (Arb V

42.

STET CAPITOLIVM]

Subauditur
5

ruat' (ArbV

43. TRlVMPHATISQVE POSSIT] Triumphatis species participii est; ut (Verg. Aen. VI 793): Regnata per arua et (Aen.

rn

125):

10

Bacchatam N axon et (Aen. VI 836): Triumphata Corintho (Arb V

44. MEDIS] Medos hic pro omnibus gentibus posuit, ac si dixisset: per triumphum subditis hostibus leges ill- 15 ponat (ArabV 45. HORRENDA] Pro <metuenda omnibus gentibus' (A rE cf. Porph. 46. EXTENDET ORAS] Vt est (Verg. Am. I 279): Inperium sille fine dedi (ArE QVA MEDIVS LIQVOR] Gaditanum mare dicit; inde enim incipit Europa secerni a Libia (Arab V ex Porph. Ab .A:fro (V)] Ab Africa, idest per quae loca diuiduntur Europa et Africa, duae partes mundi (rabEV 48. QVA TVMIDVS RIGAT A. N.] Dum inflatur, ut riget (ArE cons. Porph.

1

inlese A

om. rb

11

illl[l b 7 triumfatisqueA trinmphatisA VJ baccatä A naxom Ar 13 corinto Ar 15 inponat Ar] imponat aVcp imposuitr 17 pro A] om. rE 20 inperinm AJ imp: rE 23 idest - mundi rbEV] om.rex

20

25

226

EXPOSITIO IN ROR.

49. AVRVM INREPERTVM] Aurum etiam Roma contemnet, quod multo utilius est hominibus, cum latet adhuc sub terra; minus enim causas auaritiae praestat. Fortiorem ergo dicit Romam contemnendo aurum fore, 5 quam in usus cogendo. Veteres enim Romani et hoc plurimum potuerunt, quod amatores paupertatis diuitias posthabebant (.AI cx V sim. b Porph. SIO MELIVS SITVM] Nondum repertum (.Ar 50. Spernere fortior (p)] Ipsa scilicet Roma (rb 10 Vp om. c SPERNERE FORTIOR] Quod fortis animus spernere debet, quam in usus cogere, ut (Verg. Aen. VI 843. 844): Paruoque potentem Fabricium (ArbE v Ordo est: fomor spernere aurum inrepertum et sio melius situm, cum terra celat, quam cogere in usus humanos dextra rapiente omne sacrum (rb V 52. Sacra enim omnium gentium rapuerunt Romani, non modo aurum (rb E V 20 RAPIENTE DEXTRA] Dextram aut pro auaritia posuit aut pro bello. Vergilius (.Aen. III 56. 57): 15

Quid non mortalia pectora cogis, Auri sacra fames? et Iuuenalis (13, 24): 25

Atque omni ex crimine lucrum Quaesitum (.Arcxb V 1 contemnet Acxcp] contempnet r V 4 contejjnendo A contempn: rv, recte cp contempto cx fore rcxVcp] esse A 7 post rcxbp] pos r p A V, defic. c 16 usus h: Vcp] h: usus 'I. umanos, om. usus, r 19 non modo aU11lDl ed.) non 21 uergit A] uirg: aurum rbEc ·ft aurum V in aurum p cett. 23 fames Arcxbcp] famis r farne V 24 et iuu: quaesitum] om. Vcp 26 quesitum A

CARM. III 3

227

53. TERMINVS OBSTITIT] Finis naturae, quo mundi spatia terminantur; ad hunc armis perueniri ambitu gloriae !liue auri cupidine (Arb V ö5. DEBACCHENTVR IGNES J Cecaumenen dicit inhabi5 tabilern, ut (Verg. georg. l 234): Torrida semper ab igni; in qua ita incendium, ut furor bacchantibus dominetur, ideo dicit 'debacchentur' (Arb V 56. PLVVIIQVE RORES] Septemtrionalem significat 10 cardinem, hoc est niualem, ut (Verg. georg. l 236): Glacie concreta atque imbribus atris (Ar V sim. b Pugnacibus (Arb mco] Constituo, sancio Romanis hoc ius fatorum, ut pernitiosum habeant per se reparari Troiam

57. öS.

BELLICOSISJ

HAC LEGE

(ArbEV

15

pu] Qui uelint praestare parentibus contra uoluntatem deorum (ArV sim. b 59. REBVSQVE FIDENTESJ Confisi potentia (Ar(rb) NE NIMIVM

62. Ordo est: fortuna Troiae renascens lugubri alite, iterabitur tristi clade me coniuge et sorore louis ducente 20 uictrices cateruas (rb V TRISTI CLADE] Hoc quidam (= Porph.) ideo dictum uolunt, quod Fimbria, legatus Cinnae, llium temporibus Syllanis oppugnauerit ac diruerit, qui mox seditione militum peremptus est (Ar",V, abse. b 25 ITERABITVR] Repetetur (ArbE 3 siue Ac] sine rb Yp Hauthal; 'siue' = Ciceronianae aetatis particula 'aut' 4 ceeaumenen Ar b eeucamen r eeeanmenen V eecaumen c ceraumenon p 7 baehantibus rb V 8 dieit debaechentur p] dieit debachentur c dieit baehentur rV dibaehentur A dicit baeeentur r dieit BaeHaNVR b 9 sept: septemtr: Ar] septentrionalen r V - niualem] aliter b 11 glatie A inbrib. A 13 sanetio A 14 pernit: ArbE) pernieiosum Y 19 estrYp]om.rc absc.b 23 finbria A 24 sillanis Ar", Yc syllanis p

228

EXPOSITIO IN ROR.

64. CONIVGE (Aen. I 46. 47):

ME

IOVIS

ET SORORE]

V t Vergilius Iouisque

Et soror et coniunx (Ar(rb)cp

66. TER SI RESVRGAT] Ric aut quotiens reparata fuerit Troia diruendam dicit, ut finitum pro infinito ponat, aut tertio significat Troiam perisse, semel ab Hereule, secundo a Gr(a)ecis pro Helena, tertio a Fimbria (Ar«bV 10 67. 68. ET VXOR CAPTA VIRVM] Quidam Andromachen intellegi uolunt propter Hectorem et Astianacta (ArbE V 69. NON HOC IOCOS(A)E CONVENIAT LffiAE] A Iunonis uerbis in se poeta conuertitur (Arb V ex Porph. 15 Non hoc iocos(a)e (V)] Idest non talia conueniunt nostrae propositioni (rb V 7O. PERVICAX] Vel licentiosa (cons. Porph.) uel reprehensibilis (ArbE V 72. MODlS] Metrorum modulationibus (Arb V 5

CARM. rrr 4

20

METRVM QVOD SVPERIVS

(ABr«b

[YMNVS IN MVSAS DVO VERSVS ALCAICI, TERTIVS NOVENARIVS, QVARTVS PINDARICVS

1.

(A]

Propterea dixit caelo', tamquam iam uelit Musam transire a

DESCENDE CAELO ET DlC AGE T.]

25 ~descende

1 uirg: rbcp 4 coruunx rbc] coniux Ap 5 aut A] nx Vcp reparatum est ilium b 6 troia A V] diruendam a;Vcp]
om. b au.tem om. ra;

CARM.

m 3.4

229

uerbis lunonis, quae eam uelut in eaelo habuisse ostenderet CArbfEv ex Porph. Deseende eaelo CV p )] ldest desine loqui de diis (rVep sim. E Ordo est: tibia, descende eaelo et Calliope regina, 5 b) V p age die longum melos 2. CALLIOPE MELOS] Melos speeialiter diei uolunt cantum pastoralem rb V 3. ACVTA] Sonora, liquida, eonueniente melodiis (ArbfEV 10 5. AVDITIS] Dum ad solam Calliopen loqueretur, dixit 'auditis', ut est et (Verg. Aen. VIIII 525):

CrC')'

CA

Vos,

0

Calliope, preeor, adspirate eanenti;

et quasi deae praesentiam se sentire ait, tamquam uenerit 15 inuocata, quod appellatur enthusiasmos (ArafVcp AN ME LVDIT] Velut interrogans sodales suos posuit (ArbfEV 6. INSANIA] [Idest] furor poetarum (A b f) Idest an, dum spero me audiri a te et non audior, deeipior dulei amore poetrico? Ordo est: uideor audire, 20 et uideor errare per pios lucos Crb f'E V AVDIRE ET VIDEOR P.] Tamquam dieeret: uere audio cantus uestros, et Iueis intersum? an errore mentis imaginor, quem studio eoncepi poeticae (ex Porph.)? aut eerte per amoenos lueos Elysü uere uideo Musas errare? 25 (Arabf'V

rC"!

1 eum A 3 idest] om. y de diis r Vc] deditus y de diuinis p 8 carmen pastorale rb 9 melodiis cp] comoediis r comediis y b comediis E comodus A comedias V comedasf' licall:ACe:V]caliopenrf 13calliopeACe:Vp] caliope rfc adspirate A] aspirate cett. 14 et - enth: om.r 15 entisiasmos Ce: entisiamos Aye amtisiamos Venthysiamos p entysiamos f 16 ueluti bf 18 idest om. A

r

23 enore A enores Ce: 24 poetice A y Ce: fp poetjcl) r p,oetrico V poetico c Porph. poetrice b 25 menos A elysli b] elisii A cett.

EXPOSITIO 1N ROR.

230


(ArbfE 5

10

15

20

25

8. 9.

Praeterfiuunt (Arb Voltur mons est Apuliaej fabuloaam uero nutrieem appellauit, quod hae fere alumnis suis narrare fabulas aolent (ArabfV ea; Porph. 10. LIMEN APVLIAE] Prouinciae nomen pro nutrieis posuit, quia inde fuit Roratius (ArbfEV Ordo est: me puerum fatigatum ludo et somno (cons. Po-rph.) texere palumbes noua fronde in Volture Apulo extra limina Pulliae fabulosae nutrieis (rabfVcp 12. FRONDE NOVA] Viridi, non antiqua nee arida, quae odore et umbra somnos nutriret, ut est (Ve'l"g. Aen. I 694): Et dulei aspirans .eonpleetitur umbra (ArbfV 14. CELSAE ACHERONTIAE] Aeherontia eiuitas est Apuliae eontermina Lueaniae, quam nidum ob hoe appellauit, quia parua est et in montis eondita summitate, sieut nidi auium in summis arboribus (AraV cons. bf 15. SALTVSQVE BANTINOS ET ARVVM] Bantia eiuitas Apuliae fuit (ea; Po-rph.) eontermma Venusinae eiuitati. Ruius territorium paseuis amoenatur, eui eampi subieeti siue uieini sunt, qui Matini appellantur nune abusiue SVBEVNT]

ME VOLTVRE]

(ArabfV 1 audire V p] quod iam r ut audiam rb fE 3 musis sacrata b 7 narrare A 8 solens A 9 lim in appuli~ A prouintiaeA genitrieis r 10 fuit h: Ar] hor: fuit.rbf EVcp or: fuit r alt.l. 11 80mno et ludo Vcp 12 uolturer] uulture abfVe eons. p 13 limina] limen rafe pulliae b] pullie r apuliae rafVp apulie c 17 dulei aspirans cp] duleiaspirans b duleia J:Jpirans Af dulcia spirantis a dulcia sperans r V conplectitur rf1 compl: Arab V 19 apulie A quam -arboribus] ex Porph. 20 eondita A] eonstituta ra V 22 bantia p] banthia ATaVe bancia bf ciuitas est apuliae rVp C: e: apulie e 24 am~natur Aa 25 matini Vi] mathinia A mathini ra b f manthini r mantini p bantini V2

CARM. III 4

16.

PINGVE]

231

Fertile, ut (Lucan. IllI 12):

Pingue 801um tumu10 (Arbf HVMILIS FORENTI] Forentum oppidum est Apuliae Venusinae eiuitati uieinum, quod ideo humile appeUauit, quia in uaUe situm est; sed nune sine habitatore est

fi

(Ar' abfV

17.

AB ATRIS CORPORE VIPERIS]

Aut ueneno nigris

aut taetu letalibus (Arbf

18. VT PREMERER SACRA] Tegerer, defensarer. Sacra autem ait non propter solum Apollinem, sed etiarn propter 10 se, eo quod paruus extra easae Iimen expositus Iauro myrtoque columbis deferentibus tectus sit, in omen futuri poetae (cons. Porph.). Laurus enim dicata Apollini est, myrtus Veneri, quae 1yrae erat et luxurioso futura, dum 1yrieo earmine res Venerias describeret (Ar'abfV 15 20. ANIMOSVS INFANS] Inpauidus, ut (Verg. georg. III 81. 82): Animosum pectus, honesti Spadices. Prodigium autem fauore diuinitatis securitatis suae fuisse 20 confumat, tamquam si numen sibi in esse uelit inteUegi (Ar'abV cons. Porph. Ordo est: Camenae, ego infans animosus non sine dis uester tollor in arduos Sabinos et cetera (r' b V 21. VESTER, CAMENAE, VESTER] Vbicumque sum, in- 25 quit, uester sum, 0 Musae, euius infantiam uos eustodisse manifestum est, signifieans, quod ubique ni1 aliud quam 4 quod-situm est] ea; Porph. 7 solum atris lemma in b 9 tegerer def: om. Ir, absc. b 11 easae r] clilslil Veese Av celstl p celse c cesa a, om. rbf limen] olim a expositis Av 12 myrtoque rb] mirtaque A in omen bc] in omem r in omnem p in nomen Ara v V iunonem f 13 poete A 14 mirtus A lire A 15 lyr: b fv] lirico A 21 intelligi A 23 est rb] om. rvVp 24 dis b] diis cett.

232

EXPOSITIO IN BOR.

studio. scribendo carmina Musarnm. colat (ex Porph.) , ut est (Verg. georg. TI 476): Quarum sacra fero (A r'ct bf V

23.

SEV TIBVR SVPINVM]

Montuosum, ut (Verg.georg.

5 TI 276): Collesque supinos.

10

15

Situm autem ciuitatis descripsit, quia in ascensu constituta montis est (ex Porph.) (Ar'ctV 24:. SEV LIQVIDAE P. B.] Aut inter aquas constitutae, aut deliciosae, siue puri aeris (Ar'bEV 25. Ordo est: me amicum uestris fontibus et choris non extinxit Philippis acies uersa retro, non deuota arbor nec Palinurus Sicula unda (r'bfV AMIOVM] Amabilem (Ar'(rfv) sim. b 26. NON ME PHILIPPIS VERSA A. R.] (Apud) Philippos enim a Bruto et Cassio dimicatum est, in quorum parte et Horatius fuit. Lucanus (I 694): Vidi iam, Phoebe, Philippos (Ar'bfV

27.

DEVOTA NON EXTlNOXIT ARBOR]

Execrabilis et

20 detestanda (Ar' E C0n8. bf Porph.

28. PALlNVRVS VNDA] Promuncturium est Siciliae, non a Palinuro Aeneae gubernatore dictum, sed [ab] Annibalis, ubi redeuntem se Horatius de Macedonia periclitatum dixit, qui est et nauibus periculosus locus (Ar'abEV 25 paultum sim. Porph. 1 colat] colot A om. f

8 montis est constituta v Vcp est rb] om.rvVcp 15 apud gloss. Cl interlin. et edit.] Dm. codd. philippos Ar gloss. Cll philippis rb Vcp cons. v 17 lucanus -philippos] 01/l. v Vcp lucanus A] ut bf Dm.r 18 uidi iam br uar.] uiduam Arr uindica f ph~be A 21 promuncturium Av] promunctorium rabEVc promontorium p 22 non] nam A enetl A [ab] Dm.A annibalis ArbE] hannibalis rv hannibale Vcp annibale Cl 10 delitios~ A

11

CARM.llI 4

233

29. VTCVMQVE] Pro 'ubicumque'; s
Mare a natatu

bonis

dictum

31. ET VRENTES HARENAS] Calentes. In 8yria enim regione Persarum uehementior sol est; ubi et Antonius, dum ad Cleopatram uult reuerti, exercitum morbo perdidit

10

(Ar' afV

32. Ordo est: et ego uiator libens uisam urentis harenas Assyrii litoris et Brittannos feros hospitibus et Concanum laetum equino sanguine (r'b V 15 LITORIS ASSIRII VIATOR] Litus etiam camporum extremitatem ueteres dicebant. V nde [et] Vergilius (Aen. II 557): lacet ingens litore truncus (A r' bf V 33. Visam (V)] In omnibus subaudiendum est (u. 29) 20 'utcumque mecum uos eritis' (r'bfV BRITTANNOS HOSPITIBVS FEROS] Inhospitales. Brittani enim inmolare hospites dicebantur (Ar'bfV 34. SANGVINE CONCANVM] Concani gens Hispaniae dicebatur, uel, ut quidam uolunt, Thraciae. Quibus dum 25 uinum deesset, lacte et sanguine utebantur. De quibus ait [Vergilius] (georg. III 463): Et lac concretum cum sanguine potat equino (A r'IX b f V cons. Porph. 2 uirg: codd. 3 cesis A 5 nauigari te A 9 siria A assyria v assiria r IX Vc p asiria r asyria f 1:1. cliopatram A 13 urentis r'] urentes barentes V 14 harenas b v V] arenas r litoris r'] littoris b V brittannos r V] britannos r v britt I b 17 unde] om. v V et r om.A b f v V uirg: codd. 22 inhosp : om. b brittani A] brittanni rbV britanni rvf 26 de equino] om. b 27 uerg: Porph. uirg: rVcp poeta f om. Arbv 28 etJ ut A

EXPOSITIO IN ROR.

234

35. Visam (Vcp)] In omnibus subaudiendum est: utcumque mecum uos eritis (r'bfVcp PHARETRATOS GELONOS] Gens Scithiae sagittis potens, ut (Verg. georg. II 125): 5 Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris (Ar'bfV 36. ET ex Porph.

SCITillCVM INVIOLATVS AMNEM]

INVIOLATVS]

10

Tanain (Ar'bfV

Intactus tuitione Musarum (Ar' EV

37. Ordo est: uos recreatis Pierio antro Caesarem

altum militia, quaerentem finire labores, simul abdidit oppidis fessas cohortes (r'bfV vos C(A)ESAREM ALTVM] Magnum, fortem, siue triumpho sublimem (Ar'fEV 15 38. FESSAS COHORTES] 'Fessas' hic non lassas, sed a labore requiescentes j ad hiemandum enim de castris ad oppida ducebatur exercitus (Ar' ab V ABDIDIT OPPIDIS] • Abdidit' interius recondidit, ut (Verg. Aen. VII 387): 20 Et natam frondosis montibus abdit (Ar'bEV

39. FINIRE QV(A)ERENTEM LABORES] N ecessitates bellorum ad praesens releuare (Ar' fE v 40. PIERIO R. A.] Musica secreto, ut ostenderet Caesarem poeticae quoque artis studiosum (Ar' (rb Ev) V 25 cons. Porph. 41. vos LENE CONSILIVM] Per Musas, idest per studium litterarum intellegi uult mentem sapientia roborari. 'Lene' enim consilium sapientiam ac philosophiae moderationem dieit (Ar'abfVex Porph. sithi~

A 5 quidem] q de .A 7 tanain .A v] tanaim 10 est rbfJ om. rvV 15 hie] aurem bic b 16 requieseentes A] quieseentes r' LI! V. item bl ut uid., sed absc. 17 e:x:cereitus A 18 recondidit rVcp] recondit ArbE recell: '11 ut - abdit Arb] om. vEVcp 23 pierio lemma in 'b cesarem A 24 poetiee A 27 mte A (pro mte) 28 leue A philosophie A

3

rbfV

CARM.

42.

GAVDETIS

ALMAE]

m

4

235

Sanctae, ut (Verg. Aen. II

591. 664. X 252): Alma parens (A rb f

42. 43. IMPIOS TITANAS J Hic pareguasi ostendit uires sine prudentia non solum uanas esse, sed etiam sibi 5 aduersas (ex Porph.). Vnde et Gigantum ponit exemplum, qui inrationabili furore aduersum deos arma sustulerunt (Ar'ab V Ordo est: scimus, ut sustulerit caduco fulmine impios Titanas, [et] inmanem turbam, unus qui temperat inertem 10 terram et uentosum mare et qui aequo imperio regit tristia regna et urbes et diuos et mortalis turbas (r' b f V CADVCO] Ruenti (Arv 45. QVI TERRAM] luppiter (A r' (I' bfE v) TERRAM IN[H]ERTEM] Aut quae eos genuerit, qui 15 uicti sunt, aut quae iacet semper nec agitatur aut fertur motu aliquo sicuti alia elementa (A r'IX b V TEMPERAT] Mitigat (Ar'E 46. REGNAQVE TRISTIA] De statu suo semper sollicita (Ar'bfEV 20 4-8. AEQVO] lusto (A r' bf 49. MAGNVM ILLA TERROREM 1. I.] Vt (Verg. Aen. VI 584): Superisque louem detrudere regnis (Ar' fE see A 4 hic] hac Porph. pareguasi A parecbasi Porph. par exiguas y vexiguas ab v V per exigua~ r per titanas p Paldy per tytanas c 6 unde - sustulerunt] O'In. b ponit Aya] posuit rv V 7 aduersumA] aduersus r' IX V 9 est ybfc] om. rv Vp impios titanas caduco fulmine Vp CO'l1S. c caduco fuImine] om. b 10 et r'bf om. Vcp immanem V inane b 12 mortat f] martat (= martalis) 11 mortales cett. 14 lemma 'qui' extat etiam in y 16 nec] ne A 17 aliquo sicuti K.] aliquo sieut r aliquo b alicuius pcuti A alicui !,cuti yv alicubi pcuti IX V tuti V (= cmn puncto dt~bitationis supm c)

EXPOSITIO IN HOR.

236

Ordo est: illa horrida iuuentus fidens brachüs (c
aut 'brachia' pro uiribus accipienda sunt (A r'Cl bfE V 51. TENDENTES OPACO] Contendentes montibus montes inponere. Vt Vergilius (georg. I 281-282): Ter sunt conati inponere Pelion Ossae Scilicet atque Ossae frondosum inuoluere Olymplim

(Ar'bfV w Porph. 15

53.

SED QVID TIPHOEVS ET VALIDVS MIMAS]

Gigan-

tum nomina, ut (Verg. Aen. VIII 298): Non terruit ipse Typhoeus (Ar'bfEV

54.

AVT QVID MINACI]

Sublimi, eminenti, ut (Ver.g.

Aen. II 240): 20

Mediaeque minans inlabitur urbi

(Ar'bfV

ConB.

Porph.

55. Euolsis truncis (V)] Tantae enim uirtutis erat, u t trunoos arborum iaceret in hostes (r' b fE V 57. PALLADIS
25 uirg: codd.

CARM. III

237

4,

Contra Neptunum et Venerem eontraque Mineruam Tela tenens (Ar' fE, in b schol. absciss.

58. Ruentes (Vp)] Ineonsiderate uenientes (r'bV Rine (V)] Idest ex parte louis (r'bfEV HINC AVIDVS STETIT] Auidus propter ignis rapaei- 5 tatem, ut (Verg. Aen. TI 758): Ilieet ignis edax (A r' b fE V

59.

HINC MATRONA IVNO]

Ouidius (trist. VI 33):

Summi matrona Tonantis, et (Verg. Aen. XI 476):

10

Matronae puerique uoeat labor ultimus omnis

(Arbf

60.

ET NVMQVAM HVMERIS P. A.]

Pro' qui numquam

ponit' (Arb ex Porplt.

61. QVI RORE PVRO CASTALIAE L.] Castalius fons est Lieiae, ubi Apollo armentum dieitur pauisse, siue in monte Parnasso (A r' b fE V, exceptis ineptiis cons. Porph. 62. CRINES SOLVTOS] Signifieans studium eapillorum, ut (Verg. Aen. TITI 148): Crinem fingens (Ar'bfV

63. Dumeta (Vp)] Nemora, sed propter asperitatem loei dumeta dixit (r'b V NATALEMQVE SILVAM D.] Deli insulae, in qua natus memoratur [nee speeialiter perti] (Ar'fEVcons.bPorph. 5 rapacitatem p] capacitatem Ar' b fE Vc; Porph.: aui8 obedius A 11 oms = omnes Ayb 14 ponit] ditatem ponet Porph 17 parnasso AvE cons. r Porph.] parnaso y b V parnasio f 18 Crinibus solutis Significans V 20 fingens] fü I fingens A 23 insulae rfEJ insule Av insula V (delos insula cp) 24 uerba 'nec specialiter perti' (sic A, reperti y pati E pertinet f (ad eum pertinet) om. rp, item c, hic reZicto quinque litterarum spatio) in,repserunt ex schol. u. 65

15

20

238

EXPOSITIO IN BOR.

64:. ET PATAREVS APOLLO] Patara ciuitas est Lyciae (ex Porph.) , in qua maxime Apollo colitur, ut Statius (Tlteb. I 696. 697): Seu
6

65. Vis consilii expers (V)] Ignara (r'bfEV CONSIT.rr EXPERS] Generalis sententia est (cons. Porph.), nec specialiter pertinens ad Gigantes (cf. Porph.), quod robur corporis sine sapientia periculosum sit et 10 inefficax (.Ar'aV 66. VIM TEMPERATAM] Virtutem moderatam etiam a deo iuuari, quod uult ad Augustum referri, qui erat et fortis et sapiens, per quae ad culmen peruenit imperii (.Ar'abfVex Porph. 16 67. Odere uires (V)] Idest execrabiles sunt diis uires, quae omnem iniquitatein animo meditantur (r'abfV,. om. A Vpr. 68. Testis m. (Vcp)] Modo testes suarum inducit sententiarum (r'bfEV 20 69. CENTIMANVS GIGAS] Superiorem sententiam personarum confirmat exemplis (.Ar'bfV 70. INTEGRAE] Idest uirginis (Ar'bfE VIS

1 patara ac] patera E patare Porph. patra Ar'bfVp lieiae AraEVp lyeie 11 lucie f litie c, b absciss. 2 in qua A1IV] in qua natus rttbfE maxime - eoHtur] est et eoHtur IX coHtur apollo b ut - iugis] om. E statius] statl (= statim, pro stati') Vc 4 seu tel seue r1lVc seul) b sl)ul) Ar siue IXf, lacuna in p lycil) IX] Jitil) Ar litie c, cett. Hciae, Heie; b absciss. patre IX cum signo dubitationis, patra b patrl) r patere C2 in ras. patre cett., om. p 6 exeercent A dum meta A, dumeta cett. 9 sapientia Ar'IX] prudentia Vcp 11 a deo] ideo Ab dö tt 12 iuuari] adiuuari b f1l2 referri r Porph.] reuerti cett. 15 sunt diis rabfp] dies Bunt V diis sunt c diis 11 uires p] uirtutes p'IX bf Va 18 Testes V 22 uirginis Ar] inuiolatae idest uirginis r inuiolatae uirginis E cons. (11 easte inuiolate ·i· uirginis b sim. r

CARM.m4

239

71. TEMPTATOR ORION DIANAE] Orion uenator fuit, qui stuprare conatus Dianam sagittis eius occisus est (Ar'afEVex Porph. 73. INIECTA MONSTRIS TERRA D. s.] Dolet, inquit, terra, quod ita iniecta est supra Gigantas, ut eos, quos 5 filios eius uolunt, suis montibus premat (ex Porph.); ut Iuuenalis (4, 98): Vnde fit, ut nolim fraterculus esse Gigantis

(Ar'abfV

74.

LVRIDVMJ

Squalidum et inferno colore foedatum 10

(Ar'b V

76. AETNENJ Aetna mons est Siciliae Encelado superpositus, quem ad poenae perpetuitatem non perardere eommemorat, sieut et Tityi ieeur a uulture indefesso pastu non posse eonsumi. Vergilius (Aen. VI 598-600): 15 Feeundaque poenis Viscera .. . . . nec fibris requies datur ulla renatis (Ar'abfV 77. INCONTINENTIS] Libidinosi, qui Latonam uoluerit 20 stuprare (Ar'bfEV cf Porph. Titius Gigas fuit in nouem terrae iugeribus eubans (rEVcp 80. PffiITHOVM] Pirithous enim eonatus Proserpinam rapere eatenis dieitur innodatus (cons. Porph.) , ut (Verg. 25 4 inleeta A 5 inieeta raVc] inleeta Ay illecta bf ineeta p supra] super Vcp gigantas AYVl] gigantes rcxfv2 Vcp, absc. b 8 nolimArbfv] malimya V gigantisAv] gigantumnl'b gigantesf g. V 10 fedatA 12 hetnenA lemm. e

litna p] hetna A ethna ra Vc athna v lithina f lithjjna y aethna b eneelido A, recte f V 13 poenae y] pene A 14 titii A tieii rbv Vp tytygi "I tycii cx om. f 15 uirg: codd. 16 penis A 20 uoluit bE 22 titius cp] tieius Vom. rE 24 pir: AcxvE] perithous rbV pyr: yc

EXPOSITIO IN HOR.

240 Aen. VI 397):

Hi dominam Ditis thalamo deducere adorti

(A r'a E V pauZ. sim. b Cohibent (Vcp)]

5

Reprimunt, eonstringunt (r'fV

CARM.

m

5

[IN HONOREM AVGVSTI (A]

10

15

20

25

METRVM ALCAICVM, VT SVPRA (ABrab 1. CAELO TONANTEM C. I.] Lueanus (m 319. 320): Per fulmina tantum Beiret adhue solum eae10 regnare tonantem. Ergo si famae, inquit, tantum de louis magnitudine eredimus, quanto magis de Augusti diuinitate credendum est, cuius uirtutem et potentiam non audiri asserit, sed uideri (Ar' ab f V ea; Porph. excepto initio Ordo est: Augustus adiectis Brittannis imperio et grauibus Persis habebitur praesens diuus (r'(yabfv)V 3. ADIECTI<S)] Adquisitis (Ar'bf ADIECTIS BRITTANNIS] Per has gentes ab ultimo Oecidente usque ad Orientem continuasse imperium prouincias adquirendo confirmat Augustum (A ra b fE V ea; Porpk. 4. GRAVlBVSQVE PERSIS] Pernitiosis pro morte Crassi et c
241

CARM. III 4. 5

quae tam indignum casum pertulerit (cf. Porph.) , pro mores, quia minuerint famam senatus! Ideo autem dedecus Crassi commemorat, ut plus Augustum faciat eminere (Ar'ctbEY Inuersos autem dixit mores hostium ideo quia uictores !) erant, non quo
(Ar'ctbfV

15

10. ANCILIORVM]

Ancilia arma Romani de caelo meruisse pro uirtutis insigni dicebanturj et ideo hic arma pro uirtute, pro dignitate togam posuit (Ar'ctbfV 11.
12. INCOLVMl lOVE] Ac si diceret: aut stante mundo [aut saluo CapitolioJ uel rerum natura (A r' b Vex Porph. 5 autem cp] om. V dixit cp] dixerat V 6 quo(d)] quo Vcp iam non c non iam V non p essent c] essent iam p om. V 7 in b haec leguntur: I uersi mores .i· pra ui . permutati adiscipli I Itrum et reetitudine . quia iam eum barba I Iunduntur rOJllani . Et qui uietores! ! nune . quondam sub romanorum i I POSITI· j 8 cmemorando A] eomm: cett. 10 aeeep:] suseeperunt Vcp 12 iam omnem V etatem A hii A V] hl y hi cett. aput A] ap Vc apud r ' b (p 13 erant - sabellam] fuerant b ut et] & ut 17 insigni ycp] insigne Ar v V insignis ( insigniis b 19 eternam A 20 propter] pro AV 23 ae rb] om. AvV aut] om. b 24 aut saluo eapitolio] non exhibet Porph.; (ort. sedes ueraut] et b bormll tantummodo mutanda est (X

(X

(X

242

5

10

15

20

25

EXPOSITIO IN HOR.

Et urbe Rom. (V)] Non enim mirum, si Roma capta e.t Capitolio diruto consenesceret sub rege Medo, sed incolumi Capitolio et urbe Roma turpissimum est consenescere sub hostilibus armis (r' ab f V 13. Hoc cauerat (Vcp)] [Idest] hoc prouiderat (r'bV HOC CAVERAT] Idest nequis uitam ex captiuitate speraret, sed potius pro libertate moreretur (ea; Porph.). Captus enim Regulus a Poenis imperator Romanus, dum pro conmutatione captiuorum Romam missus ab Afris esset, hanc sententiam in senatu dixit: ne captiui aut mutarentur aut redimerentur et in posterum disciplina militaris tali exemplo deperiret, nec militi spes alia salutis nisi in armis esset. Vnde milites Crassi notat, qui Reguli dissimiles animo uitam captiuitate pepigerint (Ar' afVcp; in b pliurima desunt 15. Fedis (V)] Turpibus (T'bV FEDIS] Quod captiuos Afrorum pro se reddi noluerit (A r' V ex Porph. 16. PERNITIEM VENIENS IN AEVVM] In futurum pernitiem processuram, si tale duceretur exemplum Romanis non pereuntibus, qui capi poterant (AT'ab V sim. Porph. 17. INMISERABILIS] Tamquam non essent digni misericordia in bello capti (A r ' V 17. 18. Immiserabiles (Vp )] Idest nisi pubes captiua inmiserabilis periret, esset pernities ueniens in aeuum (r'aV sim. b 5 hoc r'] idest hoc Vc p om. b 6 nequis - moreretur] exMb.b 8 PllnisA 9 conmut: A] cöputatione a commut: cett. 10 esset] fuisset Vc 11 et in p: - pepig:] ne in posterum. -'. uitä I captiuitatel Irent exhib. b 13 esset] fuisset Vc nouita tat .rb f] nocte Av Vc nec te Cl morte p 14 uitä, inferius uit in Tas., V captiuitate rafv] captiuitate A V Icaptiuitate b .p captiuitate T 17 noluerit A] noluisset r V uoluisset T ut uid.v 19 futurum rb Porph.] futurarum. Av Vp futurorum. TC futuram Cl perniciem TCl V pernitiem cett. 22 miam A 25 pernities rp] pernicies rav Vc

CARM. III 6

243

18. SIGNA EGO PVNICIS] Adlocutio in senatu Reguli de turpitudine et inertia eaptiuorum (Ar'V 20. SINE C
22. BRACHIA LIBERO] Aut' nudo' dixit, aut qui, cum ingenui essent, ne occiderentur, seruire uoluerint et ligari (Ar'bfV 10 23. PORTASQVE NON CLAVSAS] Idest Afros non timentes et quasi iam uietores reeolentes agros, quos eum Romano exereitu ipse uastauerat (Ar'bfE V cons. Porph. 24:. MARTEJ Bello (AI'(yb) 25. AVRO RFPENSVSJ Per ironiam dieit sub hoc 15 sensu: ergo fortior miles proeedet ad pugnam pretio redemptus. Et signifieat non posse in acie fortiter stare militem, qui uiuere redemptione didieerit (ex Porph.). Aut certe 'aerior ad uitia' rediet, idest 'deterior' redemptus, uelut qui culpam auxerit damno (AT'bfV 20 26. FLAGITIO ADDITIS] Contra consuetudinem Romanam uel disciplinam est, ut milites pretio, non uirtute liberentur (Ar'fV 28. MEDICATA FVCOJ Bieut fueo, inquit, lana medicata ad pristinum iam non potest colorem reuerti, ita 25 mHes uitio captiuitatis inbutus ad pristinam non posse confirmat redire uirtutem (ATbEV cons. Porph. 29. NEC VERA VffiTVS'] Inuiolata, ineorrupta (ATbfE 1 allocutio r V reguli in senatu v Vep 5 armis dixit A] dixit armis eett. 9 essent] ee A uoluerint T] noluerint A uoluerunt b fv Ve uoluerut p (sie) 11 ia: Ei afros A 13 excercitu A 14 plio bello r ·i· plio bello b 15 ironiam IXJ hironiam rp yroniam ArfVe hyroniam v abse.b 17 atilil A 20 auxerit Tb fp pr.] auserit Av asserit Cf. hauserit Vep eorr. Pauly Hauthal, sed cf appar. e. III 6, 11 dampno Cf. b v V 21 idest contra v V

EXPOSITIO IN ROR.

244

5

10

15

20

30. REPONI] Reddi, restitui [eleuari, erigi ab humilibus rebus] (ArbfE 31. EXTRICATA DENSIS] Expedita, liberata. Et est hic sensus: ut cerua plagis erepta consuetudinem non potest mutare fugiendi, ita et miles, qui se perfidiae hostium commiserit, constantiam pugnandi habere non poterit (ATabfEV 32. Plagis (Vcp)] Retibus; plagae autem proprie funes retium sunt (rb E V 34. Proteret (Vcp)] Conteret (rb Vep ET MARTE ALTERO1 Restaurato bello ad proelium non reuerti (Arb V 35. RESTRICTIS LACERTIS] Hoc est: qui uinciri se pertulit timore mortis (Arb Ordo est: qui iners sensit lora strictis lacertis et timuit mortem, proteret Poenos altero Marte, si cerua pugnat extricata densis plagis? (raV 37. HIO VNDE VITAM] 'Ric' idest 'in bello';
o pudor! 25 dolentis

(Vcp)] Verecundia Romanorum! exclamatio

CrCr E) V

39. 0 MAGNA CARTHAGO] Magna enim Carthago ab accolis uocabatur; sad hic eam poeta ait dedecore Romanorum maiorem factam (ArabfVe0n8. Porph. 1 reddi A E] om. rb ( (restitui Ar(E O/n. b) eleuari erigi (erigi eleuari b) ab humilibus rebus rb(E, om. A 3 densis] om. bin lemm. ·i· expedita bf 4 hic] om.bf 8 auteml om. rE 11 altero marle altero A proelium rp] plium Ä 13 idest b 20 pocius de armis V 26 enim] om. V, non cp carth: Ac] cartago rabfVp 27 ait AyabfJ om. ~·V (also loeo pon. cp

CARM.illö

245

40. ALTIOR ITALIAE RVINIS] Indignatio Romani ducis est, qui non uirtutibus urbis Carthaginem contulit, sed ruinis, ut in miseriis fortior crederetur, non in rebus praeclaris (ArCllbfV 41. FERTVR PVDIC
ö

10

15

20

25

246

EXPOSITIO IN HOR.

49. SIBI BARBARVS] Qui hac seeuritate uoluntatis suae inpleto eonsilio rediret ad poenam, eontempnens eerha. sibi et promissa supplieia, qua inpetratis iniunetis alter ad otium reuerteretur aut praemium (AretbfV 5 52. ET POPVLVM REDITVS] Idest euro illi populus obsisteret ad Afrieam properanti, tam seeuro et pertinaei animo ipse omnes deseruit, quam solet quis relietis amieorum negotiis aut elientiuro litibus definitis ad praedia sua profieisei propter uoluptates, quasi uolens earere molO lestiis (AretV sim. Porph. 53. LONGA NEGOTIA] Longas lites et ueternosas (ArbE 55. Venafranos (e)] Venafrum eiuitas est; inde [est] Venafranos (rfV 15

TENDIDIS VENAFRANOS IN AGROS] Ad amoenitatis exempluro delitiosas posuit eiuitates (ArfV 56. A
CARM. In 6 20

[PARANETICE TETRACOLOS METRVM ALCAICVM, VT SVPRA

1. Delieta maiorum (Vcp)] Romanorum (rb v

(A]

(AB ret Peeeata antiquorum

2 penäA 3 quaA«Vcp] quasirbfedit. inpetr: A] impetratis rfXbfV peraetis r iniunetis offieiis b cons. r 4 aut A] uel ad b ad « uel cett. 6 obsisterit A 8 aut cl:] audientü« 9 proficisei] om.. A molestiis carere Vcp 13 inde rfEJ inde est r v 15 uenafrenos A amenitatis A, recte rV 16 delitiosas Ar] deliciosas rfV 21 metrum] om.. B ut supra B r] om.. A 22 ant: rom:] antiquorum rp romanorum Vc patrum nostrorum. antiquorum b

CARM.ill 5.6

2.

DONEC

REFECERIS]

247

Pro 'donec reficias' (Arbf

ex Porph.

4. FEDA NIGRO s. F.] Aut inculta aut per nimiam uetustatem sordentia (Arb V 5. DIIS TE MINOREM QVOD GERlS] Hoc est: quanto 5 (leg. quando) te dis minorem geris, [tanto] dis ipsis fauentibus imperas. Nam cultu deorum Romam creuisse refert et sumpsisse principium deorum cultu. Eandem suadet felicitatem debere usque ad exitum custodire (ATabV 10 6. HINC OMNE PRINCIPIVM] Hoc ex tradita persuasione sumptum est, qua aiunt poenas in posteros expetere s(a)epe, quas maiores effugerint; ita eos non sua, sed parentum culpa percelli (Ar(yab{)V cons. Porph. S. HESPERlAE MALA LVCTVOS
10. NON AVSPICATOS] Contempnentes auspiciorum 25 necessariam ueritatem (Arb V Non comitatos düs (rbV 5 hoc - cultuJ hoc est quanto te minorem diis demonstras I Iipsis fauentibus imperas. Nam cultu deorum I Icreuisse refert . & hinc sumpsisse ex I Ium ex deo rum cultu . b 6 ipsis fauentibus bJ Oln. cett. 7 do2\..A 8 eade.A 9 suade .A suadet et V 12 p~nas A expetere Petschenig et K. cf. Porph. ] expetes Aa expertes Vcp expectasse y f exspectasse b 14 parentum AJ maiorum yabfVcp 15 mala mala A 17 ex18 A hoc schol. in principio carminis ponit Cltm cercitus A h{)c lermnate: DElieta malorum i. m. 1. monesses b monesis cett. pacorus pJ pachorus b pacorius cett. 22 deuium a decium cett., etiam Porph. saxam Porph.] saxum Ara sextum Vcp om. b excercitibus A 24 auspitiorum A

248

EXPOSITIO IN BOR.

11. 12.

ldest ex praeda Romapondere auxisse uictores (Arb V cons.

ET ADIECISSE PRAEDAM]

norum torques Porph.

SUOS

[Splendet] eo quod reparati et maiores (Arb V paul. sim. Porph. 13. P
5 facti ipsa nouitate fulgerent

2

ausisse A

4

splendetl om.A

6 DEFIGIT cod. b

usque ad c. m 7, 13 7 barbaris] romanis A om. '" emou: A] commou: r V comoliendi a 8 Ilgyptiis raut Ilgyptus]

aegiptiis rp egiptiis a V egipt' A egiptus aut egiptiis c ethiopes A, recte Vp 9 cleopatre A 10 ethiops A V O1n. r 12 fllcunda A scta AraV 13 fedus A asserit r",v 15 etiam] enim Vcp 16 tangi his uersi18 ad mixtionem A 19 § Motus doceri ß"audet bus Vcp ionicos . § Gaudet ionicos A grecos A 20 primls A 21 facti postea pant: A] postea. facti pant: r postea panto25 per hoc Vcp saltatus Ar] mimi facti V cons. cp saltue a Vcp Porph.

CARM. III 6

24.

MEDITATVR VNGVI]

249

[Initio] ab inmatura et prima

aetate (ArV

26. INTER MARlT! VINA] Aut in ipsis nuptiis, aut inter domestica conuiuia (ArV Gaudia (Vcp)] Voluptates stupri (rVcp 5 Ric inpatientia incestus ostenditur (r V 27. INPERMISSA RAPTIM ] Non concessa lege coniunctionis (Ar 28. Luminibus (Vcp)] Tedis aut faculis (rv LVMINIBVS REMOTIS] Ad admittendum crimen ob- 10 scuritate procurata, hoc est: remotis lucernis (ArV 29. SED IVSSA CORAM] Aut a libidine, aut a corruptore. Vt Iuuenalis (1, 56. 57): Doctus spectare lacunar, Doctus et ad calicem uigilanti stertere naso

(AraV 30. 32.

INsTrroR]

15

Mercator (Ar

DEDECORVM PRETIOSVS EMPTOR]

profusus (A r

Criminum emptor

33. NON HIS IVVENTVS] Tamquam legitimis concepti 20 nuptiis fuerint, nec ex huiusmodi nati hominibus illi Romani, qui omnes uicerunt (AraV 34. L.'!FECIT AEQVOR s. P.] Lutatium significat, qui nauali bello aput Siciliam cum Rannibale muIta Poenorum caede pugnauit. PYlTUS uero, Epirotarum rex, An- 25 tiochum auxiliis adiuuans uictus est a Romanis cum ipso Antiocho, rege Syriae, a quo et ciuitas nomen accepit Antiochia (AraV 36. HA.'!NIBALEMQVE DIRVMJ Aut crudelem, aut pugnacem, qui ab Africano ad ultimum uictus est (ArV 30 1 initio om. A inicio idest V irnmatura r V 2 etate A aut rom. Vcp 24 aput r] ap Vapud A1'acp annipenorum A 25 cede A pirrus A bale Aa hanibale l' 9

27

anthioco A

Biri~

A

n

28 athiocia A

EXPOSITIO IN HOR.

250

37. 38.

MASCVLA]

Fortis, robusta (Ar

PROLES SABELLIS DOCTA LIGONmvs"j

Aut Sabinis

aut Marsis, ut (Yerg. georg. III 255): Dentesque Sabellicus exacuit sus (ArfV 5

39.

VERSARE

Arare, ut Vergilius (gOO1"g.

GLEBAS]

TI 261): Ante supinatas Aquiloni ostendere glebas (Ar SEVERAE]

4:0.

10

15

Castae (A

r

Bene et moraliter simplicitatem et patientiam laboris in iuuenibus per has commemorationes ostendit, eo quod ita se subdant imperiis matrum, ut ad earum operentur arbitrium (ex P01"ph.), uel quia haec rusticis consuetudo est, ut post laborem cum lignis reuertantur ad suos (Ar" v 4:1. SOL VBI MONTIVM] Vt Vergilius (eel. 2, 67): MATRIS AD ARBITRIVM]

Et sol crescentes decedens duplicat umbras (Ar

4:3.

Vt Vergilius (ecl. 2, 66):

BVBVS FATIGATIS]

Aspice, aratra iugo referunt suspensa iuuenci (A r BVBVS FATIGATIS AMICVM]

20 ob capescendam quietem

Laborantibus sciIicet quietum,

(ArV ex Porph.

4:0. DAMNOSA Q. N. I. D.] Ac si diceret: cuncta in peius ruunt eo quod nihil aeternum sit, sed processu temporum omnia in peius labantur (paulwm sim. Porph.). V nde dictum est (Oie. pro Marcello 4, 11): 25 Nihil est enim opere et manu factum, quod non conD.ciat

et consumat uetustas (AraV 5 uerg AJ uirg: r 7 clebas A 9 moraliter] mire Porph. mirabihter Pauly 13 uel - SUOB] Oln. a est con15 uerg A] uirgilius r 17 uerg..4.] uirg: r suetudo Vc 20 capesc: codd.] capessendam Porph. 21 ac - munt] 07n • ..4.

251

CARM.ill 6.7

47. NOS NEQVIORES] Nequitiam parentum dieit augeri per posteros (Ar V Daturos (Vp)] Nos seilieet adlaturos peiores filios (rl'

CARM. III 7 [METRVM TRIPLEX METRVM

ASCLEPIADEVM

~'ERECRATTVS, QVARTVS GLYCONlVS

1.

(A]

DVOBVS

QVID FLES ASTERlE Q. T.

VERSIBVS;

TERTTVS

(ABra c.] Ad Asterien amid

sui eoniugem seribit et eam solatur Gygis mariti amore m
yp mn. r

glye: B] glie: cett. 8 asteri\) A 9 mariti sui fV amore] absentia edit.; sed cf. Porph. 11 aduleseentis A y adhuleseentis radal: afV blandieiis ra blandiis V 12 debet] debeat edit. 15 thina meree beatum V COn8. cp Porph. thyna c] tyna r thina i' IX V 18 thina A thyna c 19 thynam cl tinamA tynamrf thinamaVp 20 tinnüAyV tynnum I"{ thynum c thimum p tomü a

252

EXPOSITIO IN BOR.

Orieuro, ciuitas Ciliciae, ut (Verg. Aen. X 136. 137): Aut Orieia terebintho Lueet ebur (ArV

6. INSANA C. s.] H
INSANA]

6. 7.

Quamuis (Ar Gygen a Gloe hospita sua adfirmat adamatum, quam eontempni dieit pro dileetione uel desiderio uxoris absentis. Quem etiam per internuntios telTet, ita euro pro eastitate moriturum, sieut hii, quorum inferius exempla eommemorat (ArafV cf. Porph. Ordo est: atqui uafer nuntius sollicitae hospitae temptat subaudi illuro mille modis dieens suspirare mise-

9.

20

25

FRIGIDAS NOCTES]

ATQVI]

NVNTIVS

HOSPITAE]

terebinto.11 3 ebur] e. V 2 aut Vcp] om. Ar uerg:] Gm. ce uirg: cett. 8 et - seruandi] am. Vcp 13 sine suis Arcec] sine cess V (= sine cesuis) fort. natum ex 'sine necessariis'j om. p 14 frigebat raf] fingebatA Vcp 17 haut VJ haud Arp nec c Vergil. 19 atque A 20 gigin A, recte 1"/1 adf: Ar] affirmat rcefp dicit Vc Porph. 23 hii rfVJ hi Ace 25 est] am.r atqui] am.r nuntius rp] nuneius Vc sollicite hospite Vc 26 subaud r so V sub cp 6

UARM.ITI 7

253

ram Cloen et uri tuis ignibus et refert, ut perfida muHer impulerit Proetum credulum falsis criminibus maturare necem nimis casto Bellorofonti (r Vcp 10. 11. TVIS DICENS 1. V. J Quibus etiam tu ureris, idest mariti tui amore (Ar V ex Porph. 5 12. VAFER MODISJ Vafer nuntius, idest ad suadendum callidus (ex Porph.) et astutus, siue malignus , qui nitebatur continentiam superare (A r V 13. VT] Quemadmodum (Ar' VT PR(O)ETVM MVLIER] Stenoboea siue Antia, uxor 10 Proeti, quam conmemorat amore Bellorophontis hospitis inflammatamj dum uoluntati eius consentire noluisset, in adulterii crimen uocatum. Quod exemplum Gygi ad adquiescendi terrorem significat a suadente propositum, ne eadem continentia etiam ipse periclitaretur (Ar' afV sim. 15 Purph. 17. NARRAT PAENE D. P. T.] Peleus adamatus est ab Hyppolita Acasti uxore, quae dum despiceretur ab eo, questa marito est se stupri interpellatam. Indignatus Acastus Peleum duxit inuitatum gratia uenandi in Pelio 20 ibique inermem reliquit a Centauris perimendumj qui seruatus a Chirone collecto exercitu euertit Acasti regnum et Hyppolitam 3upplicio merito factis affecit (Ar' ab V 18. MAGNESSAM] Magnessa ThessaHae ciuitas est, quam pro discretione Hyppolitis Caucasiae conmemorauit 25 Amazonae, uxoris Thesei (Ar'b V 2 proetum p] ptum r Vc 3 (bellorofonti r Vep) 6 uafer nuntius idest] 01/!. y nuntius idest] 01/!. V 11 preti (pti) Ar V pro ea a, recte y f conmem: A] commem: eett. bellorofontis v V bello rophonis a 12 inflamatam A 13 uocatumAr'afJ uocatus V uocatus est ep gygi r'e] gigi AafV gigis p 17 peleus - se1 euanuit b 18 hyppo-

lita V] hypolita p ippolita A yppolita yv ypolita re hippolito a 19 qutlsta A 21 a] 01/!. b 22 excercitu A 23 hyppolitam Abvr] hippolitam p ippolitam a yppolitam y V ypolitam e factis A Ta] fatis v satis Vep euan. b 25 hippolitisA hyppolitis eett. cf e.ill 10, 15. IIll7, 25 causasitlA cmemorauit A] commemorauit eett.

EXPOSITIO IN ROR.

254

19. ET PECCARE DOCENTIS] 8ubauditur <et alias', quia et hae, quas supra rettulit, reliquerant exempla peceandi (Ar'V ex Porph. 21. NAM SCOPVLIS] Metaphora a naufragantibus, quod 5 ita amantis non audiret preees, quemadmoduro si a perielitantibus rogentur seopuli, ut est (Verg. Aen. IIII 438. 439): 8ed nullis ille mouetur Fletibus aut uoees ullas traetabilis audit (Ar'b 10

(8copulis surdior Ieari)] leari s(eopuli pro Iearii) maris (seopulis) (A ex Porph. 22. ADHVC INTEGER] Adhue eontinens, tamquam euro demonstret trahi posse in posterum , si diutius inmoretur

(Ar'aV 15

23.

NE VICINVS ENIPHEVS]

Nomen uieini petulantis

(Ar'bV

24:. Plus iusto (Vcp)] Plus aequo (r'bV CAVE] ldest non pro forma, sed pro libidine, nee plus plaeeat, quam debet, uieinus, 20 quod prius eommemorando mariti honestatem suadet, ut illud (Verg. Aen. TI 160. 161): Seruataque serues Troia fidem (Ar'bV PLVS IVSTO PLACEAT

25. Ordo est: Quamuis non alius aeque eonspieitur 25 flectere equuro in Martio gramine, nee quisquam aeque

eitus denatat Tuseo alueo (r' bV (paene omnino aut eua-

nuit aut absc. b) 1 subauditur Arp so V sub c (subaudiendum Porph.) 2 rettnlit .A,,] retulit cett. 4 met: - mouetur] absc. b metafora Ar71 naufr: Ar] nauphragantibus r nauigantibus 71 Vcp 10 Scholion mutilatum expleuimus ex Porphyr. icari - scopulis] pro icarii -maris gloss. b 12 adhuc] om. A centimens A continens cett. contemnens edit. tamquam K.] eam qua in "vVcp ea qua in A eam quam in IX ex qua in r eam quasi edit. 13 Imoretur Acl moraretur r immoretur cett. 18 non] om. A 19 debet r'bVcp] debeat A 24 ordo est] om. r

CARM.m 7. 8

255

NON ALIVS FLEC'fERE E. s.] In eampo Martio bellieis artibus exereeri eonsueuerat iuuentus Romana, quibus ita Enipeum eeteros praeire dieit, ut merito amari possit, si pudicitiae eustodia non resistet (Ar'bV sim. Porph. 28. 'fVSCO DENA'fA'f ALVEO] [Tiberino] ut (Verg.

5

georg. I 499): Qui Tuseum Tiberim et Romana Palatia seruas (Arb Deorsum [per fenestram] aspi-

30. Despiee (V)] eias (r'V

QVERVLAE DESPICE T.] Hoe est: nee ad uoluptuosos 10 cantus nee ad amantis preees permota despicias (A T' ab V 32. DVRAM] Crudelem, inmitem (Arb

CARM. III 8 METRVM SAPPHICVM (ABra 1. MARTIIS CELEPS Q.
256

5

10

15

20

25

30

EXPOSITIO IN HOR.

5. DOCTE SERMONIS v. L.] Superiori hoc sensui adnectendum est, ut hic ordo sit: M(a)ecenas, docte sermonis utriusque linguae, idest Graecae et Latinae (Aretb ea; Porph. Ordo est: Maeeenas, docte sermonis utrillsque linguae, miraris, quid caelebs agam Marlüs Kalendis, quid uelint flores et acerra plena turis et earbo positus in uiuo cespite (r'ab Vcp Vtriusque linguae (a)] ldest Graeeae et Latinae (r'etV, sed avV hoc schol. post uocem utriusque inter a;ntecedens interpolant 6. Voueram (vVcp)] Modo reddit, eur faeiat hoc (r'V VOVERAM DVLCES] illo die se uouisse dieit, quo est perieulo arboris ereptus (Ar'b V Et album (v Vcp)] Superis aptior erat alba uietima; nam diis infernalibus semper nigra offerri debent (r'etbV 7. PROPE FVNERATVS] Extinetus siue sepultus (Arb V 9. Ordo: hic dies festus redeunte anno dimouebit eorticem amphorae adstrietum piee institutae bibere fumum eonsule Tullo (r'(rbv)Vcp DIMOVEBIT] Arripiet in usum eonuiuü uinum, quod fumo inueterabatur (Ar'bV 12. CONSVLE TVLLOJ Consulem pro uetustate posuit (Ar'bV 13. SVME, M(A)ECENAS, CYATHOS] Cyathos mensuras dixit, quas pro sexta parte sextarii dueebant (A r' bV 14. SOSPITIS CENTVMJ Verbo usus est eonuiuarum: eentum eyathos, sine finitum pro infinito posuit, nt (Verg. Aen. VII 337): Tibi nomina mille (Ar'b V 2 maee:] om. et 3 idest] om. et 7 in] om. ret 9 idest Vcp om. r'et

greee A latine A ~ce et latine rvV 13 dulee s. A 14 a perieulo b 17 extmetus] mortuus b 19 adstrictum v] astr: cett. 23 uetustate A cf. u. 25 ciathos r V cyatos rbv om. A 26 dieit b dixit 25 sume A cett. sestarü A 28 eiathos Ar V eyatos rb v 30 numina A

CARM.illS ET VIGILES LVOERNAS]

257

Vigilantibus in officio lumiItis

(AT'V *Qui (quae? quia?) eoram uigilantibus ardent in offieio luminis (b

15. 16.

PROOVL

OMNIS

ESTO

OLAMOR

ET 1.J

Ita

5

innocuum uin.um se exhibiturum promittit, ut nec oneret nee per ebriositatem lites prouocet (ex Porph.), ut (Verg. Aen. XI 14): Timor omnis abesto (A r'ab V

18. OCCIDIT DACI COTISONIS AGMEN] Cotiso nomen 10 regis Dacorum, quo uicto suadet aliquatenus a curis publieis recedi debere et priuato se indulgere eonuiuio M
(AT'abV

25. NEGLEGENS NEQVA P. L.] Subauditur 'esto', quod pro seeuritate posuit, qua non timeret, ne qua res 30 hOlleret A 7 ut - abesto J Oln. Cl 10 eotiao b] 16 romanis rebellare rb 27 umeria y v] humeris refertur r 29 sub Arv sb yV sed Cl a· b qua AClVV] quia rb 6

om. cett.

ArClbV 30

EXPOSITIO IN BOR.

258

publica parte laboraret, ut e contrario Vergilius • securum > pro neglegenti dixit (Aen. I 350. 351): Germanae (Ar' ab V 5

26. Nimium c. (vVcp)J citus esse (r' V sim. b

COn8.

Securus amorum Porph.

Nimium curare uel solli-

CARM. III 9 METRVM PRIMO VERSV GLYCONIVM, PIADEVS

SECVNDVS ASC.LE-

(ABrb

1. DONEC GRATVS ERAM TIBIJ Rac ode alternis uicibus Lydiam respondentem sibi amicam facit et agit cum ea de instauratione gratiae, qua promerita beatiorem se adfirmat rege Persarum. < Donec' autem pro • quamdiu' positum est (Ar' ab V ea; Porph. 15 2. Potior (v)J Melior (r'bV NEC QVISQVAM POTIORJ Idest cum nemo mihi a te praeferretur (Ar'b V 4. Persarum enim reges deliciosis copüs uteban-

10

tur (rbV 20

O. DONEC N. A. M.J Rie pro Lydiae persona respondet (ArV cf. Porph. 6. ARSISTIJ Amasti, ut (Verg. Aen. IIII 101): Ardet amans Dido (Arb V 1 uergiti Al uirg: r' V 2 pro rv Vep Porph.] per A r eorr. ra neglegenti Porph.] negligenti p neglegent+//am r; «am' ex 'amorum' ortum esse opinor) neglegentiam Arav neglegentia V negligentia e 4 germane A om. b 8 primus uersus glyeonius seeundus aselipiadeus B glieonium A seuo aselepiadeum b 11 lidiam A ea de rb v] eadem AraVep 12 adf': A] affirmat r'abvV 15 INDE AB HOG VERSV VSQVE AD G. III 15, 3 DEFIGIT GOD. v 20 lidie A respondit V

CARM. III 8. 9

259

Inferior. Ohloe nomen alterius amicae (Arb V 7. MVLTI LIDIA NOMINIS] Hoc est: magnae famae (ex Porph.) et Iliae matri Romuli praeferenda (ArbV 9. THRESSA CLOE] Thracia, ut (Verg. Aen. V 285): POST CLOEN]

5

Thressa genus, Pholoe (Arb V

12. SI PARCENT ANIMAE F. s.] Ad augmentum amoris paratum se dicit mori, si pro altero hoc fleri fata patiantur, iu:!ta illud (Verg. Aen. VI 121): Si fratrem Pollux alterna morle redemit

10

(ArabV Si parcent a. (V)] [Idest] si fata parcent illi diu uiuendo remanenti, cupio pro ea mori (rb 13. Me torret (Vcp)] Ex persona Lydiae usque ad finem (rV; in Ab ante u. 1. 9. 17 BOR, HORATIVS, ante 15 u. 5. 13. 21 LIDlA, LYDIA FACE MVTVAJ Vt ipse superius (c. TI 12, 15. 16):

v

Et bene mutuis Fidum pectus amoribus (Arb

14. THIRINI CALAIS] Ordo est: Thurini Ornyti filius Oalais me torret (cons. Porph.). Thurius enim Brittiorum oppidum est, unde Ornytum dicit fuisse (ArVex Porph. 15. BIS PATIAR MORI] Secunda uice tamquam sua et ipsius (Arb V 1. 2 inferior chloe] non exhibet A 2 amice A 3 Id magne farne . hoc est magne forme y magni . hoc est magnae famae et formae b Magne famlg magnlg formlg V Hoc est magnae (magne A) formae Ar; emend. K. conl. Porph. 6 foloe A 12 idest y] O1n. rVcp si fata] si parce ueI fata V 13 remanenti] om. bVp schol. om. c 17 ipse Ab] illud rom. y 20 th&rini A est Ayc] om. rVp thirini A thur: cd/;. ornyti y Hor. Porph.] ornisti A orniti r V 21 caIai A chathurius rVp] thirius A thurrius y thyrius c (thura lais yV Porph.) brittiorumrc]britiorumAy briciorum Vbrutiorump 22 opidum A ornitum ArVcp 23 idest secunda b

20

260

EXPOSITIO IN HOR.

17.

QVODSI PRISCA R.

v.] Idest si ad amorem redi-

mus priorem (AI'b V

18. IVGO COGIT AENEO] Ad perpetuitatem reuertentis gratiae iugum aeneum posuit; aes enim non sieut 5 ferrum robigine eonsumitur. Vnde et Vergilius (Aen. I 295. 296): Et eentum uinetus aenis Post tergum nodis, ut uelut aeternam paeem futuram furoris lWrea uinela (Arab V cons. Porph. AENEO] Forti, inexpugnabili (ArV 19. EXCVTITVR] Pro <expellitur' (Arb ex Porph. 21. SIDERE PVLCHRIOR] Vt (Verg. Aen. VIII 58.9):

10 monstrarent

Qualis Oeeani perfusus Lueifer unda (Arbf 15

22. 23.

ILLE]

Calais (Arb ex Porph. ADRIA] Sieut illud (Ter. Andr.

IRACVNDIOR

III 3, 23): Amantium irae amoris integratio est (Arbf

24. 20

TECVlIl VIVERE A.]

Vt (Verg. Aen. TI 710):

Vna salus ambobus erit (Ar(rbf) TECVM OBEAM]

Vt (Verg. ecl. 10, 43):

Teeum eonsumerer aeuo (Ar 1 idest] om. rV 5 robigine A] rubigine Toebcp Porph. J;Ubugine V uirg: codd. 7 enis A 8 posterga r 9 erea. A uincla Ar] uincula oeVcp 12 pro] om. Tb 13 ut] Jl ut A 16 illud terrentii { 18 irae] ira rb om.{ amoris, integratio A] integratio amoris est rb redintegratio amoris est r redintegracio est amoris f 21 ut rJ idest Ar 22 consumetur A

C.A.RM.

m 9. 10

261

CARM. III 10 [AD LYCEN METRVM GLYCONIVS

TRffiVS

VERsmvs

(A] ASCLEPIADEVM,

QVARTVS

(.ABrbV, sed V fort. alt. m.

1. EXTREMVM TANAIN SI BmERES, LICB] Haec ad 5 puellam Lycen nomine dicuntur asperam et intractabilem. Tanais enim fl.uuius Scithiae dicitur, qui et Danuuius, per cuius commemorationem uult intellegi barbari animi mulierem (AraV ex Porph. excepto eo loco qui ad Danuuium pertinet 10 Extremum (V)] Vltimum (rb V 2. SAEVO NVPTA vmo] Barbaro (.Ar(rb) 3. PORRECTVM ANTE FORES] .Ante ianuas dormientem (Arb 3. 4. INCOLIS AQVILONIBVS] Quia Tanain nominaratj 15 de septentrionali enim parte et .Aquilo oritur (ArV ex Porph. 4. Plorares .A. (V)] Idest non solum quia in prösperitate es, misereri mei debes, sed etiam, si in captiuitate esses, coniuncta saeuo uiro, deberes succurrere meo 20 amori (rab V 6. INTER PVLCHRA SATVM] Inter tecta satum nemus uiridarium dicit (Arb V 7. Positas (Vcp)1 Deorsum missas (rbV ET POSITAS VT GLACIET NIVES] Post niues enim mis- 25 sas si flat .Aquilo, eius frigore solidantur (.ArV cons. b et Porph. 3 asclipiadeum B 4 gIyc: Bb] glic: cett. ArV lyem IX 7 danuuius ArlX] danubius rV

6 licen

nominauit r V 16 septem trionali r 1 \:I misereri r Vc p] miserere IX, absc. b 23 uiridarium Acp] uiridiarium rbV uiridiarü r 25 glatie et niues A 15

EXPOSITIO IN HOR.

262

8.

PVRO NVMINE IVPPITER]

Sereno [aere], ut (Verg.

georg. I 433): Pura neque obtusis per eaelum eornibus ibit

(ATbV

9. INGRA.TAM VENERI PONE SVPERBIAM] Exeerabilem Veneri dieit, si amat (leg. amans) superbiam [et] eontemnat amorem (ATb V 10. Currente (e)] Celeriter labente. Vult enim intellegere seissuram repudii (V cons. ep 10 NE[O] OVRRENTE RETRO F. E. R.] ~omine rotae fortunam dixit, idest ne uolubilitate rotae et tu amans eontempnaris, et ita inflexu rotae laedaris, sicut equus a eonsueta uelocitate deficiens eonsueuit (ATaV 11. Penelopis uero, uxoris Vlixis, nota fabula est, quae 15 pro fide absentis mariti omnes repudiauit sponsos (ATV 12. TIRRENVS PARENS] Italus (ATb 13. 0 quamuis (e)] Ordo est: 0 pareas suppliejbus tuis nec scilieet sis mollior rigida esculo nec animo mitior Mauris anguibus, quamuis neque euruant te munera nec 20 preces nec pallor amantium tinetus uiola nee uir saucius Pieria pelice (V sim. ep NEQVE TE MVNERA] Vt est (Verg. ecl. 2, 44): I)

Quoniam sordent tibi munera nostra, et alibi 25

(eeZ. 2, 56): Nec munera eurat Alem (AT.

14:. *Pallor amantium color est. Vnde Ouimus (art. am. I 729): Palleat omnis amans, color est bie aptus amori

(b

1 aere b om. cett. ut - ibit] om. V 6 et b Vcp swperscr. in r] om. .Ar contemnat rcp] contemat A contempnat b condempnat V contempnetr 10 nomine r] dominam cett. cp 11 idest om. a 12 contempnaris .AraVc] contemnaris p led: A 14 uero A] om. rvcp 17ordo 23 sordentib: .A est cp om. V

263

CARM. III 10. 11

NEC TINCTVS VIOLA PALLOR AMANTIVM] Bene uelut amator amoenitatem floris pallori amantium dedit (A r 16. NEC VIR P.] Vult intellegi maritum Lycis huius am are aliam, idest Pieriam nomine mulierem, propter 5 quam contumeliam uel dolorem suadet ad reddendam uiro pro pelic9 uicissitudinem se amari debere (Arab V ex

Porph. Pelice saucius (Vc)] Coucubin
Irr 434): Asperque siti atque exterritus aestu (Arb V

19. NON HOC SEMPER] Non semper se ante limen obseruantem caelestem aquam passurum dicit, sed desi- 20 nente per contemptum animo amore cariturum (ArabVcp

CARM. Irr 11 METRVM SAPPHICVM, QVARTVS DIPODIA

1.

(Ar(rb)

Mercurium lyrae inuocat repertorem, ut inspiret sibi modulationem dignam 25 MERCVRI

NAM

TE

DOCILIS M.]

2 amenitate A 4 lycis rabV et Porphyrionis cod.P cf. c.IU 7, 18 licis A 7 se amari] sllua mari A delere A 13 electit A 14 aesculo r esculo A Vcp 16 noxioriorib. A noxioribus cett. 18 atq.atq. A aestu r Vl ~stas A 19 nec semper Vcp 23 SAFFIGV A saphicum rb 24 lirae A

264

EXPOSITIO IN HOR.

auribus Lydes amieae. Ordo autelll hie est: Mereuri, die modos, quibus Lyde obstinatas aures adplieet (ex Porph.); [nam te magistro docilis .Amphion mouit lapides canendo]

(Ar"bV 2. MOVIT

AMPHION LAPIDES CANENDO] Iuxta hoc quod Cicero Tullius in rhetorieis dieit (conferuntur loci parum simiZes de inuent. I 25 et auct. ud Herenn. III 7): Artium magistros adferre laudem siue uituperationem discipulis, rursum discipulos magistris. Vnde hic Mer10 curius laudatur in .A.mphione discipulo, euius nota fabula est; eo quod idem .Amphion eitharae eantu et pecudes, quarum pastor erat, ad se arcessire consuerit et lapides, quibus muri sunt extrueti Th~bani, ut Statius (Theb. I 9. 10): I)

Quo earmine muris Iusserit .Amphion Tyrios accedere montes (Ar" b v

15

3.

RESONARE SEPTEM]

Vt (Verg. Aen. VI 646):

Obloquitur numeris septem discrimina uocum (Arb

4.

CALLIDA NERVIS]

Docta; sie enim dicitur de doctis:

20 • rem eallent' (Arb

25

5. NEC LOQVAX OLIM:] Laus repertoris ab opere, qua dieat neque loquacem lyram neque gratam nüsse, ante- _ quam Mercuri doctrina aptaretur ad cantum. Nam et in saerifieüs fidicines adhiberi consueuerant (A r" bV 7. DIC MODOS LIDAE] 'Thmmvc1:"t <Mercuri " die modulationes (Ar r pr. b Porph. cf. c. m 0: autem bic Arb] om. rVcp bic] om. Porph. est] om. rc 2 lyd~ A adpl: A] applicet cett.; absc. b 3 nam - canendo om. A, exhib. cett. 8 adf: Ar] afferre rb f V 9 =rsum A] =rsus ruvcp, absc. b 10 euius - thebani] ex Porph. 11 ei12 arcessire Ao:] aecersire rbfVcp accersisse thare A Porph. consueritK.] eonsueretAuV eonsuerer consueueritr 15 muros A 16 tirios A 23 mereuri Au] merconsue I b V%ctltovE't"o:tK.] pacuet~ .A ypacuetate die r ypajjjj r curii cett.

1 lydis Ar corr. r" lidis V lydes 10, 15 amice A ordo -;- bic est

265

CARM.m 11

Clausas (Arb Velut oblectata iungat et adplicet ad audiendum (ArV sim. b 9. Trima (V)] Trium annorum (rb V EQVA TRIMA CAMPIS] Idest iam. difficilis ad domandum, unde dictum [est] (l'""erg. georg. TI 272): OBSTINATAS]

8.

ADPLICET AVRES]

5

Adeo in teneris adsuescere multum est (Arb V Saltuatim (Arb Inportuno, nimio (.Ar(rb) 12. CRVDA MARITO] Intacta, inmatura, siue (secundum 10 Porph.) non intempestiua, sed animo cruda, idest crudelis ac per hoc aspera atque horrens maritum (Arb V ex Porph. ea:cepto ilnitio 13. TV POTES TIGRIS C. S. D.] Idest oblectatione cantus, quocumque ieris, te sequentes, ut (Verg. georg. 15 rm 510):

10. 1l.

EXVL'l'IM]

PROTERVO]

Mulcentem tigres et agentem carmine quercus

(ArbV 15.

TIBI BLANDIENTI] Ypallage figura: tibi blandienti, cum ipse magis blanditus sit, ut Vergilius (ecl. 10,16) 20

Nostri non poenitet illas (Arb V

16.

IANITOR AVLAE]

Vt (Verg. georg.

nn

483):

Tenuitque inhians tria Cerberus ora (Ar(yb)

17. 18.

CENTVM]

Finitum pro infinito (A rb CAPVT EIVSJ Vt ait Ennius

MVNIANT ANGVES

(frag. fr. 442 M.): Angue uillosi canis ( A rb 2 applicet r V 5 ~qua .A idest] om. Vcp addo rest] rom. Ayb morandü . A 6 unde - est om. Vcp 10 cruda lemma in b 14 idest om. V oblectatione .A 20 ut - illas om. Vcp uirg: rb V 21 poen: bJ pen: cett. 23 inians .A

25

EXPOSITIO IN HOR.

266

19. SPIRITVS TETER] Aut pro uenenis posuit aut pro sanie cadauerum, quibus uesci consueuerat (Arb V ex Porph.

20.

ORE TRILINGVI]

Vt (Verg. Aen. VI 417. 418): Latratu regna trifauci

5

Personat (Arb

21.

QVIN ET IXION]

Vt (Verg. georg. llII 484):

Atque Ixionei uento rota constitit orbis (Arb

21. 22. VVLTV RISIT INVITO] Extorquente cithara 10 dulcedine sui, quod tormentorum necessitas non sinebat (ArbV

23. DVM GRATO DANAI PVELLAS] Danai nota fabula, qui fratris
VI 569): Distulit in seram c. p. m. (A rb 2 sani\) A consueuerant A 8 ixionei b] exioni r ixioni cett. 10 necessitas A rb] om. V pena cp 13 aegisti p 1 egesti r eglll b egisti cett. 16 adytenestra A a clitemestra r6 a ditemestra ct Vab ypermestra c ab hipermestra p 18 pena A damnate..cl. däpnati b pertunsum Vi] pertusum V2 cett.,absc.b cf. schol. Pers. 2, 56: A.cron tradit, quod in porticu quondam A.pollinis Palatini fuerint L Danaidum effigies et contra eas sub diuo totidem equestres filiorum A.egypti 20 dixit] om.r 21 lide A 22 lide ..cl. pena A dampnate V dapnat\) b 26 c. p. n. (sie) Ar commissa piaeula mortem rb

CARM. III 11

267

29. Sub Orco (V)] Idest non solum damnantur in aq uae penuria, sed etiam infernali crncian tur igni (rb V 31. 32. DVRO FERRO] Non ad naturam feITi relatum est epitheton, sed ad earum animum, quae dura ac crudeli mente hoc ausae siut, ut (Verg.Aen.IIII366.367): 5 Duris genuit te cautibus horrens Caucasus (AraV 32. PERDERE FERRO] Occidere (Arb 33. VNA] Ype
41. Ordo est: quae uelut leaenae nactae uitulos 20 (cons. Porph.) eheu lacerant singulos , et est pulcherrima comparatio (rb Vcp 43. MOLLIOR] Melior, affectiosior (Ar 47. ME VEL EXTREMOS NVMIDARVM IN AGROS] In deserta Numidiae, quae feris plena sunt; aut pro crudeli- 25 tate Numidas memorauit, ut (Verg. Aen. IIII 41): Numidae infreni cingnnt (Arab V 1 damnantur rc cons.pJ dampn: y V crnciantur b 2 crnciantur igni] igne b 5 ause A 9 ypermestra Porph.] 10 enim Vp cons.c] om.Arb ypemestra A clitemestraTb est hoc] est b om. A 11 insigni yc] insigne ArbVp 13 nesp: fiebant Tp] fiebant uesperi Vc 15 in omne] nomine A 19 et codd. nostri et schol. Lucan.] turn Verg. l\)ti Ay loeti rb 20 ordo est] Dm. b e s t yc] om. rVp 21 et] om. Tb est] om. rb 24 ME - NVM:] melis extremis A 25 numid///// A 27 numide A

268

EXPOSITIO IN HOR.

vrn

50.

DVM FAVET NOX] Vt (Verg. Aen. Defensi a tenebris et dono noetis opacae

VENVS]

658): (ATb

Amor (Arb ET NOSTRI MEMOREM S. S. Q.] Idest per epiconmemorationem scribe, quod gesturo. est

51. 52. 5 taphion

in

(ArbV cf Porph. CARM.

rn

12

METRVM [HOC] SOTADICVM DICITVR, VT NVMERVS SIT POTIVS QVAM METRVM. CONSTAT AVTEM EX TRIBVS IONICIS 10 MlNORmvs. ALII RITHMlCVM DICVNT; NVMERVS ENIM GRAECE RITHMVS DICITVR. HOC METRVM CONSTAT IONICO MlNORE, ET EST DVOBVS PRIMIS VERsmvs TRIMETRVM, ITA: MISERARVM EST . NEQVE AMORI' DARE LVDVM . NEQ"VE DVLCI • MALA VINO • LAVERE AVT EX. TERTIVS VERO TETRAMETER 15 SCANDITVR ITA: ANIMARI • METVENTIS • PATRVAE VER' BERA LINGVAE (ABrabV 1. MlSERARVM EST NEQVE AMORI DARE LVDVM] Ad Neobulen amieam seribit amantem Hebrum aduleseentem, et
2 a] om. b dono] doino A opace A 4 per] om. b epitaphion Arbp] epitaphium c epitafion r epitheton V 5 cmemorationem A] eommem: cett. 8 metrum - dicitur om. B, b haec uerba post 'linguae' pon. et pro 'metrum hoc' scribit 'Et' hoc Vcp] om. Ara 9 constat - minoribus om. b ex tribus - constat om. Vcp cons. c hionicis A 11 constat ex ionico minore B 12 duobus om. V =hib. AB rbcp 103 neque·dulci - aut ex] om. A 14tetrametesA 15 patrue A 18 hebrum a] ebrum ArbVcp hebreum r adulescentem A] adolescentem ab V adhulescentem r 19 detestatur Arab V] emend. K. sec. PO'l"ph. ilaritate A alacritate r uar. b 21 et est ordo b nec ra b Vp~ nequa c 22 nec rabVp] nequec metuentes rab

CARM. III 11. 12

269

1. 2. DVLCI MALA VINO LAVERE] 'Lauere' pro 'lauare'; sie enim ueteres deelinabant: 'lauit' pro 'lauat' (ex Ptwph.); ut Vergilius (Aen. X 726. 727): Lauit inproba teter 5 Ora eruor. Qui uersus non stat, si praeteritum intellegas (Arab V 2. 3. METVENTES PATRV
270

EXPOSITIO IN ROR.

alto frutieeto, aufert tibi qualum et aufert tibi studium operosae Mineruae (r(ycxb) Vc cons. b 6. LIPAREI NITOR HEBRI] Ab insula
IIII 153. 154): Alia de parte patentes Transmittunt eursu eampos (Arb V

OARM. III 13

15

[PHONETICE TETRACOLOS METRVM

DVOBVS

VERSIBVS

(A]

ASCLEPIADEVM,

TERTIVS

(ABrcxb 1. 0 FONS BANDVSIAE S. v.] Hae ode Bandusiae 20 fonti sacrifieium promittit (ex Porph.). Bandusia enim Sabinensis agri regio est, in qua Horati ager fuit. Laudat ergö fontem dieendo (cons. Porph.) perspieuum uitri eonparatione, ut (Verg. Aen. VII 759): Vitrea te Fueinus unda (ArcxbV FERECRATIVS, QVARTVS GLYCONIVS

1 aufert cxc] auf~runt rVp, absc. b aufert cx] auferet c auferunt rbVp (aufert b) 8 brebri A lipare add. K ex Porph. 4 ut si] an si ce ae si b 5 einem] eiuem esse b 6 insidens b 8 idest] om. V id r at letieo A 10 idest A] om. rb seiens doctus b 11 latum] om. b 17 asclipiadeum B 18 fereeratius B] feregr: cett. b non liquet

c

glyc: B] gliconius Ace gliconius r gliconicus b cliconius r 19 blandus: rcebVpr. cp 21 horati A] horatii Ehoracii ce) cett. 22 fonte A 28 conparatione A comparatione ce comparatione cett.

CARM. m 12. 13

271

3. CRAS DONABERIS HAEDO1 H
(ArbV cons. Porph.

o.

Incipientibus (Arb E. P. D.] Maturi enim et appetere uenerem et propterea pugnare consueuerunt (A rb V 6. FRVSTRAJ Tamquam occidendus (Arb Ideo frustra, quia inficiet gelidos riuos (rb V cf. PRIMIS]

5

ET VENEREM

Porph. 8.

10

Luxuriosi, petulantis (Arb 9. ATROX HORA C.] Opacitatem nemorosi et abstrusi fontis ostendit, per quam dicit canicularium aestuum calores arceri (A ra b V ex Porph. 10. TV FRIG[ID ]VS AMABILE] .Amoenum. Vt (Verg. 15 ecl. 1, 52): LASClVIJ

Frigus captabis opacum, et non ipsi amabile, sed fessis (Ar

13. carmine

FIES NOBILIVM TV QVOQVE FONTIVM]

praedicatus

inter

nobiles

fontes

Idest meo nominaberis 20

(Arb V ea; Porph.

10.

VNDE LOQVACES]

Vt (Verg. georg. I 109. 110): Per leuia murmur

Saxa ciet (A rb Loquaces (Vp )]

Idest sonantes (A rb V

1 inmolatione r i=olationem A rb V lmol: cp 2 amphibolicum rb 6 apetere A 7 consueuerunt cp pr.] consueuerant ArbVp corr. 8 occidendos Allpet:] petulci b 12 opacitate Arab 15 amenum A 18 amab: sed fessis amabile A 19 idest] om. b Vcp 25 idest] om. b V p, defic. c

25

272

EXPOSITIO IN ROR.

CARM.

rn

14

[ODE TETRACOLOS METRVM SAFF~CVM METRVM SAPPffiCVM lilNDECASILLABVM

(.11.]

(Arb

1. HERCVLIS RITV MODO D. 0.] Haee ode ~ Augusti 5 laudem seribitur uietoris ex Hispania reuertentis; quoll

10

15

20

25

autem Hereuli eum eomparat, ideo faeit, ut ostendat labores eum non per alios, sed per se ad.nllnistrare (ex Porph.) nee sub hae diffieultate adipisei uietoriam breui tempore et profieisei ad belium et reuerti uiotorem (AraV 1-4. Ordo est: 0 plebs, Caesar diotus petiisse laurum uenalem morte modo uietor ab Hispana ora ritu Heroulis repetit Penates (ra bV 2. MORTE VENALEM P.] Mortis enim eontemptu laus uietoriae quaeritur et triumphi. Laureatae enin:i. de uietoria litterae mittebantur , ut est (Verg. Aen. VIIII 205. 206): Et istll$ Qui uita bene ered<1t emi, quo tendis, honorem et (Al7n. V 230): Vitamque uolunt pro laude paeisoi (ArabV 4. VIOTOR AB 0.] Bieut Heroules (Arb 5. VNICO GAVDENS M. M.] Liuiam dioit sub oastitatis laude uotum pro Caesaris reditu soluturam (Arb V 6. PRODEAT IVSTlS OPERATA DIVIS] Operationes ueteres saerifioia dixerunt; iustos uero diuos, quamuis generaliter diei possint, nune tamen speoialiter posuit, tamquam qui uietoriam uel reditum Caesaris merito eius 3 safficulll Ar saphiculll rb endec~ssillabü .11. om. rb hec A I) quod - facit l' ex Porph.] om. AraV 6 ut -labores] om. a 9 et prof: AJ ut prof: rvcp 13 uenal p .11. 14 laureate .11. 15 litterae recb] literae rV lit .11. 19 et ante uitalllque euanuit inA 22 libialll Ar lidialll l' Vcp lydiam b; in archetypo scriptum erat libiam 23 cesaris .11. 24 antiqui enim dicebant operationes sacri I b 26 spetialit .11. 27 cesaris .A 4

CARM.m 14

273

et uirtuti praestiterint (ex Porph.). pro saerifieiis, ut (georg. l 339):

Vergilius operationes

Laetis operatus in herbis (.ArabV

7. ET SOROR] Octauiam sororem Augusti commemorat (.Arb V ex Porph. 5 8. SVPPLICE VITTA] Non uitta suppliee, sed uittis solutis supplieantes, ut (Verg. Am. VII 403): Soluite erinales uittas, eapite orgia meeum (ArV

9.

VmGINVM MATRES I. N. s.] ldest prode
14. Tumultum (Vcp)] Commotionem bel10rum (rbV 15. Per uim (Vcp)] Idest inpulsione hostium (rbV 15. 16. TENENTE C(A)ESARE TERRAS] Hoc est: parta pace incolumi Caesare (ex Porph.), ut (Lucan. l 62): 25 Ferrea belligeri conpescit limina lani (Arb V 1 uirg: codd. 6 suplpplice A 10 sospitam A V

2 pro saerificiis posuit b ut] om.A 9 matres i. q. h. A prodent ArVcp 13 maie nominatis A 16 incaute edit.] ineiuitateArabVcp 17 uerbis omina-malis]om.apropter homoeoteleuton 19 merores yb memores Ar 23 idest] uel r

om. Vp inpulsione 1'] impulsione V p inpulsionem r b, c deficit 24 haee Ar 25 parte A pace AJ pax rb Vp, defic. c eesare A 26 ferreä A conpessit Ar compescit rb e. V Iimina iani om. V

214

EXPOSITIO IN BOR.

18. ET OA!>VM MARSI MEMO~EM D.] Vinum, quod bello Marsieo diffusum est (sim. Porp}t.); eadUID. [auteJIli] lagonam, ut (Verg. Aen. I 195): Vina bonus quae deinde eadis onerarat Aeestes 5

(ArabV

19. SPARTACVM SIQVA P. v.] Spartaeus gladiator fuit; bie eum septuaginta quattuor sociis similis conditionis e ludo fugiens dux; factus per quattuor annos aduersumque Romanos bellans plura uastauit. Ideo nullam repositionem 10 ei eaadere potuisse commemorat. Rune postea Pompeius oppressit. Ynde Lucanus (TI 554): Vt simili causa eaderes, qua Spartaeus hostis (ATab V Hostiliter debacehantem (ATb ARGVT
15

21.

DIO

ET

Haec arguta sacr-a pendebit fistula pinu et (ool. 9, 36): Argutos inter strepere anser olQres (Arab V 20

Nomen puellae (ArbV ORINEM] Aut murra perfusum, aut (sec. Porph.) inter flauum et nigrum, uel murrei colons NEAERAE]

22.

MVRREVM

(Ara V sim. b 2 autem om.A 31agonamA] lag(;oenam r lagoenam rV lagenam abc lagena p 4 eadis deinde rbV 7 eondieionie rV 8 ad1l6l"sumque Aa] aduersum rbV 10 ei A] ut erassus om. rab V pompeius ra V] pompeius r erassus pompeius b peius A 11 opresit A oppres8.erat b 12 ut A Lucan.] eh rab V 14 dibaeehantem A debaeha,ntem rb debaeeantem r 16 eaJltrici q::] Qantru A cantatrici rb eanta,trieis. Vcp, qui hoc schol. post sequens inculcwnt 17 saerll>] 8aero. Vp 20 neher~ A neer~ b lemm. 21 murrll> AabV] mirra r myrra r

275

CARM. III 14. 15

N0DO COHIBERE] Vt pro festiuitatis laetitia festinaret, in nodum colligere crines praecepit (ATal'J V cons. Porpk. 23. Si per inuisum (Vcp)] Idest si ianitor prohibuerit te ad illa;m ingredi,. sub. '< ei) parca.m', quia canities mitigat animos cupidos litium et protelTuae rixae: cum 5 iuuenis essem, non felTem hoc (TabV 2i). LENPr ALßESCENS A. c.] Callis aetatis aceessu c0rporis extingui fe:ruorem et superbos iUllentae uel rixae pranos animoS' mitigari (AFb V 21. Calidus iuuenta (Vcp)] Feruidus iuuentute (TV :1:0 2S. CONSVLE PLANCO] Adulescentem se fuisse cem memorat irascique nimie so1itum, si fastiduetur ab a1iqua (ATabV cons. Porph. 4

CARM.III 15 METRVM PLADEVS

LPROSAGOREVTICE DICOLOS

(A]

PRIMO

SECVNDVS

VERSV

GLYCONIVM,

15 ASCLE-

(ABToeb

1.

VXOR PAVPERIS [H JIBICI] Ad m<0 )echam scribit uetu1am et luxuriosam (ex Porph.). Bene dixit 'uxor pauperis " cui s01um poterat esse solatio, si castam ha- 20 beret uxorem nec tenuitati eius luxuriosa conueniret (Arab V 2. TANDEM NEQVITIAE FIGE 1I1ODVM TVAE J [Pone modum] obscenitati siue libidini aut turpi auaritiae. Vt Terentills (adilJph. TI 1, 33): Leno me iniqua non uult loqui (Arab V 25

1 ut Aa] aut ut baut r autem Vcp letitia A festinare rV, recte Ayab 4 te ady] om.r oe Vcp, itembutuid., sed euanuit ·s· y b s, V so. r subandi11 om. a corr.Bi. 7 canisA Vc] canua ybp cani r; om.b mg., seil exhib. intra- uersus etatisA 8 extinguiA] extingunt1' extinguit ,,/b ut. uid. p extinguittIX Ve iuuen~ r] uiuente A V 9 mitigari A] mittigari V mitigant rcp mitigat yb mittigari V 16 glyc: B] glic: cett. 20 solamo a sic castam A 22 pone modum Vcp J om. A ra b 23 ut - loqui] O'In. b

EXPOSITIO IN HOR.

276

4.

MATVRO PROPIOR D. F.]

Idest morti uieinior iam

per aetatem (Ar'V 5

10

15

20

5. INTER LVDERE v.J Rie ordo est: desine inter uirgines ludere, euro sis funeri propior (Arb V ex Porph. 6. ET STELLIS NEBVLAM S. c.] Deeens allegoria; ait enim: ut stellarum deeus et splendor fuseatur nebulis et eelatur, sie nitorem uirginuro permixta anus 0 bseuras (A r' a V cons.P. 7. NON SIQVID PHOLOEN SATIS] Pholoe[n] filia Chloridis, in quam seribit, et ipsam turpem designans, quae furore libidinis ita ineitaretur, ut Baeehae tympanoruro pulsu (Ar' ab V cons. Porph. Ordo est: Filia Chlor(a)e, non, siquid satis decet Pholoen, deeet te; reetius expugnat illa domos iuuenum, subaudi: quam tu eoneita uti Thyias pulso tympano (r'a V 11. AMOR NOTm] Nomen amatoris(Ar 12. LASCIVAE CAPR(E)AE] Genus peeudis libidiui et laseiuiae aptius (Ar 14. TONS(A)E LVCERIAM] Lueeria est Apuliae eiuitas (cons. Porph.). Dieit autem lanifieio aetatem eius magis aptam quam luxui et ebriositati (Ar'bV 16. F(A)ECE TENVS CADI] Tamquam quae uasa uino ueteri potando uaeuaret (Ar'b V CARM.

m

16

[PARANETICE TETRACOLOS

25

METRVM GLYCONIVS

2

TRIBVS

(A]

VERSIBVS' ASCLEPIADEVM,

QVARTVS

(ABrab

etatem A

3 hie] om. rbllV

est] om.

~'lIV

g. pholoen A om. r'abV cloridis A 10 bace A tim11 pulsul inpulsu b opp. Porph. 12 est lac] panorum A

om.TlIVp filia chlore rb V filia chore ra chlore 11 filia clore c.p; archetypi auctor uoluisse uidetur: filia Chlorae 14 subaudi] om. Ta (tyias a thias Vp) 17 aptius A] aptus r aptu r 18 est r'bV Porph.] om. A apuliae] om. Vcp ciuitas est apuli~ b 19 etatem A 25 aselepiadium B 26 glyc: B] cllc: r gllc: cett.

CARM. m 15. 16

277

1. INCLVSAM DANAEN T. AE.] Danaen Acrisius pater cum ob pudoris custodiam ualida et munita turri clausisset, uersus in aurum Iuppiter fingitur uiolasse. Quod nunc exemplum ad ostendendam uim auri et potentiam posuit, quo probet in hoc conpositam fabulam de aureo imbre Danaes, ut monstraretur nihil non posse pecunia atque auro conrumpi (Ar'aEV cf. Porpk. Ordo est: aenea turris et robustae fores et tristes excubiae uigilum canum satis munierant inclusam Danaen ab nocturnis adulteris, si non Iuppiter et Venus risissent Acrisium pauidum custodem abditae uirginis conuerso deo in pretium; fore enim tutum iter et patens subaudi 'sciebant' (r'bV 3. TRISTES EXCVBllE] Epitheton uigiliarum, eo quod m
5

10

15

20

25

Porpk.

9.

AVRVM

PER

MEDIOS 1. S. E. P. A.

s.]

Vt (Verg.

Aen. III 56. 57): Quid non mortalia pectora cogis Auri sacra fames? (ArE 2 turr\,l A 5 conpositam A] comp: cett. 7 con8 ordo est] ordo r mn. a, absc. b rumpi A] corrumpi cett. 12 ·s· rv so V subaudi rp sub c s7 Cl om.b sciebant r'b] sciebat Cl Vcp 14 excubias A 15 danae A 18 aptius Ar] aptum rbEvVcp 24 idest] om. r 26 precium rbEV

30

EXPOSITIO IN ROR.

278

Sateilites (V)] mitus (rbE V

10.

Per hostium cuneos et hostiles fre-

ET PERRVlIIPERE AMAT SAXA]

expugnare (Ar'b V 5 11. Potentius (V)] rei (r'bEV

10

15

20

25

80

Hoc est: munitiones

Exaggeratio est uoluptuosae

12. ARGIVI DOMVS OB LVCRVM] Amphiaraum dicit, cuius uxor Eriphile monili corrupta egit, ut eg;:ederetur ad belIum, quod exitiale uelut uates praescius declinabat (Ar'bEV sim. Porph. Ob lucrum (Vp)J Propter arnorem scazonis (r'bVcp 13. Demersa (p)] Deiecta hiatu telIuris; nam pro Amphiarao totam domum posuit (r'V DIFFIDIT VRBIVM] Diuisit, dirupit, ut (Verg. Aen. n 234): Diuidimus muros (Arb 14. VIR MACEDO] Philippum significat, Alexandri Magni patrem (ex Porph.), qui multas ciuitates auro proditoribus dato cepit et diruit (Ar'aEV 16. S
CARM. III 16

279

18. MAIORVMQVE FAMES I. P.] ldest pecuniarum desiderium merito horrui timore curarum uel honorum POtentiam (A r' b V 19. Verticem (V)] ldest augmentum diuitiarum et celsitudinem dignitatum (r'b V 5 20. M
21. QVANTO QVI8QVE 8IBI] Contento mediocritate eensus nec habenti ambitum fortunae maioris tamquam 10 deorum fauore dieit abesse nil posse (Ar'b V Plura sibi neg. (V)J ldest diuitias spreuerit (r'bV 23. NVDVS] Conspicuus (Ayv CASTRA PETO ET TRANSFVGA DIVITVM] Quia dixerat < eastra', ser\J.auit metaphoram significando transfugam 15 (ex Porph.). Dixit tamquam qui a diuitiarum uitüs signifleet se transire uelle ad uirtutis insignia (A r'ab V 25. CONTEMl'T
27. OCCVLTARE MEIS] Reconditum habere (Ar sim.b 28.
280

EXPOSITIO IN BOR.

29. PVRAE RIVVS AQVAE] agelli descriptione (Ar'b V

Laus mediocritatis sub

30. ET SEGETIS CERTA FIDES MEAE] Vbertas fertilis glebae non decipiens spem domini uel laborem agro suo I) praestitum beatior est multa Africae patrimonia possidente (Ar'ab 30-32. Ordo est: et certa fides meae segetis beatior imperio fertilis Africae fallit fulgentem sorte, idest illum, qui per sortem fulget, non natura; nam naturale est, ut 10 quisque paucis contentus sit (r'aVe 33. In Calabria autem sunt flores aptissimi apibus (r'V MELLA FERVNT APES] Per <mella' negat se uti possessione Calabriae (Ar' V ex Porph. 15 34. NEC LESTRIGONIA BACCHVS IN AMPHORA] Formiana siue Sicula, in quibus locis Cyclopes fuerunt, qui Lestrygones uoeabantur (Ar' ab V cf. Porph. ubi quidem eae ineptiae quae de SicuUs et Oyclopibus narrantur non extant 20 35. LANGVESCIT] Vetereseit (AT' sim. Porph. NEC PINGVIA GALLICIS] Grossa. Martialis (VI 11, 7): Te Cadmea Tyrus, me pinguis Gallia uestit (ATb 37. INPORTVNA TAMEN PAVPERIES ABEST] Inportuna pauperies , quae inportunos faeit et odiosos. Poterat 25 tamen quaestio uideri, qua crederetur poeta dixisse contraria, ut eum superius se dixerit transfugam diuitum, hie dieat sibi pauperiem abesse; sed eonuenit nec contrarium est, ut, qui diuitum transfuga est, inportunus 4 gl///fJ A 5 afriee A quisque r'] quisquis Vcp

10

c

8 idest - sit] om. a paucis V2p] parcis r'c

partis V 16 siue r",b] ueA seu V 17 lestryg: r] lestri20 ueterescit Ar Porph.] ueterascit rv 22 te gones cett. cadmea tyrus] tecum etyms Ar tecum tyrus (tyriis) rb uestit b Martialis] uertit Ar 23 inp: - odiosos] om. "', absc. b 24 odiosus A

281

CARM. III 16. 17

paupertate

non

sit,

quam

elegit

et libenter

appetit

(Ar'abV

38. Nec si plura (V)] Scilicet quam haheo (r'bV NEC SI PLVRA VELIM, TV DARE DENEGES] Humanitatem circa se M
1

1 elegit I'bvVc] et legit A eligit ?'ap 8 pro eo b] pro id r' per id Vcp 12 assiaticis A frigiis b 13 aliatus I' aliathus b lydi~ rbp] liri~ A crisi Ar'] crisii Vc cresi V2 cr~si p om. b 14 qui] om. A usus est usus est A 15 fugalitati A 16 et] om. AI' dicit] om. A 19 iambieü A 21 aeliam A 23 lamie A 25 länitiü A] lamninum I' V laminium r lauininum a läp Imi//um 11 lamnium c uocabat Ar] uocabatur l'avVcp 26 lamiarum rc] läniarum AavV cede A

282

EXPOSITlO IN HOR.

*Est ootem senstls leetibll.iS usqu.e ubi diei'tur: eros tempestas sternet (rctb Aeli uetusto (lT)] ldest antiquo (r'V 4. PER MEMORES GENVS OMNE FASTOS] Qui nobilitatis 5 in posteros memoriam testarentur (sim. Po-rph.). :Per fastos autem eonsules uult aeeipi. Lueanus (V 5): Qui dat nOUa nomina fastis (Ar'aV

6. 7.

DICITVR

PRlNCEPS]

Primus, ut (Ver:g. Aen.

V 833): Prineeps ante omnes densum Palinurus agebat (Arct

10

8.

LITORffiVS TENVISSE L.]

turnis fluens

Liris quoque fluuius Men-

(sim. PorJih.), de quo Lueanus (Il 424):

Et umbrosae Liris per regna Marieae (Ar'ctp

9.

LATE TYRANNVS] Tyrannus alibi pro domino, pro erudeli ponitur, alibi pro potente, ut (Verg. Aen. VII 266):

15 alibi

Pars mihi paeis erit dextram tetigisse tyranni (Ar'V Ordo est: et late tyrannus dieitur tenuisse Lirim innantem litoribus Marieae (r'V 20 CRAS FOLTIS NEMVSJ Pro futurae tempestatis indieio, ut (Verg. georg. I 371. 372): Omnia late Rura natant fossis (Ar'ctV Ordo est: tempestas deInissa ab Euro sternet eras (r' V

25 nemus multis foliis et sternet litus inutili alga

3

idest V] om. b r' p schol. om. c

7

nomina noua A

11 liris Ayct] Iytis '1"11 lirs p merturnis Amint: r'ctp 13 liris ttVp] lyris Ar mariee A 14 latet tirannus A titannus A 17 tiranni A 19 litoribus 11 V] littoribus r 20 future A

CARM.m 17

12.
283

Idest diuinatrix pluuiae, ut (Verg.

Tune eornix plena pluuiam uoeat inproba uoee (Ara

13.

ANNOSA CORNIX]

Diu uiuens. Iuuenalis (10, 247)

de seneeta:

5

Exemplo uitae fuit a eornice seeunda

(Ar'abV cf. Porph. 13. 14. DVM

POTES ARIVV~l C. L.] Idest dum permitteris serenitate (A r' b V
Inuitat genialis hiernps et (cel. 5, 70): An te foeum, si frigus eri t (A r' ab V cons. Porph. 1 idest - pluuiae om. Aa; Ara inserunt ue·rba 'ut uoee' intel' uoces 'uiuens' et 'Iuuenalis' schol.sequ. 3 b: Reddit eausam, unde nouit tempestatem futuram, uidelieet per eornieem. Nam et uirgilius eum de signis tempestatum loqueretur, sie ait de eorniee. Turn plena eornix pluuiam uoeat improba uoee. Et sola in sieea seeum spaeiatur harena. Iu5 de seneeta] om.vVcp uenalis - seeunda improba ra 8 idest] O1n. yvV euan. b 9 serenitate pmiteris A 11 ·i· duo rum mensium aut eerte duos annos habens b 12 annos codd.] menses edit. 13 salutis A eum - tempus] absc.b 15 et - erit Ar] om. vVcp 16 ut - erit] om. b 17 hiems l'a

EXPOSITIO IN HOR.

284

C.ARM. METRVM SAPPIDOVM

5

1.

FAVNE

3. 4.

LENIS INCEDAS]

m

18

(ATb et A interpoZ.

F. A.] Quasi celeritate sui Nymphae Faunorum petulantiam fugiant (Ar'abV 2. ET APRIOA RVRA] Amoena, temperata, ut (Verg. ecZ. 9, 49): Duceret apricis in collibus uua colorem (A r'ab V NYMPHARVM

AEQVVS ALVMNIS]

10 Fauni laedere mcuntur

o.

Propitius, placatus (Ar' Pueris uernulis, quos maxime

(Ar'b V

Conpleto (Ar'b Inmolatur (ATb Pleno anno (Vcp] Annale se ei facere ostenmt sacrificium (r'V cf. Porph. 7. VINA CRATER
CADIT]

15

Sine Cerere et Libero friget Venus

(Ar'abVea; Porph. YETYS ARA MVLTO] Idest non aetatis cultu deserta, 20 sed multo ture succensa (AT' bV Ostenmt autem se deos multis sacrificiis donauisse, quibus promereatur, quae petit (T'b V 9.
2 safficum Ar saphicum b saphicum quartus dipodia r 3 nimpharum A 4 nymphe A (nymphae b) petnlantiü A 5 temp:] om. b 7 duceret b] ducere cetj;. 8 placatus] om. v 9 alümis A pueris K.] puris V ruris cett. uera nulis b] uernulas ArV uerntculus r uerlill v 10 ledere A 13 sacrif: facere ost: Vcp ostendit facere v 15 crasodalis A 19 etatis A culto A cf. teres A

schol.

11

285

CARM. III 18. 19

10. NONAE REDEVNT DECEMBRIS] N onis enim. Decembribus Faunalia (ex Porph.) ,
CARM. III 19 [ODE DICTILOS • PRIMVS VERSVS GLIC: SCDS ASCL: METRVM PIADEVM

PRIMO

VERSV

GLYCONIVM,

SECVNDO

(A]

ASCLE- 25

(ABrb

1 enim] etiam Vep decembris ,/vp 2 quae Hauthal culta Ar b v Vcp] om. '/ cultus (?) K. 8 ut - circum] om. b 10 non - agnos] om. V exMb. Porph. 11 ille A 12 interuentu A aplicat A 15 siluä A,/ V am~nitate ..cl. 16 ut - foliis] om. b 18 idest] om. vV fo//sor A om. V 21 gemalis A c. r. V 22 rymu A rithmum r' V ret25 gIyc: B] glic: cett. asclipiatuIit A] retuIit r' V deum B

EXPOSITIO IN ROR.

286

1. QVANTY.M DISTAT AB lNACHO] 'l'elephum, Graecum poetam, sodalem suum, adloquitur, iocose eum corripiens, quod hlstorias non pertinentes ad propositum suum potius loqua;tur, quam quae sint apta conuiuio (ex Porpli.). Alii 5 (non Porph.) uolunt reprehendi Telephum, quod, quantum temporis interessset ab Inacho usque ad Co drum , quaereret; deinde conuersus ad! puerum, ut inpari numero cyathorum faciat potiones, hortatur (ex P(Yrph.) (Ar'V 2. CODRYS PRO PATRIA NÖN TIMIDYS MORI] Codrus lO rex Atheniensium et Lacedemoniol'lllIl! fuit. Ric inminentibus hostibus pro patria se deuouit, responso incitatus oraculi, quo praedictum fuerat eos uincere posse, quorum dux fuisset occisus. Roc dum peruulgatum fuisset, coepit uitari, ne occideretur. Mutato postea habitu gregarii 15 militis ad castra hostium perrexit, et magnis iniuriis agens, ut occideretur, optinuit; unde Vergilius (ecl. 5, 11): Aut iurgia Codri (A r' a V, ineptiis omissis cons. Porph. 3. ET GENVS AEACI] Aui Achillis. Per has [alltem] 20 fabulas hlstoriam Graecam significat (Arb V 4. ET PVGNATA SACRO B.] 'Sacrum llium', quod a numinibus muri facti dicebantur, hoc est Neptuno et Apolline, ut (Verg. Aen. V 811): Structa meis manibus periurae moenia Troiae 25

(Arb V ö. QYO

CHIVM P. c.] Chlum cadum aut pel'egrinum uinum dixit aut uas uino pretiosius (ATb V

1 telefumgr-ecumA 2 adloquiturAP.] alloquiturr' V 3 ppositum A"w suum A] om. T'Vcp 8 ciathorum A" ciatorum r cyatorum w, recte V 11 pro patri~ n timlut A 12 posse r' a V] O'In. A 13 cepit A 15 militi b. A eil A] om. r' a V 16 uirg: codd. 17 iurigia A 19 § Eaci aui ach: post sign: pon. A autem om. A, eras. uid. in b 24 structä A menia A 27 pretiosius ,,] preciosius cett.

287

CAEM. III 19

6.

QVIS AQVAM

TEMPERET IGNlBVS]

Emamus etiam

(Iwu. 5, 56): Flos Asiae ante ipsum (Ar

pincernam Graecum, ut

Temperet (Vcp)] Tepefaciat. N am tepefactis aquis solent Graeci temperare uina (rV cons. b 5 7. QVO PRAEBE~TE] lnuitante, hoc est nomenculatore (Arb ET QVOTA] Subauditur hora (Arcp 8. PELIGNIS CAREAM F. T.] Pelignum oppidum Sabinorum est frigidae regionis CA r V 10 9, Da L. (V)] Puerum pincernam alloquitur (rv DA LVNAE PROPER.E] Hoc more ueteres festiuitatem conuiuiorum celebrare coosueuerant, ut singulos uini cyathos suh singulorum deorum aut carissimOl·um hominum minibus) in poculis adici iuberent (AT« V 15 10. Da noctis mediae (p)] ldest bibamus in honorem mediae noctis et nouae lunae et auguris }Iurenae (rV 11. TRIBVS AV'l,' NOVEM] Vt (Verg. ecZ. 8, 75):

<00-

Numero deus inpare gaudet (ex Porplt.). (Tribus aut nouem' aut propter Musas aut propter 20 Charitas, quia laetitiam dicebant (leg. dabant) (A rb V 14-. [TERNOS TEll. ] Hoc est nouies ternos (Ar J 15. Vates (Vcp)] Pro quolibet sacricola (rbV TRIS PROHIBET SVPRAJ ldest ne, si supra nouem addideris tres, ebrius factns exurgas in lites, quae sunt 25 gratiae laetitiaeque contrariae (A r V ex Porplt. 1 emamus I' om. A 3 asiae ante I'] subaudit A 6 hoc - nom: om. b nomenculatore r nomencilatore A cibi datore r 8 subauditur Al s· I' sub cp 14 nominibus Porph.] om. codd. 1G honore I' 18 ut] uirgilius b 19 inpa.re A] imp: I'b V 20 aut nouem I'b Vl autem nouem A 21 curitas (pro caritas) Ar cerites Vc curites rb charites p letitiä A dicebant Ar b V inferre dicebant r dicebantur c dare dicebantur p 24 idest] om. Vcp adddideris A 26 letiti~q. A

288

EXPOSITIO IN ROR.

17. NVDIS IVNCTA SORORIBVS] Ideo Gratiae nudae pinguntur, ueluti sine dolo, sine fraude, sine aliquo uelamine (ArV 18. INSANIRE IVVAT] Debriari (Ar I> CVR BERECINTHIAE] Bereeinthus urbs est Phrigiae, unde et tibias Phrigias dieit, quae matris deum saeris adhiberi eonsueuerant, ad quarum eantus et a eonuiuantibus saltabatur (ea; Porph.), ut (Verg. Aen. VIIll 619): Tympana uos buxusque uoeant Bereeinthia matris 10

(ArV sim. b 19. CESSANT

FLAM[M]INA TmlAE]

Vt (Verg. ecl. 5, 2):

Calamos inHare leues (Arb PARCENTIS EGO DEXTERAS] Otiosas a eantu (cons. Porph.), uel a miseendo eessantes (ArV 22. AVDIET INVIDVS L.] Idest audiat Lyeus uieinus hilaritatis nostrae strepitum et inuidia rumpatur ( ea; Porph.), ut in Vergilio (Aen. I 725) pro laetitia:

21.

15

Fit strepitus teetis (Arb V

24. ET VICINA SENI NON HABILIS LYCOJ Subauditur 20 uxor, quae seni puella inhabili iuncta esset; unde et zelum eius ostendit, dum inuidum dieit (Arb V 25. SPISSA TE NITIDVM COMA] Laus pulehritudinis Telephi (ArbV N am et erinium eompositio in iuuenibus amatur (r V 1 uieta .A. 4 iubat .A. debriari r] deebriari .A. r frigeas.A. 7 a rV] ad.A. om. rcp saltabatur rvc cons. bp] iaetabatur.A. opp.Porph. 9 timpana .A. bereeinthia rp] bereeynthi~ b bereeinthie c bereeinthiae cett. 15 idest] om. b Vcp liens .A. 16 ilaritatis .A. 17 nt - teetis] om. Vcp uirg: codd. letitia .A 19 semi .A lieo .A snbauditur .A.] sb r V ·s· b om. r 20 inabili .A. eoniuneta Vc eoniunetam p 22 prueritndinis V 24 amatur r] aptatnr Vcp 6

CARM. m 19. 20

289

Ordo est: Telephe, tempestiua Rhode petit te nitiduro spissa coma et similem puro Vespero (Fb V 28. GLICER
(Verg. Aen. IIII 66): Est mollis fiamma medulias (AFb

5

CARM. IU 20 METRVM SAPPHICVM

1.

(A F et A interpol.

Haec allegoricos per commemorationem Pyrri, Epirotarum regis, qui pro Tarentinis aduersus Romanos pugnauit, ad Pyr- w rum sodalem dicuntur, qui puerum N earchuro nomine a quadam femina dileetum sollieite extrahere conetur. Faeit autem leaenam urbem Romam, catulos eius urbis principes (AFb V, exceptis ineptiis cons. Porph. MOVEAS] Coneris auferre (A F 15 2. GETVL
Poenorum qualis in aruis Saueius (AFV

3. INAVDAX] Non audax, idest timidus (AFb ex Porph. 20 5. Ordo est: euro per obstantes eateruas iuuenuro ibit grande eertamen, repetens insignem N earehum (1' VP 6. INSIGNEM REPETENS NEARCVM] Äut militem Romanuro, quem Pyrrus tenebat Epirota, aut (sec. Porph.) 3 ut - medullas] om. b 7 saffieum Ar saphieum eum subiuneto adonio r 8 haee-nomine] absciss. b 9 pyrri rc] pirri A pyrrhi P 10 pyrrum r] pirrum A 11 neareum A 13 leenam A 16 getule A 17 dixit A] posuit r v patriae] del. cens. K. 18 penorum A 19 sautius A 20 idest] om. b 21 est] om. r 24 pyrrus rbcp] pirrus Ar v

290

5

10

15

20

25

EXPOSITIO IN HOR.

obscura elocutione in Pyrrum sodalem certamen ire dmt, non mulierem, quae certamen cum eo habitura esset, cupiens illi eripere Nearchum (Arb V 7. lpsam enim leaenam grande certamen dixit (rb V 8. Tibi praeda a. i. (V)] ldest cognoscis, cui maior accedat uictoria, tibi an illi. Hortatur autem illum quiescere, quia inexhausta semper dubios facit (rb V 10. HAEC DENTES A. T.] Seruat metaphoram leaenae in Romae conmemoratione (Arb V 11. ARBITER PVGNAE] Aut sub nudo Veneris pede arbiter Paris palmam iudicando posuerit, ut expleret uno uerbo fabulam, aut (cons. Porph.) hunc puerum arbitrum certaminis posuit palmam contentionis ipsius calcantem, cui se amantum potissimum traderet. Porro si regem Pyrrum intellegere uelis, arbiter non iudex, sed auctor belli accipiendus est (Arb V Arbiter pugnae (V)] Vult autem intellegi non posse resistere amori co=emoratione Paridis uicti libidine; nam fabulam tangit (rV 12. ldest fertur suecubuisse Veneri; hoc est enim dicere 'posuisse palmam sub nudo pede', quod
CARM.ID~.

291

21

15. QVALIS AVT NEREVS li'".) Nereus tam speeiosus ab Homero (Il.H 673) traditur, ut Graecos omnes exempto Achille superaret (ATbV 16. AVT AQVOSA RAPTVS AB IDA} Ganirnedes (itern gl088. IX interlin. et Porph.), ut (Verg. Aen. V 254.265): 5 Quem praepes ab lda. Sublimen pedibus rapuit (ArV

CARM. III 21 METRVM

ova

ALOAIOVM

DVOBVS VERSll'iVS,

TERTIVS IAMBI-

DfMFtI'ER CATALECT!-CVS, QVARTVS PINDARIOvS

(A.BTIXb 10

Amphoram rum alloquitur, cmus uetustati annos suos conparat, et dicit se natum Manlio eODsule (.ATa ex Porpk. [Et est] ordo: 0 pia testa, nata mecum et cetera (TV 2. SEV TV QVERELAS SlVE GERIS 1000S] Virnl enim 15 aut ioci aut querelae nascuntu:F uel diuersa, quae memorat (ATV 4. SEV FAOILEM, PIA TESTA, SOMNVM] Ebriis enim citus interdum somnus est (Ara 5. QVOOVMQVE LEOTVM NOMINE MASSIOVM]. 'Nomine' 20 consule, ut Lucanus (V 5): Qui das noua nomina fastis (ATb Quocumque nomine (V)] Idest ex omnibus supra dictis siue ad iocos siue ad querelas et cetera (T V

1.

0 NATA MEOVM OONSVLE MANLIO]

2 hiJomero .A. exempto A] exeepto cett. 4 aqnosä A idä A gatrimedes r] gacimedis A ganimedem dicit Vcl' 6 ppes c, sed pp in ras., cetIJ. pJ:aeceps (preceps) 7 8l1biimen Ap]sublimemrVc rapitV 9M:.A.:bisA 10catalecticua r O!] eatalectuB .A. B kataleeticus b acata.lectious r quartus pind8llJieuit om . .A. 11 amphoram r VJ 3IIÜorä.A amfuräi 1 12 eonparat .A] comp: cett. 14 et est ol'do Vc OM'O est r ord~ rp 15 qu~relas .A: 16 qu~el~ .A 28 idest r om. Vcp 24 c~tera Vp

292

5

10

15

20

25

EXPOSITIO IN ROR.

6.

MOVERI]

7.

CORVINO

Proferri (Arb Coruintun se ad conuiuium inuitare significat, in cuius se honorem uina ostendit uetustissima prolaturum (Arab V 8. PROMERE] N otanda elocutio ° descende promere' pro °descende, ut promas' (ArVex Porph. LANGVIDIORA VINA] Vetustate leniora (Arb ex Porph. 9. NON ILLE QVAMQVAM] ldest Coruinus (Arb MADET] Hoc est: fiuens est philosophiae scientia; optat tarnen fleri uino madentior (AraV 10. TE NEGLEGET HORRIDVS] Tristis, censorius; neglegit, contempnit (Ar 11. NARRATVR ET PRISCI CATONIS] .Antiquioris, non Vticensis (ArV (paul. sim. b) 12. S
2 se rab V] s, A 3 inuitare c] inuitari A rvp inuitati" inuitasse b se hon: uina ost: uetustissimaAra] honorem uetustissima (uetussima VI) se uina ostendit V honorem 5 elocutio A] ~loquutio V locuhanc promit amphoram b 9 philosofl~ A 10 uino fleri V 13 prissi A tio r 15 exferb: - fin.] om. b exferbuisse A V] et ferbuisse r ferbuisse r 16 proderet c] proderetur Arp prodiretur V 18 ebrietate A] ebrietatem rVcp l? ebrietatem r 19 prodi Ar] pro dis Vcp 22 est] om. rb 23 mentibus anxiis bis ponit A

CARM.llI 21

293

18. Ordo est: et addis pauperi cornua et uires post te nec trementi iratos apices regum neque arma militum (rbV ET ADDIS CORNYA PAVPERI] Superbiam uel temeritatem, quam uino fieri per uiolentiam cerebri uult intel- 5 legi (ArV ex Porph. 19. IRATOS TREMENTlJ Pauper frigore tremens; et ostendit superiores et nobiles ab inferioribus contemni per uinum (ArV 22. Ordo est: et Liber, et si aderit alma Venus, et 10 Gratiae segnes soluere nodum et uiuae lucernae producent te, dum Phoebus rediens fugat astra (rVcp sim. b NODVM SOLVERE GRATIAE] Hoc est: quae nodum non soluant, quo conexae sunt. Propterea autem hoc dictum est, quia, qui fida inter se gratia iunguntur, numquam 15 resoluuntur ab amicitiae fide; unde etiam ipsae Gratiae coniunctis secum manibus finguntur (ArV 23. VIVAE LVCEfu"'
24:.

20 FVGAT ASTRA PHOEBVS]

Vt (Verg.Aen.III 521):

SteIlis Aurora fugatis (Arb 1 pos te r p' te V 5 uiolentiam Ayp Porph.] uinolentiam r V uiolationem edit. 8 superioras A "Cteni A] contempni rv 10 est ybc] om.rVp 12 dum] usque dum b fugauerit b 14 soluant rVcp] soluantur A soln

uatur y conexae AT'] nexe V 15 numquam r V] nunquam Acp 16 amicitie A ipse A 17 figuntur Ay 19 letitiam A 21 ph~bus A

294

EXPOSITIO IN ROR.

CARM.

m

22

1\1ETRVM SAPPHICV1\1 (ABra 1. 1\10NTIV1\1 CVSTOS NE1\10RVMQVE VIRGo] Dianae pinum in agro suo eonseerat, apud quam quotannis se (, uerrem saerifieaturum promittit (Arb V ex Porph. 3. TER VOCATA AVDIS] Trina Dianae putabatur potestas; ipsa enim uena[n]tibus praeesse dieebatur; ipsa Lueifera in honorem Lueinae, unde et Lucina a parturientibus inuocata; ipsa [et] Proserpina. Ideo ergo tel' 10 uocata (cf. Porph.); nam et ipsa prior a Latona dieitur edita matrem etiam in fratris partu iuuisse (Ara(bis)bV 4. DIVA TRIFORl\1IS] Vt (Verg. Aen. rrn 511): Tria uirginis ora Dianae (Arb Ö.

Ordo est: pinus imminens uillae tua esto, idest

15 'sit', et sie est melius, quam si 'esto' dieatur aduer-

bium eoneedentis (Tb V INM:INENs] Vieina (Arb TVA PINVS ESTO] Sicut (Ve1"g. Aen. Im 35): Esto: (a)egram nulli eondam flexere mariti (Arb 20

6. PER EX.A.CTOS] FinitOB (Arb 7. VERRIS OBLICVM 1\1. 1.] Motum ferientis porci deseribit (Ar(rb)V Nam saeuius laedunt uerres, euro transuersim feriunt, iuxta dentium naturam (rb v 2 M: S: bis AM:] om.B safficumAr saphicumBIX saphieum cum subinncto adonio r 4 se Ar P.] om. V absc. b 6 potestas putabatur (putatur Vc) Vcp 7 uenatibus K.] uenantibus codd. 8 honore V honorem cett. et cp 9 inuoeata ArlX] inuocatur rVcp euan. b et rom. ArlXVcp 11 edita cp] et dicta ArIXbV 14 idest] pro V 15 dieatur esto Vcp 19 condam (= quondam) Ar] quondam b om. r

295

CARM. III 22. 23

CARM. III 23 (A B r M.] Quandam Phidilen alloquitur suadens deos magis puris manibus et bona eoli cODscientia deoore. Supinas uero dixit ad superiora palmas apertas, expansas, ut (Verg. Am. III 176. 177): METRVM ALCAICVM VT SVPRA

1.

CAELO SVPINAS SI TVLERIS

1)

Tendoque supinas Ad caelum cum uoce manns (ArabVex Porph.

2. Nascente luna (Vcp)] Solent enim rustieae mulieres initio primae lunae preees caelo effundere (rb V 10 3. ET ORNAJ Vino nouello. Nune usque enim Tusci horna uina nouella meunt. Nam et uino sacrificabatur, ut (Verg. Am. V 98): Vinaque fundebant pateris (ArabV

4.

FRVGE LARESJ

Vt (Verg. Am. II 133):

15

Salsae fruges. 8al enim cum farre ineendebatur, ut (Am. V 745): Farre pio et plena supplex (Arab V AVIDA PORCA]

o.

7.

Edaci (Arb Aduersum (Arb Vt (Verg. georg. I 150. 151):

NEC PESTILENTEM] ROIDGINEM]

N ee mala eulmos Esset rubigo, hoc est messium pestilentia (Ara sim. b 2M: A: bisA utsupra]om.r 3 phidilenV(ph: cp)] fidilenAP fidile a euan.b I> debere edit.] om." euan.b deberi codd. 6 eaptas A 8 cum uoce] conuoce V 12 horna r V] oma Arab 16 salse .LI. 17 incendebantnr .LI. 18 suplex .LI. 22 culmes ee .LI. culmü r" eulmen esset r (culll rubigo esset b) 24 hoc est .LI.] est autem rubigo rf%

eet

20

EXPOSITIO IN ROR.

296

AVT DVLCES ALVMNI] Quos nutrimentorum commendaret affectio, ut (Verg. georg. TI 523):

Dulces pendent circum oscula nati (ATb V

8.

POMIFERO

Autumno, quo tempore Nam (sec. Porph.) et graue Vnde et Iuuenalis (4, 56. 57): Iam letifero cedente pruinis

GRAVE T. A.]

5 pomorum maxima copia est.

et pestilens tempus est. Autumno.

Iubet ergo necessitatem temporis deuotione et deorum (ATetb V Pomifero graue t. a. (e)] Pomorum enim uario gustu languescunt quoque corpora autumno (TV 9. NAM QV
10 supplicationibus mitigari

1 commendaret Ar pr.] commendarat rr corr. b V quo

4 autumno quo r/XbpJ autüpno quo Vaut uerno A autumnali 5 maxnne A 6 tempus est A rb] est tem~ quoque r pUS /XV 12 quoque] om. Vc 13 dus rb 22 diis rv 23 preparari r pparare ArbV preparare cp mirtum A 26 myrto r] mirto rbV

CARM. m 28. 24

297

17. INMVNIS ARAM] Subaudiendum 'inmunis seelerum " idest innoeens (Arb cons. Porph. Ordo est: si manus immunis seelerum tetigit aram, sumptuosa hostia non molliuit auersos Penates blanmor pio farre et saliente miea (a b V p 5 19. MOLLmT] Plaeauit (Arb AVERSOS] O:ffensos (Arb 20. ET SALIENTE mOA] Rationem uoluit salis ineensi monstrare , quod erepare et exilire flamma eonsueuit (ArabV cons. Porph.

CARM.

10

m

24

[PRIMVS VERSVS GLICONIVS • SODS ASCLEPIADE' METRVM PIADEVM

PRIMO

VERSV

GLYOONIVM,

SECVNDO

(..cl.] ASCLE-

(ABrab

1. INTACTIS OPVLENTIOR] Generaliter hae ode in- 15 uehitur in luxuriam omnia profanantem et aedifieiis nouis non terram tantum, sed etiam maria oeeupantem (ArabV ex Porph. Ordo est: tu, subaudi '0 auare', opulentior intaetis thesauris Arabum et diuitis Indiae, lieet oeeupes omne 20 Tyrrenum mare et mare publieum tuis eaementis, non expedies animum metu, et non expedies eaput laqueis mortis, siquidem dira neeessitas figit adamantinos clauos summis uertieibus (ra bV INTACTIS] Custoditis, eolleetis (A rb 25 OPVLENTIOR1 Ditior (Arb 1 inm: sc:] seeleris b

seelerum ..cl. Porph.] seeleris rb aduersos p aduersus a euan. b penates] om. V 18 uersus B glye: B] glie: cett' J legi nequit b 15 inueitur ..cl. 16 edifieiis ..cl. 19 tu - auare] tu mare sub c ·8· tu auare ra tu subaudi 0] subaudi tu Vp tu 0 r euan. b 20 diuitis rap] diuitiis rc diuiciis V euan. b 21 pubIicum rab V] ponticum cp 4 mollibit p moniant a pr. molliant a corr.

298

EXPOSITIO IN ROR.

2. ET DIVITIS INDIAE] Ditissimas gentes ad diuitiarum enphasin posuit (ArbV 3. CEMENTIS] Saxis ad fabrica.ndum prouisis (ArbV ET MARE PVBLICVM] Omnibus patens, ut (Verg. Aen. 5 VII 230): Cunetis undamque auramque patentem (Ar

4. SI FIGET ADAMANTINOS] Qui frangi non possint pro metalli soliditate (ArbVcp 5. DffiA NECESSITAS] N eeessitatam pro morte posuit. 10 Sensus autem hie est: quamuis multa ampla possideas, non tamen sineera et eerta uoluntate his frui potes, quippe eum neeessitate mortis astrieta sit humaua eonditio nee possis te inde ullo remedio aut praemio redimere. .A.damantinos autem elauos pro mortis neeessitate posuit, 15 quae uinei et expugnari nön possit (ArabVex Porph. 9. CAMPESTRES MELIVS SCITHAE] Campestres dieti ideo, quod in eampis sine tectis sub tentoriis uiuant, quae carpentis mouentur. Vt Sallustius tertio (hist.m 76M.): Qnibus plaustra sades sunt 20

25

(Ar(rb)V ex Porph.; sed b paene omnino euan. 10. VAGAS RITE TRAHVNT DOMVS] Ex more et consuetudine (Ar CGnS. b 11. RIGID! GETAE] Fortes, asperi, propter frigidam regionem (cons. Porph.), ut (Verg. Aen. Vll 604): Siue Getis inferre manum (Arb V 2 enphasin r] enfasim A enfasin rbV emphasin c em4 publieum A pr. ponticum A corr. 6 undant phasim p 7 possint A V] auramque A undantque auram (aurum r) T posaunt Tbcp 10 ampla possideas A Porph.] poss: ampla Tb V poss: et ampla a 11 potest A V 12 necessitate A condicio b V 13 in nullo remedio a ullo remedio inde V opp.Porph. adamantinos rabcp Porpk.] adamantinus ArV 14 clauos '{abcp Porph.] clauue ArV 15 possit Al'ab] potest Vcp 16 cpestres = conpeetresA in lemm. 17 ideo] co Vc 18 salustius 9· V tertio (Ill) Pauly coni. pro ooditcum < in ' 23 rigidam Vc p

CARM.m 24

J

Non terminata, indiuisa (Arb Non unius [tantum, sed omnibus communes] (.Ar 14:. NECf CVLTVRA PLACET LONGIOR ANNVA] ldest qui non plus colant, nisi quod expensis unius anni suffi- 5 ciat, continuae sedis incerti (A rb V 15. DEFVNCTVM LABORIBVS] Liberatum., ut (Verg . .Aen. VI 83):

12.

INMETATA

QVlBVS

IVGERA

LI.BERAS]

Magnis pelagi defuncte periclis (Arb

16. (A.)equali recreat sorte uicarius (e)] ldest aequali sorte laborant succedendo unllS alteri (r(ra) bVcp SORTE VICARIVS] Eo quod labore lassato alter uicarius succedat in opere (Ar 18. PRIVIGNIS] Vbi non sint odia nouercarum (Ar(rb) Ordo est: illic innocens mulier temperat priuignis carentibus matre (rab V TEMPERAT] Parcit (Arb 19. NEO DOTATA REGIT v.] Tamquam qui non habeant legitima aut certa coniugia (Arb 20. NEC NITIDO FIDIT A.] Quae non habeat in adulteri amore fiduciam (Arb NITIDO] Pulchro (A rb 21. Dos est (V)] Donum. nubentium. puellarum (rb V DOS EST MAGNA P.] Castitatem laudat exemplo barbarico, eo quod dotem habent uirtutem parentum et amorem coniugum, quae uiros uitantes externos seruent pudicitiam coniugalem (ArV 1 interminata rb non diuisa b 2 tantum - communes om . .LI. 4 NEC] h{lc .LI. 5 quod bcp] om . .LI.rv 6 continuae - incerti] om. r 10 idest - sorte] om. c idest r] om. Vp euan. b 11 unus] om. ab 15 est rabV] om. r 20 idest non habet b 21 fidutiam .LI. 23 dos est donum est V dos est donum cp donum rb puellarum. nubentium V 24 barbarbarico .LI. 25 habeant rb 26 auiroB .LI. en: r] {lsterno .LI. esternos r V 27 pudititiä .LI.

10

15

20

25

EXPOSITIO IN HOR.

300

24:.

5

10

15

20

25

ET

PECCARE

NEFAS

ÄVT

PRETIVM

EST

MORI]

Monem pretium dixit esse peeeati (AFb Et est sensus: et peeeare aut est illis nefas aut est poena mori; nam ad superiora respieit (rbV 25. 0 QVISQVIS VOLET I.] Idest si sit, qui uelit pater patriae uoeari et statuarum titulos habere, is tollat lieentiam praesumendi et inlieita non permittat admitti (ArabVcp 30. Clarus postgenitis (V)] Vt postea laudetur in filiis (rbV CLARVS POSTGENITIS] Ob seueritatis et eorreetionis institutum posteris admirandus (ArV Quatenus (V2P)] Idest
CARM. III 24

301

35. QVID LEGES SINE MORIBVS1 Vanas esse leges dieit, nisi moribus et honestate seruentur (A rb Vp 36. V num pendet ex altero; ideo autem uanae, quia sine moribus (rv SI NEQVE FERVIDIS] ldest nihil potest obstare eupi- 5 ditatibus, per quas non tantum leges inrumpuntur, uerum etiam rerum expugnatur natura lueri causa, dum iam nee inhabitabiles orbis region es possint prohibere eommereia (ArV ex Porph. 38. Finitimum (Vcp)] ldest nobis uieinum; nam 10 septentrionalis plaga nobis uieiuior est, utpote in qua est axis, ut Virgilius (georg. I 242): Rie uertex nobis semper sublimis. Et aut sie est intellegendum, aut, quod est melius: nee latus finitimum Boreae, idest gelido elimati, ut sit sensus: 15 si nee plaga finitima gelu abigit mereatorem. Vult autem intellegi Septentrionem (r Vcp 39. DVRAT
EXPOSITlO IN HOR.

302

42. MAGNV}! PAVPERIES OBPROBRIVM] Hoc est: ex quo coepit probro esse pauperies et crimini dari, per omne nefas diuitiae quaeri coeperunt (ex Porph.) , ut (Lucan. 1173.174): 5

Et quem suasisset egestas Vile nefas (ATV

4:4. VIRTVTISQVE VIAM A.] Fortium factorum siue philosophiae, quibus erat amica et grata pauperies (ATV ARDV
30

2

c~pit

A

magne A est] om. ')f materiem 1'a tus] om.Vcp 9

ceperunt .A. 8 fil080fi~ .A. 11 procreantur Vcp 12 ordo 16 materiam rb Vcp] poen: 1'ab] pen: r V 25 apellat.A. 26, formari Porph. 30 uul3 diuitie .A. 10 materi(J.A.

CARM.

m 24. 26

303

56. VENARIQVE TIMET LVDERE DOCTIOR] Oulpat Roman os , quos omisso exercitü studio ad Graecos ineptos luxuriososque ludos fllios transtulisse commemorat (Arb V ex Porpk.

57. 58.

Rota (ATb Magis uelis (ATb LEGIBVS ALBA] Legibus enim lusus aleae puniuntur propter nuditatis incestum (Arb V 59. CVM PERIVRA P. F.] Oum patris familiae fides TROCHO]

5

SEV MALlS]

ad congregandam herem pecuniam periura et socios faUet 10 et hospites (Arab V

61. INDIGNOQVE PECVNIAM] Haec, inquit, per scelus quae adquiruntur, eongreganti nihil prosunt, dum relieta indignis heredibus per luxuriam consumuntur (cf. Porph.), ut (Naeuii (ragm. 51 R.): 15 Male parta male dilabuntur (ArabV

64.

CVRT
OARM. III 25 [PRIMVS VERSVS GLICONIVS . SCDs ASCLEPIADEVS' METRVM [IDEM] QVOD SVPRA

20

(A]

(ABr

1. QVO ME, BACCRE, R. T.] Hac ode Liberum patrem inuocat, eo quod et ipse musicus deus sit, petens ab eo, ut se in secreta nemorum suorum ducat, ubi numine eius 25 repletus Oaesaris Augusti laudes canat, allegorie os signi2. excercitii .4 3 luxurioaos qUfi) A 7 enim] Q:m. Vcp 10 perima. ",Vp] periuram Are periuramMtum T, abse. b et (Qm. e) hospes (hOBpites cp) fß.llat (falat c faliet p) et 800i08 (sotios c) Vcp fallat fllb 13 proount] poss A, euan. b 19 deee (= deesse) A] deest cett;. 22 meilrum] Qm. JiJ idem] Gm. AB

EXPOSITIO IN ROR.

304

ficans non sufficere spiritum suum laudibus Augusti, nisi' numinis eius iuuetur instinctu (Ar«b V cons. Porph. 2. AVT QVos AGOR IN SPECVS] Ric masculino genere specus posuitj dicitur enim et hoc specus (ATab cons. c ö Gm.

Vp

3. VELOX MENTE NOVA] Quam nouam faciat praesentia numinis, hoc est homini inconsuetam (ATabV QVIBVS] Grauiter pronuntiandum • quibus ' (A Tb ex Porph. 10

Ordo est: quibus antris meditans audiar inserere stellis et consilio louis aeternum decus egregii Caesaris?

(TabV

5. AETERNVM MEDITANS DECVS] Consecrationem dicit (ATb Porph. 15

8. INDICTVM ORE ALIO]

Ab aHo adhuc non dictum

(ATb

9. EXSOMNIS] Vigilans per furorem (ATb STVPET EVHIAS] Idest non aliter Baccha prospiciens Hebrum fluuium Thraciae uel Rhodopen montem regionis 20 eiusdem (ex Porph.) delectatur, quam ego uidens nemora scripturus Caesaris consecrationem in antris Musicis

(AT«bV Euhias (V)] Baccha Liberi (Tb V 12. VT MIHI DEVIO] Vaganti. Repleti enim numine 25 per deuia agi et remota consueuerant. Deuium dictum a uia remotum (ex Porph.) (ATa b V 14. 0 NAIADVM POTENS1 Dionisus habens potestatem uel in Nymphis uel in Bacchis (ATb V 16. PROCERAS MANIBVS VERTERE FRAXINOS] Tantum 30 uirium Liberi significat esse cultricibus, ut arbores radi2 instinctu iuuetur V 6 quam rabJ quae Ar Vp que c 15 adhuc] ad hoc A 19 hebrum 1'c] ebrum ArabVp rho dopen r] rodopen ArV rohdopen a hrodopen b 21 caeaanal om. A 24 deuio lemma in bVcp uaganti b gl.] uaticmanti ArVet b mg. cons. a numine Ap] numinis rabVc 27 dionisus A] dionisius rbV 28 nimphis A

CARM. III 25. 26

305

eitus possint euertere numinis eius instinetu CA rb V ex Porph. 17. Nil mortale loquar (cp)J Quod mortali eonueniat (rb Vcp 18. NIHIL MORTALE LOQVAR] Subaudiendum: si me in tuos speeus ae seereta nemorum duxel-is (A rb V P(wph. 20. CINGENTEM VIRIDI TEMPORA PAMPDlO] Amphibole dictum, utrum sibi tantum eingentem, an quoseumque numine suo implere uoluerit (Arb V ex Porph.

5

CARM. III 26

10

(A] (ABrab

[EVCHARISTICE TETRACOLOS METRVM ALCAICVM, VT SVPRA

1. VIX
EXPOSITIO IN BOR.

306

custodit, ac per hoc in sinistra parte templi pendebit

(..cI.rabV

6. 7. PONITE LVCIDA F.] Funes, quibus luminaria suspendi consueuerant (ArV 5 *Vel funalia sunt propri[a]e funes cereorum, qui succendebantur in nuptiis, per quae intellegi uoluit ardorem amoris (r(ra) paul. sim. b 7. ET VECTES ET ARCVS] Haec instrumenta amoris uult intellegi (ex Porph.), quibus fastus etiam per uim 10 contempnentium superantur (ArabV 8. OPPOSITIS F.] Clausis (Ar(rb) 9. QVAE BEATAM DIVA TENES CYPRVM] In Cypro enim insula Venus specialiter colitur, similiter et apud Memphin, idest Aegiptum, quam ideo carere niue dixit, 15 quia calida regio est (Arb V 10. SITHONIA :NlVEJ A prouincia nomen niuibus dedit, ut (Verg. ecl. 10, 66): Sithoniasque niues hiemis subeamus aquosae (Arb V 11. SVBLIMI FLAGELLO] In altum sublato ictu, quod 20 fit, dum quis uehementius uult ferire; et ideo Chloen, quia est adrogans ac superba amantibus, percuti uel una graui dicit debere amoris plaga V enerii (..cl. ra b V ex Porph.

CARM. III 27 [PROPEMTICE TETRACOLOS· 25

METRVM SAPPIDCVM

1.

IMPIOS

(.A]

(Arab

PARRH(A)E

RECINENTIS

OMEN]

Amicam

6 Buccendi solent a succebantur r 10 contenentium a eipro .A, reete r 13 similiter - regio est] cons. Porph. 14 memphin V] memfinA r memphim r menphin b regiptü b] egiptum cett. 16 prouintia A 18 hiemis - aquosae O'ln. Vcp, sed in c t1·iu'ln uerboru'ln spatio ~lacUO relicto aquose Ar 21 adrogans A Porph.] arrogans rabV 25 safficum .Ar saphieum rab, r add.: euro subiuneto adonio 1·

12

CARM.

m 26. 27

307

peregre proficiscentem inuitus dimittens timet, ne malis pergat auspiciis, et optat, ut impii potius quam ipsa augurio parrae auis uel ceterorum, quae subicit, proficiscantur (ca; Porph.). Et per istam commemorationem ominum aduersorum nititur eam ab itinere reuocare disposito (Arab V IMPIOS] Malos (A rb 3. RAVA DECVRRENS L.] .Aut colore oculorum torua aut uoce non clara aut certe rabida (AraOVcp 'Raua' fulua siue subnigra aut rauca, idest obtunsae uocis. Rauus color dicitur mixtus niger cum fuluo (rab 0 Vcp 4. *
5

10

15

20

(rbOV

7. TERRVIT MANN OS ] Buricos (ex Porph.). Manni ideo dicti, quod mansuetudine familiarius manum sequantur (A ra b GV, sed manni - sequantur add. V 2 25 EGO CVR TIMEBOJ Hoc est 'desertus ab ami ca ' (A rb 9. ANTEQVAM STANTES PALVDES] Non fluentes (Arb 1 Jleregre ..1 ddicisciscentem ..1 2 auspitiis ..1 3 pal~tl ..1 phyrrtl r parrae cett. 10 obtunsae rab] obtunse y C obtuse Vcp 14estyb]esse dicunturr 15rumpitA(rumpat Vp) incidit ..1] incidat cett. 17 incedunt y b] incedit r 18 celeritate Vcp] ctlleritate y celeritatemArab C 19 dicit ra CVom . ..1 et b ut uid., absc. b 23 buricos ..1 burichos Porph. buridos y V burdos Ccp burides a burdones r absc. b manni - mansuetudine] mbnx kdfp dkctk q mlnsxftxdine V, ergo pro 'manni' legit 'manu' 24 manum (manuum p) familiarius Vcp

EXPOSITIO IN HOR.

308

10. IMBRIVU DIVINA AVIS INMINENTVM] Cornieem dieit inmmentum imbrium praeseiam, ut (Verg. georg. I 388): Tum eornix plena pluuiam uoeat inproba uoee. Paludes autem finito die repetere eonsueuerunt (ArabGV 5 ex Porpll.

11. OSCINEN CORVVM] Oseines dieuntur aues, quae uoee augurium faeiunt, praepetes, quae uolati(bu)s. Vt Vergilius (Aen. III 361): Qui uoluerum linguas, qui praepetis omina pinnae 10

(Arab G V

12. SOLlS AB ORTV] Ab ortu enim solis prospera corui omina sunt, aduersa ab oeeasu (Arb GV 13. SIS LICET FELIX V. C. M.] Idest etsi sine me esse mauis, sis tamen felix (ArV 15 Ordo est: Galatea, sis felix et memor nostri, lieet uiuas ubicumque mauis (rb V 15. LAEVVS VETET IRE PICVS] A sinistra pieum mali ominis dieit et uagam uolatu eornieem (Arb V 16. *(Vaga)] Ineerta, idest incerte uolans (rb 20 17. QVANTO TREPIDET T.] Ventorum flatu uel murmure pelagi (Arb 18. PRONVS ORlON] In oecasum uergens Orion tempestuosus est (cons. Porph.); et quia amieani. non ualet 2 imminentum AabC inminentium (imm: p 1m: c) rcp pssiä A 3 tum l' V p] eum .A. 'Y c dum C inter 'plena' et 'pluuiam' 'plumis' in,se1'unt rabCV, non Acp Porph. 4 consueuerunt K.] consueuerant codd. 6 quae] que A 7 quae - pinnae] aUter b mendose a quaeA] fl)=quercv uolatibusK.] uolatis.A.?O uolatusA?'YVuolantesr uolatucpom.a Suirg:codd. 9p.o.p. V pinnae 0] pennlJ A pingulJ l' pinulJ 'Y pemie a 13 etsi A] et si Vcp et r si 'Y 14 esse] esset V, non cp tarnen om.per errorem V (opp.cp) 15 ordo est] om.b est O'ln.1· galathea rbcV 17 levis A ad sinisträ A 18 ominis rbcp] hominis A'YV 19 idest] om. l' 22 tepestuosum Aa inminent~m 'Y imminentem V

CARM. III 27

309

preeibus retinere, minis tempestatis eonatur (eons. P01"Ph.), ut (Verg. Aen. TIII 52): Dum pelago desaeuit hiemps et aquosus Orion

(ATab V

18. 19. EGO QVID SIT ATER H. N. s.] Futurae se I> nosse signa tempestatis ostendit uel ex Adriatiei maris so no , uel ex flatu Yapigis uenti, qui ex sereno subitam facit tempestatem (ATabV 19. Albus (Vcp)] Aut propter erectionem fiuctuum aut eolorem uaeuarum nubium (rb v 10 21. HOSTIVM VXORES P. c.] ldest nee feritati barbarieae, nee puerili inseitiae ineognita dieit esse posse futurae tempestatis indieia (A ra b V 25. Sie et Europe (Vep)] ldest quemadmodum tu praesumptuose sumis peregrinationem, sie et Europe prae- 16 sumptuose eredidit niueum latus doloso tauro et uide, quid passa sit (rabV 25. 26. DOLOSO CREDIDIT TAVRO] [ldest] falso loue (leg. loui) in taurum mutato (Arb 26. ET SCATENTEM] Repletum (Are 20 27. MEDlASQVE FRAVDES ] Non fraudes medias, sed in medio dolo eognitas, non ante repertas (A Tb V 28. Palluit (Vp)] [ldest] uehementer timuit; id quod efficitur posuit pro efficiente (rb v PALLVlT AVDAX] ldest quae ante audax fuerat, tune 25 palluit (ATb V 29. STVDIOSA FLORVM] Quae studeret Nymphis faeere floreas eoronas (Arb 30. OPIFEX] Artifex (Arb 31. NOCTE SVBLVSTRI] Lucida, serena (Arb 30 3 des~uitb] deseuitcett. hiems ra hieps V 7 yapigis A r] iapigis ab iagisp yapie Viapige c 11 nec f: Arab] non f: Vcp barbarice A 12 insici~ A 13 tepestatis A inditia A 18 idest 0'/11. A 21 medias rb Vcp] malas Ar 23 idest l' om. rb Vcp uehementer] om. b 27 nimphis A

EXPOSITIO IN HOR.

310

32. Sublustri (Vcp)] Crepuseulo uel erluee (Vcp 34. 35. PATER 0 RELICTVM F. N.] Europae gemeseentis uerba (ex Porph.): 0 patris pietas, reliquisti nomen filiae (Arb V 5 Ordo est: quae simul attigit Creten potentem eentum oppidis, uieta furore dixit: ·0 pater et pietas, relietum nomen filiae' (rV 37. VNDE QVO VENI?] Vt (Vero. Aen. X 670): Quo feror? unde abü? (Ara 10

38. VillGINVM CVLP(A)E] Quanto minus peeeare uirgo debet, eo peecans digna maiore supplicio est (ex Porph.); ·leuior', siquidem [mors] uitae (iactura leuior) est qnam pudoris, ut (Vm·o. Aen. IIII 547):

15

VIGILANSNE PLORO] Sie ineredibile factum dieit, ut etiam sibi somnio simile uideatur (Arb V ex Porph. 39. 40. AVT VITIIS CARENTEaI LVDlT mAGo] Imago pro somnio dieitnr, nt (VlWg. eel. 2, 27): Si numquam fallat imago.

Ferroqne anerte dolorem (ArV

20 Et est sensus: an sine uitio sum, et hoc potius somnio'? (ArbV cons. P01"ph. 41. Vana (Vcp)] Per quam uana somnia eInittnntur

(rbVcp 25

QVAE PORTA FVGIENS EBVRNA] Vt Vergilius (Aen. VI 895. 896): Altera eandenti perfecta nitens elephanto, Sed falsa ad eaelum Inittunt insomnia ~'[anes (ArbVex Porp7z. 2 ore relictü A

gemiscentis b

5 est] om. rV rcp est uite V quam O1n. Vi, add. nigriare atramento supra uersu'm locu'm corr'z~ptwln emend. K. 17 ludis A 22 nana somnia cp] Bomnia rb V 24 portas A ~burna A uirgilius A, om. TbVcp 12 uitae (uite 7) est A7] est uitae

CARM. III 27

311

4:6. SIQVIS INFAMEM MIHI NVNC IVVENCVM] Aut famosum aut certe sibi infamem (Arb 4:6. LACERARE FERRO] Vt (Verg. Aen. IIII 600. 601): Non potui abreptum diuellere corpus et undis

s.?

ü

ut indignationem similis sexus indignatione (leg. simili exclamatione) monstraret (Arab V 4:9. ThIPVDENS LIQVl P. P.] [Turpiter] eadem, inquit, inpudentia uiuo, qua patriam reliqui (Arb V ex Porph. 61. VTINAM INTER ERREM] Velut offerenda saeuitiae 10 ferarum (Arb 63. Turpis macies (V)] Quae turpes facit (rbV ANTEQVAM TVRPIS MACIES] Ante deteriorationem formae optat perire (A rb V cf. Po'rph. 64:. TENERAEQVE svcvs] Pulchritudo corporis designa- 15 tur, ut (Ter. ewn. TI 3, 27): Corpus solidum et suci plenum (Arab V

66. Sucus (V)] Viriditas (rb V 67. VILlS EVROPE PATER V. A.] Insequitur, ut mori

debeat etiam absentis timore (Arb v 20 69. ZONA BENE TE SECVTA] Tamquam quae adiutura sit mortis neglectae consilium, ideo 'bene secuta' (A Tb V

cons. Porph.

62. AGE TE PROCELL
312

EXPOSITIO IN HOR.

per abrupta dimitti, quam dominae imperia seruiendo perferre (Arab V *Procell(a)e (e)J Vento et mari (rep; in V excidit per e1Torem 5 66. BARBAR(A)E PELEX] Quae in odium pelicis crudelior esset feritate barbarica (Arab Pelex (V)] [Concubina.] Vt exaggeraret feritatem barbaricam, addidit • pelex', idest quae sic me insequetur ut pelicem, timens meam pulchritudinem (rab V 10 67. PERFIDV1>1 RlDENS v.] Dolosum. Epitheton Veneris: ' ridens' Venus et ad praesens magis conueniens, eo quod rideret eam imagine iuuenci deceptam, uel quod Veneri irasceretur, ueluti uerae pecudis inlusa concubitu (ArabV CfJns. Porph. 15 67. 68. ET REMISSO FILIVS ARCV] Merito remisso arcu Cupido, tamquam qui Europae iam debellasset pu'" dorem (ArV 69. Abstineto (V)] Idest cessa ab ira et calida rixa (rbV 20 69. 70. MOX VBI LVSIT SATIS A. D. I.] Idest postea quam diu passa est illam casus suos uelut facti auctoris ignaram conqueri (A rb V ex Porph. 70. CALIDAEQVE RIXAE] De calore animi uel fw:oris commotione uenientis (Arctb V 25 71. CVM TmI INVISVS L. R. c. T.] Ironicos dictum, quia minata fuerat se cornua tauri fracturam; ideo nOIl laceres eum, cum se tibi rursus optulerit (Ara V eons. Porpl!. 1 domine A imperia b] imperium rcp imperio A V impia a 7 concubina Vcp gloss.b] om.ra 9 pelicem K.] pelex Bim codd. meam pulchritlidinem K.] meae (mee c) pulchritudini (puler: b V) codd. 12 imagine A V] imaginem r imaginem r per imaginem ab uel] om. rab V 13 uerll 71] uere cett. et Porph. illuBa ab V ccubita A 16 europe A depellasset A 18 idest rb] om. Vcp 22 conqueri antc uelud pon. V 25 hironicos ra yronicos A hyronicos bVp yronice c 26 fuerat] erat V, non cp 27 laceres Porph.] laceras codd. optulerit Aa] obtulerit eett.

CARM. III 27. 28

313

75. 76. TVA SECTVS ORBIS NOMINA DVCET] 'Seetus' diuisus, eo quod una pars orbis Europae nomen aeeepit (ex Porph.), altera Asia dicta est, ut (Verg. Aen. I 385): Europa atque Asia pulsus (Ar sim. ab 76. Nomina dueet (p)] ldest ex tuo nomine dieetur (rb v DVCET]

ö

Habebit, ut (Verg. Aen. V 801):

Vnde genus dueis (A rb

CARM. III 28 [PROSEVTICE TETRACOLOS • METRVM PIADEVM

1.

PRIMO

VERSV

GLYCONIVM,

(A] SECVNDO

10 ASCLE-

(AB rab

ldest quid magis faciendum est festo Neptunalium die, quam ut uinum prornatur? (.ArbCV cons. Porph. 15 3. Amieam suam alloquitur (rabV LYD [A] E STRENVA ] Parca, fldelis ( A rb CECVBVM uinum uolunt ideo dictum, eo quod ehrietas eaecet et eonfundat ingenium (Arb V sim. C 4. ADHIBE vur SAPIENTIAE] Quae scilieet nulli casui 20 fortunae subieeta est: bene autem ait uim sapientiae adhiberi per uinum (.AraCV cf. Porph. 5. 6. INCLINARE MERlDIEM SENTISJ Hoc est: sentis in occasum inclinare diem (ex Porph.) , qui maior fleri debet et augeri laetitia (ArV 25 6. AC VELVTI STET VOLVCRIS DIES] Hortatur ad FESTO QVID POTIVS DIE]

2 europe A 11 uersu A Cl b] uersus B r uesu r glyconium B] glyconicum b glic: cett. asclipiadeum B 18 uolunt ideo dictum Arb] ideo dictum uolunt Vp ideo uolunt r dictum uolunt c ideo d: C 20 que A 24 inclinare diem in occasum Vc, non cett. p 26 stat Astet Vcp

314

EXPOSITIO IN HOR.

celeritatem promendi, dum dieit breuitatem inpatientem morarum (ArbV 7. Pareis (Vcp)] ldest: eessas, quasi stet, eum eeleriter abeat (nx b V 5 8. CESSANTEM] Residentem, repositam (Arb Bibuli (Vcp)] Proprium nomen (rv BffiVLI CONSVLIS A.] ldest Bibuli eonsulatu reeonditam (ArV cf. Porph. 9. INVICEM] Singuli uieissim (Arb 10 10. ET VffiIDES NEREIDVM COMAS] Herbis similes aquae fueatione (Arb V 11. Reeines (Vcp)] Herum eantabis, idest alternatim eantabimus (rV 12. *(Latonam)] Matrem Dianae (b 15 Latonam (Vcp)] Dianam (rVcp Propter quod trimorfa dieitur. lpsa enim Luna, ipsa Diana, et ipsa Proserpina. ldeo modo Lunam pro Diana posuit (Anxb GV (Spieula Cinthiae)] Spieula Veneris a rp.onte Cintho. 20 Spieula autem Veneris stimulos dieit amoris (r(rb)Vcp 13. (SVMMO) CARMINE] Aut maximo aut in eonsummatione earminis, idest in fine, Veneris eantabimus laudes (ArIXb V w Porpl!.

14:.

QVAE

GNIDON

FVLGENTISQVE

TENET

CICLADAS]

25 Insularum nomina, quas Venus ueeta eireumit eygnis (Arb V 1 inpat: r b ttt uid.] inpaeientem .A inpaciendi 1· impatientem Vp impacientem c 10 similes rb] similis .Ar similiter V 16 ante propter .A falso whibet hoc lemma: §Et celeris spieula einthiae quod] om. V trimorfa] trimorsa .ArOVa. ras. trimosa cp trimo~sa V trimonia IXb triformis r, idem coni. Hauthal 17 ipsa diana et ipsa] idest diana et b modo] mo .A lunam - posuit rIXbOV] om . .A 19 spicula - cintho] on~. Vcp cinthio b sicula cinthie stimulos 20 spicula om. b autem uenens r V] cinueneris d: a: c thire idest ueneris p autem b 21 Aut - in] aut in animo aut in b om. A consummatione ra] sumatione A consumatione rb V 22 eantabimus] cunctabimus.A 24 fulgentis qu~.A 25 uectat A circuit Vcp cygniß r] cignis AbV

CARM. m 28. 29

315

16. Nenia merita (V)] Conuenienti earmine; nam quia tenebrosa nox est, merito lugubri earmine dieetur (rabVcp NOX QVOQVE NENIA] Carmen est, quod mortuis eantabatur in honorem inferorum. Sed quia noetem praedi- 5 caturus erat, propter tenebras et somnum, quae morti proxima ereduntur, ideo dixit
C.A.RM.III29 [PROSPHONETICE TETRACOLOS· METRVM BICVS

DVOßVS

DIMETER

VERSIßVS

(A]

ALCAICV.U,

YPERCATALECTICVS,

TERTIVS

QVARTVS

IAM- 10

PINDARICVS

(ABrab

1. TIRRHENA REGVM PRO. T.] Simile est hoc prineipium primae odes: M
(rbV TIRRENA] Tusea. Et Tiberis Tyrrenus dietus est, ut (Verg. Aen. VII 663): Tyrrenoq ue boues in flumine pauit Hiberas (A r V 25

2.

VERSO

LENE

MERV.)!

CADO]

Vetustate domitum

(Arb 2 nox cp] om.rab V, nec scio an in fine huius sch.posita illa 'uox interierit propter sequens lemma nox e. q. s. 5 honore Vc 11 ypercatalectus A om. r 13 hoc] enim Ycp 14 odis ArabVp odes c 17 inlibata mla A 23 tyrr: rJ tirrenus A V 25 tyrr: r V J tifenoque A

316

l)

10

15

20

25

EXPOSITIO IN ROR.

4. ET PRESSA TVIS BALANVS 0.] Infusa, tamquam iam capiti inpressa. Balanus [autem] ex quo componuntur unguenta, et ideo unguentum signifieat (ArabV *BaJanus generaliter appellatur OInnis glans siue nux, speeialiter uero glans odorifera, de qua conficitur unguentum satis unctioni capitis aptum, quod appellatur mirobalanum teste Isidoro. Ric tarnen glandem pro ipso unguento posuit, quod dicit se habere ad opus M
CARM.m29

317

13. PLERVMQVE GRATAE DIVITIBVS VICES] Vicissitudinem rerum dicit gratam solere esse diuitibus, quos interdum post diuitias et copiam delectat familiarium mediocritas (Arb v Ordo est: plerumque uices grat
10

16. SOLLICITAM EXPLICVERE FRONTEM] [ldest] tristem et obductam rugis frontem laetitia extendere, hoc est explicare, ut Terentius (ad. V 3, 53): Exporge frontem (Arb V

17. ANDROMED
18. !AM PROCYON FVRITJ Stella, quae ante Caniculam oritur (ArV ex Porph. sim. b OSTENDIT IGNEMJ Hoc est: denuntiat aestatem, ut 20 (Verg. georg. II 353): Findit Canis aestifer arua (A rb V

19. VESAL'U] Nimii (Arb 3 familiarulp. yVcp 5 est abVcp] mn. r mund\) cenll plerumque grate uices diuitibus sine auleis et ostro paruo lare pauperum explicuere sollicitam frontem y plerumque mundae cenae et (om. Vcp) gratae uices diuitibus sine auleis et ostro sub paruo lare pauperum explicuere soll: fr: ab COt/8. Vc p 11 idest Vcp om. Ar abscis. b 12 letitia A 15 zephus (zepheus r thelephus c cefeus b corr. cestus b ante corr.) ethiopum (aeth: p) rex cetheus (clltheus V cepheus p om. rb) Arb Vcp cefeus Porph.Holderi 20 hoc est A] idest r V estatem A 22 estifer A

318

EXPOSITIO IN HOR.

21. eVM GREGE LANGVIDO] Aestu fatigato, ut (Verg. ecl. 2, 8): Nune etiam peeudes UInbras et frigora eaptant

I)

(ArbV 22. Ol~RIDI] Agrestis, hirsuti (Arb 24. RIPA TACITVRNA VENTIS] Quae praeter sonum sit uento non mota, ut (Verg. ecZ. 9, 58): Aspiee, uentosi eeciderunt murmuris aurae (ArV

25. TV eIVITATEM QVIS D. STATVS] [Quis honor.] 10 Ostendit Maeeenatem praefeetum urbi eo tempore fuisse (Arb V ex P017Jh. 27. 2~. ET REGNATA emo B.] Cyrus rex Persarum fuit, ideo gentes eius regni eommemorat, ut (Verg. Aen. VIII 687. 688): Et ultima seeum

15 Bactra uehit (ATb V

28. TA..'>q"AISQVE DIseoRs] Flumen influens in Meotides paludes. Diseors autem ideo dictum, quod diseernat Europam et Asiam, siue quia incolae regionis eius feroces 20 sunt et frequenti inter se diseordia eonliduntur (ArVex Porph.; paulum sim. ab 29. PRVDENS FVTVRI T. E.] Idest sapienter deum feeisse neseiri futura, tamquam qui hominem uellet pro breuitate uitae uti praesentibus (ArV 25 Ordo est: deus prudens premit entum futuri temporis ealiginosa noete, et ridet, si mortalis trepidat ultra fas (rbV 1 estu A fastigato A 6 quae] q. A propter rVcp 9 quis honor rvp om. Ac ·i· decor & honor gl. b 10mae:p me:cett. urbi] urbis rbP. 12cirusA 13 gentesArb] genusVcp regni] om. Vc 18 discosA quodP.] discernat Arl,,] discernit Vcp et r2 20 et rcp] quia codd. ut A V 22 idest] mn. Vcp sapienter] prudenter Vc 25 ordo est] mn. r prudens pmit deus Vcp

eARl'!. JlI 29

319

33. CONPONERE AEQVVS] Iustus finire; unde lites compositae dicuntur finitae (A TC(b V 34. Feruntur (Vcp)] Dilabuntur (Tb V CETERA FLV,UNIS R. R.] Hoc est: alia cursum suum habent, ut (Vcrg. gcorg. I 202. 203): 5 Si braehia forte remisit Atque illuro in praeeeps prono rapit alueus amni (ATC(bV 0rdo est: cetera feruntur ritu fluroinis, nune euro pace dilabentis in Etruseum mare medio alueo, nune uol- 10 uentis una adesos lapides et raptas stirpes et peeus et domos (TbV NV:NC ~{EDIO ALVEO] Per allegoriam describit uarietatern et uices uitae humanae, quae, durn quieta et laeta est, subito aduersis easibus inquietatur et perturbatur 15 (ATC(b V cons. Porph. 35. CVM PACE] Sine perturbatione (ATb 36. ADESOS] Adrasos (AT 37. STffiPESQVE RAPTASJ Vt (Vcrg. Aen. TI 305307): 20 Rapidus rnontano fluroine torrens Sternit agIos, sternit sata laeta boumque labores Praeeipitesque trahit siluas (ATC(bV

Cp)] Extirpatas (Tb V Strepitu (ATb DILVVIES] Noue [ternpestatem] dixit, euro omnes auctores 'hoc diluuiurn' posuissent (ATC(bV 41. I:NRITAT AMNESJ Ineitat, ut (Verg. Aen. X 644): Stirpesque raptas

a9. 40.

CLAMORE]

Inritatque uirurn telis et uoee lacessit (ATC(b V 1 aequus iustus, componere finire b 9 est] om. r 23 u. om. Vcp 24 exstirpatas b V 26 tempestatem A om. TC(bV eum AC(Vcp] dum Tb 28 incitat] eoncitat b gloss., mit. C( 29 inritat qu~ A irritatque rC(bp initaq, y Vc et - Iacessit om. Vcp

25

320

EXPOSITIQ IN ROR.

ILLE POTENS SVI DE
(i

43. 44. CRAS V<E)L
322

EXPOSITIO IN ROR.

carminis auctori dat laudem. Ideo monumentum operis sui ultra statuas, quas nominato aere significat, et magnificentiam uel soliditatem sepulchrornm perennius dicit. Pyramides autem proprie regum. Aegyptiorum. sepulchra 5 sunt ingenti mole constructa (cons. Porph.) et in acumen educta, in modum flammae sursum surgentis, unde et nomen est inditum (ATCibV Ordo est: Melpomene, exegi monumentum perennius aere (TV 10 EXEGI] Finii, perfeci (AT
__ . _

Q:_

.f'\.Tr ..................... ,... .......

~ .................

...... _........

__ .... __

•

____ ,

f'( __ _

321

CARM. III 29. 30

63.

LAVDO MANENTEM]

ldest eum mutabilis non est

[laudo illam] (ArbV

54:. RESIGNO QVAE DEDIT] [ldest] dum ad alium euolat, reddo (sim. Porph.), quae dederat (Arb V 54:. 56. ET MEA VIRTVTE ME INVOLVO] ldest mea uirtute me munio, non timens ineerta fortunae, dum aut desidero aut formido, quod praestat, bona eonseientia et sola probitate contentus (Arb V cons. Porph. 56. SINE DOTE] Bine opibus (ex Porph.), sine praemio (ArbV 57. NON EST MEVM S. M. A.] Nec uitae nec propositi mei est, inquit, timere aduersa, quia nee perleulo me tempestatis quaestus eausa eommitto (Arab V ex Porph. 59. ET VOTIS PACISCI] Tamquam paciscantur cum dis homines obleetatione uotorum (Arb V 61. Auaro (V)] lnsatiabili, cuncta recipienti (rb V ADDANT AVARO] Quasi quod omnia intereipiat (Arb V 62. Biremis (V)] Duos ordines remorum habentis (rbVp 64:. GEMINVSQVE POLLVX] Geminus Pollux eum Castore intellegendus; amborum enim stellae simul naseuntur (ArbV cons. a Ordo est: aura et geminus Pollux feret me per
5

10

15

20

25

CAR:M.lll30 [PRAGMATICE MONOCOLOS METRVM ASCLEPIADEVM

1.

EXEGI MONVMENTVM

(A]

(AB rb AERE

.l'.]

Per aeternitatem 30

2 laudo illam rb Vcp om. A 3 idest b Vcp om. Ar 12 inquit Ap] inquid rom. Vc 15 dis A] diis rb V oblatione p 17 quod rbcp] q = qui A V 20 castor e A 25 hironice r hyronice Vp yronice b om. Cl, schol. om. c dixit] om. Cl idest om. Vp 29 asclipiadeum B

322

EXPOSITIO IN ROR.

carminis auctori dat laudem. Ideo monumentum operis sui ultra statuas, quas nominato aere significat, et magnificentiam uel soliditatem sepulchrorum perennius dicit. Pyramides autem proprie regum Aegyptiorum sepulchra 5 sunt ingenti mole constructa (cons. Porph.) et in acumen educta, in modum flammae sursum surgentis, unde et nomen est inditum (ArctbV Ordo est: Melpomene, exegi monumentum perennius aere (rV 10 EXEGI] Finii, perfeci (Ar (Aere perennius)] Idest durabilius metallo. Nam monumentum dicit opus suum, quod durabilius dicit esse statuis dinitum ex aere factis (rb v PERHENNlVS] Fortius, ualidius (Ar 15 3. QVOD NON IMBER EDAX, NON AQVILO] Conrumpens ui tempestatis. Ideo et Aquilonem posuit, ut (Vergo Aen. IIII 310): Et mediis properas Aquilonibus, 20

quia tempestuosus est aut hiemi congruens (ArctbV INPOTENS] Valde potens (Ar ex Porph. 4:. AVT INNVMERABILIS A. s.] Vt (Verg. Aen. xn 686):

o.

Annis soluit sublata uetustas. Hoc est: dicta sua nec uetustate nec tempestatibus abo25 lenda (Arctb V 6. NON OMNIs] In litterarum laudem dicit corpore 3 perhennius Ar :p ennius ct 4 pyr: - inditum] om.ct piramides .LI. autem - regum] om. b propri\) .LI. \)gyptiorum. r] aegiptiorum. rb egiptiorum. ..1. V regiptorum. p sepulcra V 8 monimentum r perennius aere p] perenmus ·e· (= est) V & cetera r & c\)tera r 12 monimentumr 15 cour: .LI.] corr: cett. 24 nec dicta sua uetustate nec t: ab: rab neo dicta sua tempestatibus nec uet: ab: V 26 laude Ap] laude rabVc; c. m 19,10: in honorem, cf. m

18, 9. 21, 7. 29, 5. Im 1, 25. 4 26 se corpore rctbV

in.

5, 32. 15, 31.

epod.

2, 59

CARM. III 30

323

se moriturum, uicturum esse carminibus; ideo non omnis, [idest] non totus (Arab V 7. VITABIT LIBITINAM] Libitina dicebatur leetulus, in quo mortui efferebantur (ArV 7. 8. POSTERA CRESCAM LAVDE] Postera<m) laudem 5 dieit posterorum; recens autem quasi nouus; noua enim dicta magis consuerunt placere (cf. Porph.) , uetera obsolescere. Et ideo se etiam posteris in obleetatione nouum promittit (Arab V Ordo est: ego reeens erescam postera laude, usque 10 dum pontifex seandet Capitolium eum taeita uirgine (r V 9. CVM TACITA VIRGINE PONTIFEX] 'Tacita' aut uereConsueuerant enim eunda aut pro saerificio taeente. saerifieaturae Capitolium tacentes aseendere. Siue pro sacerdotii dignitate clarae, ut Vergilius (Aen. TI 255): 15 Per amiea silentia lunae (Arab V

10. Obstrepit (V)]

Murmurat (rbV Per Aufidum Apuliam uult intellegi, euius prouinciae fluuius est; 'uiolens' [autem idest] 20 torrens, de quo (Verg. Aen. XI 405): OBSTREPIT AVFIDVS]

Amnis et Hadriacas retro fugit Aufidus undas

(ArabV 11.

PAVPER AQVAE DAVNVS] Daunus rex Apuliae [fuit], quae inopia aquae siticulosa est (ArG v ea; Porph. Ol'do est: ego potens ex humili prineeps dicar duxisse 25 Aeolium carmen ad Italos modos, qua obstrepit uiolens

] ~J

4

:1

i l

non Arabpl om. Vc 5 postera 2 idest om. Ar laude laudem dieit ab postera<m) K.] postera A om.rVcp 6 dieit r Vcp] om. A autem I'ab Vcp om. A 7 eonsuerunt A rp] eonsueuerunt ab V consueuerant c aboleseere rabVcp lOest]om.rV 13tacente abcp] taeentemArv 14 sacrifieare A 15 dar\) rb] clare A V dare a uirg: codd. 16 lunae] noctis ab 19 prouintiae.A autem 21 aufidus rab VJ auidus Ar idest om. A (autem ac a) 2J DA VNVS] dautius A daunus ·r Vcp] om. Ar 24 fuit om.A

EXPOSITIO IN ROR.

324

Aufidus, et qua Daunus pauper aquae regnauit agrestium populorum (rabV 12. Ex: humili p. (V)] Ex: parua progenie (rbOV EX HVMffiI POTENS] Gloriatur se libertino patre na5 tum ad tantam studiorum claritatem uenisse (Arab V ea; P01"plz. 13. Princeps (V)] Idest primus (rb v PRINOEPS AEOLIVM 0.] Primum se dicit Aeolicam unam ex: quinque Graecis linguis, qua Alc
(A

7 idest Vp om. rc 10 liiicus A 12 natalibus codd.] a natalibus edit. non necessario 14 uel rl om. Vcp 15 laurus 1'Vp} lauro Ara:b, sclwl.om.c 16 delphica ra:bcpl delfica ArV 18 delphica a:b Vl delfica r 181auro, XXXXX".r 19 FOOT LIBER TERTIVS . INCIPIT QVARTVS p 1 regnauit rV] regnator rab

9 grecis A

CARM. IllI 1 *Metrum primo uersu Glyconium, secundo Asclepiadewn Tb Statuerat Horatius usque ad tertiwn librwn carminwn conplere opus suwn, quibus editis maximo interuallo 5 hunc quartwn scribere est ab Augusto conpulsus in laudem priuigni sui Drusi Neronis, qui uictor de Retis Vindelicis fuerat reuersus (ArabV 1. INTERMISSA VENVS D.] Allegoricos ad Venerem scribit, quod inconpetenter res amatorias scribere cogatur 10 quinquaginta annis, idest decem lustris grauis iam et maturus et ab omni uoluptate alienus (Arab V Hoc est: iterum cogor scribere, cwn iam desierim

CE

(Ara b V

4. SVB REGNO CINAR
15

1;iJ

326

5

10

EXPOSITIO IN HOR.

cum iam aetate duris iugum ac frena adhibentur, peredomari non possunt (ATab V ex Porph. 8. QVO BLAND
(Arab

11. 12.

Delectabere conuiuando (ATO Ideo iecur amori 15 dedit pro hoc, quod iecore amari uolunt, felle irasci, corde doleri (ATV sim. a et b 14. ET PRO SOLLICITIS NON TA.CITVS REIS] Rune Paulum et causidicum dicit (oons. Porph.) et flore iuuentutis decentem (ATb 20 15. ET CENTVM P. A.] Finitum pro infinito, hoc est multarum, qui pro bono et faceto ingenio optime possit in amore uersari (ATab 16. LATE SIGNA FERET] Idest ualde amabit et libens COMISSABERE]

SI TORRERE IECVR QV
(Ar(" b)

25

30

18. 19.

Aduersum se amantis (Ar In .Albano monte lacus est, ubi Paulum dicit optima praedia possidere, unde eum effusiorem ad cultum Veneris et Amoris expensas pro~ Inittit (Arab V 20. PONET MARMOREAM] Idest marmoreum Veneris signum et templum decorum statuet (ex Porph.). Trabem uero citream aut pro difficili et nobili posuit, aut pro RISERIT AEMVLI]

ALBANOS PRO
1 etate A peredomari ArV] perdomari cp Porph. 7 adulescens Ar cJ adoeditus qu~ domari a Illmari b lescens rb Vp lusus A Porph.] luxus cett. cp (luxii a) 10 pulcrisa 13 comisis habereA 21 multarum artiumab 31 trabe A

CARM. IIIl 1

327

amoenitate Veneris odoratam, ut aedificantis diuitias inrucaret ra V 22. ET BERECINTHIAEJ Matri deum, in cuius honorem tibiae deputatae sunt, ut (Ve1"g. Aen. VIII! 617. 618): 5

CA

He per alta Dyndima, ubi adsuetis biforem dat tibia cantum

(ArabV 25.

ILLIC BIS P. D.] In honorem Veneris secundo in die promittit pueros saltaturos ut Salios (Ar 26. OVM TENERIS VIRGINIBVS] Aut pulchris aut gracilibus aut certe paruis (Ar 27. LAVDANTES] Ymnum canentes (Ar PEDE CANDIDO J Pulchro (A r 28. SALIVM] Pro Saliorum (Ar 29. NEU PVER] Subauditur 'delectat' (Ar 30. IAM NEC SPES ANIMI C. M.] Iam sibi spem negat esse, quod amari possit, cum ipse amare non uellet per aetatem (Ar paul. sim. Porph. 31. NEC CERTARE IVVAT MERO] Contendere poculis (Ar 32. NEC VINCIRE] Coronare (AT 33. SED CVR HEV LIGVRINE] Recordatione se LiguTIm pueri, quem amabat, fiere queritur. 'Rara' [autem] < lacrima' non amoris paruitate, sed aetatis uerecundia, cui fiere non conueniat pro amore (Ara V 36. Inter uerba c. 1. (V)] Indicium nimii amoris est subito inter loquendum tacere, ut (Verg. Aen. IIII 76):

Incipit effari mediaque in uoce resistit (ATaV 1 amenitate A od: - indic:] om. a odoratam rp] odoratum Ay Vc edificantis A 3 berecinci~ A berecinthi~ a 4 honorera datae putatae (-er) Ara deputatae Vp deputate c late putat~ b 6 ite rp] te AyaV teque c 7 dyndima Ar] dindima rabVcp 9 DEFIOITcod. b usque 24 autem ra] om. A V 27 indicium ad c. IIIl 4, 38 tacere] aliter in IX §int/////// A) reliquum lemma euanttit

10

15

20

25

328

EXPOSITIO IN ROR.

37. NOCTVRNIS EGO [TE] SOMNllS] Dicit se Ligurinum semper ex desiderio somniare, et, ut fit, errore quodam mentis imaginari eum quasi diu quaesitum et tandem inuentum uelut alitem ex ipso euolare conplexu (Ar« ex P. 5 4:0. DVRE] Aut fortis aut inflexibilis (Ar(1'0) VOLVBILES] Fluuiales (Ar

CARM. IIII 2 [ENCOMIASTICE TETRACOL • METRVM SAPPIDCVM

1.

(..1]

(ABr«

Haec ode ad Antonium Iulium, Marci Antoni triumuiri filium, scribitur, continens laudes Pindari, lyrici poetae (ex Porph.); quem [dicit] siquis imitari uelit, ita perieulum suae aestimationis sieut Iearus sui eonatus ineurrat (Ar«V 15 (pindarum)] Lyrieum poetam in Graeeo (ArO 2. OPE DEDALEA] Haee Dedali fabula est: dum pinnas sibi et Iearo filio arte meehaniea eeris posuisset adfixas, ut uolatu Minois fugeret tyrannidem, Iearus altum petens in ipso uolatu cera soluta perlit et casu suo mari 20 nomen dedit (Ar« v 3. VITREO] Perspieuo, ut (Verg. Aen. VII 759): 10

PINDARVM

QVISQVIS S. (A)E.]

Vitrea te Fucinus unda (ArOv 1 SOMNIIS] son' A 2 errore IX et Porph.] terrore crore (pro trore) ..1 3 quesitum ..1 5 at inflexibilis ..1 9 safficum Ar saphicum Bra 10 hec ..1 11 marci antoni Porph.] ·M· antonii p marcum· antoni Ar marcum . antonii rae marcum antonium V 13 uoluerit a dicit deZ. ed. ~st: p] est: eett. 14 incurr& a incurrere p 15 liricum. A 16 fabula dedali V 17 pinnas A] pennas cett. mechanica aVp] mocanica ..1 moechanica r cöpo18 adfixisA affixis r affixit a om. Vep em.Hauth. suisset a effugeret IX tiranidem ..1, recte r 19 cera Ara] om. Vep soluta '1'] om. ArlXVcp 19 nomen dedit mari ra

rvcp

CARM. IIII 1. 2

329

5. DECVRRENS VELVT AMN1SJ Torrenti fiuuio Pindari eomparauit ingenium signifieans eum et in dieendo eitum et sensibus abundantem (ArV 6. ALVERE RIPAS] Qui aluei ripas uelut aquis nutritus excesserit (Are v 7. FERVET 1.1 [Fernere dixit Pindarum], ut ignei ingenii aeumen ostenderet (AreVcp 9. LAVREA DONA.c''!DVS A.] Coronandus consueta poetis lauro Äpollini consecrata (Are v 10. NOVA] Äut admiranda, aut ab eo inuenta (ATeV DITIRAMBOS] Dityrambon earmen est, ex quo libri in Liberum patrem compositi sunt. Hos dityrambos audaees ideo dixit, quia eeteris rithmis uehementiores sunt, uel quia noua uerba in his Pindarns scripsit (AraeV sim. Porph. 11. NVMERISQVE FERTVRJ < Numeris', quibus rithmus ad sonum pertinens eolligitur, non pertinens ad uersuum legem; ut Vergilius de pari earmine (ecl. 9, 45): Numeros memini, si uerba tenerem.

5

10

15

20

Ergo in hoc lex pedum non quaeritur et syllabarum, sed quali sono uocis dityrambi et quali rithmo eantentur. Aut lege solutos dixit, quia in hoc metro lieet uariare, et non in eodem metro perdurare. Ideo autem uolunt dictos dityrambos, ueluti cui lieet alio uti ostio; hoc enim 25 uoeabulo ingressus Graeee appellatur (Ara V 1 pindari O1n. A

3 abundantem Ac] hab: TVpC

6 FERVET 1. K.] feruet c feruenti A Vp

feruere - pindarum cp O1n. cett. cf.IIII 5, 23 ignei] igneT igne 0 12 ditirambos AaOVp dytirambos c dityrambon T] ditirambon ACVp om.a liberiA 13 ditirambosATaOVp 14 ideo audaces Vcp 17 numeris a] numeri sunt (numeri 8) cett. 19 uirg. codd. 21 syllabarum rcp] sillabarum AyaV 22 dityrambi 1"c] ditirambi AyVp detiräbi a rithmo] rithmi carmina a rithmi V 23 solutos ATa] solutis Vcp 24 perdurare ATa] permanere Vcp 25 ditir: A ~stio A ostio Vp hostio Ta hostii c hoc rcp] isto ya om. A V

EXPOSITIO IN HOR.

330

Velut uates rapitur (ATOV c.] Deos dixit propter peanas Pindari, reges propter eneomia, quia inter Olimpionieas laudauit Rieronem, regem Sieiliae. Laudauit etiam Hereulem siue Ixionem et Pirithoum, qui oceiderunt Centauros et Proserpinam rapere eonati sunt. Bellorophontem laudatum eommemorat in Chimera. Castori quoque et Polluci laudes dietas, qui in Elide, Epiri eiuitate, agonio Olimpiae edito, pugilatu et equorum eursu floruerunt, ut (Vcrg. ge01"g. III 202. 203): Rie et ad Elei metas et maxima eampi Sudabit spatia. In eodem agone poetae etiam heroum laudes dicentes coronabantur et aceepto themate eertabant (AT" V 18. PALMA CAELESTIS] Caelestem dixit propter honorem numinum, quibus agon inpenditur (ATOV 19. 20. ET CENTVlII POTIORE SIGNIS M. D.] Dicit magis illustrari honore, quem Pindarus earmine suo agonistico celebret, quam si eentum statuis honoretur (ATV sim. " ex P01"ph. 21. 22. IVVENElIfVE RAPTVlIf PLORAT] Etiam in epitaphiis Pindarum significat magnum, eum aut iuuenem fortem aut puellam moratam fuisse deseribit et alicuius FERTVR]

13.

5

10

15

20

SEV DEOS R.

1 uatis rVp ~tis A uates rCe 2 pithanas" 3 reeneomiam Arp enconiam Ve eneeges r"e] regis A Vep' miam " 4 hieronem regem .A] herionem regem V gerionem regem re regionem oe 5 exionem Aoe pirith. .Ar"] peri6 bellorophontem r"Vcp] bellorofontem Ar thoum rV 7 polluti .A 8 laudes dictas .Aroe] laudes dixit Vep dictas laudes r agonio r] agoneo A aganeo " agone r" Ve p 9 olimpiae r] olimpie .A" olimpiaeo Vpr.utuid.p olimpieo V COr1".C edito .Ar] ioco oe om. Vep pugilatu Ar] pugillatu roeVep 11 hic e Verg.l hine cett. et c Verg.] om.cett. elimetasrp helim etas .A h~limetas V alimetas " helei metas e 12 sudabit ep Verg.] sudauit eett' 13 eodem] eo oe etiam .Ar"p] om. Vc 18 illustrati .A 21 epitaphüs rVcp] epi23 moratam K.] moratllA mortuam tafiis .Ar epytaphiis " r"Vep Pauly maestam Hauthal

331

CARM.IIll 2

adulescentis morte facit sponsam deceptam, quem inferis subducit et dat inmortalitati laudando (Ara V cons. Porph. 2:1. AVREOS MORES] Pro bonis et sanctis posuit (ArV 25. MVLTA DIRCEVM] [ldest] Thebanum. Dirce enim fons est apud Thebas (sim. Porph.), unde Statius 5 (Theb. l 38): Caerula cum rubuit Lerneo sanguine Dirce. Et quia Thebanus Pindarus fuit, ideo Dirceum cignum dixit a suauitate uocis siue carminis (AraV LEVAT AVRA cJ Sublimem facit (item Porph.) et 10 multa fama ad caelum fert (AraV 26. TENDIT ATOXI Q. 1. A.] Apostropha ad Antonium, quem adloquitur uolentem Pindarum imitari (Ara V 27. EGO APIS MATINAE] Quia cigno Pindarum conparauerat, se api contulit pro paruitate in Calabriae saltu 15 Matinae (leg.Matino) pascenti, de quo legitur (Luc.VIllI 185): lam calidi lucent buceta Matini. Fugiens ergo arrogantiam api se conparat, quae et circa terram uolat et amoenitatem depascitur florum (..1 ra V 32. CARMINA FINGOJ Compono, ut (Verg. Aen. 20 VIII 634): Corpora fingere lingua (ArCV 1 adulesc: A Tc] adolescentis a Vp 2 inmort. AT] immort:V et - laud:] et multa fama sublimen facit a cf. schal. u. 25 4 idest Vp 01/!. ATac 5 scatius A 7 caerula p] cerula cett. 1. s. V dirce Vp] dirces ATa dyrce c 9 dixit ATa] dicit c Oln. Vp 10 sublimem] leuat (laudat a) autem sublimem (sublimen a) Ta 11 ad c: fert] sublimen facit a 12 apostrofa A 13 alloquitur Ta V 14 auis comparauerat T Vcp comparauit IX 15 calamatine A brie A 16 matine A de qua V corr. ut uid., non V n

pr. cp 17 iam calidi c] incalidi AI· V incallidi a hic calidi y ubi calidi p buceta V] bucenta A y a p bucceta r buxeta c 18 aui A cparat A] comparat cett. 19 amoedep: nitatem a] amoenitate rVamenitate ycp amenitatem A fl:J florum depascit Vflorum depascitur cp 22 corporarCcp] corpore A y V lingua] 1. V

332

5

10

15

20

EXPOSITIO IN HOR.

33. CONCINES MAIORE POETA. P.] Iulus Antonius heroico metro Diomedias duodecim libros scripsit egregios, praeterea et prosa aliquanta. Concines ergo, inquit, hoc est: cantabis nobiscum, tu Antoni, <maiori plectro', meliori opere uictorem Caesarem per sacrum Capitolü cliuum captiuos Sigambros trahentem pro triumpho (ArV 34. TRABET FEROCES J Quia, antequam caperentur, centuriones Romanos, qui ad stipendia missi erant, tentos crucibus defixerunt (A r V 36. FRONDE SYGA.c'
m

25

1 concinens maiora A iulus c] iulius AVp cons.Porph. Ont. r 2 heroico Vep] eroico eett. 5 caes: rp] cesarem AVe 6 gig: Ar] sicambros rVcp 10 sygambos A si12 ces are A V, recte p 15 cesari ArV cambros Vp Ont.c recte rp potuisse Vep 17 letitiä A, recte p 21 se 22 caesari r] cesari A Vc ceslaudes A Vcp] laudes se r 24 ut] mn. Ve, non p uirg: codd. sari r caesaris p 26 c. c. soles e. V

333

CARM. llII 2. 3

49. DVM PROCEDIS IO T.] Ad ipsum quasi triumphum loquitur (cons. Porph.) sacra inuocatione, qua 'io, io' dicebatur, ut (Verg. Aen. VII 400): 10 matres, audite (ArV

52.

TVRA

Reditum

BENIGNISJ

eius praestantibus

5

(AreV

53. TE DECEM TAVRIJ Ad honorem enim maiorem numinum pertinet siue potentum personarum, si magnis uictimis immoletur, ut (Verg. georg. II 146. 147): Et maxima taurus 10 Victima (ArV

54. ME TENER SOLVET VITVLVS] Absoluet uotorum debito, hoc est promisso (Are v sim. Porph. 56. IN MEA VOTA] A me dis promissa (AreV 57. IMITATVS IGNIS] Lunae incipientis similis in 15 cornuum curuatione uel breuitate (ArV sim. Porph. 59. QVA NOTAM DVXITJ Signatum fronte uitulum diis pro reditu Caesaris promissum in ea parte, qua nota inustus erat, albos pilos habuisse significat, cum esset toto corpore naturaliter rubeus (Ara V cons. Porph. 20

CARM. IIII 3 [YMNVS IN PAE
PRIMO

PIADEVS

(Ara

1.

QVEM

TV

VERSV

GLICONIVM,

MELP[H ]OMENE[ N]

(A]

SECVNDVS SEMELJ

ASCLE-

Hac ode

3 dicebantur A 7 maiorem Ay maiorum l' Vcp 10 et r Vcp] e A 12 abso uet r Vcp] absoluit A 13 promissa rVcp] promissas A 19 significat habuisse Vcp 23 se-

cuna A] secundo mene Vp

ra

asclepiadeum

ra

25

melpo-

25

EXPOSITIO IN HOR.

334

5

10

15

20

25

adfirmat, qui Musarmn. gratiam in ipsis oms sui initiis meruerit, milli alii aptiorem rei fore quam studio poetieo; subiungit laudes deorum (A V cons. Porph. et ra 3. *Isthmos loeus est Corinthi, ubi eelebrabantur agones in honorem Neptuni (r 4:. CLARAVlT PVGILEM] Notum omnibus fecitj pugiles uero athletae dieuntur eo, quod pugnis ualeant (A V NON EQVVS IMPIGER] Id.ßst nee equestri certamine euitescet (A V O. OVRRV AOHAIOO] Graeeoj unde aurigae famosi CA V 6. NEQVE RES BELLIOA] Non futurum militem, sed poetam lauro Apollinis eor{)nandum CA V 8. OONTVDERIT MlNAS] Qui uietos reges in triumphi pompa ad Capitolium dueatj nam et uietores duces lauro eoronibantur (A V 10. *Proprie hoc ad seeessum suum Horatius refert. Nam Tibur(i) fere otium suum degebat, ibique carmina conscribebat (ra ex Porph. SED QVAE) TIBVR AQV
<

2 apt:] amorem A poetieo Ac] poetice raVp poetifecerit c 7 athlete A (athlet~ p) eaeP. 6 elarabit cp 10 achalco A aurigre p -e AVe 12 Ne qu~ A neque Vcp 15 pompa Vc] pompam Ap 16coronabatur A, recte Vcp 17 hoc ra Porph.] om. r 18 tiburi Porph.] tibur ra Kurschat degebat K.] dicebat ra Kurschat 19 conscribebat ra] conferebat Porph. describebat r 20 quae] om. A exht"b. Vp que c

335

CARM. IIII 3. 4

16. ET IAM DENTE MINVS'l Virtute se et laude ait maleloquia et inuidiam superasse; Sallustius (Iu/l. 10, 2): Gloria inuidiam uicisti (A V cons. Porph.

17.

TESTVDINIS A VREAE]

Lyrae pulchrae et dulciso-

nae (AV

18.

5
TEMPERAS]

19.

Conponis, aptas

Fontis Musici (A V

CA V

Aut: 0 Musa, quae potentia tui et muta animalia [tu] obleetare facis, aut propter Arionem, quem citbara in mari canentem secuti 10 delphines dieuntur V 20. SONVM] Duleedinem eantus (A V 21. MVNERIS] Benefieii (A V 22. MONSTROR DIGITO P.] Hoc est: qui cunctis innotui (A V 15 23. FIDICEN LffiAE] Lyrieus Latinae linguae; fidieen a fidibus idest a. cordis (A V 24. ET PLACEO] Ae si diceret: si tamen plaeeo V cons. Porph. 0

MVTIS QVOQVE PISCIBVS]

CA

CA

CARM. IllI 4 [ODE TETRACOLOS METRVM BICVS

DVOBVS

DIMETER

VERSIBVS

20

CA]

ALCAICVM,

YPERCAT ALECTICVS,

TERTIVS

QV ARTVS

IAM-

PINDARICVS

(AB rex

1.

QVALEM

ML."ISTRVM F. A.]

Haee ode seripta est, 25

1 etiam A, recte c 2 ale loquia A Vcp sall: A] sal: V 4, lyrre p] lirae A V lyre c 6 musici (musice V pr.) fontis Vcp 9 tu A omis. Vcp 10 secuti delfines A del16 lyfines secuti V delpbines secuti p delphinos secuti c latinre p] latine AVe 17 idest a ricus p] liricus AVe 18 ac cp] om. A V cordis Vp] cordis .A. idest cordis c 25 hec A

336

EXPOSITIO IN ROR.

propter quam et quartum librum contra dispositionem fecit, in laudem Drusi Neronis priuigni Augusti Caesaris filii Neronis, quem ob insigne uirtutis aquilae comparauit (A V 5 *Comparatur autem Ioui Augustus et aquilae Nero (ra FVLMlNIS ALITEM] Aquilam, quam et regem auium uolunt, ut (Verg. Aen. V 255): Pedibus rapuit louis armiger uncis; ideo tutelae louis dicitur deputata, quia prosperum auspi10 cium eius aduersum Titanas pugnaturus accepit (A V 4. FLAVO] Rubeo (A V 6. NIDO LABORVM] In metaphora aquilae perdurauit dicendo nidum laborum pro familia nobilium et uirtutum domo (AV 15 7. VERNlQVE] Vt (Verg. georg. I 313): Imbriferum uer (A V

20

25

8. INSOLITOS DOOVERE NlSVS] Inconsuetum nisum ad primos uolatus aquilae adhuc aerem et uentos timentis (A V 9. PAVENTE<M) MOX IN OVlLIA] Solitam uiribus et uolatu continuo ad praedam prodire, ut (Verg. Aen. XI 751. 752): Fulua draconem Fert aquila (A V 12.

EGIT AMOR DAPIS A. P.]

In agno inbelli dapis,

in dracone pugnae (A V

13. QVALEMVE L
26 dracone c] dracone A VP iuuente AVc

28 primre iuuentre p] prime

CARM. IIII

4,

337

14. *(Intenta)J Tune enim aerior est formido, quando occupat aliquem in delicüs positum (ra 16. DENTE NOVO] Adhuc inconsueto ad praedam (A V 17. RETI BELLA SVB ALPIBVS] Per yperbaton sensui superiori respondit: qualem aquilam et leonem inbellis 5 praeda, talem Drusum uidere Reti et Vindeliei, barbarorum gentes (A V * His deuictis facta est ciuitas Augusta Vindelica apud Raetos (r 22. NEO SOIRE FAS EilT] Idest lieet aliqua ignorare 10 (A V ex Porph. 24. CONSILllS IVVENIS R. s.] Hoc solum, inquit, dieere mihi satis est, quod Retii diu potentes et uietores a Druso adhue puero superati sunt (A V 25. SENSEREJ Probauere uirtutem et institutionem 15 Romanam (AY INDOLES] Aetas (A V 26. NVTRITA FAVSTIS] Felieibus eustodia uirtutum (AV 27. AVGVSTI PATERNVS] Vt (Verg. Aen. I 580. IIT 20 343. XII 440): Et pater Aeneas (A V

28. IN PVEROS ANIMVS NERONES] Duo fuerunt Nerones priuigni Augusti, quorum unum in domo Tiberii CIaudii Neronis mariti Liuia peperit, alterum in utero ad Augustum adtulit. Horum altero in Germania morbo absumpto alter adoptatus ab Augusto sueeessor prineipatus ei fuit uoeatusque est Tiberius Caesar (A V cons. Porph. 1 intenta K.] inuenta r iuuenta y aerior K.] clarior y Kurschat rarior ra cf Vergili 'metus aeer' 4, ipbaton A 5 et A] uel Vep 6 reti et uindeliei A] retii uuindeliei V 9 r~tos y] retos ra 13 mihi dieere V 17 etas A 20 augustum A augusti Vp 22 eneas A 25 claudi A liuia p] libta AVe; V prins scripsisse ltidetur libia 28 ei APorph.] eius Vep que AP011Jh.]om. V ealsarp]eesar AVe

25

EXPOSITIO IN HOR.

338

29.

FORTES CREANTVR]

generare uirtute

30.

EST

Filios a parentum non de-

(..1 V IN

EQVIS

PATRVM]

Vt (Vcrg. georg.

m

75. 76): 5

Pecoris generosi pullus in aruis Altius ingreditw: (AlT

33. 34.

INSIT,AM] Naturalem (AV RECTIQVE CVLTVS] Bona institutione

reddi bonum natUl:ae perfectum; quae si desit, bene nata depl'a10 uari (AV PECTORA] In laudem Augusti dictum, cuius domo Nerones educti disciplinam accepere uirtutum (..1 V Gons. Porph. ROBORANT] Confirmant (..1 V 15 36. INDECORANT] Indecora faciunt (..1 V ea; Porph. 38. TESTIS METAVRVM F.] Metaurus fluuius de Piceni prouincia oriens, in Flaminiam decurrens, quae regio Gallia dicebatur. Iuxta hunc fluuium Claudius Nero consul cum Salinatore collega suo ita. Hasdrubalem, Han20 nibalis fratrem, in Italiam auxilio fratri magnum exercitum deducentem deuicit, ut nec profectum e castris consulem Hannibal, dum in conspectu castra munisset, nec reuersum ante cognosceret, quam fratris· caput ante castra proiectum et de exercitu eius Poenos captiuos uidisseti 25 quo bello supra quinque et quadraginta Inilia Hasdrubalis exercitus caesa referuntur (A V cons.Porph., sed mulla om. 1 non] no A nomine Vcp 5 pecori A • aruis cp] auruis A a. V 9 nature AV naturale cp 11 cuius] in CUiUB Porph. 12 acceperunt V 17
CARM.IDI4

40. 41.

339

Pro Afrorum terrore (...1 V Laus bellica uocabatur, eo quod uictores a uictis adorarentur (...1 V cf. Porph. *Ador genus est optimi farris, quod in sacrificio ponebatur. Vnde Virgilius (Aen. VII 109): TENEBRlS]

ADOREA]

Adorea liba per herbam

43.

CEV

FLAM..'\1A

PER

fi

(Cl b

'l'EDAS

J

Post cladem fratris

fugam deseribit Hannibalis (A V

45. SECVNDIS
15

48. ~'ANA DEOS HABVERE RECTOS] Ha recti dii propitE ut auersi irati dicebantur, ut (Verg. Aen. I 482): Diua solo fix os oculos a[ d Juersa tenebat (A V

49. TANDEM PERFIDVS HANNIBAL] Quia ipsius instinctu 20 post primum bellum fractis pacis conditionibus in bellum reditum est (...1 V 50. CERVI LVPORVM PRAEDA] Quasi Hannibalis fugientis orationem fingit ad milites suos, qua dicat: Pugna1 afrorum p] astroru A affrorum Vc 2 uoeabatur A] dieebatur V 3 a p] ornis. A Vc 7 cladem edit. 1!et.J laudem A Vcp 8 annibalis A 9 Seeundisq. A secundis usque Vcp drusi idest qui V 11 hasdrubal c asdrubal Ap hastrubal V a nerone et A] et a nerone Vcp annibalem Ap tamquam K.] iam codd. 12 mortuum Vcp] more A mareidum ed. 1!et. motum rIautl/al, cf. c. IIII 14, 18: morti V recte, more A falso fugisse Ifauthal 13 lemrne! rectius in V: uastata p. t. 15 cmeos p] cecos A Vc 16 smpe p] s. V sepe Ac m. V 19 a. t. V 21 condicionibus V

EXPOSITIO IN HOR.

340

mus contra eos, quos si euaserimus, triumpho habere de(be)mus; ideo autem lupis conparauit Romanos, quia auctor nominis eorum lupa nutritus est (A V 53. GENS QVAE OREMATO] Tamquam gens Romana 5 per damna et c(a)edes creuerit. Ideo et exemplum Troiae ponit, a qua oriundo est, ut (Verg. Aen. XI 306. 307): Quos nulla fatigant Proelia nec uicti possunt absistere bello (A V 10

54:.

SAORA]

Deos Penates, de quibus (Verg. Aen.

II 294): Hos cape fatorum comites (AV

55. MATVROSQVE FRATRES (leg. PATRES)] Ascanium Anchisemque patrem (= Verg. Aen. II 747), quibus libe15 ratis Aeneas ad Italiam ueuit (A V 57. TONSA] C(a)esa (A V 58. IN ALGIDO
341

CARM. illI 4

tibus armati prodierunt, ex quibus aJiquos in societate condendae urbis Cadmus dicitur adsciuisse (A. V 64. ECHIONIAEVE THEBÄEJ Ab Echione conditae, qui fuit pater Penthei, gener Cadmi CA. V 65. MERSES PROFVNDO] Si mersaueris Rom anum , 5 ait, fortior fit; ita autem hoc uerbum declinatur: merso, mersas, ut (Verg. georg. I 272): Fluuio mersare salubri (A. V Existit CA V Idest si Romanum prouocaris 10 ad contentionem, quamuis multorum uictor eris, facile ab illo superaberis (A. V PRORVET] Euertet, uincet, ut (Verg. georg. I 481): PVLCHRIOR EVENITJ

66.

MVLTA PRORVETJ

Proruet insano contorquens uertice siluas INTEGRVM]

68.

Ante non uictum

CA. V

CA. V

15

Aut pro laude uictoriae referenda coniugibus aut pro maritorum uirtute coniugibus narranda (A. V cf. Porph. 69. !AM NON EGO NVNTIOS] Adhuc uelut Hannibalis uerba sunt; tamen iuxta historiae fidem uiso Hasdrubalis 20 capite in haec dolore dicta Hannibal dicitur erupisse: PRAELIA CONIVGmVS L.]

Agnosco te, fortuna Carthaginis

(A. V paul. sim. Porph. 1 societate A Vcp] societatem edit. uet. 2 cdende A 10 prouocaueris V 11 eris edit. uet.] eis A, locum om. c, sis Vp 13 euerlet V] eu te A 16 uictoriae Vp] uictorie Ac 19 hannibalis Vc] annibalis Ap 20 hasdrubalis Ac] hastrubalis V asdrubalis p 21 haec dolore dicta A] haec dicta dolore Vc hrec dolore p hannibal V] annibal A p hanibal c 22 cartaginis V; cf. Liuius XXVII 51: Hannibal, tanto simul publico familiarique ictus luctu, agnoscere se fortunam Carthaginis fertur dixisse 3 Et ioni\,me thebas A

EXPOSITIO IN HO&.

342

73. NI[HI]L CLAVD. N. P. M.] Iam hic poeta loquitur Drusum Neronem significans V cons. b Porph. 75. ET CVRAE SAGACES] Optima Augusti consilia V 5 76. EXPEDlVNT PER
CA

CA

CA

CARM. IIII 5 [ODE TETRACOLOS

CA]

METRVM TRIBVS VERSIBVS ASCLEPIADEVM, QVARTVS 10 GLYCONIVS CABrab 1. DIVIS ORTE BONIS OPTIME ROMVL(A)E] De Augusto scribitur, qui in transmarinis prouincüs diu residens senatus ac populi precibus legatione missa reditum suum promittens inmorabatur V cons. Porph. 15 Op'rIME ROMVLAE] Pro' Romuleae'; C diuis orte' ut

CA

CVerg. Aen. VIIII 642): Dis genite et geniture deos

CA V

2. CVSTOS GENTIS] Idest Romanae gentis CA V 5. LVCEM REDDE TV(A)E] Plus dicit quam salutem, 20 siquidem lux pro salute poni consueuit, ut (Verg. Aen. II 281):

6.

o

lux: Dardaniae (A V

INfiTAR VERIS]

Pro similitudine ueris, ut (Verg.

Aen. TI 15): 25

Instar montis equum (A V 1 nihil A Vp nil c 2 neronem Vcp] neronemque A 5 plia. A] bella Vcp expediunt Ap] om. Vc 9 asclipia.deum B 10 glyc: B] glic: Ar",b 12 ,puintiis A partibus Vcp 15 ut dis A] ut et adiis V 19 dicit A] dixit Vcp 23 ut - equum A] om. Vcp

CARM. IIII 4. 5

343

VERlS] Quia' lux' dixerat superiore uersu, parationem uerni temporis posuit CA V 9. VT MATER IVVENEM] Ita patria Augusti praesentiam, sicut a matre reditus absentis sueuit (AV INVIDO] Aduerso, inimico (A V 10. CARPAT
11.

CVNCTANTEM]

ideo comdesiderari filii con5

Aegyptii

CA V

Morantem, ut (Verg. Aen. IIIl 10

133): Reginam thalamo cunctantem (A V ex Porph.

12. DISTINET A DOMO] Separat CA V 13. VOTIS OM
18. FAVSTITAS] Noue felicitas dicta CA V cons.Porph. 19. PER MARE NAVITAE] Conpressi enim ab eo fuerant e
CA V

1 superiore uersu A] snperius Vcp 3 patria A V] patriam cp desiderari A] desiderare Vcp 7 carpathii V aegi: A aegy: r b equora fJquorajjjj A 12 reginam Vp] reginaA 18 sperabis A superauit V sperat c parat p 20 salute es22 significat uirtute K.] se uirtute A securitate set Vcp Vcp uirtute dicit ed. uet. 23 cesaris A 26 nou\) A. 27 compressi V 28 epiratfJ A. fJpirate V et piratae K.

EXPOSITIO IN HOR.

344

20. CVLPARI METVET FIDES] Tamquam euius tempore nee ereditum nee depositum negaretur (A V 21. CASTA DOMVS] Vt (Verg. georg. II 524): Casta pudicitiam seruet domus (A V 5

10

22.

MACVLOSVM EDOMVIT NEFAS] Legem significat, quam de coercendis adulteriis sauxit (A V 23. LAVDANTVR SIMILI PROLE PVERPER(A)E] Vt abesse matrimonio culpam prolis parentum similitudine demonstraret, ut (Verg. Aen. IIII 329):

Qui te tamen ore referret (AV

24. OVLPAM p(0 )ENA PREMIT COMES] Comes culpae, inquit, poena est nec differendo uindictam praestat peceandi lieentiam (A V 20. QVIS PARTHVM PAVEAT] NuIlas gentes dieit in15 eolumi Caesare formidari (A V 28. CVRET IBERIAE] Indomitae et bellieosae Hispaniarum gentis (A V 29. CONDIT QVISQVE DIEM] Peragit. Vt Vergilius (ecl. 9, 52): 20

Cantando longos memini me condere soles (A V

30. ET VITEM VIDVAS DVCIT AD A.] Idest beneficio Augusti per otium praestitum agrorum utilitatem eultu ereseere; 'uiduas' uero 'arbores' <sine uitibus' dixit (A V pattl. sim. Porph. 25 31. HINC AD VINA REDIT] Idest a labore ad eonuiuia (AV *Idest unusquisque securus est in suis agris aut propter otium aut quia pax ubique est et nulli eapiuntur tyrones (r(ra)b 1 metuet .LI.J metuit Vp Hor. m. c 8 similitudine.LI. 11 (pena.LI. poena V) p. c Comes.LI. culpe inquit.LI.] inquit culpae p inquit culpe Vc 12 pena .LI. 18 uii' V 21 benefitio .LI. 29 (tyrones rab)

CARM. IIlI 5

345

32. ET ALTERIS TE )1ENSIS A. D.] Seeundae mensae dieebantur, quae in honorem deorum exhiberi eonsueuerant; ut (Verg. georg. II 101): Non ego te, dis et mensis aeeepta seeundis. Exhiberi ergo et Augusto signifieat honorem deorum per 5 easdem eelebritates (..1 V *ln fine eonuiuii, ut Virgilius (Aen. VII 283. 284): Et mensae grata seeundae Dona ferunt (Tb

33. *Antiquorum eonsuetudo talis fuit, ut sublata 10 prima mensa poneretur seeunda atque in ea positis pomis infusoque uino libaretur diis (rb 35. VTI GRAECIA CASTORIS] Sie a Romanis promittit Augustum dis Penatibus soeiandum, sieut a Graeeis Hereules, Castor et Pollux, quos aut eiuiea animis fami- 15 liaritas eommendauit aut quem labor diligi feeit et uirtus (..1 V 36. ET MAGNI MElIIOR H.] Benefieiorum memor (..1 V ex Porph. 37. DVX BONE F.] Aut propter eontinuationem uieto- 20 riarum longas optauit ferias aut ominando uitam prolixam (..1 V 38. INTEGRO] Toto die (..1 V 39. SICCI] leiuni (..1 V VVIDI] Vino pleni; ut (Ve1"g. ed. 10, 20): 25 Vuidus hiberna uenit de glande Menaleas (..1 V

40.

SVBEST]

Subter est, idest in oeeasum eonditus

est (..1 V 1 mensae p] mense Ac om. V 14 a gcis A agrestis V pr. agrecis V corr. 16 quem A Vcp quos edit. uet. 24 ieiuni c] ieiunii A Vp

EXPOSITIO IN ROR.

346

CARM. TITI 6 [TETRACOLOS . METR . SAFFI (A] METRVM SAPPHICVM (Arab 1. DIVE QVEM PROLES N. M.] Hymnum hic Apollini 5 dicit et commendat carmina sua secularibus ludis (cf. Porph.), qui celebrantur post centum annos supra Tiberim aut in Capitolio (A V *Saecularis autem ludus erat, qui celebrabatur per centum annos supra Tiberim (rab 10 PROLES NIOBEA] Laus Apollinis de factis, quia in uindictam matris Latonae Nioben cum filiis suis interemit (A V 2. TITIOSQVE RAPTOR] Qui uim Latonae inferre conatus est (A V 3. ET TROI
4.

PHTHIVS ACHILLES]

A ciuitate dictus (Verg. Aen.

I 284): Phthiam clarasque Micenas (AV s·im. rab

5. 'f'IBI MILES IMPAR]

20

Vt (Verg. Aen. VI 57. 58):

Dardana, qui Paridis direxti tela manusque Corpus in Aeacid
6. THETIDIS MARlN
xn

52): Longe illi dea mater erit (A V

3 saphicum rab safficum Ar

4 m.] o. m. A, recte Vp 5 comdat A V, recte cp secularibusAcp] sctaribus V 6 celebranturAc] celebrabantur Vp 8 saeculare r sctare a seculare b seeular r ludus r] earmen ludus ab eelebratur b 14 magnae Vp] magne Ac 19 phthiam r Verg.] pthiam p pithiam c pthium A V 22 reaeide p] eacide A Vc' 23 marine Ac marinre Yp hymnum c] ymnum A himnum V p

CARM. IIII 6

347

9. ILLE MORDAcr] Achilles ruens cadenti arbori comparatur (AV *Quia, quicquid attigerit, mordet et tenet, aut mordaci noxio (Tb 12. PVLVERE TEVCRO] Pro Teuerio, ut Dardanus 5 pro Dardanius (sim. Porph.). Vergilius (Aen. II 26): Et longo soluit se Teucria luctu (A V *Teucro (ra)] Pro Teucrio, principale pro possessiuo, ut Virgilius (Aen. IIII 661. 662):

Hauriat hunc oculis ignem crudelis ab alto Dardanus

10

pro Dardanius (rab sim. Porph. 13. ILLE NON INCLVSVS] Achillem dicit nihil fraude egisse, sed palam semper uirtutis fiducia dimicasse. Vt (Verg. Aen. VIIII 152. 153): 15 Nec equi caua condemur in aluo Luce palam (A V

14.

MALE FERIATOS]

Vt (Verg. Aen. VI 574):

Panduntur portae aut (Verg. Aen. II 248. 249):

20

Quibus ultimus esset Ille dies (A V

n

15.

ET L
Vt (Vel'g. Acn.

249): Festa uelamus fronde per urbem (A V

3 quia rb] qua y Kurschat 5 dardanus cp Porph.] dardanos A V 6 dardanius cp Porph.] dardanios A V uir V 9 ut] unde b uirg: ab] om. r 10 hauriat alte] om. a 16 condemus A Vp condemur Ve·rg., item c, sed 0 ab alt. m. in litura 19 porte A Vom. c, recte p 23 letam A, recte Vp, om. c

25

EXPOSITIO IN ROR.

348

*(Verg. Aen. TI 248. 249): Quibus ultimus esset IDe dies, festa uelamus f. p. u. et (Aen. TI 238. 239): 5

Pueri circum innuptaeque puellae Sacra canunt.

Et est hyperbaton: et Iaetam aulam Priami choreis (rb 16. FALLERET AVLAM] Pro toto Ilio posuit; neque enim solum regem fefellerunt Achiui, sed cunctos (A V 10 ex Porph. *Ergo mire fallere dicit, unde Maro (Aen. VIIII 150. 151): Tenebras et inertia furta Palladü (rab 15

17. SED PALAM OAPTIS] Aperto semper bello Achilles non insidüs grauis, ut (Verg. Aen. X 735):

Non furto melior, sed fortibus armis (A V Dolenter excIamat poeta Achillem uiuum ad internetionem interimere omnes potuisse Troia20 nos, ut nec Aeneas profugeret ad Romam omine meliori condendam nec ab eo uel infantibus parceretur; quale est (Lucan. TI 108): BEV NEFAS HEV]

Crimine, quo parui c
Quae tamen in laudem commemorantur Apollinis (AV ] 8. NESOIOS
Vp] eneas .Ac IIII infantib'. A

meliori .A] meliore Vcp

11 unde19

20

interaeneas

d

21 al;>

eo ut

CARM. IIII 6

349

1

Hoe est Apollinis (LI. V Rebus Troianis, ex quorum genere meliori alite, hoc est uulturum auspicio erat Roma condenda (LI. V 25. DOCTOR ARGVTAE FIDICEN THALIAE1 Doctorem 5 nune Apollinem non Thaliae Musae, sed artis lyricae dieit, eamque ad studium suum referens Dauniam dixit a rege Apuliae Dauno, unde oriundo Horatius erat (A V cons. Porph. 26. QVI XANTHO LA''"IS AMNE CRINESJ Lauis pro 10 lauas cons. Porph.). Xanthus fiuuius, ut (Verg. Aen. IIII

21. 23.

NI TVIS

REBVS
e

143. 144): Xanthique fiuenta Deserit ac Delon maternam inuisit Apollo (A V

28. LEVIS AGILEV J Leuis inberbis (ArV 15 Agiei (leg. agyiae) uero A theniensi lingua uici dicuntur, quo nomine ideo Apollo uocatus est, quia ex oraculi responso in uicis publicis urbis suae statutis altaribus ei sacrificia instituerant, unde Agieus (leg. Agyieus) dictus (A V cons. Porph. 20 * Agyieus Apollo dicitur, quia in omnibus uicis colitur; agyias enim dicun t Graeci uicos (I a) b 31. VmGINVM PRIM
er

2 (amet;l p) 3 alite Ii est Ii est A ausplClO Vcp] auspitio A 5 fidieem A fidieen p 6 nUlle p] non AVe liriet;lA lyrieep 7 eamqueK.] eumqueA Vcp; cp 8cholio clauso in uerbo 'referens' et interpolato lw/mate 8 apuliee A -ire p -ie Vc eratA]fuit V 13 xantiqueA 15IeuisJom.I' inberbisJ 16 agiei p J imberbis p inuerbis V in uerbis AI' uerbis c agyiae Porph. agilei A Vc 19 agieus pJ agileus AVe 20 dietus AJ dietus est Vcp 21 (agyieus ... agyias b) 241y25 eonsueuerat V] csul?!ant A rieo p] lirieo A Vc

EXPOSITIO IN ROR.

350 30.

LESBIVM SERVATE P.]

Ale(a)ei lyriei poetae, qui

Lesbius fuit (AV Porph.

36.

Modulationem lyriei earminis, sim. b ex Porph. 5 37. RITE LATONAE] Bollemni eonsuetudine (A V 38. FACE NOCTILVCA] Eadem enim et Lunae honore eensebatur; unde et Dianae Lueiferae nomen aeeepit V 39. PROSPERAM FRVGVM] Rore noeturno nutriens, ut (Verg. georg. II 201. 202): POLLICIS ICTVM]

ueluti ipse lyram pereutiat

CA V

CA

10

Quantum longis carpent armenta diebus, Exigua tantum gelidus ros noete reponet (A V

CELEREMQVE PRONOS] Quia ita tempora per lunae eursum sieut solis peraguntur. Bed cirea lunam proprie menses dmt; sie enim singulis mensibus zodiaeum cir15 culum luna pertransit, quemadmodum sol toto anno (A V ex Porph. 40. VOLVERE MENSES] Quia eonditionem mortalitatis temporibus anni eomparauerat, ne erederentur et homines renasei (ut) tempora, inminutiones elementorum siue 20 temporum reparari dixit, eonditionem uero mortalitatis ut communem omuibus, ita inreparabilem (A V 4:1. NVPTA !AM DICES] Loquendo ad unam de omnibus dieit: dum fueritis nuptae, dicetis (A V AMICVM] Amabile (AV 25 4:3. REDDIDI CARMEN] Non diffieulter earmen Horati reddidisse referet uel ceeinisse (A V

1 (alcaei Porph.) lyrici p Porph.] lirici AVe 3 modulatione V lyriei p] lirici AVe mei b 4 lyram bp] liram AVe 6 in A lemma d·uplex: §face nocti. §face nocti luca. eadem A V] eodem ep lun~ A] lune V lucina p Hauthal diane c 7 censabatur A dlan~ A] diana Vcp lucifere A lucifera Vcp 17 condicionem V 18 ne V] nec A e, tatum schol. om. p del. Pauly et Hauthal 19 ut add. K. 20 condicionem V 22 una A 24 amabilem A 26 referet A] refen V se refen cp

351

CARM. TIn 6. 7

eAR.l\{. IIII 7 [DICOLOS AD TORQVATVM METRVM CVNDVS

HEROICVM:

TRIPODIA

PRßfVS

HEROICI

(A]

VERSVS

VEL

EXAME.TER,

CAESVRA

SE-

EPTEMEMERE

(AB rab

1.

5

c.] Ad Torquatum scribit per uerni temporis deseriptionem (cons. Porph.) omnium rerum uicissitudinem. De quo et Vergilius (georg. I 43. 44): DIFFVGERE

NIVES

REDEVNT IAM G.

Vere nouo, gelidus canis cum montibus humor Liquitur (A V

3.

MVTAT

TERRA

VICES]

etiam ipsam naturam mutari

4.

Per rationem temporum

CA V

Intra ripas labuntur (A V Frigoribus hiemis finitis amoenitate iam temporis ad ludum et laetitiam Nimphas et Charites prouocari (A V paul. sim. POl'ph. 'I. INMORTALIA NE SPERES] Nil immortale esse, dum etiam tempora finiuntur CA V

o.

9.

10

FLVMINA PRAETEREVNT] GRATIA

FRIGORA

0VM

NThIPHIS]

MITESCVNT

ZEPHIRIS

VE
PROTVLIT

15

20

Per uices temporum probat aeternum non esse, quod temporale est CA V 11. EFFVDERITJ Idest cum effuderit CA V 10. QVO TVLLVS DIVES ET ANCVSJ Tullus et Aneus reges Romani, per quos ostendit mortem potentibus pau- 25 peribusque communem CA V cons. Porph.
4 heroici B Tab] heroie. A caesura B] cesura cett. eptememere AB] eptimemere Tab 8 uirg: A V 12 tem15 ait post finiporum dixit ed. uet., dixit non exhib. A Vcp tis 1:n6erllnt editiones 16 amllnitate A a.menitate Vcp letitiam A 17 charites p] carites A V cel'ites c 18 nil A] idest nihil V 21 aet: V p] eternum Ac 22 quod Ac p] quia V

352

EXPOSITIO IN HOR.

17. QVIS SCIT] ldest per ineertum uitae neseln, utrum homini usque ad diem, quem egit, sequens adieiatur, eum faeile et per horas possit oeeidere (A Vcf.Porph. 19. CVNCTA MANVS] lpsi in luerum uenire, quae 5 inpensa fuerint uoluptati, peritura heredibus derelieta (A V 21. SPLENDIDA MINos] Vt (Verg. Aen. VI 432): Quaesitor Minos urnam mouet (A V

10

15

20

23. NON TORQVATE GENVS] Neo nobilitatem nee eloquentiam neo pietatem quemquam morti praeripere (A V 25. DIANA PVDICVM] Äut fabulosum et falsum dieit Hyppolitum ab inferno reuersum, aut nil ei ad eonditionem mortalitatis profuisse, quia ab equis suis traetus uitae restitutus est, dum in eandem sortem fuisset reuersus neo mortem perpetue potuisset effugere (A V cf. Porph. 27. NEC LETHEA] Ä flumine inferos dixit CA V THESEVS ABRVMPERE c.] Theseus et Pirithous amioi fuerunt, quos dioit eoniurata amioitia morti eripi non potuisse; nam uolentes Proserpinam rapere apud infel'os remanserunt CA V cons. Porph. *(Vm·g. Aen. VI 617. 618): Sedet aeternumque sedebit Infelix Theseus. Hü autem ad l'apiendam Pl'oserpinam deseenderant

(rCib

1 uitre p] uite Vc uiee A 4 ipsi ed. ttet.] ipsa Acp ipsam V 7 u. m. V 11 yppolitum A ypolitum Vc hypooondieionem V 13 fuisset sortem (sorte V) relitum 11 14 perpetue K.] perpetulJ A perpetuo Vcp; uersus Vcp perpetue legimus apud Gassiodoriwn 16 pirthous A peri23 (hii r) thons Vp pyrithous c

353

CARM. IIII 7. 8

CARM. IIII 8 [MONOCOLOS METRVM ASCLEPIADEVM

(AB]

(A (alt. I.) Tb Ad Censorinurn scribit, dicens facultates suas tantas non esse, ut possit pateras 5 uel pretiosa uasa donare, sed quod diuitiis maius est, laudi eius se carmen dicturum (A V cons. Porph. COMMODVS] Vtilis, benignus, humanus CA Y 3. TRIPODAS] Mensas CA V 4:. PESSIMA M.] De carrninibus dicit; idest si diuitias 10 haberem, carmina non donarem CA V 6. AVT PARRHASrvS] Parrhasius Athenis pictor optimus fuit, 'Scopas' signorum sculptor, de quibus Clttuen. 8, 102): METRVM ASCLEPIADEVM

1.

DONAREM PATERAS G. C.]

Aut cum Parrhasüs tabulis signisque M.

15

{A V cons. p Porph.

8.

Peritus fingere (A Y cf. Porph. Facere, formare, componere, ut (Verg. Aen.

SOLLERS]

PONERE]

VI 19): Posuitque inmania templa

9. H
CA V

20

Diuitiarum scilicet (A V Porph. Hic sensus est: nec ego talia largiri possum, nec si possem, tu ea desiderares, ut qui carmina diuitüs omnibus anteferret CA V cons. Porph. 25 VIS]

DIVITIARVM EGENS]

2 hanc tituli formam haud genuinam putauerim cf. c. IIII 10 asclipiadium B 12 parrasius in interpretatione c om.A Vp 15 aut codd.] et Iuuen. tabulis] i. V signisque Mironis edit. uet. signa quem Ap s. V 18 componere Ap] om. Vc 20 templi A t. V 21 (haec Vp) 22 diuitiaru Ap] diuidarum Vom. c deliciarum Horatius 23 disiderares A '24 anteferret A Vcp] antefers edit.

354

5

10

15

20

25

ao

EXPOSITIO IN ROR.

12. ET PRETIVM DICERE MVNERI] Quam pretiosum sit carmen ostendere (cf. Porph.), non quo pretium speraret (AV 13. NOTIS MARMORA P.] Victoriarum titulis, quibus defuncti duces quandam inmortalitatem consequntur (A V cons. Porpk. 17. *(Carthaginis impiae)] Impiam ideo dixit, quia ter rebellauit contra Romanosj etiam Cicero in dialogis (de re pttbl. fr. inc. 7 p. 247 Kayser, cf. de offic. I 38) foedifragos dixit Afros (Tb 18. EIVS] Scipionem Africanum significat (A V Porph. 20. QVAM CALABR(A)E PIERIDES] Facta, inquit, clarorum uirorum nisi carminibus inlustrentur, aetatis suae memoriam non excedunt (item Porph.). Et significat Ennium, qui facta Africani descripsit, oriundo de Rodino oppido Calabriaej ideo Calabrae Musae CA V opp. Porph. 21. SI CARTHAE SILEANT] Idest si non contineatur scriptis aut libris (A V 22. MERCEDEM TVLERIS] Quem fructum haberet Romulus, nisi laudaretur? (A V 26. •AEACVM', louis filium, mmortalitatem dicit adsecutum laudibus poetarum (A V sim. Tb 27. DIVlTffiVS CONSECRAT INSVLIS] Quas in Oceano constitutas Fortunatas appellant siue insulas beatorum (A V sim. Tb 29. CAELO MVSA BEAT] Caeli possessione beatum facit (cons. P01"J1h.) , idest reddit earminibus memorabilem (AV 30. IMPIGER HERCVLES] Carminibus poetarum et ingeniis fortis Hercules nominatur, iunctus conuiuiis deorum (AV 5 consequntur V] consequunturAp consecunturc

10foe-

difragos b] phoedipragos 'Y phedifragos r 13 inlustrentur Porph.] inlustrarentur A illustrentur Vc illustrarentur p 18 aut A] uel V 19 haberet Vcp] habuerat A romulus niai Vcp] nisi romulus A 21 adsecutum A] ass: p conse30 ingen' = ingenus A herculis A cutum Vc

CARM. llII 8. 9

355

31. TINDARID
CARM. IIII 9

[An LOLLIVM TETRACO
METRVM DVOBVS VERsmvs ALCAICVM, TERTIVS IAMBI- 10 DIMETER YPERCATALECTICVS, QVARTVS PINDARICVS

(AB rb om. Vcp

1. NE FORTE CREDAS INTERITVRA] Ad Marcum Lollium scribit consularem adfirmans inmorlalia futura scripta sua, quamuis ante eum sint alii meliores poetae; nam 15 nec Homeri magnitudinem obstare, quoIninus Pindarus et alii poetae, qui post eum orti sunt, clari essent (A V ex Porph.

INTERITVRA1 Idest ne casu credas peritura (A V 2. NATVS AD AVFIDVM] Ipse Horatius, qui primus 20 Latinus lyricus fuit V 5. MAEONIVS] Homerus a M< a )eonia dictus (A V 6. PINDARIC
CA

5 factus .A] om. Vcp 7 euentus r] exitus r 11 yp~rcatalecticus rb] ypercatalectus B ipercatalecticus Ar 14 lllmortali A 17 horti A 19 idest] om. V ne c] nec A Vp 21 lyr: p] liricus AVe 23 siminonide A liri24 runde et pindarus] om.rb Porph. cum A (lyricum bp)

356

Ö

EXPOSITIO IN ROR.

a.marus fuit, ut austeritate carminis sui multos ciuitate eiecerit (A V cons. rb ex Porph. 8. <S)TERSICHORIQVE G.] Et ipse poeta bellorum descriptor (A V GRAVES] Magnae, profundae (A V 9. LVSIT ANACREON1 Ideo lusit, quia iocis et conmulis digna cantauit (ex Porph.), ut (Verg.georg. IIII 565): Carmina qui lusi pastorum.

Anacreon autem saturam scripsit, amicus Lisandri (A V 10 10. SPIRAT ADHVC AMOR] Recens est (A V 11. VIVVNTQVE COMMIS SI CALORES] Pro amoribus posuit. Sappho autem significat, quae [de] Aeolide dialect[ic]o usa est (A V ex Porph., (juerm in emendatJ'Ulis uerbis sl'-cuti sumus,. cons. cod. r b, qui et ipsi • de' omittunt 15 12. *Phannen Sappho puerum amauit, de cuius amore puellis confessa est (rb 13. NON SOLVM] Helena (A V ARSIT] Amauit (cons. Porph.), ut (Verg. ecl. 2, 1): Coridon ardebat Alexin (A V sim. Tb ADVLTERI] Raptoris Alexandri (A V *Crines enim nobilium calamistro
20

At non sie Phrigius penetrat Lacedemona pastor, 1 ut Vcp] aut A 2 eiecerit Arb] eiceret V cons. cp 5 magnae profundae p] magne profunde A Vc 9 saturam] staturam AV satyram cp (lisandri AVcp) 12 sappho p] sapho rVc saffo A de aeolide (eolide V) dia1ectico A Vp cons.c 15 phannen r] phannem rb sappho r] sapho rb 17 s01um A V] totum schol.om. cp Bola Hor. 18 ut - alexin om. V, non Acp 26 helene Ac] helenae Vp de 1acedemona A 27 phrigiUB c] frigius Ap f. V

C.A.RM.

nn 9

357

uel quia non sola Helena amauit Paridem ; nam et aliae similis culpae fuerunt, sed magis haec famosa est carmine poetarum (A V 17. PRIMVSQVE TEVCER] Telamonis filius ab Homero inducitur sagittis peritissime usus; Cidoneo autem Cretensi 5 a Cidonea ciuitate, ubi primum de pecudum cornibus arcus omati sunt, ut (Verg. ecl. 10, 59. 60): Cidonea cornu Spicula (A V

18.

NON SEMEL]

Ab Hercule enim ante euersa fuerat 10

(AV sim.r Et 'haec llios' et 'hoc llium' (A V PVGNAVIT INGENS] Sed hi carmine prae ceteris clari, ut (Verg. Am. TI 261): ILIOS]

19.

NON

Thesandrus Stenelusque duces.

15

Stenelus autem Capanei et Euadnae filius fuit (A V 22. HECTOR] Ostendere uult: licet multi uiri fortes fuerunt, illos tamen celebrari fama, quos commendauere poemata. Nam nec solus Hector et Deiphobus pro patria perierunt, sed hii magis carminibus noti sunt. Similiter 20 et ante Agamemnonem paris uirtutis plures fuisse, sed nesciri silentio; et ideo se ad scribendum priorum confirmat exemplis (A V 23-. EXCEPIT ICTVSJ Vt (Verg. Aen. VI 494. 495). Laceratum corpore toto Deiphobum uidet (A V 5 cidoneo Vp] cidonio Ac 8 cidonea cornu p] cidonea 13 hi cp] hic V in A. carcorni A. cidonia cornu Vc mine A. 15 stenelusq. A] stelenusque Vcp 16 stenelus A] stelenus Vc steleneus p euuanntl A euadne Vc euandrtl p 19 htlctor A. deiphobus A] deiphebus Vcp 20 hii V] hi A. magis A] 0'111. Vcp 21 fuisse plures Vcp 22 se Vcp] om. A. 26 uidet A.] u. V uidit cp

25

358

EXPOSITIO IN HOR.

27. IGNOTIQVE LONGA] Tamquam nesciantur uel morati, quos nemo describit occisos (A V 30. CELATA VIRTVS] Virtus non laudata similis inertiae est. Ita enim silentio obscuratur; tamquam si nulla 5 fuerit (AV *(Non ego te)] Maronis illud (Aen. X 185. 186): Non ego te Ligur(um) ductor ... Transierim, Cinire (rb 31.INoRNATVM] Inlaudatum, ut (Vcrg. Aen. VI 841): 10

Quis te, magne Cato, tacitum (AV

35. RERVMQVE PRVDENS] Philosophiae aptus, unde et remm prudentes philosophi dicti (A V 36. TEMPORIBVS DVBllSQVE RECTVS] Quem neque prosp~ra neque aduersa mutauerint (A V 15 37. VINDEX AVAR(A)E FRAVDIS] Punitor fraudis; uindicare enim apud ueteres non tantum defendere, sed et punire significabat (A V ca; Porph. * Acron interpretatur: Lollius (rb 38. DVCENTIS An SE CVN
359

CARM. IIll 9. 10

42. RElECIT ALTO] Prudenti, profundo (A V NOCENTIVM] Noxiorum et COITumpere iudicia temptantum (AV

44. * Metaphora. Nam arma hic ratio accipitur aut uirtus animi (rb 5 VICTOR] Ve1 cupiditatis ue1 hostium, quotiens emersit V 45. NON POSSIDENTEM MVLTA] ldest non recte diuitem beatum uocari, sed illum rectius beatum dici, qui fe1icitatem moderetur et non habeat execrabilem pauper- 10 tatem p1usque timeat morte peccatum (A V 46. OCCVPAT] Sibi uindicat (A V 49. CALLET] Nouit (A V

CA

CARM. IIII 10 [MONOCOLOS METRVM CORIAMBICVM

(A]

15

METRVM SAPPHICVM EXDECASYLLABVM SIVE CHORIAMBICVM, QVOD CONSTAT SPONDEO, TRIBVS CHORIAMBIS ET PYRRICHIO (ABrb 1. 0 CRVDELIS ADHVC ET VENERIS MVNERIBVS P.] Vt (Verg. ecl. 2, 6): 20 crude1is Alexi, significans amoris querellam (A V paul. sim_ Porph. VENERIS M.] Pulchritudine V 2. ET PLVM[M]A SVPERBIAE] Plumam pro barba' incipiente posuit (A V ex Porph. 25

o

CA

2 iuditia A, recte V teptantü V] teptatü A 4 metafora y 6 emersit A] emerserit Vcp 9 dici beatum V 11 timeat cp] timet A V 16 saphicum Br safphicum y safficum Ab exdecasyllabum B] exdecasillabum Ar endecasyllabum b hendecasyllabum Kurschat 18 pyrrichio rb ut uid.] pirrichio cett. 22 qu~rellam A qrelam V 23 pulcritudine V 24 plümä A

EXPOSITIO IN HOR.

360

3. NVNC HVMERIS INVOLITANT] V sque ad pubertatem enim pueris comae nutriri consueuerant, ut (Verg. Aen. X 137. 138): Crmes cui lactea ceruix Accipit (A V pmtl. sim. r 5 4. PVNlCEAE FLORE PRIOR] Priorem pro meliore dixit (ex Porph.), puniceam sanguinei coloris, ut (Verg. Aen. XII 77): Puniceis inuecta rotis (A V 10

5.

Hirsutam iam barbam (A V ex Porpll. Inmutationem formae per aetatem aspectam dolebit in speculo (A V *Est sensus Terentianus (= hecyr. I 1, 17 sq., uide editionem nostram Hor. 2 ) (rb

6.

15

mSPIDAM]

QVOTIENS SPECVLO VIDERIS ALTERVM]

CARM. IIII 11 [TETRACOLOS METRVM SAFFICVM METRVM SAPpmCVM ENDECASYLLABVM

(A]

(ABr

1. EST MIm NONVM SVPERANTIS A.] Ad Phillidem scribit, amicam suam, inuitans eam sub promissione uini 20 Albani ueteris ad l
361

CARM.llII 10.11

3. NECTENDIS APIVM CORONIS] Vel quia Alc
4. *
5

5. RELIGATA FVLGES] 'Religata' pro religanda idest coronanda; < fulges' splendes (A V *Figura sieut (Verg. Aen. I 320): Nuda genu (rb 10 6. 7.

Splendet (A V Cupit (A V *Idest auide cupit, ut alibi (Hor. Serm. II 6, 99): RIDET] AYET]

Ambo propositum peragunt iter urbis auentes

8.

INMOLATO SPARGIER AGNO]

(rb

Spargenda erit agno

15

inmolato (A V

9. CVNCTA FESTINAT MANVSJ Multitudinem ministrantum pro apparatus festinatione signifieat (A Vp GOns. e Porph. 10. MIXTAE PYERIS PYELLAE] Vt (Verg. Aen. I 705): 2() Totidemque pares
11. SORDIDYM FLAMMAE] Duo epitheta posuit, quia et flammae ueluti sub quodam tremore uoluuntur et fumus sordidus est, idest niger CA V *
362

EXPOSITIO IN ROR.

13. QVII\VS ADVOOERIS] Diem natalem Maecenatis significat (item P01llh.) , ut fidem faciat promissae laetitiae CA V 16. FINDlT APRILEM] Diuidit, quia Idus ueluti di5 uidunt mensem, Aprilis autem mensis Veneri consecratus est (.A V *Mensem autem Veneris ideo dicit, quoniam Kalendis Aprilis natalis est Veneris CTb 17. IVRE SOLLEMNIS] Merito amicitiae; p(a)ene 10 autem pro adulatione uitanda posuit (A V 19. LVOE] Die CA V (AF)FLVENTES] Crescentes aut multos CA V 20. ORDINAT ANNOS] Disponit toto anno facienda CA V 21. OOOVPAVIT] Vtrum ad eandem Phillidem an ad 15 aliam loquatur, incertum est, quia non prodidit nomen. Dicit tamen Telephum puerum, quem ostendit ab ea amari alterius ditioris amore occupatum CA V cf. Porph. 22. NON TVAE SORTIS] Non tuae conditionis, non tuae mediocritatis nec professionis CA V ex Porph. 20 24. OOMPEDE VlNOTVM] Amoris uinculo CA V ex Porph.

20. PHAETON AVARAS] Nequid auide et supra conditionem nostram adpetamus, Phaetontis et Bellorophontis ponit exempla Cex Porph.); inpossibilia enim cupiendo ad 25 pericula peruenitur (A V AVARAS] Inlicitas CA V 27. GRAVATVS] Grauiter ferens CA V 28. BELLOROPHONTEM] Dicitur enim ausus Pegaso ferri per aera in terram decidisse (A V 1 mrecen: p mec: A Vc 2 1etitiae A 4 diuidit Al om. 5 mensisAJ om. Vcp 9s011 sollemnisA 10 uitanda A] 14 phIllidem cp] philliden V fillidem A 17 di22 phreton p feton A pheton V p. c tioris A] ditionis Vcp 23 ph~tontis p phetontis A Vc bellorophontis c] belloro24 enim A] om. fontis Vp bello2\. (= bellorum) fontis A Vcp 29 aera in Vc] aeream A aeram p Vcp

om. Vcp

C.A.RM. IIII 11. 12

363

*Interfecta Chimera, dum reuerteretur Bellerophon uictor Pegaso equo residens, audacia mentis exagitatus est, utpote qui tantae rei uictor extiteratj sed eum iam altitudinem aetheris penetraret Bellerophon, terram respiciens stupefactus et excerebratus cecidit, Pegasus uero 5 inter sidera receptus est (r 29. DIGNA SEQVAREJ Possibilia eam suadet adpetere et sibi competentia et digna sperare. Sensus ergo hic est: 0 tu Philli, uita potentiorem Telephum et tibi disparern, qui et aliam amat, et me dilige, qui tibi par sum: 10 finis enim eris mei amoris, quia, si consenseris, aliam non amabo (AV 34. CONDISCE MODOS] Disce, inquit, carmina et lyrae sonos, quos suaui uoce cantes, ne rustica uidearis (A V :J5. MINVENTVR ATRAE] Tune enim uoluptas admit- 15 titur, si cura pellatur V

CA

CARM. llII 12 [TETRACOLOS METRVM GLYCONIVS

1.

'I'RIBVS

VERSIBVS

(A] ASCLEPIADEVM,

QVARTVS

(ABFb

20

Ad Vergilium negotiatorem scribit admonens ueris tempus esse aptum nauigio. V sitatum auten;. poetis est animas dicere flatus uentorum, dum ad Graecum uoeabulum referunt anemos, ut (Verg. Aen. VIII 403): 25 Quantum ignes animaeque ualent (A V cons. Porph. !AM VERIS COMITES Q. M. T.]

9 philli p] phillis V phitt c filleris A telephnm Vcp] telefnm Allquasi consenseris A quia sie senseris V quia si eonseris c qni si consensus erit p 13 lyra! p] lirae V lire Ac 19 asclipiadenm B 20 glyeoniuB Br] glieonius A gliconieus yb 21 neg:] non exh. Porph. 24 anemosJ animos A animas Vcp &Ve/LOS edit.

364

5

10

15

20

25

30

EXPOSITIO IN HOR.

*Ad Virgilium mercatorem, non ad poetam, loqnitur, admonens tempus esse nanigationis (rbE TEMPERANT] Tranquillant (A V *Moderant, aptum faciunt ad nanigandum (rb 2. LINTEA] Vela (AV 3. !AM NEO PRATA RIGENT] Ipso enim tempore et hiemps clauditur et ueris amoenitas aperitur, quo Fauonius coeperit flare CA V 5. ITIN FLEBILITER GEMENS] His filius Prognes, quem occidit ob culpam Terei (A V Cecrops dux Atheniensium fuit. Athenienses enim fuerunt Tereus et Progne. Per Prognen uero hirundinem significat, quae eo tempore apparet. Nota historia est, quod pro stupro sororis Philomelae ad uindictam filium Terei occiderit Progne et fuit peior poena peccato, dum committitur parricidium propter incestum. Vnde Tereus conperto facinore, dum ambas inseqnitur, ipse in upupam dicitur mutatus; illae fugientes in hirundinem et lusciniam (AV clJ?!S. Porpk. 6. *(Infelix anis)] Prognen dicit, quam dicunt lusciniam (rb *(Infelix anis)] Danlias, qnae in palumbem nersa est, nutrix His, qni fuit filius Prognae et Terei (rb 7. 8. *(Male barbaras regum est ulta libidines)] Incestum enim parricidio uindicanit (r 9. IN TENERO GRAMINE] Vt (Verg. ecz' 8, 15): Ros in tenera pecori gratissimns herba (A V 10. CVSTODES OVIVM OARMINA] Pana significat, a quo pandirium dicitur inuentum. Vt (Verg.ecl.2, 32. 33): Pan primus calamos cera coniungere plures Instituit (A V 7 aml8nitas A amenitas Vcp 8 cl8perit A V ceperit cp itis AVp] ytis c 12 progne c] prognes.4Vp perVcp] q (= qui) A irundinem A 14 philomele Vc filomele A philomenre p 15 poena V] pf8na A cons. p pena c 18 ille A Vc illl8 P hir: A V p] hyr: c 20 quam et lusciniam aiunt b 23 ytis b

9

CARM. IllI 12

11. 13. 14.

365

Vmbrosi (A V Sitim pro aestate posuit (A V PRESSVM CALIBVS DVCERE L.] Calenum ui-

NIGRI]

ADDVXERE SITIM] SED

num (AV DVCERE]

15.

Bibere (A V

5

0 eliens; aut Augusti aut priuignorum eius Neronum aut Maeeenatis dieit (A V <JX Porph. 16. VINA MEREBERIS] Ioeulariter nune se Calenum uinum prolaturum promittit, si unguentum aeeeperit CA V 10 ex Porph. MEREBERE] Mereberis (A om. Vcp 17. NARDI PARVVS ONIX] On ix metall um est gemmae simile. De hoc ad unguenta odorata pama fiebant uasa, de quo Lueanus ad ostentationem luxus 15 (X 116. 117): NOBILIVM

CLIENS]

Totaque effusus in aula Calcabatur onix (A V

18. SVLPICIIS ACCVBAT H.] Sulpieia horrea dicebantur, ubi nunc Galbae; illic oleum eondi consueuerat (A V

20

ex Porph.

19. SPES DONARE NOVAS] Cadus scilicet; maiora enim sibi per l
366

EXPOSITIO IN BOR.

23. 24.

TINGERE]

Madefaeere (A V

Vt gratis paseam sieut diuites eonsueuerunt (A V 26. DVM LICET lGNIVM] Lugubrium ignium Cea: Porph.), 5 ut memor mortis laetitiam non reeuset (A V 27. CONSILnS BREVEM[Q.] Breuis temporis otium PLENA DIVES VT IN DOMO]

(A V sim. Porph.

28.

DESIPERE IN LOCO]

Iueundum est a s.eueritate

aliquando diseedere (A V

CARM. IIII 13

10

[An

LICEM MERETRICEM SENESCENTEM

METRVM

DVOBVS

VERsmvs

FERECRATIVS, QVARTVS GLYCONIVS

(..1]

ASCLEPIADEVM;

TERTIVS

(ABrlXb

1. AVDIVERE, LICE, DII MEA VOTA, DII] .A.d Lieen 1:5 meretrieem seribit, de euius superbia in tertio libro (c. 10) questus est, eo quod anus faeta eontempnatur a iuuenibus, de quorum ante amore plaudebat CA V ex Porph. 3. FORMOSA VIDERI] Vtrumque in anu muliere turpissimum est, ut et formosa uideri ualit at laseiuire, et 20 ideo addidit •inpudens' (A V CDnS. Porph. O. ET CANTV TREMVLO] Vel ad uoeem uel ad aetatem rettulit (A V 6. ILLE VIRENTlS] Iuuenum seilieet eupidinem, qui ideo lentus est, quoniam tu eis ingrata es per aetatem 25

(A V ex Porph. 1 malefacere ..1 9 diseedere aliquando Vcp 12 ascli13 ferecratius B b] feregratius ..1 r feregraeius piadeum B IX om. r glye: Br] glieonius Ar" gliconicus b 14 licen Vc] licem Ap 16 qUEi)stus ..1 contempnitur V con20 inpudens V] impudens Acp 21 aetatemp] temnitur cp 22 rett: ..1] retulit Vcp 23 uirentes ..1 etatem AVe 24 aet: p] et: AVe

CARM.llII 12.13

367

8. EXCV1lAT IN GENIS] Multum deeoram uult Chiam mulierem uideri, uel quod uirenti aetate sit et doeta saltare, uel quod genis idest oculis pulchris sit; et ideo cupidinem excubare in genis eius induxit (A V ex Porph. ~. INPORTVNVS ENlM TRANSVOLAT A.] Per inrisionem " quereum aridam uoluit anum mulierem intellegi (cons. Porph.) , quas Amorem, dum festinat ad iuuenes, neeesse est transuolare (A V 11. RVG
12. NIVES] Niuem pro canitie posuit (AV TVRPANT] Faedant. Vt (contaminat. ex Verg. Aen. X 832 ct XII 99): Turpantem puluere erines

CA V

13. NEC COAE REFERVNT] In Co enim insula pur- 15 pura melior tinguitur (A V 14. NE< c) CARl LAPIDES] Significat nec uestium cultu nee gemmarum pretüs reuerti pulehritudinem annis iam et aetate eonsumptam CA V cons. Porph. 16. lNCLVSIT VOLVCRIS D.] Deposuit, sepeIüt. In- 20 clusi enim defuncti tumulo dicuntur CA V 17. QVO FVGIT VENVS] Venustas, euius ab ea fugam ideo se simulat dolere, ut ei m
368

EXPOSITIO IN HOR.

19. *(.Amores)] exhalaret (rb

Quae ita pulohra erat, ut amores

20. SVRPVERAT] Pro subripuerat (Porph.) , hoo est: alienum amore fecerat (A V 5 21. FELIX POST CINARAN] Pulchra. 'Post' aut ad qualitatem pertinet, aut ad tempus, idest seounda pulohritudine a Oinara, an post illam defunctam tu ad amandum elegantior? (AVex Porph. NOTAQVE] Probata et artifex (A V 10 22. SED CINAR(A)E BREVES] Tamquam quae inmatura aetate perierit (A V 25. CORNlCIS VETVL(A)E] Cornix enim diu dioitur uiuere, cui Licen oonparat pro longitate uitae (. A V 26. IVVENES VISERE FERVIDI] Idest ut quae inoenderat 15 uultu suo ad uioem facis, in oinerem damnis oonsumeretur aetatis, iuuenibus faota iam risui. Et quod
CARM. IIII 14

[An 20

METRVM BIOVS

AVGVS'YVM TETRACOLOS

DVOBVS

DIMETER

VERsmvs

(A]

ALCAICVM,

YFERCATALECTIOVS,

TERTIVS

QVARTVS

IAM-

PINDARIOVS

(Arb 1.

QVAE CVRA PATRVM, QV(A)EVE QVllUTIVM] Negat ullos a senatu uel populo Romano dignos honores in-

3 subripuerat A Porph.] 2 exhalaret r] exalaret rb surripuerat Vcp 5 pulchra Acp] pulcra V 6 ut ad tempulcritudine V 7 achinara V acbinara A, recte cp pus A aD A Porph.] ac VCPj Pauly Hauthal alil stt. edunt aut 10 inmatura V] imm: A 11 aetate p) et: AVe perierit cp) perierat A V 14 idest ut] idest A V ut cp 15 uultu suo Al uultu tuo V uultum tuum cp damnis Acpl dampDis V 16 facta iam A) iam facta Vcp 21 ypercatafectus A

CARM. IllI 13. 14

369

uerun, qui pro meritis uel triumphis Augusti aeternitati ipsius consecrentur (A V ex Porph. *Maronis illud (Aen. XI 125): Quibus eaelo te laudibus aequem? (rb

4.

PER TITVLOS MEMORESQVE FASTVS] Annales, qui 5 ad eommemorationem honorum ueI rerum gestarum inuenti sunt, ipsi enim fasti dieuntur (A V 5. AETERNET] Aeternum faeiat et laudibus eonseeret (AV HABITABlLIS] Propter inhabitabilem Ceeaumenen (A V 10 7. LATlNAE] Latinitatis neseii uel eiuilitatis (A V 8. VlNDELICI] Augusto inputat de Vindelieis Drusi uietoriam, quia eius ordinatione et exereitu uicerat (A V sim. Porph. 10. INPLACIDVM GENVS] Inplaeidos, inplaeabiles; 15 Genauni et Brenni gentes Gallorum (A V 12. TREMENDlS] Terribilibus (A V 13. PLVS VICE SIMPLICI] Aut non simplieem uieem
(AVcp

14.

MAJOR NERONVM]

Drusus, qui maior natu fuit

(A V ex Porph.

15. 16. 17.

Fortes (A V Prosperis (A V 25 SPECTA~DVS] Famosus uel terribilis bellator (A V lNMANES]

SECVNDlS]

2 consecrentur VpP01-ph.]

eonseerarentur A eonsoeienturc

6 inuenti sunt V] inuentis A 8 aeternum Vp] eternum Ac 11 ueI ciuilitatis K.] mn. Vcp ueI eubilitatis A ueI eiuitatis ed. tU3t.; Pauly contert Suet. Aug. 47: Latinitate ueI ciuitate donauit 12 deum deliciis A 13 exeer5 (fastös A f. V)

ni eitu A 16 genauni c] cenau Aj genaunos V geraunos p (ex lemmate) brenni Ac] brennii V brennos p 20 'dixit' ante 'aeer' pon. A Vcp, transposuit K.

EXPOSITIO IN ROR.

370

18. DEVOTA MORTI P.] Retiorum gentis libertatis amore morti animos destinatos fuisse (A V 20. INDOMITAS PROPE Q. v.] Tempestati furenti uiri fortis animum eonparauit (A V 5 21. PLEIADVM] Pleiades dietae quae et Vergiliae; harum tempestuosus ortus est (A V CHORO] Vento tempestuoso (A V 22. SCINDENTE NVBES] Ita pugnantem Drusum seindisse dieit hostium turmas, ut uentus nubes undasque 10 eonsueuit CA V 24. MITTERE EQVVM] Inrumpendo hostium euneos (A V PER IGNES] In medium pugnae feruorem CA V 25. SIO TAVRIFORMIS V. A.] Omnium fluminum famosorum uultus eum cornibus finguntur. Ideo tauriformis 15 propter impetus et mugitus aquarum, ut (Verg. Aen. vm 77): Corniger Hesperidum fluuius regnator aquarum

CA V

eons. P(}rph. *Ideoque eorum tempora harundinibus eoronata per20 hibentur, quoniam eorum ripae ipsa silua deeorantur; ut poeta CVerg. eel. 7, 12):

Et tenera praetexit harundine ripas (rb

26.

QVI

REGNA

DAVNI]

•Apuli', a rege Apuliae

Dauno (A V 25

28. DILVVIEM] Inundationem fluminis uiro forti eomparat pro Drusi laude. Vt (contamin. ex Verg. Aen. TI 308. 305. 306): Sari de uertiee torrens Sternit agros CA V 1 (retiorum A Vcp) 2 morti Vcp] more A 3 Tem5 pleiades A] pliades Vcp dict~ Vp] pestatis furentis A dicte Ac uergit A 9 ut Vl et A 12 feruorem A] furorem Vcp 17 fluuius] om. V regnator aquarum rbc cons. p] Om. AV 23 apuliae Vp] apuli A, schol. om. c

CARM.lill 14

31.

METENDO]

371

Vt (Verg. Aen. X 513):

Proxima quaeque metit gladio (A vrb ex Porph.

32. 8TRAVIT HVMVM, 8INE CLADE VICTOR] Sine damno suorum militum dicit (A V cons. Porph. 33. TE COPIAS] Augusti auspiciis et felicitate Dru- 5 sum dicit hostes fudisse (A V mns. Porph. 34. NAM TIBI QVO DIE] Felicitati adsignat Augusti Drusi uictoriam., demonstrando ante annos XV eo die ab Augusto Alexandriam captam, quo Drusus Vindelicos superauit (ex Porph.). Pompei enim mortem Actiaco bello 10 ultus A ugustus est (A V 36. ET VACVAM] Sine hoste, sine domino (A V 39. 40.

LAVDEMQVE ET OPTATVM PERACTI8 IMPERII8]

Inmortalitatem ex consecratione uidetur significare, cum dieit peractis imperiisj diuinos enim honores meruit 15 Augustus (A V ex Porph. 41. NON ANTE DOMABILI8] Non ante Caesarem uictus (AV 42. PROFVGVS SCITHEsJ Aut sub Aquilone interius eonstitutus, aut (sec. Porph.) qui numquam. in eodem loeo 20 eommaneat (AV 43. 0 TVTELAJ Augustum dieit (A V 45. QVI CELAT ORIGINESJ Origo enim Nili neseitur, ut (Lucan. I 20): Gens siqua iaeet naseenti conscia Nilo (A V 5 et felicitate quod in hune l. transpos. K. hic om. A Vep; idem post hostes ponunt et felicitatem (freI: p) 7 adsignat A] om. V assignat ep 8 demonstranstrando A eo die A Vcp] eodem die Porph. et edit. 9 uindelicos Vep Porph.] uindiliciosA 10pompeiiV acttiacoeacciacoAVp 11 ultus Vep] uultus A 12 sine dampno sine hoste V, A recte, nisi qttod hostes pro hoste 13 et optatum p. Et optatü pactis A 14 cum dicit peractis Ap] peractis enim Ve 15 enim Ap] hie om. Ve 17 caes: p] ces: AVe 20 in eodem loco Vep] ideo A 21 cömaneat AVe] maneat p manet Hauthal 22 dicit A] om. Vep

25

372

EXPosrfro IN HOR.

46. ET
CA V

49. TE NON PAVENTIS FVNERA GALLIAE] Mortem enim Galli ferocia non pauent (A V cons. Porpll. 50. DVRAEQVE] Laborios
CARM. IIII 15 [AD AVGVSTVM TETRACOLOS (A] METRVM QVOD SVJ;'ERIVS (Arb 20 1. 2. PHOEBVS VOLEN'l'EM] Non lyra increpuit, sed uolentem me proelia lyra loqui, quod est lyrico carmine, 5 oceano V] 1 (hister om. AVp, totum lemma om. c) oceani A 6 d. o. b. V 8 ferotia Ii pa llllll A, circiter ~~i­ ginti Utteris erasis,. non timent am. ferocia V pauent etiam cp 10 cede Acp c. V 12 sicambri qui et Vp] qui et c, legi non potest A 15 pacatis Vcp] peccatis A 19 superius A] supra rb 20 PhI) bus A recte p non lyra p Parph.] non lira Vc euanuit A sed] s, V e1~an. A 21 proelia Eorph.] plia AV prelia c prrelia p lyra p Porph.] lira Vc om. A lyrico rbp] lir: cett.

CARM. I1II 14. 15

373

Phoebus increpuit (ex Porph.); amoribus enim aptum hoc metrum est, ut (Verg. ed. 6, 3. 4): Ouro canerem reges et proelia, Oynthius aurem Vellit et admonuit (A V sim. rb

3. TIRRHENVM PER A.] Per allegoriam significat 5 magnam materiam non sufficienti ingenio et huroili generi carminis non debere committi (A V ex Porph. 5. RETTVLIT VBERES] Seu quia in pace diligentior cultus uberiorem fructuro facit seu quasi ipse deus Oaesar faueat frugibus, ut (Verg. ed. 9, 47. 48): 10 Ecce Dionaei processit Oaesaris astrum, Astrum, quo segetes gauderent frugibus (A V

6. ET SIGNA NOSTRO] Quae interfecto cum exercitu Orasso aParthis Augustus receperat (A V ex Porph. 8. DVELLIS] Bellis (A V 15 9. IANVM QVIRINI c.] Significat omnia pacata sub Oaesare, templo Iani clauso, quod belli tempore semper patere consueuerat; unde ad significationem futurae pacis ait Vergilius (Aen. I 294): Claudentur belli portae (A V ex Porph.

10. ET VAGA..'!TI FRENA L.] Leges tulit, mores regerentur (A V *Oum legem de adulteriis sanxit (rb

20

quibus

1 phfilbusAp phebus Vc 2 estAcp] om.V 3 pliaA. proelia r cynthius rb] cinthius cett. 9 quasi K.] quia si A V ipse V] ipset A 10 faueat Vcp] euan. A 11 dionaei AJ dionei Vcp pro. c. a. V, reliqua om. V processit] quod cessit A 13 excercitu A 14 crassa A susceperat V 16 peccata A 17 caes: p] ces: A Vc iani] iä A 18 consueuerat A] consueuit Vcp significatio19 ait uirgilius cp cons. Porph. ait V aut A num A 20 clauderentur A

EXPOSITIO IN HOR.

374

11.

EMOVITQVE]

Eiecit, remouit, ut (Verg. Aen.

Ir 493):

Emoti procumbunt cardine postes (A V I)

10

12. ET VETERES REVOCAVIT ARTES] In his quattuor uirtutibus ueteres uitae artes esse dicebant: prudentia, iustitia, fortitudine et temperantia. Per has omnem politiam constare uoluerunt (A V ARTES] Disciplinas (A V 15. An ORTVS] Vt (Verg. Aen. I 287. 288): Imperium Oceano, famam qui terminet astris, Iulius (AV sim. rb

16. SOLlS] Ab Oriente ad Occasum imperium significat peruenisse Romanum, ut (Verg. Aen. VII 100. 101): Qua sol utrumque recurrens Respicit Oceanum (A V

15

Ab Occasu (A V N ec belium ciuile est nec uis inquietat otium (A V *Vt (Verg. Aen. I 291): (H)ESPERIO CVBILI]

17. 18.

(NEC) FVROR ClVILIS]

Aspera tum positis mitescent saecula bellis (rb

20

18. 19.

EXIGET]

Excludet (A V ex Porph. Incudibus procudit et fabricat

PROCVDIT ENSES]

(A V ex Porph. *Vt (Verg. Aen. VII 508): 25

Telum ira facit (r 6 temperatione V per has omnes constare uoluerunt disciplinas cp omnem politiam A] omne sequente lacuna V 16 (Hesperio V) 17 (Nec Vp) belium - otium A] b. c. i ex ot. V 18 inquietat K.l inquit et at A, totum schol. om. C est - otium om. p 22 Procidit A in lemm., recte Vp procludit c procudit V] producit Acp

CARM. ITII 15

375

20. ET MISERAS INIMICAT VRBES] Inimicas facit (ex Porpk.); miseras autem tamquam belium patientes CA V 21. DANVBIVM BIBVNT] Gentes a fiuuio, . ut CVerg. Am. vn 715): Qui Tiberim Fabarimque bibunt (A V

5

22. EDICTA RVM.] A nullis nationibus leges Augusti contempni; in Iuliam enim gentem fuerat adoptatus Augustus (A V NON GETAE] Gothi CA V 23. INFIDIVE PERSAEJ Crassum enim seeurum de 10 pace persuaserant (A V 24. PROPE FLVMEN ORTI] Scythae CA V ex Porph. 25. ET PROFEST1S] Profesti dies dicebantur, qui ante festos erant CA V sim. v LVCIBVS] Diebus (A V 15 26. INTER 1OCOS1 M. L.] Laetitiam iubentis, ut (Verg. Aen. I 734): Adsit 1. Bacchus dator (A V

27.

eum affectibus deum precantes CA V Inuocantes CA V VIRTVTE FVNCTOS M. P. D.] Duces, inquit, optimos parentum pietate ueneramur, inter quos Augustus est (A V 30. LIDIIS REMIXTO < C.) TIBIIS] Lydiis tibüs laeta canebantur, Phrygiis tristia. Tres enim habebant modos tibiarum: Ionicum, Lydium et Phrigium, quem et barba-

28. 29.

CVM PROLE]


1 facit V] faciet A 2 pacientes A facientes Vc, recte p a fiuuio V] ad fiuuius A 10 pses A, recte p 18 adsit 19 Turn prole A, recte V - dator A] assit bachus 1. d. V 20 Pr~cati A Pcati V adpr: p 22 pietate V2] pietate A pietati Vi 25 phrygiis p] frigiis cett. 26 Iydiurn c] et, lydium p lidium Vet Iuuium A ph: p] f: cett. 3

20

25

EXPOSITIO IN ROR.

376

rum (sim. Porph.). In honorem autem Lidiorum dictus, quia ipsi primi tibias inuenerunt (A

31. 32.

ALMAE

PROGENIEM VENERIS

CANEMVS]

In

Augusti honorem Venerem laudari uult, quia ab Iuli 5 descendit origine (A cf. Porph. EXPOSITIONVM

HORATII • LffiER

·IIII·

EXPLICIT • IN-

CIPIT 11 LffiER ·V· [IAMBICVS DICOLOS] (A [ACRONIS GRAMMATICI COMMENTARIVS IN Q. ORATII LffiROS CARMINV FINIT • EIVSDE i EPODON INCIPIT • (p]

1 lid: - inu: om. c dictus AV] dictum p edit. in A haec addita Bunt in margine: Dicunt tres modos esse tybiarum ionicum. lydium barbiton 3 inueneris A In augusti honorem A p In honorem augusti Vom. c 4 iuli V c] iulide A 7 DICOLOR A

EPOD. 1 *Liber iste epodon appellatur, et qu
quenter Victor.] frequentes r absc. b tribrachys K.] trybrachys b tribrachis r 15 altenon agite mn. rb exhibet Victor. 17 et rb] om. Victm·. 19 uero r] mn. y

EXPosrfro IN HOR.

378

5

10

15

20

25

*Duo sunt genera huiusmodi stili: epodon et proodon. Epodon dieitur quasi posteantatio, ut, quod dieit primus uersus, ordo sequentis explanet; proodon per eontrariuro quasi auteeantatio. Hoc ipsuro item: epodon quasi post oden, hoc est post uoeem, post eantilenam; proodon quasi ante oden, ante uoeem, ante eantilenam IBIS LIBVRNIS INTER ALTA NAVIVM] METRVM IAMBIOVM DIOITVR. PRIMVS ENIM VERSVS IAMBICVS TRIMETER, SECVNDVS DIMETER IAMBIOVS CA Vc.p Epodon earmen uocatur: primus enim uersus maior [est], seeundus minor. Et primus uersuS seeundo in~Oc..{n idest praeeanitur, uel quia Graeee fnor; earmen dieitur, ideo lnrporov hie liber nominatur, quia continuo tenore primi uersus sensus uersu sequenti eoncluditur (A V Huius uero metri inuentor fertur Arehiloehus CA V 1. IBIS LIBVRNIS] Maeeenatem prosequitur euntem ad belium nauale euro Augusto aduersum Antoniuro et Cleopatram CA V *Ostendit nauroaehiae, idest nauali proelio tune temporis interesse M
cr

cr

10 epodon carmen uocatur A] epodon hoc carmen dicitur cp epodon hoc dicitur earmen V 11 est Vom. A $-n;&~E'CC!~ K.] epadice p epidici c epadi A V 12 epos A ~pos V p lacuna in c 13 epodon A V p lacuna in c 15 arehi16 maec: p] mec: cett. lochus c] archilocus p archilaus A V 17 ad bellü nauale cü augusto nauale cü augusto A 19 nau21 (libicis r) 22 (liby~ r) machiae idest r] om. r 29 csistant A] consistunt Vcp

EPOD.1

379

4. TVO] Sub.' perleulo' (A V O. VITA SI SVPERSTITE] Superstitem pro praesenti posuit, ut Plautus (fr. 6 Winter ex Artemone): Nemo hic adest superstes (A V

7. VTRVMNE IVSSI] A Maecenate aut a Caesare; ipso enim agente Horatius ab Augusto meruerat militiae uacationem, quod iniucundum sibi sine ipso confirmat (A V

5

ex Porph.

9. AN HVNC LABOREM] Idest hunc laborem tecum suscipiamus, quem molles ferre non possunt? CA V 10 11.12. PER ALPIVM IVGA ET INHOSPITALEM
*
15

Scythiae montem ut (Verg. Aen. illI

366. 367): Duris genuit te cautibus horrens Caucasus

(rf

14. FORTI SEQVEMVR P.] Forti animo [metonomicos], 20 inbecillum enim se corpore in sequenti dicturus erat CA V 10. ROGES] Interroges (AV QVID IVVEM MEO?] Humanae mentis ratio est, ut per diuersas suspiciones dilectis plus timeatur absentibus. Dicit ergo non quod comitatu suo inbecillis fortissimum 25 uimm posset iuuare, sed aut praesens cum eo tutior esset aut salutis eius minorem praesens sollicitudinem susti1 sub A sb V 4 adest hic Vc adest p 5 maec: p] macenate A mecenate Vc 6 uacationem Vcp] uocationemA 9 ide A sb V ·s· cp 12 alpiii A om. Vcp inhospitalemA]om. Vcp 20 metonomicos cp om.A V 21 imbecillem Vcp eratVc] estpom.A 23 humanaep]humaneAVc per A Vp] propter c 24 suspiciones A V] suspitiones cp dilecti A 25 quod Acp] quia V cömitatu A inbecillis V imbecillis Acp 26 tutiores s, A

380

EXPOSITIO IN ROR.

neret. Lucanus, ut timorem sollicitae mentis ostenderet (V 779): Euentus belli seiet ultima coniunx (A V 17. COMES] Si comes sum (A V e0n8. Porph. 19. VT ADSIDENS INPLVMlBVS P. A.] Apta inertium curae auium comparatio; ill
23. 24. ET OMNE MILITABITVR BELLVM] Noue et eloquenter dixit t militabitur belium' ut 'pugnam pugno', 15 'seruitutem seruio' (A V 24. SPEM GRATIAE] Non pro spe praedae, sed gratiae M
25

Cr

27. ANTE SIDVS FERVIDVM] Ante Caniculares dies (A V 28. LVCANA M.] Idest non ut saltus Lucaniae aestiuos accipiam, ad quos greges uitant.es aestus Calabriae transferantur (A V 29. NEC VT SVPERNI] Alti, in superiori positi (A V VILLA CANDENS T.1 Aut pro altitudine niuosa aut marmoribus compta (A V 30. CIRCEA TANGAT M.] Telegonus enim Circes filius Tusculum condidit. Aut Circea moenia Campana, idest 1 ostenderent A 3 siet A cum litum inter s et i 6 relinqunt V] relinquunt A ep 17 me~ nate A coniux V mecen: eett. 21 Lucanä pro Lucana m. A itemque V aest: p] est: AVe 22 aestus Apl esms Ve 24 superiori Ap] superiore Vc 27 enim Ap] om.Vc 28 moenia V] m~nia A meniaep campaniap = campana] campaniaA campaniaeV campanie c

EPOD.1. 2

381

nolo continnare agros Tusculanos usque ad Circeum (A V

cons. Porph.

31. 32.

Liberalitas (A V Adquisiero, et est pronuntiatiuum futuri temporis ut: docuero, orauero. Vergilius BENIGNITAS] HAVD

PARAVERO]

5

CAen. II 719. 720): Donec me flumine uiuo Abluero (AV

33.

VT CREMES TERRA PREMAM]

Nomen in Terentio

diuitis et tenacis (A V

34:.

DISCINCTVS]

10

Dissolutus, ut (serm. I 2, 25):

CA V

Maltinus tunicis demissis ambulat NEPOS

J

Luxuriosus, neglegens (A V sim. Porph.

EPOD.2 [LAVDATIO VITAE RVSTIC
IAMBICVlI1:

PRIMVS

VERSVS

(.04.]

15

EST

EXAMETER

SIVE TRIMETER, SECVNDVS VERO TETRAMETER SIVE DIlI1ETER QVI EPODOS DICITVR, IDEST VNO PEDE lI1INOR lI1ETRVM, QVOD SVPRA

(.04.]

(Ar

1. B.hlATVS ILLE, QVI PROCVL NEGOTIIS] Laus uitae rusticae (cons. Porph.), ut (Verg. georg. TI 458. 459):

o

fortunatos nimium, sua si bona nossent, Agricolas (A V cons. r

NEGOTIIS]

Litibus siue difficultatibus urbanis (A V

4 adquisiero .04.] adquisiuero V 5 uirg: codd. 9 cre12 maltinus d. a. V dimissis A mens A cremes V 13 luxuri~s .04. 21 ut] maro r 22 nossent .04. V nprint I·Cp Verg. 23 agricolas rc Verg.] agricolae .04. Vp

20

EXPOSITIO IN ROR.

382

2. VT PRISOA GENS] .Antiquitatem signifieat euius aurea saeeula eredita sunt, quod praeter eiuitatum munitiones Omnes in agris uiuebant (A V 3. EXEROET] Colit [ut (Verg. gearg. I 99): Exereetque frequens tellurem atque imperat aruis]

5

(A Vcp

4. 5. georg. 10

OMNI FENORE]

Liber a debitis et a fenore (A V Terribili tuba, ut (Verg.

OLASSIOO MlLES TRVOI]

m

530): Nee somnos abrumpit eura salubres (A V

*Classieum proprie sonitus tubae; ponitur et pro ipsa tuba (r(rbt) 6. HORRET] Timet (A V 7. FORVMQVE VITAT] Vt (Verg. georg. II 502): 15

Insanumque Forum (A V *Forum proprie uoeatur publieus eonuentus, ubi diiudieantur lites, ponitur et pro mereato (r 8. POTENTIORVM LIMINA] Vitans salutationes potentum, ut (Verg. georg. II 462):

20

Mane salutantum totis uomat aedibus undam (A V

9. AVT ADVLTA VITIVM] Pro 'adultarum', quae iam duci et propagari possint (A V 10. ALTAS MARITAT POPVLOS] Coniungit; sie enim 'maritat' hie dixit, ut supra (c. Im 5, 30) cuiduas' ui25 tibus carentes (A V paul. sim. Porph. 11. AVT IN REDVCTA VALLE] Depressa siue seereta aut eerte flexuosa, dum sequitur montes (A V 2 (saeeula A seta V) 4 exeereet A, recte V ut amis cp om.A V, cf. schal. u.26 7 a fenore A] foenore V 18 potentu A] potentiorum. V 22 duei cp] ducit.A dici V possint Acp] possunt V 24 maritat edit.] maritas AVcp (maritari Parph.) 27 montes Vcp] montis .A

EPOD.2

383

12. ERRANTES GREGES] Libere pascentes, ut (Verg. ecl. 1, 9): Ille meas errare boues (A V 13. FALCE RAMOS AMPVTANS] Putatorem significat arborum (A V 5 14. FELICIORES INSERIT] Fertiles, ut (Verg. georg. TI 81): Exiit ad caelum ramis felicibus arbos (A V 15. MELLA CONDIT AMPHORIS] Hoc est fauos premit, ut ceram separet et mel sincerum reparet (A V 10 16. AVT TONDET INFIRMAS OVES] Aut quae aestu uelleribus premantur aut delicatas tedio (A V sim. Tbf 18. AVTVMNVS AGRIS EX.] Veluti de aestuum nimietate (A V 19. INSITIV A DECERPENS PIRA] Proprii laboris fruc- 15 turn, ut (Verg. ed. 9, 50): lnsere, Daphni, piros (A V *Bene dixit
EXPOSITIO IN HOR.

384

24.

IN

TENACI

GRAMINE]

Quod terram radicibus

stringat et cespite (A V

25. INTERIM] PrO' interea ' (A V 26. *(Queruntur)] Veteres omnium animalium uoces 5 praeterquam hominum querelas uocabant. Maro (georg. III 328) querulas cicadas et (georg. I 378) ranas querelam referre dicit, et de bobus (Aen. VITI 215. 216): Atque omne querelis Impleri nemus (rbf sim. Porph. 10

27. 28. LY1IiPHIS OBSTREPVNT M. s. Q. 1.] suo somnos suadent, ut (Verg. ecl. 1, 55):

Strepitu

Atque leui somnum suadebit inire susurro (AV *Pro 'strepunt' posuit (rf om. b HIBERNVS IOVIS] Pro 'hiberna pars anni' (cf. 15 Porph.), ut (Verg. georg. I 418):

29.

Iuppiter uuidus Austris (A V

30. 31. georg.

m

Colligit (AV Excludit, expellit, ut (VC1·g.

COMPARAT]

AVT TRVDIT ACRIS]

373): Frustra trudentes pectore montem adeunt (AV

20

Feminino genere canem dixit, ut (Verg.

MVLTA CANE]

Aen. VI 257): Visaeque canes ululare (A V

32.

Fugae aprorum oppositas plaIm 131): Retia rara, plagae (A V APROS IN

o.

P.]

25 gas, hoc est retia, ut (Verg. Aen.

*(plagas)]

Retia maiora (rb

12 atque A Vp] sepe c 18 ut - adeunt om. c m. a. V adeunt Ap, aliter Verg. ~~. 374 (obtruncant) cons. p feminini generis V cons. c 23 uia~ p) uiae AVe 26 plag~ p] plage Ac pt. V

20

21 feminino genere A

385

EPOD.2

33. *Amites dicuntur conti, in quibus ligantur l'etia, quibus aues maxime capiuntur. Ideo 'leui', quia asperitas lignorum tollitur, quando ad usum uocantur; et a genitiuo incipit hoc nomen declinari quemadmodum pecudis (Tbf 5 AVT AiUITE L.] Limpido, gracili V 34. TVRDIS EDACIBVS D.] Epitheta singulis reddit turdos edaces dicendo et pauidos lepores (A V *Aut qui praebent edacibus cibum aut quos edimus aut quia fructum oliuae edendo consumunt, ut in 10 sermonibus (Il 4, 43):

CA

Vinea summittit capreas non semper edul[l]is (rbf

35.

ADVENAM

LAQVEO G.]

Quia transmarinae sunt,

ut (Verg. geo'l'g. I 120): Strimoniaeque grues (A V

15

*Ric et haec grus Cr *De Thracia enim dicitur uenire grus , cuius fetus difficile inuenitur; 'aduenam' autem ideo, quia per singulos annos noui ueniunt grues (rb f 37. QVAS AMOR OVRAS H.] Amor: auaritia, habens 20 malas curas cupiditatis (A V 39. PVDICA MVLIER] Casta, ut (Verg. Aen. VIII 412. 413): Castum senlare cubile Coniugis et paruos possit educere natos (A V 25 IN PARTE<M) IVVET]

41.

Subauditur laboris

CA V

Exempla pudicitiae a mulieribus rusticis sumpta (A V 42. PERNIOIS VXOR APVLI] Celeris, uelocis, inpigri V * Agilis, ut (Verg. Aen. IDI 180): 30 Pernicibus alis (rb f SABINA QVALIS AVT PERVSTA SOLIBVS]

CA

ni~q.

7 reddit A] dedit Vcp 15 strimoniaeque p] trismoA strimonieque Vc 20 amor om. V 24 castum cp]

om. A V

27

aut aut A

28

l'Usticis A] om. Vcp

EXPOSITIO IN ROR.

386

43. SACRVM VETVSTIS E. L. F.] Düs enim Penatibus sacer est (A V cf. Porph. *Sacrum. focum., quia iuxta focum. di Penates sunt aut Lares inscripti (rb f 5 VETVSTIS LIGNIS] Siccis (A om.Vcp 44. LASSI SVB ADVENTVM v.] Vt post laborem diligentia et studio reficiatur uxoris (A V 45. TEXTlS CRATIBVS] Crates a pastoribus texi consueuerunt ad mutandas pecudibus mansiones, ut adpositae 10 greges muniant ab incursione ferarum, ut (Ve11J. Aen. vnn 60): eum. fremit ad cal.uas (A V *üuilibus. Interdum. enim non solum [h]ostia, sed etiam tota ouilia de uiminibus componuntur (rf 15 LA(E)TVM PECVS] Äut fecundum aut pingue (A V 46. DISTENTA SICCET v.] Plena, ut Lucanus (IIII 314): Distentas siccant pecudes (A V 20

4'1. HORNA DVLCI] N ouella (A V *Huius anni, quod plebei dicunt
2.')

Lucrino Baiarum lacu

(A V cons. rbf

m

IVVERINT

CONCHILIA]

Delectauerint, ut (Verg. Aen.

282. 283):

Iuuat euasisse tot urbes Argolicas (A V 3 di r] dü rom. b f 8 consueuerunt..cl. cp] consuerunt V 9 adposite..cl. apposite Vc opposittl p 15 Latü ..cl. V, setZ in V pumctum supra a positum est; lemm cp peccus..cl. pigne..cl. 16 distentet ..cl. distenta Vcp 18 peccudes ..cl.

EPOD.2

387

50. ROMBVS A VT SCARI] Rhombus et sca[u]rus pis ces sunt pretiosi et sapore et raritate (A V 51. EOIS] Orientalibus (A v V 52. HIEMPS] Tempestas, ut (Verg. Aen. nn 52): Dum pelago des
53. AFRA AVIS] Strutio (Ar' V * Alii dicunt gallinam Numidicam, quam quidam Garamantinam uocant, siue perdix (r 54. NON ATTAGEN IONICVS] Attagen
QvAM

LECTA

DE

PINGVISSIMIS

OLIVA

n.1

N ullas dicit delicias boni agri fructibus coruerendas (A v V 57. AVT HERBA LAPATm] Ostendere uult agrum praeter utilitatem ITuctuum etiam herbas salutares ad- 16 ferre (AvV *Quam uulgo lapam dicimus, quae corpus stringit, [ a ]urinam excitat, oculos purificat mixta dapibus (<< 59. FESTlS C
numidica gl088. b COn8. Porph. 9 attagene A v V p atagene C enim Av] autem V 10 habundare V masculini generis Vc 13 boni agri 'V V Cp] bonis agris A 15 adferre 'V] afferre AV 19 caesa 'VVp 21 caesis agnis] cesis agnis c cesis p casis A'V V 23 sacris iam A 'V] in sacris Vc p :l7 ex AV] a 'V

EXPOSITIO IN HOR.

388

*Non hic suadet luxuriam agricolae, sed si quando haedum occiderit, ita eum debet habere, quasi lupus eum abstulerit (r 62. PROPERANTES DOMVM] Festinantes ad stabula, ut 5 (Ve1:q. ecl. 4, 21. 22): Ips(a)e lacte domum referunt distenta capellae Vbera (AvV

63.

FESSOS VOMEREM]

Vt (Vel:q. ecl. 2, 66):

Aspice, aratra iugo referunt suspensa iuuenci 10

(AvV cons. Porph.

64:.

OOLLO LANGVIDO]

65.

POSITOSQVE

Labore ipso fessos (A v V Pueri domi nati uernae dicuntur, ut (Iuuen. 14, 168. 169): VERNAS]

Vnus 1&

V ern[ac]ula, tres domini.

Examen uero ad infantum multitudinem rettulit (AvV 66. RENlDENTES LARES] Splendentes aut uultu aut garrulitate (AvV LARES] Focos (A v V 20 67. FENERATOR ALFIVS] Feneratorem quendam inducit Alfium, qui laudans uitam rusticam commoda tamen fenoris non omittat (A v V 69. OMNEM REDEGIT 1. P.] Tamquam [enim] eum pro fenoris lucro iam receptae pecuniae peniteret, ita re25 collectam ldibus Kalendis properat commodare (Av V 8 uomerem..1. v] uomere V 11 labore ipso ..1.v] ipso labore V fes sos Vl fesso ..1. v 12 ueme ..1. V 13 ut ..1. v] mit. V 15 uemacuIa ..1. v Vcp uemulaIt6t6. 16 infantum v VJ infantium..1. multitudinem ..1.vJ similitudinem V retulit vV 19 focos A V] idest faces v focos metonomicos c metonomicos faces p 20 foeneratorem v 22 foenoris v omittat ..1.] omittit v Vcp 23 enim Vcp 0111 • ..1.v 24 foenoris V receptre p] recepte cett. peniteret ..1.-v] poeniteret V

EPOD. 2. 3

389

*
EPOD. 3 [AD MAECENATEM

(A]

METRVM QVOD SVPERIVS (ABr OLIM SIQVIS IMPIA MA..."'"J tris, ut (Verg. Am. VI 609):

1. PARENTIS

Parentis, pa10

Pulsatusque parens. Siquis ergo, inquit, parricidium fecerit, alium comedat pro poena, quia est ueneno nocentius (AvV 2. SE:\'1LE GVTTVR FREGERITJ Ad augmentum sceleris dixit senile, qui etiam si occisus non esset, mori [tamen] 16 potuerit. Vt Lucanus (H 105): Iam senis extremum piguit uergentibus annis Praecipitasse diem (A v V

3. EDIT CICVTIS] Pro edat; sic enim ueteres declinabant, ut (Verg. Aen. XII 801): 20 Nec te tantus edet (leg. edit) tacitam dolor (A v V paul. sim. rb Porph. 9 Parentis patris A v] Idest patris V p om. c 10 ut parens om. Vcp 12 inquit] om. valium A] allium v Vcp comedat Av, recte Vcp 13 pena A, recte vp 15 qui AVJ om. v occisus non Ac] non occisus v V non occissus p tamen Vcp om.Av 16 lucanis A 17 iam Vcp] non Av piguitA]pinguitVppi1;lg~tv pingitc a.p.d.V annisA]om.1> 19 pro] om. V 21 nec te AVp] nec v te nec c

EXPOSITIO IN HOR.

390

4:.

0

DVRA MESSORVM ILIA]

Fortia, ut (Verg. georg.

TIII 512): Durus arator (AvV

6. Num uiperinus c. (V)] 5 uenenum dicit

7. 8.

CA v V

Yiperinum sanguinem

Inmixtus (AvV Canidiam pro Gratidia posuitj non enim proprium nomen notari decebat in carmine, ut (Iuu. 1, 163): 10

INCOCTVS]

CANIDIA TRACTAVIT D.]

Nulli grauis est percussus Achilles.

Fuit autem Gratidia unguentaria Neapolitana quasi malefiea (AvV cons. Porph. * (Canidia>] Romana matrona est, quam notat alio loco quasi maleficam (rb f 1& 9. *'Yt' pro 'postquam'j et erit sensus talis: postquam mirata est Medea Iasonem, hoc eum perunxit mediramme, ut illum tauri non manderent (rf 10. MEDEA MIRATA EST D.] Mirata est: adamauit, quem supra omnes maleficiorum herbas alio perunctum 20 tauros ign em spirantes [naribus] iunxisse significat (A v V 13. VLTA DONIS PELICEM] Glaucen dixit Creontis regis filiam, quam dum reuectus a Colchis Iason uoluisset accipere uxorem, propter amorem Iasonis Medea repudiata dolore oblatione coronae malefica arte compo'25 sitae incendit et occisis filiis Medo et Mermero dolorem suum ulta pinnatis draconibus uecta fugit et Medeam constituit ciuitatem (AvV 4 lemma om. A 6 inmixtus A v] inpermixtus V permixtus c permiatua p 7 canidia pro gratidia A 10 achilHs A 15 et erit aensus: Talis postquam KUTschat 18 mi-

rats. est Av] om.V 19 alio Av] allio Vcp 20 naribus Vcpl om. Av 22 regis A,,] om.Vcp reuectus Av] reuer:sus. 'jT colchia cp] cholchis AvV 25 mermero "c] meri26 pennatis V nero A V merineo p

EPOD.3

391

15. VMQVAM SIDERVM 1.] Non tanto ardore solls siccari Apuliam dicit, quanta ardore alium comedentum uiscera peruruntur (A v V 17. EFFICACIS HERCVLIS] Nessus Centaurus uulneratus ab Hereule eo quod Deianeram uxorem eius rapere (} uoluisset, dum eam susceptam ab Hereule Euenum fluuium traiceret, ut se de eo ulcisceretur, lanam tinctam sanguine suo Deianerae dedit dicens eam satis ab Hereule amandam, si ex accepta lana comectum uestimentum Herculi dedisset. Hoc iHa muliebri facilitate seruauit. 10 Quando [autem] amore 1(0)Iae minus se amari cognouit ab Hereule, pallium factum ei, ut indueretur, dedit. Quo tacto Hercules tanto ardore correptus est, ut se ipse laniaret nec ardorem uinceret, nisi piram sibi in Oeta monte Thessaliae fecisset, cui se iniciens purgatus corpore inter 15 deos adfirmabatur receptus. Deianeram autem Hercules acceperat uicto AcheIoo, Aet[h]oliae fluuio, quae Deianera fuit Oenei filia, soror Tydei. Hanc autem fabulam ideo eommemorauit, ut ardorem Herculis incendio alü conpararet (AvV sim. Fbf 20 19. (VM)QVAM TALE CON.] Idest ut alium (Av Idest aliud simile (Vep 20. IOCOSE] Laete, iucunde (A V om. v 21. MANVM PVELLA SVAVIO OPPONAT TVO] Idest 2 alium c] laliü v alii A allii V p comedentum A VI -comedendum v 5 deianeram v] dieanerä A deianiram V 7 traiceret A] traiaceret v traieceret V 8 deianere A v deianirre V 10 illa] om. V 11 autern V] ol1~.Av amore iolae] om. Vcp ilae A ilie v 14 oeta p] titaa A tataa vom. Vc 15 thessalie A initiens A 16 adfirmabatur v] affirmabatur A affirmatur V deianeram A v] deianiram V 17 ~tholi~ v c~tholi~ V cetholio A calidoni~ p fluuio calidonie c que A deianera Av] deianira V 18 oenei p] conei c tinei AvV tydei c] tidei AvVp 19 alii Av] allii V compararet v V 21 VMQVAM] QuamA,recte V tale cp] tabeA ut v] om. A 23 laete p] lete Ac le~ V iucunde Vc] iocunde Ap

EXPOSITIO IN HOR.

392

refutet puella sauium tuum pro alii faetore et in sponda lecti fugiat olentem uirum. Quidam uolunt Terent,j.aID concubinam Maecenatis eum significare uoluisse (.11 v V 5 22. *
EPOD. 4 [TERNARIVS IAMBICVS (A] QVOD SVPERIVS (AB 1. LVPIS ET AGNIS QVANTA SORTITO OPTIGIT] Ric, quem adloquitur, libertus fuit Gnei Pompei Magni Postea mortuo Pompeio, Sexto Pompeio filio eius exercente piraticam, ad Augustum relicto Sexto confugit. Iterum ad Sextum reuersus est, rursus illo relicto ad Augustum redüt et ab eo tribunus militum factus est (Av V cons. Porph. QVANTA SORTITO] lnimicitiae aut naturales sunt aut uoluntariae. Sibi ergo cum isto naturales inimicitias [esse] dicit sicut agnis et lupis. Sortito aduerbium est qualitatis, hoc est: ex sorte idest naturaliter euenit (AvV * <Sortito)] Aduerbium est qualitatis, hoc est • ex sorte' (rb 3. HIBERICIS PERV<STE) F. L.] Cruciatibus afßicte et uinculis Rispanorum, qui sunt districti ad resecanda delicta. 'Peruste latus' absolute locutus est (AvV *Qui notas habes in dorso METRYM

10

15

20

25

Cr

1 sauium Vc] suauium Ap sanium 11 alii Al1] allii V foetore A V faetare 11 fetore c furore p 3 maee: p] meee9 Lupus A, recte v Vcp 10 a11onatis A Vc moeeenatis v quitur l1V pompei V] pöpeii .A pompii 11 11 sexto pomexeercente A 18 esse v Vcp om. A 19 hoc peio] om. Vcp 22 (peruste vcp p. V) afflietl) A est] idest V

393

EPOD. 3.4

4. CRVRA DVRA COMPEDEJ Fortia aut ferrea aut cruda (AvV 5. SVPERBVS AMBVLES PECVNIAJ Idest liberum te esse diuitiae excusare non possunt (A v V 7. SACRA<M) METIENTE TE VIAM] Indignatione ait 5 uidentes eum togatum incedere permoueri. Metientem dixit ambulantem, ut (Lucan. V 556): Stabili gressu metitur litora cornix (AvV

8.
(rb f

10. LlitR[RJIMAJ Iustissima et Iibera (AvV *Est liberrima indignatio, est et tacens. Liberrima 15 est aperta, tacens ut de Chrisogono, seruo SylIae, quem potentissimum fecerat, indignabantur homines, sed non audebant palam loqui (cf. Gie. pro S. Roscio Amerino) (rb 11. SEC[IJl'VS FLAGELLIS H. T. v.] Tamquam qui ad maius uitae dedecus a pubIico sit iudice uerberatus; nam 20 ut tribunis plebi, ita triumuiris ius erat aIienos seruos caedendi; 'sectus' ergo 'caesus'; [ut] Iuuenalis (10,316): Secat ille fiageIIis (A v V

*
EXPOSITIO IN HOR.

394

tur pr
5

(AvV

14. * (Mannis)] Nimiarum burdos habere, idest burdones (r

delitiarum uult esse

15. SEDILIBVSQVE 1>1AGNVS IN PRIMIS EQVES] Hoc est: inter primos sedet, quia Lucius Roscius Otho legem -theatralem tulerat, ut in XIIII ordinibus sederent equites, de 10 quibus in duobus sederent tribuni, non tarnen serni, quia Menas tribunus factus fuerat ab Augusto. [Vt] Iuuenalis (3, 159): Sat libitum uano, qui nos distincxit, Othoni (AvV

17.

Hoc est: quid prodest piratas is, qui piraticam exercuit inter Sexti seruos, tribunus factus est militum? (A v V cf Porph. *
15 superatos, si

EPOD. 5 [IN OANIDIAM MVTATO NOMINE 20

METRVM QVOD SVPRA

1.

(A]

.(AB

<0.) R.] In Canidiam ueneficam scribit inducta persona pueri, qui ad immolationem raptus uociferans rogat, ne mulierum consciarum turba pcreat inclusus (AvV AT 0

DEORVM QVIOQVID 1.

5 delitiarum r dilitiarum r 6 burdos r] burichos r 7 SedalibuB qu~ A, recte 11 Vcp hoc cst 11 V] om. A 9 XIII[ lIVCP xini A sederent - duobus] om. A, propter homoeoteleuton 11 menas A] mecenas 11 V ut Vom. AlI 13 sat] sie p Iuu. distincxit A distinxit 11 V 14 superatos piratas] om.lI 19 HOMINE A 20 supra A] piratas V superius B 21 C.] exMbet V 22 imolationem A

395

EPOD. 4.5 QVICQVID

IN

CAELO

REGIT]

,

At' uacat ut (Verg.

Aen. II 535): At tibi pro seelere, exclamat, pro talibus ausis. Necromantiam factam detestatur a Canidia maga (cf.Porph.), quae infosso puero regio animam extorquere non ambigit (AvV 4. VVLTVS IN VNVM M.] Quasi etiam uultus crudelitate turbentur CA v V 5. PER LIBEROS TE, SI VOCATA PARTVBVSJ Vult intellegi aut non peperisse Canidiam, aut de adulterio subolem suscepisse (A v V 7. PER HOC INANE P. D.] Velut praetextatus puer inane apud eas purpurae decus dixit, quia non proderat perituro (AvV cons. P. 8. IMPROBATVRVM H(A)EC IOVEM] [Hoc est] uindicaturum. Humanae enim uictimae loui acceptae esse non poterant, quia a iuuamine hominum louis dictus est (A v V 12. INSIGNlBVS RAPTlS P.] Expoliatus praetexta puerili (A v V cons. P. 13. INPVBE CORPVS] Aut delicatum (cf. Porph) aut pulchrum corpus, quod et crudelitatem potuisset flectere barbarorum (A v V 15. BREVIBVS INPLICATA VIPERIS] Tamquam ipsa uenefica furiali habitu crines haberet uiperis inplicatos (A v V cons. P. *(Breuibus uiperis)] Quia nulla de serpentibus breuior est, quae non sit et peior, aut breuibus, quia non multum uiperae crescunt (r *Epitheton uiperarum (r ex P. 1 at uacat ut cp] Dm. AvV 4 neer: p] nicr: AvVc 13 purpure A 15 hoc est Vom. Av enim A V] om. v 18 puerili Vcp] pueruli v pueruli A pulcrumV corpus Avp] om.Vc 24 habitu cpP.] ambitu A v V inpl: A] implicatos v Vcp

10 sobolem V 16 21

5

10

15

20

25

EXPOSITIO IN HOR.

396

17. SEPVLCHRIS CAPRlFICOS E.] Ligna etiam mfelicia et sterilia e sepulchris collecta praeparata significat tamquam sacris infernis profutura (A v V 18. CVPRESSOS FVNEBRES] Vt (Verg. Am. VI 216): Feralis ante cupressus (A v V

5

19. ET VNCTA TVRPIS O. R.] Non oua ranae, sed uncta ranae· sanguine oua. Rana enim infernum et uenenosum animal est, ut Iuuenalis (2, 150): Et Stigio ranas m gurgite nigras (A v V 10

TVRPIS RANAE]

Grandis, ut (Verg. georg.

m

52):

Cui turpe caput. Tales enim ranae uulgo rubetae dicuntur et magis uenenosae sunt; de quibus ait Iuuenalis (3, 44. 45): Ranarum uiscera numquam Inspexi,

15

et idem alibi (1, 70): Miseet sitiente rubeta (A v V

20.

NOCTVRNAE STRIGIS]

Lucanus (VI 689):

Quod trepidus bubo, quod strix nocturna queruntur 20

(Av V

21. QVAS COLCHOS ATQVE HIBERIA] Colchos ciuitas Ponti est herbis ueneficis abundans, ut (Verg. ecZ. 8, 94): Has herbas atque haec Ponto mihi lecta uenena. 2 sepulcris V 5 ferales V cupressos V 7 uneta 9 nigras] n. V 12 ruberanae p] uncta rane AV om. v 18 Hoc schol. post ~b. 26 inserunt A v V tae p] rubete cett. om. cp lucanus A] ut lucanus vV 19 qU\)runtur Av qu~ V 21 colchos Ac] cholc08 v ch01ch08 V C01C08 P hiberiam A h. recte vcp coleos A cholchos V cholcos v 22 habundans v 23 mihi ponto V

v:

EPOD.5

397

Nam et Hiberiam hie quidam uolunt non Hispaniam dietam, sed (cf. P.) Ponto eiuitatem uieinam, unde (Ve1·g. Aen. VIIII 582): Et ferrugine elarus Hibera; et illie pro Pontiea (Av V 23. ET OSSA AB ORE

5

R.] Vt Lueanus (VI 552): Morsusque Iuporum

Expectat sieeis raptur(a) e faucibus artus (AvV 24. FLAMMIS ADVRI COLCHICIS] Quales Medea tractauit apud Colchos de Iignis infecundis (A v V sim. Porph. 10 25. AT EXPEDITA] Suceineta (AvVex Porph. * Cincta, ut nulla fluxio uestimentorum se impediret (rf SAGANA] Nomen uenefieae alterius. Haee senatoris cuiusdam uxor fuit (AvV 15 26. SPARGENS AVERNALES AQVAS] [Quasi AuernalesJ Vt (Verg. Aen. IIII 512): Sparserat et Iatices simulatos fontis Auerni (A v V

27. CAPILLIS VT MARINVS ASPERISJ crorum furore, ut Lueanus (V 171):

Ereetis ipso sa20

Erectis discussa comis (A v V

28. CVRRENS APER] Furens, ut (Verg. Aen. X 711): Inhorrui t armos ( A v V

29. NVLLA VEIA] Veiam etiam nomine aliam ueneficam sacrIDeio ipsi ait interfuisse, quam in nullo seeiere 25 non miseeri commemorat (A v V 1 hiberiam hic quidam uolunt A v] hic quidam uolun 5 illic A vcp] illü V 8 expectat cp hiberiam Vcp Lucanus] et spectat AvV rapturae] rapture Avp r. Vom.c 10 colchos A] cholchos vV 14 uenefice A 15 CUiUB dü A 16 quasi au: r(om. AvV 19 ipsoj mn. v 24 aliam no25 scribit sacrificio ipsi ait V mine Vcp

398

EXPOSITIO IN HOR.

30. (AvV 5

LIGONIBVS

DVRlS HVMVM]

Vt infoderetur puer

* (Ligonibus) ] dentium (r

Rastris; dicti autem rastri a raritate

INGEMENS

Animositate operis laborantem de-

L.]

signat (AvV

32. INFOSSVS PVER] Vt extante capite infosso, dum diuersos cibos porrigunt, diu animam reseruarent (A v V 33. *Ideo mutabantur dapes, ut desiderio mutatae 10 dapis moreretur et cor eius et fibrae amatoriuro facerent Cr * Ante oculos defossi pueri cibos positos per momenta mutabant, ut desiderio tabesceret (r 37. EXSECTA VTI MEDVLLA] Vt de uisceribus eius amatoriuro poculum facerent uel ex medulla (AvV 15 39. INTERMINATO CIBO] (Vt) interdicto iam cibo moreretur (A v V 4:0. *(Pupulae)] Pupulas quas dicimus oculorum Cr 4:1. 4:2. ARIMlNENSEM FOLIAM] Magam aliam significat Ariminensem, Foliam nomine, uirorum libidine ca20lentem (AvV 4:1. *Dicuntur quaedam mulieres habere naturam monstrosae libidinis coeundi euro feminis, quo crimine etiam Sappho male audit (e:J) Porph.). Huiusmodi autem feminae hermafroditae dicuntur (r' cons. IX 25 4:3. ET OCIOSA CREDIDIT NEAPOLIS] Aliena ab his curis et otio uacans, ut (Verg. georg. IIII 563. 564): .Alebat Parthenope studiis fl.orentem ignobilis otii (Av V 4:4:. *(Vicinum oppiduro)] Idest Puteolana ciuitas (r 30 4:5. QVAE] Subauditur Folia (A V VOGE THESSALA] Magica, quod huiusmodi ars maxime ThessaJorum est, ut et lunam cantibus deponant et astra commoueant (AvV 7 infosso A v V] infos si cp, fort. melius 22 monstrosae r Porph.] monstruosae rll 25 ociosa A Vcp occisa 11 26 otio] otioso A ocio Vcp ocioso 11 28 ID"o-nobilis A

EPOD. ;;

399

48. CANIDIA RODENS POLLICEM] Habitum et motum Canidiae expressit furentis. Petronius, ut monstraret furentem (fragm. 3 ed. Bücheler), 'polliee', ait, 'usque ad perieulum roso' (A v 49. *Ordo: quid taeuit aut quid non dixit? Per 5 quod intellegitur dixisse multa et nefaria (r' o REBVS MEIS] Nune uerba [sunt] indueta Canidiae

v

(A v V cons. Porph.

50. ARBITRAE] Conseiae et testes (Av V *Conseiae aut pr
huc extat

59. NARDO PERVNCTVM] Vt plaeendi studio nardo uteretur, quale nee ipsa habere poterat, quae unguentaria 30 erat (AvV 1 pollieen A 7 Bunt Vcp P. om. Av indueta AvVJ induetae p Hauthal induete c eanidie A 17 infiamata .A 21 silua tenet .A v] silua te V rura tenent cp Verg. 24 inpatientiam v] impatientiam Ap impacientiam Vc 25 suburbanis .A Vcp O1n. v

EXPOSITIO IN ROR.

400

* 'Nardo , unguentum generis neum, herb am generis feminini comprobabimus, licet a poetis sint jsta mutata (r sim. b 61. QVID AOOIDIT O. D.] Miratur cur in capiendo 5 Varo preces suae tardius audiantur et aut se Medeam ponit pro perfectione artis aut Medeam ideo nominat, tamquam quae inuenerit et docuerit sacrum (AvV 63. SVPERBA] Potens [ut (V(}rg. Aen. r 21): Rinc populum late regem belloque superbum] (AvV Dolorem morte Glauces (AvV Alii uestimentum, alü coronam oblatam uolunt a Medea infectam uenenis, qua sumpta accipiens periret incendio (A v V *Hic nrx(!' tu'CO(!trxv dicit. Dicitur enim Medea Glau15 c(a)e coronam dedisse, non pallam (r' sVm. b *Palla munus signilicat, figura efexegesis. Tabo autem hic uenenum, alibi sanguinem corruptum intellegimus, ut (Verg. Am. TIr 29):

10

VLTA PELICEM]

65. cvr.r

PALLA TABO M. I.]

Terram tabo maculant (r' cons. Porph. 20

*Et est monoptotum nomen (r'b

67. ATQV1 NEO HERBA NEO LATENS IN ASPERIS] Dicit se, dum nihil praetermiserit de his , quae a Medea facta sunt, cur ipsa nihil optinet, admirari (AvV 69. VNOTIS OMNIVM OVBILlliVS] Ita nil ualere actio25 nem suam dicit, ut Varus, aduersum quem omnia fecerit, inmemor sm odoratis pelicum cubilibus teneatur qmetus (AvV 71. .. Ahah (b)] Scio quid est, et est uox dolentis (b 1 unguentum r] ungentum rb 2 aint rb] om. r 7 tamquam quae (que v) Av] quia quasi Vp 8 ut - auper13 accipiens Av] om.Vcp 14 enim r] bum cp om. AvV autem v 23 optinet A v V] obtinet c timeat p obtineat edit. 24 nil A] nihil v Vcp 26 immemor V cubilibus Av] cubiculis Vcp 28 INDE A V.71 - epod. 17,27 DEFIGIT cod. v

EPOD.5

401

SOLVTVS A.."\fBVLAT VENEFrc
CA

5

10

15

20

CA

25

Omnibus umbra Ioeis adero (A V

94. QVAE VIS DEORVM MANIVM E.~T] Vt faeiant insomnes uel malis gaudeant (A V 97. VOS TVRBA VICATIM] Missurum se populo pro- 30 mittit furorem, ut ex omnibus uieis turba eoneurrens eas saxis obruat pro faetorum erimine (A V 2 superatam K.] spuerat ä A spretam Vcp incassum esse Fabriciu8 8em.K. 20thiestisA exfiliiA ina:l:A]om.Vcp 23 poenam VJ plJnam Ap penam c 28 manium est A m.e. V

402

EXPOSITIO lN BOR.

99. INSEPVLTA MEMBRA DIFFERENT LVPI] Vt iam, quia euro. ipsa<e) paene sepelierant, ill
EPOD. 6 [DICOLOS IN CASSIVM SEVERVM !DEM METRVl\[

CA]

METRVM QVOD SVPERIVS (Arb 1. *Bihaculuro. modo persequitur poetam, qui malediea earmina in multos eonposuit, inimieuro. suuro dieens, qui aeeepto pretio multa fingebat. Et est allegoria in euro, qui quietos homines, idest sibi eedentes, inuehatur nimia 20 dieaeitate et inde glorietur, quod laeessiti ei non respondeant (rb QVID IMMERENTES HOSPITES VEXAS CANIS?] < Immerentes' nihil mali meritos V HOSPITES1 Peregrinos (A V 25 VEXAS CANIS] Fatigas (AV

15

CA

1 deferent A 2 paene Hauthal] poena V pena Ac paenap sepeliebanturV 6 (aesqu: r8J 7 sepulchrorum 7 b1 sepulcrorum r 8 eonburi r] cöburi 7 b 11 tamquam coni. K.] eam quam A eäqä Vom.cp 12 uindicari A] uindi17 dicens r] dicit 7 b 18 et est b] om. r care Vcp eum 7b] eos r 19 inuehatur 7] inuehebatur b inuehantur r 20 glorietur 7] gloriabatur b glorientur r ei r] eis r ab eo b respondeant r] respondebant b respondeat 7

EPOD. 5.6

403

CANISJ Bene maledicum canem uocauit, uelut qui et ipse morderet (A V 2. ADVERSVM LVPOSJ Lupis homines fortes comparauit. Vitas ergo, inquit, qui se ulcisci possunt, et 00seros laceras. Et quia carminibus aliquos notabat, pro· 5 uoeat, ut in se audeat dieere, qui eum uelut lupus remordeat (A V 6. AMICA VIS PASTORIBVS] Efexegesis (ArV Amicos canes pastoribus dixit, nt (Verg. georg. III

406. 407):

10

Numquam custodibus illis Nocturnum stabulis furem ineursusque luporum (A V

VIS] Sagaces eanes dirit, ut (Verg. Aen. Odora canum uis

nn

132):

CA V

'7. AGAM PER ALTAS A. S. N.] Seruat metaphor3Jl1 et 15 dicit se agere, hoc est persequi, aure ad latratus (alacriter sursum suspic. K.) posita in feras, et ostendit se persecuturum uerba maledici (A V *
EXPOSITIO IN flOR.

-404

12.

PARATA TOLLO CORNVA]

Vt (Verg. ecl. 9, 25):

Cornu ferit ille, eaueto (A V

13. QVAL!S LIC.AMBAE SPRETVS] Datiuo easu Lieambae posuit (cf. Porph.) , euius haee fabula est: Lieambes 5 habuit filiarn Neobulem. Rane eum Arehiloeus in matrimonium postulasset, promissa nee data est a patre. Hine iratus Arehiloeus in eum maledieum earmen seripsit, quo tanto est dolore eompulsus, ut eum filia laqueo uitarn finiret (A V 10 *Lyearnbes filiam suam promisit Arehiloeo daturum uxorem, quod postea denegauit. Qua de eausa iratus Arehiloeus earmina seripsit in Lyeamben et eius filias, ita ut ex dolore earminum eius filiae laqueo uitam furirent (r sim. b 15 14. AVT ACER H. B.] Hipponaetem signifieat, qui Bupali filiam nuptum petiit et pro deformitate eontemptus est. lliud tarnen uerius uolunt fuisse: Bupalum pietorem fuisse apud Laudiomenas (scripserat fort. Cladiomenas), eiuitatem Asiae. Rie Hipponaetem quendam poetarn deformem 20 pro risu pinexit; quo ille furore eommotus tali eum carmine pereulit, ut se laqueo suspenderet. Vnde nune similis earminis uim maledieo minatur Horatius (A V *Ipponax seilieet, qui poeta erat eloquentissimus foeda et uitiosa faeie. Rune Bupalus pietor in Panathe25 naeis pietum proposuit, ut risum moueret populo. llie 4 cuius - habuit] om . .LI. pro-pter homoeoteleuton lieambes habuit cpl licambe habuit V 5 neobulii .LI. neobulen V eobolen c neobolem p 6 data est a patre .LI.] a patre data est V 7 maledieum p] maledictum .LI. Vc 8 licambes ante tanto inserit c, post compulsus p, om. .LI. V laqueo uitam .LI.] uitam laqueo Vcp 15 hipponactem p] ypponaete.LI. yponactem c iponacte V 17 fuisse bupalum (bubalum V) pictorem 18 laudiofuisse apud (ap V) .LI. V, secundum russe o-m. cp 19 hipponactem p] ippomenas .LI. Vcp elazomenas edit. uet. deformem] om. .LI. nactem .LI. iponacte V yponactem c pro risu p] pro rixu. V risu c O1n. A 20 pincxit A ut uid.] pinxit Vcp 24 panathenaeis] bana thea nis r panatheös r seena b

EPOD.

405

6.7

iratus iambis eum ita fatigauit, ut uitam suspendio finiJ:et. Etiam iste socerum suum, postquam se fraudauit, carminibus petiit (rb 15. ATRO DENTE ME PETI
EPOD. 7 [AD REMPVBLICAM DICOLOS METRVM QVOD SVPRA

1.

QVO,

QVO

CA]

(ABr(rb)

SCELESTI

RVITIS

A VT

1

CVR DEXTERIS

Illud belium cum exclamatione significat, quod ab Augusto 10 gestum est contra Cassium et Brutum, interfectores Caesaris (A V 2. APTANTVR ENSES CONDITI] Vaginis clausi (A V 3. PARVMNE CAMPIS] Ciuilis belli tempore (A V 7. INTACTVS] Ante inuictus (A V 15 VT DESCENDERE
11.

NON

mc

LVPIS

~ws]

Vt se ipsi persequeren-

tm' (AV

12.

IN

DISPAR FERIS]

Hoc est: in diuersam natu-

ram (A V

13.

25 VIS

ACRIOR]

Fatalis quaedam necessitas (A V

5 obstrectatc;>rio A 8 supra A] superius B 9 quos c\)lesti A 10 ex exclamatione A 13 clausi A] inclusi Vcp 16 ut c] om. A Vp uictus om. c 19 em: ciuile.AJ ciuile emersisset Vcp 20 haec p] hec c O1n. A V

EXPOSITIO IN ROR.

406

14.

AN

CVLPA RESPONSVM DATE]

Velut interroget

eausas furoris (A V

15. ET ALBVS ORA PALLOR INFICIT] Velut qui conscientiam peccati monstraret, ut (Verg. Aen. IIII 499): Pallor simul oecupat ora.

5

10

Albus palloris epitheton (A V *Ora pallor albus infieit (b)] Quia pallore foedamur , quando non habemus prompte quod respondeamus. Sie Cicero (in Catil. I 8, 21): Cum tacent, clamant (rb

16. 17.

ACERBA FATA ROMANOS A.]

20.

SACER NEPOTIBVS CRVOR]

Sollicitudine (AV Hoc est: tamquam illis tacentibus ipse intellexerit belli ciuilis originem inde in nepotes tractam, quia occiso fratre Romulus parricidium 16 perpetrauit, unde (Lucan. I 95): Fraterno primi maduernnt sanguine muri (A V STVPENT]

Pro execrandus (A V

EPOD. 8 [AD ANVM DEFORMEM VEL IN GRATIDIAM 20

METRVM QVOD SVPRA

1.

(A]

(AB Tb

Inuehitur in eam, a qua dicebatur lentus in uenerem; et magis fetoris ipsius uel aetatis esse adfirmat, quod eam fastidiat, quam quod ipse nihil possit (A V ROGARE LONGO PVTIDAM TE SAECVLO]

12 J> (natun~ ex u. 20) hoc est A 15 perpetxauit Vcp] llpenetrauit A 20 supra A] superins B 21 te putidam A p. t. V scto A 22 magie] non kie, sed post eam pon. A Vcp, tmnspos. K. 23 (fetoris A Vcp) etatis A affirmat V fastidüt A fastidit Vcp, em. edit. 24 quod p] 001/!. A Vc ipse nihil Ae] nihil ipse Vp

407

EPOD. 7.8

2. VIRES] Caput est uersus sequentis (AVp om.c 4. FRONTEM SENECTVS EXARET] Senecta enim nonnumquam ex rugis apparet, ut (Verg. Aen. VII 417): Frontem obscenam rugis arat (A V

cons. Porph.

6. PODEX] Pudenda pars corporis, ut Iuuenalis (2, 12): " Et podice 1eui (A V cons. rb

*
Aut macrae aut senectute confectae (r 7. SED INCITAT ME PECTVS] Vt reuera incitat (A V 8. QVALES VBERA] Qua1is ut qualia ubera (A inter-

pol.? om. Vcp

10

9. MOLLIS] Luridus et rugosus (A V 10. EXILE SVRIS ADDITVM] Aetate iam sine mus cu-

CA

lis et suris indiscrete sociatum V 11. <EST)O BEATA] Beatam eam pro diuite dixit (A sim. V 15 12. DVCANT TRIVMPHALES TVVM] Idest tamquam llobilium funus imagines te maiorum praecedant (A V

cf. Porph.

14. ONVSTA BACIS AMBVLET] Hoc est: nulla mariti cura sit comptior gemmis. Bacas gemmas dixit, ut 20 (Verg. Aen. I 654. 655): Colloque monile Bacatum (A V

15. QVOD LIBELLI STOICI] Siue quod amicos haberet Stoicos, ut eos amoris et coitus notaret, siue quia libros 25 1 caput Ap] capit V Post hoc scholion in A legitur: Densa dententes; edit. ~tet.: Dens ater] Propter aetatem 3 apparet - rugis per neglegentiarn om. A exhib. Vcp 11 1ucridus A et A] om. Vcp 12 etate A 13 sociatum Ap] dissotiatum V2 dissonatu: VI 14 0 beata ·i· diues V Beata ·i· diues ut idem supra: Nescias ante generum beati Phillidis 16 idii A 17 pcedant flauae decorent parentes p cons. c maiorum V 19 marita V 20 baccas A 23 baCcatu A 24 quod c] qui A quia Vp

408

EX POSITIO IN HOR.

ipsos legere consueuerat, ut docta uideretur; quos ad ostentationem in Sericis plumacüs reponebat (A V 16. *Puluinum diminutiuum puluillum facit (rb 17. NVM M!NVS NERV! RIGENT] Hoc est: ita scolasti5 corum coitus eligis, tamquam minus in libidinem possint litteras ignorantes? (A V 18. MlNVSVE LANGVET FASCINVM] Virilem penem fascinum dixit propter obscenam figuram, quam adiecerat in sequenti; lingua enim detersa fronte mulieres amputare 10 se infantibus fascinum putant (A Vp *Fascinum (b)] Virile membrum, quod fascia solet tegi (rb 19. SVPERBO] Fastidienti (AV 20. ORE ADLABORANDVM EST TIBI] Aut lingua aut 15 magis blandimentis, ut Iuuenalis (6, 197): V ox blanda et nequam digitos habet (A V

EPOD. 9 [AD MECENATEM POST ACTIACVM BELLVM· METRVM IDEM

(A Vp]

METRVM QVOD SVPRA • [PRlMVS VERSVS SCANDITVR ITA:

20 QVANDO • REPOS • TVM CAE • OVIIVM AD • FESTAS • DAPES]

(Arb *In hac ode canit uictoriam Augusti, unam impetratam occiso Sexto Pompeio GD: Pompei filio, qui nauali pugna uictus est, alteram de Cleopatra et Antonio (rb 1 quos Vcp] quod A

3 diminutiue b

puluillum b]

puluillos r 7 penem p] p~nu A poenu V; MC schal. omisitc 9 ditersaA 10fascinum putantAp] putant fasc:V 19 METRV IDE A] Itt metrum V idem metrum p, om. c 20 quando re . posi . tu Arepos· tum b] repositum Ar

22 impetratam occiso r] Itratam occiso b imperatam otioso r reportatam antea de audacter Kurschat 23 filio post pompei olim exMb. b] ante gn. pan. r

EPOD. 8.9

409

1. QVANDO REPOS[r]TVM C
5

10

15

20

25

30

410

EXPOSITIO IN ROR.

9. MINATVS VRBI VINCLA Q. n.] Idest minatus est u. u., q. d. seruis fractis ergastulis (A V *Nam ergastula Siculorum soluit et secum duxit ad nauale certamen (Tb 5 * (perfidis)] Qui ad ipsum fugerant; nam quasi asilum fecerat recipiendo seruos sceleratos et uinctos compede (rb

11. POSTERI NEGABITIS E. F.] Ad Antonium redit, quem dicit pro mancipio Cleopatrae datum nec a posteris 10 pro infamia credendum, ut (Verg. Aen. VIII 688): Sequiturque, nefas!

Aegiptia coniunx (A V

13. FERT VALLVM E. A. M. E. s. s. R. P.] Quasi praeceptis Cleopatrae Romani milites seruientes et arbitrio eunuchorum, quorum illa obsequiis utebatur. 15 (SPADONIBVS S. RVGOSIS)] Rugosi enim aetate fiunt (A V

16. SOL ASPICIT CONOPIVM] Conopes Graece culices dicuntur et quia in Aegipto multi sunt [culices], habitacula, quae sibi Aegyptii faciunt ad arcendam culicum 20 molestiam, conopia appellantur. Quidam reticulum dicunt Aegiptiorum reginae, quod supra lectum tenderetur aduersum culices inter uexilla portandum (A V 17. AD HVNC] Contra hunc, contra Antonium, quia ad Caesarem confugerunt et equos aduersum Antonium 25 conuerterunt (..cl. V 2 u. u. q. d. A] om. Vcp 5 qui b quia r ad ipsum b] illum r 6 seruos b] om. r 11 sequitur qu~ A regiptia p] egiptia AVe 15 enim A] om.Vcp aetate Ap] etate V 17 grreee p] greee A Vc 18 ~gipto p] egipto A Vc euliees A om. Ve p 19 aegyptii p] egiptii AVe 20 conopia A] conopea V quidam A] quia V 21 aegipregineA 22 portandum V] portiorum Ap] egiptiorum Vc tantum A portantium cp

EPOD.9

18. Aen.

vn

CANENTES C
411 [Laudantes]

Vt (Verg.

698): Regemque canebant (A V

20. dum.

LATENT PVPPES S. C.] Idest latent ad fugienCitae autem ueloces, ut (Verg. Aen. V 66):

5

Prima citae Teucris ponam certamina classis (A V

21. *'Av·d -r:oii 'hoc restat, ut post uictoriam triumphes, Caesar' (r 22. INTACTAS BOVES] Paratas ad sacrificium pro triumpho. Intactas autem integras, [et] sinceras, ut 10 (Verg. georg. llII 551): Intacta totidem ceruice iuuencas (A V

23. NEC lVGVRTHINO PAREM] Non tanta, ait, gloria triumphauit Marius de Iugurtha (A V ex P01-ph. *Marium dicit, qui septies consul fuit. Hic enim 15 clarissimum gessit triumphum. Hoc loco praeponit Caesarem et Mario et Scipioni Africano (rb 25. CVI SVPER CARTHAGINEM] Contra. Deuicta enim Carthagine uirtute Scipionis Africani, cum Afri aduersum Romanos denuo rebellarent, consulto oraculo re- 20 sponsum est, ut sepulchrum Scipioni fieret, quod Carthaginem respiceret; tune leuati cineres eius sunt de pyramide in Vaticano constituta et humati in sepulchro eius in portu Carthaginem respiciente (A V * Tangit illam historiam, qua responsum est ad com- 25 pescendos Afros debere sepulchrum Scipioni Africano ita constitui, ut Africam intueretur. Hoc autem monitu positum est inter [HJostia et portum (rb 1 caesarem p laudantes cp O1n • .1 V 4 latent .1] 5 citae pl cite .1 V 10 et Vcp] om . .1 1 \) affri .1 20 cüsu1to .1 22 pyramide c] piramide .1 Vp 26 (sepulchrum rb) 27 monitu r] responso r,

om. Vcp absc. b

EXPOSlTIO IN HOR.

412

[AD CAESAREM DEVIOTVS ANTONlVS (A]

27. TERRA MARIQVE VICTVS H. P.] ldest Antonius (A V PVNICO] Purpureo sago aut patrio (A V 28. *Antea enim sago rubro utebantur imperatores, 5 non purpureo. Sensus autem bic est; deposito punico sago luridum sumpsit (rb 29. AVT ILLE [CENTVM NOBILEM CRETAM VRBffiVS] Metellus siue Antonius; unde et Metellus Creticus dictus est (A V 10 Centum nobilem Cretam urbibus (p)] Vt (Verg. Aen. m 106): Centum urbes habitant magnas (Ar(rbf) V

30. VENTIS NON SVIS] Non optatis, non prosperis (A V 31. EXERCI
15

1 Nouwn carmen incipit A cum ~11o titulo, quem supra 2 ldest] om. V 4 ipatores r scripsimus, opp. Vcp 10 lemma hic om. A V wh. cp ut A V] ut poeta r 12 habitat A 15 exercitas A V] exercitatas cp 18 et iturus edit.] et luriduB A om. Vcp attulerit Vcp 23 inaule A

24 fertilis A V

413

EPOD.9.10.

*' Fluentem nauseam' fastidium intellegamus. Fluentem autem dixit, quoniam, qui nauseam patitur, multum spuit, ita ut fiuere uideatur (rb NAVSIAM COHERCEAT] Imple illnum bonum, quod ad5 uersum nauseam prosit (LI. V 37. CVRAM METVMQVE C
10

EPOD. 10 [IN MARCVM MEVIVM METRVM QVOD SVPRA

(A]

(ABrb

1. MALA SOLVTA NAVIS E. A.] Solui dieitur nauis, 15 quando de statione nel de portu dimittitur (A V ALITE] Eie et haee ales; sed hie pro auspieio posuit alitem (A V *Genere feminino auem mali ominis signifieat, ut (c. I 15, 5): Mala dueis aui domum (r cons. b

2.

OLENTEM

MEVIVM]

Putentem.

20

Vt (Verg. ecl.

2,11):

Herbas eontundit olentes (A V *Cuius earmina puteant, aut quia earo eius ex pinguedine putida erat (rb 4 V in lemm. exh. nauseam 7 eesaris A (eaesaris Vp) 9 unde et] unde V et A ut nune cp cf. epod. 10, 10 10 euram A] euras V 12 MARCIM A 13 supra] superius B 16 aHs .LI. auspitio A

25

414

EXPOSITIO IN HOR.

<MAEVIVM)]

DE> quo et Vergilius (ecl. 3, 90):

Qui Bauium non odit, amet tua carmina, Maeui

(A V cons. Porph. *Fuit enim obtrectator Horatii, sectator uocum anti5 quarum (r cons. bf 3. VTRVMQVE VERBERES LATVS] Tempestatem inpreeatur Maeuio nauiganti (A V cons. rb f 6. REMOS DIFFERAT] Cessare faciat (A V 7. INSVRGAT AQVILO QVANTVS ALTIS MONTffiVS] Qui 10 maiori tempestati subiacent altitudine sui (A V 8. TREMENTES [s]ILICES] Commotas et ui uenti inclinatas (A V 9. NEC SIDVS ATRA NOCTE A. A.] Nigra nocte sine amico nauigantibus lunae lumine, hoc est prospero, ut 15 (Verg. Aen. VII 8. 9): N ec candida cursum Luna neget (A V

10. TRISTlS ORlON CADIT] Tempestuosus; 'cadit' occidit; in occasu enim signi ipsius maxime tempestates 20 emergunt, unde et (Verg. Aen. I 535): Nimbosus Orlon (A V *(O)rlon signum est, quod in occasusuo gra(uissi)mas excitat tempestates. Vnde inprecatur (Horati)us, ut ea nocte, qua ipse occidit et mae salutem (b *Orion in ortu (leg. occasu) suo tempestates excitat in mari. Vnde inprecatur Horatius, ut ea nocte, qua ipse occidit et mare tempestuosum reddit, nulla prosperitas Neuio (leg. Meuio) arrideat (r 1 uirg. Vcp, recte ..4. 2 m~ui A Porph.] m. V meui cp mEJuio ..4.] meuio Vcp 13 Nigra nocte p] Nigrä noeM A V Nigra c 19 oeeasu cp] oeeasum A V 20 et A] OIn. Vcp 7

EPOD.10

CADIT]

415

Vt (Verg. Aen. II 9):

Suadentque cadentia sidera somnos (A V

11. QVIETIORE NEC FERATVR AE.] Pro minus concitato (AV 12. QVAM GRAIA VICTORVM MANVSJ Talem illi naui- 5 gationis optat errorem, qualem post Troiae excidium [laboremJ pertulerunt Graeci uictores, aut quale fece· runt) naufragium reuertentes in monte Caphareo (A V *Nam uenerunt ad Cafareum montem et ibi praeeipitati sunt tempestate (rb 10 13. CVM PALLAS VSTO VERTIT I. A
<

Pallasne exurere classem Argiuum. . . 15 Vnius ob noxam et furias Aiacis Oili? (A V cons. r

15. SVDOR] Labor (A V *( Verg. Aen. VIII 537): Heu quantae miseris caedes Laurentibus instant! (rb!

16. PALLOR LVTEVS] Desperatione (A Vp om. c 20 *Luteus a luto diriuatio, non ut dicimus 'auroram lutearn'. Narn nihil tarn contrarium, quam si dicas 'luteum pallorem' (r; in b nota extat, schol. ipsum absc. 17. NON VIRILIS HEIVLATIOJ Inferialis planctus, rationis expers et magis feminis conueniens, ut (Verg. Aen. 25 XI 878): Femineum clamorem ad sidera tollunt, 7 laborem V cum signo dubitationis et cp om. A pertulerunt greci uictores A graeei u: p: p gei u: p: V 8 reeaphareo Vcp] eapereo A 9 nam b] uertentes A] om. Vcp om. r 14 exurere rVcp] eütere A 16 unius-oili] u. ob ll. et f. ay . oy . 1 . Vom. r oib A (nat~~m ex oHi) oilei cp 20 desp: infernalis A V p, inf: in sequens sch. transtulit K. mutata n in i 22 nihil r] nil r 25 eonueniens femiuis V

416

EXPOSITIO IN HOR.

et Iuuenalis (13, 11. 12): Flagrantiot aequo Non debet dolor esse uiri (A V *Non gemitus, qui uirilis est, sed eiulatio, quae Nam eiulatio est mulierum siue infantum, clamor et gemitus uirorum (rb 18. AVERSVM An IOVEM] Non audientem et iratum, ut (Verg. Aen. TI 170):

6 feminea est.

Auersa deae mens (A V 10

* Duplex lectio: si t aduersum ' , contrarium et infensum, si [uero] tauersum" iratum, ut (Verg. Aen. II 170): Auersa deae mens (rb f

19. 20.

Adriaticus (A V Nauem soluerit tempestate; 16 aparte totum: in carina enim totius nauis compago est (AV 21. OP[T]IMA PRAEDA] Praecipua aut (sec. Porph.) pinguis (AV *Opima (b)] Pinguis. Nam ideo et putidum dixit, 20 quia superflua caro solet incalescens grauem generare putorem (rb 22. PORREOTA MERGOS IVVERIT] Hoc est: si cadauer Maeui in littore eiectum marinis auibus iacuerit cibus (A v PORREOTA] Extensa (AV 26 23. LIBIDINOSVS IMMOLABITVR 0.] Similitudini inpudici et petulantis poetae animal comparat immolandum, si moms eius uoti compos extiterit (A V IONIVS]

OARINAM RVPERIT]

3 esse] est ee A 6 nam e: rb gloss.] e: autem b mg. heiulatio autem y mulierum rb ~.] feminarum rb gloss. 6 et gemitus b] om.r 9 auersa VJ aduersaAcp 11 uero r O1n. ybf 16 in A] om. Vcp 23 mf3ui A] meui Vp meuij c 26 Ipudici V puditi A impudici cp 26 poete A

EPOD.10.11 * Agna Tempestatitus (b)]

417

Maro (Aen. V 772. 773):

Et Tempestatibus agnam

(rb f

Caedere deinde iubet

EPOD.11 [AD PETIVM PRIMVS VERSVS TERNARIVS IAMIHCVS SECVNDVS CA] PRIMVS

VERSVS

IAMBICVS

TERNARIVS,

5

SECVNDVS ELE-

GOIAMBICVSi SCANDITVR ITA: SCRIBERE . VERSICVLOS • AMO • RE PER' CVSSVM

<-) GRAVI

(Ar

Elegoiambicus constat ex pentemimere et iam- 10 bico (AV Alii mcunt eum ternarium iambicum quadratum a dactilo et iambico (A V *In hac ode prior uersus iambicus est trimeter acatalecticus (acatalectus I' b), secundus (sequens I' b) elego- 15 iambicus (om.rb), qui (om.rb) constat (euan. b) ex antecedente daetilieo (dactilo rb) pentimemere: Scribere uersieulos et sequente iambico dimetro acatalectico (aeatalecto I' b): Amore percussum (percull b) graui (rb

1. 2.

PE(T)TI };"'IHIL ME SICVT ANTEA IVVAT SCRIBERE] 20

Dicit se amore detentum ad faciendum uersus nee delectationem habere nec animum (A V 2. *Repetitio amoris ut (Verg. eel. 10, 72. 73): Vos haee facietis maxima Gallo, Gallo cuius amor t. m. er. (r 2 etrfJ om.b 10 elegoiambieusK.] Eque iambicusA iambicum V pentem~mere A penti memere V pentimemere c pentimemeri p 12 ternarium Vcp] inter narium A 13 datilo A 20 Petti V PETI .A

25

EXPOSITIO IN ROR.

418

3. 4. 6.

5

Adpetit, persequitur (AV Inflammare (A V INACHIA] Inachiam nomine mulierem dicit CA Inachia CVp)] In illa muliere CVp om. c SILVIS HONOREM DECVTIT] Hiemem per casum foliorum significat, ut CVerg. georg. TI 404): EXPETIT] VRERE]

Siluis Aquilo
CA V

cons. Porph.

*(Honorem)]

Folia secundum Maronem (r 7. 8. NAM PVDET TANTI MALl FABVLA] Non con10 uiuiorum penitet, sed quod fabula fuerit conuiuiorum, quod, ut finem amons ostenderet, sub penitudine recordatur (AV *' Paenitet' ad factum, 'pudet' ad uerecundiam pel'tinet Cr 15 9. IN QVIS] In quibus CA V AMANTEM LANGVOR] Stupor, siue animi torpor et cruciatus, qui solet amatoribus euenire CA V 10. LATERE PETITVS !MO SPIRITvs] Quia et suspiriis aliquotiens amor proditur, ut (Vl7rg. Aen. I 370. 371): 20 lile Suspirans imoque trahens a pectore uocem CA V

11. CONTRANE LVCRVM N. V. c.] Idest contra meretriciam cupiditatem, quae lucrum captans riualem praeferebat Horatio, queritur ingenium poetae optimi nil 25 ualere (A V 12. TIBI] 0 Petti CA Vom. cp 13. CALENTIS] Amantis (A Vom. cp
EPOD.ll

419

* Aut quia interdum facit nos non erubescere in his, quae tacenda sunt, aut • in' modo epitasin habet, pro 'ualde uerecundus' (rb 14. FERVIDIORE MERO ARCANA PROMORAT LOCO] Hoc est: uino accendebatur in amorem CA V 5 PROMORAT] Pro promouerat (A Vom. cp 15. QVOD SI MEIS INAESTVET PRAECORDIIS] Vt iracundia commotus amatam, a qua spernebatur, et ipse contempneret (A V 16. INGRATA VENTIS DIVIDATJ Sine effectu insita, 10 ut (Verg. georg. III 97. 98): Frustraque laborem Ingratum trahit; et ibi enim de equi coitu loquebatur (A V *Ingrata fomenta sunt querimoniae: nam, qui que- 15 ritur, se quodam modo consolatur (r(rb) 17. VOLNVS NIL MAL VM LEVANTIA] Querellae enim solatia doloris sunt, non desiderio adferunt fructum CA V 18.
EXPOSITIO IN HOR.

420

20. 26.


Q.)

LmERA CONSILIA

Nullis, ait, consilüs a pueri eius amore, nisi forsan aJio amore, reuocabor (A V 27. CANDIDAE] Pulchrae, ut (Verg. Aen. V 571):

NEC CONTVMELIAE G.]

Et candida Dido (A V

5

28.

TERETIS]

Gracilis (A V

EPOD. 12

[An P~S

INACHIAM MERETRIOEM DIOOLOS VERSVS HEROICVS EST,

10 HEROICA EPODOS

1.

(A]

SECVNDVS TETRAPODIA

(ABrb

VIS, MVLIER NIGRIS D. B.] Eandem, quam supra, adloquitur, inpudentem in amorem suum (A V NIGRIS DIGNISSIMA BARRIS] Elephantis a barritu dictis, aut certe Indis siue Mauris, qui nigri sunt et peniti (A V 15 2. MVNERA QVID MIm CVRVE TABELLAS lIUTTIS] Quid mihi, inquit, munera aut codicillos amatorios dingis, dum libidini tuae nec sicut iuuenis sufficiam nec faetoris tui nescius sim? (A V 3. *Firmo iuueni (b)] Quia iuuenes interdum etiam 20 cum foedis et anibus coeunt, cum calor iuuenilis fuerit excitatus (rb

O.

QVID

TmI

POLIPVS AVT GRAVIS HmSVTIS CVBET HmCVS I. A.]

Dicit se nec putorem narium nec hirc[or]um ferre, quo illa laborabat. Ab hircornm enim fetore dicti sunt et 25 olentes titilli (A V 5 et] om. Vcp 9 est Ar] om. Bb 12 alloquiturV 14 etpenitiA] om. Vcp 16 inquit cp] inquidA V 17 nec cp] ne AV factoris A V (ortum ex faetoris) fetoria cp

fuerit rb] fuit r K~trschat 23 hircorum A Vcp hircum Fabricius ferre cp] falli A farre V

20

EPOD.11.12

421

6. QVAM CANIS ACER, VBI LATEAT svs] Sagacitatem sua.m in inueniendo muliebrium membrorum putore cani comparauit feras quaerenti (A V 7. QVI SVDOR V1ETIS] Marcidis, ut Terentius (eun.

nn

4, 21):

5

Vetus uietus ueternosus senex, siue rU!50sis et uetustate confectis (A V cons. Porph. *Vieta dicuntur membra ex necessitate aliqua contorta (superscr. al contraeta), sicut senum causa senectutis et causa infirmitatis. Dicuntur autem uieta uiribus ca- 10 rentia (I' mg. 8. PENE SOLVTO] Penem tarn mulieris quam uiri posuit (A V SOLVTO] Coitu finito (A V 10. IAM MANET HVMIDA] Vmefacta sudore (A V 15 11. STERCORE FVCATVS COCODRILLI] Hoc enim ad conseruandam eutern uel candorem faciendum mulieres uti dicebantur (A V 11. 12. IAMQVE SVBANDO TENTA CVBILIA] Metaphora a sue, quae subare dicitur (cons. Porph.). Dum 20 cales ergo tu, ait, tenta libidine rumpis stratum et in coitum properas (A V *Hic autem <subando' , supra uirum sese proiciendo' (rb *
EXPOSITIO IN ROR.

422

14.

INAOHIAM LANGVES[OIT]

Verba Canidi
ducit (AV

15. INAOHIAM TER NOOTE POTES] Aliam puellam nominat, de qua ille non fatigare (leg. fatigari) conü sueuerat (A V 16. MOLLIS opvs] Debilis (A V opvs coitum posuit (AV 16. 17.. PEREAT MALE QVAE TE LESBIA.] M
EPOD. 13 [AD AMIOOS IA.MBIOVS DIOOLOS 25

CA]

PRIMVS VERSVS HEROIOVS, SEOVNDVS IA.MBELEGVS DIOITVR.

PRIMA ENIM PARTE IA.MBIOVS EST DIMETER, SEOVNDA

1 canidiae p1 -ie A Vc 4 ille non K.] illum Ac illam Vp 7 coifum AV pro coitu cp 8 MauliBtri~ AV] Mala ipsi p Mala c em. K. 9 imprecatur V 12 coo Ap] chooVc 17 tyr: cp] tirioque AV lena A 18 pronun21 ab al: mul: A] a tiandum A] est pron: Vp pron: est c mul: al: Vcp 26 iab. A iambus r

EPOD.12.13

423

ELEGVS; HOC MODO: NIVES· QVE DE • DVCVNT • IOVEM • NVNC

(Ar, secundam partem exhib. etiam b *Primus heroicus, sequens ex dimetro iambico et sequente pentimemeri heroica (r(y b) 1. HORRIDA TEMPESTAS CAELVM CONTRAXIT E.] Hor- 5 tatur amicos suos, ut pluuio aere, quo aliud facere nil possunt, laetitiae et poculis indulgeant (A V CAELVM] Pro nubibus (item I), ut (Verg. Aen. I 133): Caelum terramque meo sine numine CA V 10 MARE • NVNC SILVAE

*Contraxit (r)] In unum coegit ac per hoc densas tempestates effecit, ut (Cie. de deor. nato II 39, 101): Atque in nubibus cogitur aer (r ET IMBRES]

Vt (Verg. Aen. V 693. 694):

Effusis imbribus atra Tempestas sine more furit CA V

15

2. *Effusim cadunt niues et imbres uel niues ipsae nimiam pluuiam concitant (r 4:. DVMQVE VIRENT G.] Pro hoc quod iuuentus uiret, et senectus arida ponitur, ut (Verg. Aen. V 432): 20 Genua labant; de iuuene (Aen. V 430): llie pedum melior motu (A V

5. OBDVCTA SOLVATVR F. s.] Laetitia tendatur frons obducta m
EXPOSITIO IN BOR.

424

6. TORQVATO MOVE c. P. M.] Eo eonsule uina reposita proferri iubet, quo ipse natus est: Mallio Torquato CA V C0n8. Porph. *
cr

5

7. 8.

DEVS

HABC

FORTASSE

BENIGNVS R. I. S.

v.]

Idest siqua nrinus laeta sunt aut quae sollieitudinem moueant, de deo speranda dieit, ut in melius mutentur, dummodo laetitiae non praetermittatur oeeasio CA V 8. ACHElIIENIO] Persieo CA rb V 10 *Nam primum Persae inuenerunt usum nardi Cr 9. FIDE CILLENIA] Lyra a eorda; quam traditur Mereurius inuerusse (cons. rb Porph.), qua aeeepta ab eo Ampmon eantu dieitur muros fecisse Thebanos (AV 11. GRANDl CENTAVRVS ALVlIINO] Vt Iuuenalis 15 (7, 210. 211): Iam grandis Aehilles Cantabat patriis in montibus (A V

12. INVICTE MORTALlS DEA N. P. T.] Nobilem Chironem dieit, euius uerba ponit Aehilli praedieentia fata 20 sua (AV *Verba sunt Centauri, qui Aelrillem et Aeseulapium nutriuit (rb 13. ASSARACI TELLVS] Auus Priami, a quo et Troiani (AV 25 TELLVS] In qua sepeliendus erat (AV *Si 'praui' tortuosi, non reeti, sinuosi, siue <'parui') exigui (r 6 idest A V] om. cp 11 lyra bcp Porph.] lira ArV a corda AVp] corda c cons. P. 12 eo c] ea AVp 14 c~ntaurnB A, recte p 19 üba = uerba VJ übra A nmbram cp pdicentia A V] pr~dicentem p predicentem c 23 assaricus c inserit ante anus, non fata Vcp] facta A A Vp priami A V] anchisae p anchise c 25 tellus 26 emend. K. enim A

EPOD.13.14

425

14. SCAMANDRI FLVMINAJ Scamander fluuius Europam ab Asia diuidere dicitur; ideo posuit ~findunt' (A V *Scamander uero et Simois fluuü sunt Troiae, sed Scamander diuiditur iu riuulos (b LVBRICVS ET SIMOIS fiuuius sanguine Troianorum, ut 5 (Verg. Aen. I 100. 101): Vbi tot Simois correpta sub undis Scuta uimm, siue pro natura aquae lubricus (A V * (Lubricus)] Limosus, ubi quis labi possit (rb 15. CERTOJ Fixo CA V SVBTEMINE PARCAE] Stamine, ut (Lucan. III 19):

10

Rumpunt stamina Parcae (A V

16. CERVLA] Nomen a colore maris, idest 'marina', ut (Ouid. her. 9, 14): 15 Ceruleus N ereus (A V

18. AEGRIMONIAE] Aegritudinis animi (A V

EPOD.14 [AD MECENATEM DICOLOS (A] METRVM PRIMO VERSV HEROICVM, SECVNDO IAMBICVM 20 [dimetrum acatalecticumJ (A rb 1. 2. MOLLIS INERTIA CVR TANTAM DIFFVDERIT IMIS OBLIVIONEM SENSIBVS] Dicit ita se inertia et obliuione obpressum, tamquam Letheum sumpserit poculum (A V 5 sanguine Ap] om. Vc 12 stamine A] om. Vcp 17 aegritudinis animi A] animi uel egritudinis Vcp 21 dimetrum acatalecticum om. A add. rb 23 ita A] om. Vcp 24 obpressUill AJ oppressum V

EXPOSITIO IN HOR.

426

3. 4.

POCVLA LETHEOS VT SI DVCENTIA SOMNOS]

Vt

(Verg. Am. VI 714. 715): Lethei ad fluminis undam Securos latices et longa obliuia potant (A V 5

4. 5. 6. 8. 9.

TRAXERIM]

Biberim (A V Pure, simplex (AV

CANDIDE M(A)ECENAS] DEVS] Amor (ArbV AD VMBILICVM] Ad ARSIS SE BATHILLO]

perfectionem, dd :linem (A V Pantomimus fuit, de quo

10 Iuuenalis (6, 63): Molli saltante Bathillo (A V ARSIS SE]

Amasse, ut (Verg. ecl. 2, 1):

Formosum pastor Coridon ardebat Alexin

(A V cons. Porpl!. 15

10. ANACREONTA TEIVM] Poetam de Teia (A sim. Vcp *Vt alibi (carm. I 17, 18): Et fide Teia (rb

11.

QVI PERS(A)EPE CAVA TESTVDINE F. A.] Qui praeter metrum amorem suum flebiliter cantauerit (AV 20 13. IPSE MISER] Hic cmiser', aut cualde' dixit aut <miser consolandi causa', tamquam qui frui amata non posset; quod de Terentia, quae eius erat, significari non potuit et de patrona incongrue dicebatur (A V

13. 14. 25

NON PVLCHRIOR IGNIS ACCE(N)DIT OPSESSAM

Non melior quam te, ait, urit, Maecenas; quod gratificans dicit Terentiae, quam amauit Maecenas (A V cons. Porph.

ILION]

9 ante pantomimuB cp inserunt batillus 11 bathillo A] batillo ep b. V 12 ut - alexin A] om. Vep 15 a teia 21 miser consolandi p] misere con(tegia e) poetam Vep Bolandi AVe 22 quod de terentia] quod aut l~terentia A 23paronoA 25maec:p]mec:AVe 26maec:p] om.Vep mec: AVe

EPOD.14

14:.

OPSESSAM

ILION]

427

Ad Helenam refert

CA V

cons. Porph. 16. CONTENTA

PHRIN[A]E MACERAT] Libertinam se amare Phrinem adfinnat, quae licet uiro non sit uno contenta, turpitudinem tamen eius fatetur ferre pro 5 amore (AV

1 oppssam A obsessam V mat Vcp 5 turpitudine LI.

4

(phrinem AVcp)

affir-

428

EXPOSIT. et SCHOL. cp IN HOR. EPOD. 15

EPOD.15 [AD NEERAM DE PERIVRIO TERNARlVS DICOLOS • METRVM !DEM METRVM QVOD SVPRA

(A]

(A

DESINIT cod. A SCHOL. cp

5

1. *Nox erat (op)] Neeram amieam suam alloquitur periuriisque eius se deeeptum signifieat, quod amorem suum in alium transtulisset, quem negat perpetuum fu10 turum (cp 4. *In uerba iurabas mea (p)] Sieut ego ostendebam tibi iurare, ita iurabas, et seeundum uerba, quae proponebam, iurabas artius te mihi eoniunetam fore quam iliei hederam (cp 15 5. * Artius (0)] Diligentius (op

11. *0 dolitura mea nimium u. N. (0)] Quia, si iratus fuero, eontemnam te et incipies dolere (cp 12. *Nam siquid in Flaeeo uiri est (p)] Idest siquid habet in se uirile Horatius (op 4 metrum quod BUperiUBB 7 in neeram c An NEERA.Mp 8 quod p qui c 13 proponebam p] preponebam c 14 he-

dera c hedere p

SCHOL.

rv IN

HOR. EPOD.15

429

EPOD. 15

*Metrum primus uersus heroicus, secundus dimeter, 5 iambieus (r

1. In hae ode queritur de Neera, quod non seruet fidem iurisiurandi, quo se obstrinxerat semper cum Horatio esse uieturam; deinde horrendum ipsum iusiurandum uult faeere. N octis silentium erat, inquit, caelum serenum, eum astris luna lucebat (rb v ex Porph. 10

6. Braehiis (V)] Idest adh
7. * Alia res, quae auget eulpam periurii, quod 15 eodem tempore peierauit, quo erat diffusa membris Horatii (rb 8. *
8 mcturam esse r 9 facere y b V Porph.] factum r idest y] om. r V Porph. euan. b adh: - brachiorum] ex Porph. 13 est rom. Veuan. b 14 genist~ y] genes~ rb geneste V 19 apollo semper yV] semper apollo rf 11

430

SCHOL.

cp IN HOR. EPOD. 16

13. *Assiduas Ccp)] Frequentes Cop *Potiori Cop)] Meliori riuali Ccp 15. Nec semel offensae cedet constantia formae Cp)] Tune constantia amatoris cedit formae mulieris, quando 6 lesus non audet abscedere. Hoc est, quod dicit: si offensus fuero, non cedam formae tuae, idest non tibi seruiam, non perseuerabo iniuriam passus Cop oons. V

20. Tibique Pactolus fiuat Cop)] Pactolus fiuuius Lydiae aureas trahens harenas. Idest quamuis habeas 10 tantas diuitias, ut tibi uideatur Pactolus fiuere Cop OOn8. V

21. *Nec te Pythagorae fallant (P)] Idest quamuis sis philosophus. Pythagoras enim dicebat animas post mortem redire in wena corpora Cop of. V 23. *Merebis Cop)] Dolebis (op 9 lydire p] 01n. 0

arenas p

quamuis p] quam c

SCHOL. r

v

IN HOR. EPOD. 15

431

13. Potiori (V)] Idest qui tibi potior uidetur, quam ego; ceterum Flaccus riualem suum numquam sibi ipsi praeferret, ut alibi (carm. I 13, 2. 3) cerea brachia Telephi et roseam ceruicem dixit ex animo meretricis (rv 15. *(Offensae formae)] Pro ea, quae offenderit, 5 dictum passiuum, intellectu actiuum est; idest si offensus fuero, non cedam tuae formae, idest non tibi seruiam (r Constantia amatoris cedit formae mulieris, quando laesus non audet abscedere. Hoc est, quod dicit: ~ si offensus fuero, non cedam formae tuae', idest non tibi 10 seruiam, non perseuerabo iniuriam passus (rV Aliter: cedet, quod solet cadere in amantes. Nam post litern et iracundiam solent amatos denuo supplicare. Est autem sensus: non cedet constantia formae, a qua semel offensa est; hoc est: non uincetur constantia mea 15 tua forma, quominus eam contempnat ac relinquat, si V sim. Porph. indignationem certa mente concepero 20. Tibique (V)] Scilicet aurum. Idest et habeas tantas diuitias, ut tibi uideatur Pactolus fluere. Pactolus autem fluuius est Lydiae, qui harenas aureas trahit ut 20 Hermus. Vt illud (Lucan. III 210):

er

Pactolus, qua culta secat, non uilior Hermo (rV

21. Renati (V)] Idest quamuis philosophus sis; fuit enim altae difficilisque doctrinae. Renati autem, idest denuo nati, quia dicitur anima Pytagorae primum Euphorbi 25 Troiani fuisse, post Homeri, et post ad ipsum pytagoram transisse, deinde ad pauonem (rfV 23. *(Alio)] In alium

er

1 idest r] om. V 4 telefi r 10 idest rp] hoc est V 12AtVj O'In.r inr]interV 18 etrl om.V 19pactolus 21 illud r] om. V 25 pytaautem -lydiae] flumen libi~ V gore r V pitagor~ l' phytagore f euphorbii r euforbi l' V euforbii f 26 pytagoram r] pitagoram l' V phytagoram f

SCHOL. cp IN HOR. EPOD. 16

432

EPOD. 16 1. * Altera iam teritur bellis ciuilibus rel. (p)] Altera, quando Antonius dimicauit contra Augustum (cp

I)

2. *Suis et ipsa Roma u. r. (p)] Magnitudine sua laborat (ea: T. Liuii praefatione) (cp cons. Porph. 3. Marsi CcpV)] Qui primi mouere bella ciuilia Ccp

Gons.

j

V i;

o.

*
Inuida (cp

6. *Nouisque rebus (cp)]

Magnis, ut (Verg. ecl.

10 3, 86):

Pollio et ipse facit noua carmiua (cp

7. * Nec fera caerulea domuit Germania pube (p)] Caerulea ad oculos retulit, quos stigmatos habent, aut

6 mouere cp] mouerunt V 13 stigmatos cp aut gentiacesia c agentia cesia p ut in gente Caesia Hauthal

SCHOL. r

v IN

HOR. EPOD.16

433

EPOD. 16 *Metrum primo uersu heroieum, secundo iambicum trimetrum. aeataleetieum. (rb 1. In hac ode conqueritur, quod bellis eiuilibus nullus finis inponatur. Altera autem aetas alterum. seculum. 5 (rb V ex Porph.,. sed b maximam partem euanuit Execratur autem bella ciuilia, quia post bellum commissum a Caesare et Pompeio alterum parabatur ab Augusto contra Brutum et Cassium interfeetores Caesaris (rb V 10

3. Marsi (r V)] Qui primi mouerunt bella ciuilia, idest sociale (rb V Sensus autem in multos uersus tenditur, idest quam tot hostes non potuerunt perdere, nos impia aetas perdemus? (rbV 15 4. *Pro Tarquiniis, ut Virgilius (1I.en.VIII 646.647): Porsenna iubebat Accipere ingentique urbem obsidione premebat (r
o.

7. *
A caesio colore oculorum., idest

5 inponitur r imponatur r V 7 autem r V] uero r 9 augusto r] augusto eesare r V 11 (mouere cp) 12 soeiale r V] socialia rp, absc. b 16 tarquiniis r] tarquin' r Tarquinius Kurschat ut r] 0111. r 22 illis r V] ipsis r, deficit b 24 praelium V] prelium r, deficit b

25

434

SCHOL. cp IN HOR. EPOD. 16

gente caesia oculorum colore, idest cano (cp 7. * Abominatus (p)] Execrationibus habitus (cp

9. * Deuoti sanguinis (cp)] Execrabilis et detestandi (cp 10. *Rursus (cp)] Sicut antea (cp

ö

11. *Victor (cp)]

Conpos uoti, ut (Verg. georg.

IIT 17):

llli uietor ego et Tyrio eonspeetus in ostro (cp

13. *Et solibus (cp)] Antique dixit (cp

10

*Üssa Quirini (cp)] Et illa, quae sepulta sunt, dissipabit ossa, quia semper est elausum templum Quirini. Non enim lieet patefieri templum eius (cp

2

pos p

cano c canno p catino Brawnhard 11 est semper clausum p

6 conpos c] com-

SCHOL. r V IN HOR. EPOD. 16

* Ad oculos retulit, , caerulea' magna, ingenti

quos stigmatos habent,

435 aut

(r

8. Quoniam Catilinae et Lentulo fidem non praestiterunt, quamuis graue belIum postea gesserunt cum Romanis , aut quia consenserunt Catilinae et postea pro- ö diderunt timore, non amore circa Romanos (rV 10. Ingemiseit sie desertum urbis loeum futurum, quomodo fuit, antequam conderetur (rvex Porph. * Ante enim, quam aedifieiis ornaretur Roma, silua erat Cr 10 11.
436

SCHOL. cp IN HOR. EPOD. 16

26. *Sed iuremus in haee (p)j Per haee uerba (ep *Imis (e)] Deest 'ab', ut (Verg. Aen. III 3): llium et omnis humo fumat Neptunia Troia (ep *Renarint Cop)] 5 emerserint (ep

4 natarint p

Supra mare natauerint uel sursum

.

SCHOL.

rv IN

HOR. EPOD.16

437

Sensus est autem: forte aut omnes aut melior pars hominum consilium a me requirentes , quemadmodum his malis possitis earere, quid uobis agendum sit, aeeipite consilium, eum potior sententia uobis nulla sit, quam ut eatis, quoeumque uos pedes ferent, uelut Phoeeorum eiuitas 5 profugit exeerata agros atque Lares patrios, fanaque reliquit habitanda apris et rapaeibus lu pis (rb v sim. Porph. Hoc etenim relicto patrio solo in Galliam uenerunt Massiliamque urbem, ut leetum est, condiderunt (rV sim. b Porph. 10 17. Phocei enim, cum patriam propter hostes optinere non possent, in Galliam nauigando delati sunt ibique Massiliam condiderunt (r V .Alii dieunt, quod propter bella eiuilia ad Galliam profugerint (rb v 15 20. *Hoe superiori sie iungendum est: nulla sit hae potior sententia, quam: eatis, quoeumque uos pedes ferunt ex Porph. 25. Idest debemus iurare non ante redire ad patriam, quam saxa natauerint, leuata de imis uadis, aut ante- 20 quam res inpossibiles faetae sinto Ex inpossibilibus reuersionem ponit dieens: eum saxa imo fundo maris leuata fuerint, tune redeamus. Per quod intellegitur non redeundum decreuisse Phoeenses (rb V 28. Vt ille (Verg. edl. 1, 59): 25

Cr

.Ante leues ergo paseentur in aethere eerui.

1 est autem l' V] autem est rb 2 his malis 1'] malis his rb his V 8 etenim r] est enim r V, absc. b 11 Phoeei - eondiderunt] Phoeidos autem eiuitasl <est?) quam phoeenses reliquerunt, eum inp gl (inpugnarentur?) ab arpalo regis cyri pfeeto. Hii relil < eto> patrio solo nauigio uenientes ad p (prouinciam ?) galhe. ibi massiliam einitatem condidel
438

SCHOL.

cp IN HOR. EPOD. 16

29. *Procurrerit (cp)] fleri non potest (op

Occiderit, processerit, quod

30. *Noua libidine (op)] Nouo desiderio (op 31. *Subsidere (op)] Subcumbere, idest: quando 5 tigres conuenient cum ceruis in amore, qui sibi discordant

per naturam (op

33. *Credula (op)] oons. Porph.

Vt credant se leonibus (op

34. Salsa leuis h. e. (V)] Leuis hircus contra na· (op V

10 turam, dum hispidus sit

1 occiderlt c] occurrerlt p

4 Bubcumbere c] Buee: p

SCHOL.

r

v IN

HOR. EPOD. 16

439

Ac per hoc dicit se hoc uinculo iuris iurandi constringere, ne aliquando redeant: saxa etenim nurnquam possunt natare, et cum radices quidem Matini montis Padus contingere non possit, quippe curn Padus Italiae fluuius, 5 Matinus Calabriae mons sit (rb v sim. Porph. 29. Ab Alpibus enim oritur Appenninus et usque ad freturn Siculurn peruenit. Et quasi dorso quodam Italiam mediam scindit inferumque a supero mari diuidit. Siue, inquit, Appenninus promunctorium maris fiet, cum longe a mari sit (TV sim. Porph.; b paene totus euanuit 10

31. *(Tigres subsidere ceruis)] delectet ceruos subsidere tigribus (Tb 32.

*<Miluo)]

Ypallage est: ut

Ouidius (met. II 716):

Rapidissima miluus exitü. Melius tarnen genere feminino dicemus (rb cf Sergii 15 explic. in Donat. p. 494 K 33. *
440

SCHOL. cp IN HOR. EPOD. 16

37. Mollis et expers (opV)] Idest quietiores, et qui amore soH genitalis noHt sectari meHora, resideat in Penatibus propriis (op V

39. Vos quibus est uirtus (p)] (p V eons. e

Quibus uirtus est

5 in animo, discedite

Tollite 1. (V)] Vt (Verg. Aen. XII 156): Non hoc lacrimis tempus aut ut (Verg. Aen. VI 37): Non hoc ista sibi tempus spectacula poscit (ep V 10 40. Etrusca p. et u. 1. (e)] Nauigate Tyrrenum mare (epV 41. Circumuagus a. b. Oceanus (V)] In quo sunt Insulae Fortunatae, ad quas Salustius (hist. (ragm. I 61 M.) in historia dicit uictum uoluisse ire Sertorium (ep V

8 aut K.] ait V est ait p om. c ut - poscit] om. Vc 10 ul. c nauigat V tyrenum cp tirrenum V

SCHOL. r

v

IN HOR. EPOD. 16

441

iurando inposito'; et est figura per numeros: • ciuitas eamus' (TbVex Porph. 'Dulces' autem <' reditus '), qui aliis dulces solent esse, non nobis, qui non sumus regressuri (Tb V ex Porph. 36. <Eamus)] Hoc dicit: aut omnis ciuitas profi- 5 ciscamur aut pars, quae est melior uulgo (T V paulum

sim. b Porph.

37.
inposito r] imposito b Vom. r interposito Porph.

3 reditus' Porph.] om. rb V qui r V cons. Porph.] quia b 4 non] om. r regressuri rb] egressuri V reuersuri r 10 qui Vc] qure p 11 nolit cp] noHnt V 13 idest] Sensus b 21 epiteton b 25 et 27 uid. p. 440

SCHOL. cp IN HOR. EPOD. 16

442

4:2. Diuites (Vcp)] (georg. II 468):

Idest feeundas ut Virgilius

Diues opum uariarum (cpV I)

4:3. Reddit u. C. t. i. quot a. (V)] (georg. I 127. 128):

Vt Virgilius

Ipsaque tellus Omnia liberius nullo poscente ferebat (cpV

4:5. Numquam f. (V)] Idest fruetibus abundantis (cp V Fallen tis tennis oliuae (V)] Termes dicitur extre10 mus oliuae ramus, sieut uitium palmes (cpV 4:6. Suamque p. f. o. a. (V)] pomi retulit (cV om. p

Nigra; ad colorem

idest Vp] OIn. c ut - uariarum cp] om. V 6 que 8 idest] id Vom. cp habund: Vp abund: c 9 termes cp] termu8 V 1

om. V

SCHOL.

rv

IN HOR. EPOD.16

443

* Circumfl.uens, qui est uicinus Insulis Fortunatorum. (rb f
5

et iterum (Aen. I 554): Vt Italiam laeti Latiumque petamus (rb v

42. Diuites (Vcp)] (georg. II 468):

Idest fecundas [ut Virgilius

Diues opum uariarum.] (Vcp

10

Reddit u. C. t. i. quot a. (V) 1 Vt Virgilius (georg. I 127. 128): Ipsaque tellus Omnia liberius nullo poscente ferebat (r(yb) Vcp

43.

Hoc loco describit situm amoenum et felicitatem 15 Fortunatarum Insularum, quae sunt in Oceano (rv 44. *
444

SCHOL. cp IN HOR. EPOD. 16

4:9. *lliie iniussae ueniunt ad multra eapellae (p)] Sie Virgilius (ecl. 4, 21. 22): Ips(a)e lacte domum referent distenta capellae Vbera (cp 5

50. Tenta (V)] Distenta, plena (cp V

51. Nec uespertinus circumgemit u. o. (V)] (Verg. ecl. 4, 22):

Vt

Nec magnos metuent armenta leones (cpV

6 ~~iil. p. 445, 22

8 magnoB -

leones] magno m. al. V

SCHOL. r

v IN

HOR. EPOD. 16

445

quae sponte et si.ne eultura proueniunt, ibi, inquit, tales naseuntur, ut ornent arborem, lieet pullae si.nt, hoc est nigrae, ut Tullius (in Verr. II 4, 24): Oum tunica pulla sedere solebat et pallio

(rb v sim. Porph

5

Suamque p. f. o. a. (V)] Nigra: ad eolorem pomi retulit (Ve om. p * (pulla) J Nigra, idest matura; Virgilius (georg. III 89. 90): Ne maculis infuscet uellera pullis 10 Naseentum (rb

48. *Leuis lympha (b)] Sine impetu fluens et limpida (rbf 'Orepante pede', idest sonante meatu ad puellam retulit (rbfV 15 Eleganter [autem] ipso uersu susurrnm aquae salientis imitatus est (rbfV

50. Tenta (v)] Distenta, plena (rb Vep * Amicus (b)l Oommodus suis. Virgilius (eel.4, 21. 22): Ipsae lacte domum referent distenta eapellae Vbera (rbcp

20

51. Nee uespertinus eireum uag (leg. eireumgemit, ,. ut exh.p) u. o. (V)] Vt (Verg. eel. 4, 22): Nee magnos metuent armenta leones (Vep * Noeturnus, qui per noetem lustrat ouilia (rb 16 autem bf 07n. rv 18 distenta] 07n. b plena] 19 eommodus suis] sie cp 21 ubera cp] 07n. rb 24 magnos - leones] magno ID. al. V 25 qui r] quia b

07n.

r

25

SCHOL. cp IN HOR. EPOD.16

446

52. Nec int. a. u. (V)]

Vt (Verg. georg. II 153.

154): Nec rapit inmensos orbes per hnmnm neque tanto Squameus in spiram tractu se colligit anguis (op 5

Vel ut (Verg. georg. II 151. 152): Nec s
57. Non huc A. c. (V)]

Vt (Verg. georg. II 140):

Haec loca nou tauri spir. nar. ig. (p Vom.

10

0

58. Colchis (op)] Medea (opV

59. Sidonii (cpV)]

1 nec Cp ne V

Cadmi socios significat (cpV

ut - uel] om. V

5 uel ut] uelut p ut V

6 nec V]

3 Imensos c immensos p

om. p

9 ig.] ignes p ig. V

SCHOL.

rv IN

HOR. EPOD.16

447

*Cireum gemit (b)] lnsidiatur. Proprietatem ursorum expressit gemere (rb 52. Nec int. a. u. (V)] Vt (Verg.georg. n 151. 152): Nee s(a)eua draeonum (Verg. leonum) Semina (Vp Neque saeuiunt uiperae in illa regione;

5

aut est

vn;aUar'1j: neque humus in altas premit latebras uiperas

(rbV 53. Plura, quam supra dixit; deinde infert, quae plura (rV ex Porph. 10 54. *('Aquosus Eurus') ut aquosus Orlon (= Verg. Aen. nn 52) (r 55. *Pinguia (b)] ldest quae .possunt esse pinguia, si non urantur aut ardore aut frigore (rb 56. *
(rb V 3 nec cp ne V 6 saeuiunt b] seuiuntrV 7 YTIdI\I\ArHr] ypallage y ipallage V Ilage b 19 argoo r] argo yV Igo b autem b Oin. r V 24 per - 27 est] Oin. V 26 uero b O1n.

r

448

SCHOL. cp IN HOR. EPOD. 16

Cornua n. (V)] Capita uelorum cornua dicuntur, ut (Verg. Aen. III 549): Cornua uelatarum obuertimus antennarum (Cp Clms. V

5

60. Laboriosa nec c. V. Cc)] Vt supra (carm. I 6, 7): Nec cursus duplices per mare Vlixei Ccp om. V 61. Nulla n. p. e. (V)] Vt (Verg. ecl. 1, 50): Nec mala uieini peeoris contagia ledent (cpV 1

eapita om. V

6

mare om. c

8 p. c. 1. V

SCHOL. r

v IN

HOR. EPOD. 16

449

Aut propter Cadmum dieit et eeteros, qui pl'ofeeti sunt ad qu
(Vet·g. Aen. III 549): Cornua uelatarum o. a. (Vcp

60. Cohors V1ixei (b)] Quae utique, si hue uenisset, capta loei bonitate lJumquam hine postea diseessisset (rb V sim. Porph.

10

61. Nulla noeent p. e. (V)] Vt (Verg. ecl. 1, 50): Nee mala uieini peeoris eontagia l
62. Inpotentia]

Idest pestilentia, ut Maro (Aen.

III 141): Tum steriles exurere Sirius agros (rb v

15

*NiInia potentia (rb 63. Sensus: non sunt, inquit, istae terrae his eoncessae, qui erant periculis et laboribus destinati (rb V 64. Postquam Iuppiter aere tempus aureum inquinauit et postea id ferro durauit, illa littora piae genti 20 segregauit (rb V *'Durauit' autem dura fecit et mala, ac per hoc deprauauit (rb 66.
r

1 aut - europen] om. b 2 querendam V requirendam r 5 capita] om. V 7 o. a.] a. a. V obuertimu8 antennarum cp 13 inpotencia b 19 iuppiter rb V] iupiter 20 littora rb V] litora r 25 sint r Tl Blnt r sunt b

r

selIOL. cp IN ROR. EPOD. 17

450

EPOD.17

*Ternarius

iambicus (B

1. ram iam efficaci (epV)] Iterum in Canidiam magam dicit, qnia efficaces eius artes probauerit (ep V

5

5. Refixa c
8. Telephus N. (V)] Telephus rex Mysorum; hnic Graeci ad Troiam euntes, putantes eos Troianos, bellum

4 quia p V] quod c

caelo p.

7 musorum

C

probauerint V 5 reffixa c (ortum ex MYSORVM) misiorum Vp

SCHOL. T V IN HOR. EPOD. 17

451

EPOD.17 *Ternarius iambicus *Trimeter iambicus Iterum in Canidiam artes probauerit (Vep IIaAwrpolav facit et

(E acatalecto (leg. acatalecticus) (r magam dicit, quia efficaces eius 5

laudat eam, quam lacerauit (rV

3. Non mouenda (V)] Non uiolanda, non offendenda, non mentienda, non excitanda. Significat autem Ecaten. Vel non mouenda quae non moueantur. Per haec autem numina adiurando ueneficam ostendit (rb V 10 sim. Porph. ö. Refixa c
Euulsa ut (Verg. Aen. V 360):

Danais de poste reiixum

Cr

15

6. Parce uti sacris uocibus contra mei sacris autem detestabilibus (rb V 7. * <Solue)l Idest libera mentem meam nexibus, quibus ante illigasti (r Turbo species est maleficii, cuius uertigine quadam 20 arte homines ad amorem coguntur, quod Graece tvr~ dicitur (Tb V Turbinem autem ~v.ftp.6v dicit, quem Graeci dicunt rhombum (rbV 8. (Mouit)] Exemplo docet etiam inimicos precibus 25 posse flecti (rb V 6 nai\/I'IUlß/aN r Vpalinodiam r lazerauit V 9 ecaten] etate r 16 sacris autem TV] idest b 21 quod-dicitur] om. b lvi'~] iunx Tb V, ortum ex /YNX 23 Qvit/LOll] rithmon r rothmon r rithmum b pihtmü V; p orta uidetwl' ex Graeca littera P = f! 'quem - rhombum' post 'coguntur' inserunt rb V, transpos. K.

452

SCHOL. cp· IN flOR. EPOD. 17

intulerunt. Telephus restitit et singulari certamine cum Achille conflixit, a quo et uulneratus est; hic, cum postea errore cognito in amicitiam redissent, ab Achille herbis curatus est, quarum scientiam habebat Chirone docente. 5 Quod exemplum ideo ponit Horatius, ut, sicut Achilles Telepho, ita ei Canidia ignoscat (ep V

12. Homicidam Hectorem (V)] Pro

VITO

fOl·ti posuit

(ep V ex Porph.

13. *Postquam r. (e)] Etiam Priamo, inquit, roganti pro Hectore Achilles uictor ignouit (ep

3 redissent c V] rediisset p 7 Inde ab hoc uersu schoZia ct,m cp eongruentia desmunt m codice V

SCHOL. r

v

IN HOR. EPOD. 17

453

Telephus N. (V)] Telephus rex Mysorum. Huie Graeei ad Troiam euntes, putantes eos Troianos, belium intulerunt. Telephus restitit et singulari eertamine eum Aehille eonflixit, a quo et uulneratus est. Rie, cum postea errore eognito in amieitiam redissent, ab Aehille herbis euratus est, quarum seientiam habebat Chirone docente. Quod exemplum ideo ponit Horatius, ut, sieut Achilles Telepho, ita ei Canidia ignoseat (Vcp Hic uulneratus est in bello ab Achille nec potuit eurari ab altero. Graeeos euntes contra Troianos Telephus rex Mysorum non suseepit hospitio. Vulnerauit eum in bello Aehilles. Et eum diu non euraretur, responsum est ei ab eo posse eurari, a quo fuerat uulneratus. Ita, inquit, tu me, quem obligasti inprecationibus, mutatis sana earminibus (rV 11. Sensus est: et Heetorem iam addietum feris reddidit Aehilles suis sepeliendum, postquam a Priamo rogatus est. Et tu [similiter] mitiga erga me iracundiam tuam (r V 12. Homieidam Heetorem (V)] Pro uiro forti posuit (b Vcp ex Porph. sim. r Pro eo, qui hominum atque hostium oceisor fuit (rb V lmitari uoluit Homerum: < homieidam' pro uiro forti. Graeee enim uoluit dicere quasi uirorum oeeisor. Graeee enim dieitur androfonos. Lieuit, inquit, et Hectorem sepelire, postquam Achilles Priamo suppliee declinatus est (rb V

15. *QIeu)] Aut ad animum procidentis posuit aut 13 ei r VJ 011t. r posse VJ illum posse r eum posse r fuerat r] fuerit V 14 impcationibus V 18 similiter r, 011t. r V 20 homicidam etiam b in Zemmate pro posuit] uirum fortem r 22 qui b VJ quod r 23 imitari] in quo imituri b 24 quasi r V] quia b 25 androfonos b VJ androforos r licuit inquit et r] Ita ut inquit et b licuit & lng, V

5

10

15

20

25

454

SCHOL. cp IN ROR. EPOD. 17

19. *Dedi satis superque p. t. (e)] Vt (Verg. Aen. VI 853): Parcere subiectis (cp

SCHOL.

rv IN

HOR. EPOD.17

455

quasi Romanus poeta ingemuit et amator patrum Romanorum (rb Peruicacis (b)] Peruicaces dicuntur, qui in aliquo certamine usque ad uincendum perseuerant (ex Porph.), ut 'pernix' a 'pernitendo ' (rb v 5 17. *
20. * Ex nimia Canidiae libidine uilem significat meretricem, siquidem dicit eam in amore fuisse nautarum (r
456

SCHOL. cpv IN HOR. EPOD. 17

22. *Lurida (op)] Tabida, nigra (op

24. *Nullum a labore m. r. o. (0)] Nullum tern pus sibi prestari carmine eius ad requiem ostendit (op

28. *Increpare (opv)] Disrumpere siue incitare (opv 5

29. *Dissilire nenia (pv)] Vt tamquam in mortuum canat (opv

30. 0 mare, 0 terra, a. (0)] Sub indignatione exclamat, ut Terentius (adelph. V 3, 4): o mare, 0 caelum, 0 terra! (opv 1 tabida pallida nij5l=a p 3 ostendit ad requiem p REDIT GOD. v disrumpere pv] dirumpere c 5 tamin m:] immortuum v mortuum cp quam v] tanquam cp 9 0 mare 0 crelum 0 terra p] 0 celum 0 mare 0 terre c 0 c~lum . o terra . 0 maria neptunia v 4

SCHOL. rV(r'V) IN HOR. EPOD.17

457

*Verecundus (b)] Nitidus, rubicundus, rubeus, pudibundus, ut (carm. I 27, 3): Verecundumque Bacchum (rb

23. Sensus hic est: ego discrucior m(a)eroribus, et tu uacas delicüs. Canus est, inquit, non per aetatem, 5 sed odoribus et deliciis. Äiunt enim ungentis maturius canos fieri capillos (rb V 2ö. *Idest per noctem opto diem aduenire et per diem cupio noetem, quia inpatiens sum omni tempore (r sim. b 10 26. Idest neque contingit neque coneeditur, ut 1euentur aliqua ratione suspiria. Vu1t autem intellegi quasi quibusdam tormentis ueneni animum suum cruciari (Tb V sim. Porph. 27. *Cogor, inquit, credere, quod antea non crede- 15 bam, earmina p1urimum posse (r 28. Sabella (V)] Sabeorum (rV .A. Persis enim trahunt originem (r'V 29. Marsa (V)] Marsica. Hi enim et herbis et carminibus medicari solent aduersum uenena serpentium (r' V 20 'Marsa' idest magica, quae habundat apud Marsos (r'bV *Marsi a Sabellis ducunt originem (b *Magi enim a Sabe1lis ducunt originem (r' Nenia (b V)] Carmine mortuorum (r'b V 25 'N enia' pro maligno carmine posuit (r' b V sim. Porph. 30. Quid amp1ius uis? (b)] Scilicet quam ut confitear, quod amo, ut (Verg. Aen. IIIT 100): Habes, tota quod mente petisti (r'b V 1 nitidus] autem nitidus b 4 discrutior rb V 6 Ullgentis l' b V] unguentis r 9 inp: l' b] imp: r 15 antea 1'] ante r 20 aduersum l' v V] aduersus r 26 nenia r' b] s, V posuit r'b] om. V 27 scilicet b] om. r'v 29 tota V Verg.] totum r'b

458

SCHOL.

cpv IN ROR. EPOD.17

* Ardeo' (cp)] Dicit se non uoluntate amare, sed ui magici carminis (cpv

33. * Aethna (p)] tUB

5

Mons est Siciliae semper igni-

(cpv

36. * Quod me manet stipendium (c)] stipendiis milites otium merebantur (cpv

39. *Siue mendaci lira (cv)] ea falsa caneret per timorem (cpv

6 otium

quam

cp

v] ocium p ocia c

Certis enim

Tamquam quae de

7 tamquam v] tan-

SCHOL.

r

ver' V)

IN HOR. EPOD. 17

459

*Terentius (ad. V 3, 4):

o

caelum,

0

terra,

0

maria Neptuni (rb

(De cod. v diximus p. 456; {acit cum cp, sed (also; Terentius ipse enim exhibet:

o

eaelum,

0

terra,

0

maria N eptuni)

5

32. *Nessus Centaurus ab Hereule interfeetus est ob stuprum Deianirae, quam Hercules adamauerat (r 33. *
10

15

20

25

460

ßCROL. cpv IN ROR. EPOD. 17

42. *Infamis H. C. (v)] Stesicorus poeta Siculus dum uituperationem Helenae dixisset, indignatione Castoris et Pollucis oculos amisit, sed placati postea lumina ei reddiderunt (cpv

1 stesieorus v] stersieorus c tersieorus p

sie: c] om.pv

SCHOL. rv(r'V) IN HOR. EPOD.17

461

41. 42. Ordo est: Castor, sidus aureum, infaID.ls He1enae uice, idest iniuria offensus, fraterque magni Castoris, idest Pollux, adempta uati lumina reddiderunt (r'b V Stesichorus etenim, poeta Graecus, uituperationem Helenae scripsit, et irato Castore et Polluce amisit oculos, 5 postea laudem dixit et pristinum lumen inuenit (r' V * (Offensus)] 'TnEI?C(.1.y~()C(~, propter Helenam laesus (r 46. Figurate dixit non eam fecisse, quae fecitj nam et sordidis parentibus fuit. Negat enim quod erat, enarrans quod non erat. Et satis urbane hoc agit (r'b V 10 Obso1eta (V)] Idest non infimo nata genere. Obsoleti sordibus dicuntur, qui de adulterio nascuntur (rV paul. sim. b 4: 7. Hoc est: nec ad maleficium ossa humana co1ligis. Prudens autem anus gnara uel docta (r'b V 15 (Pauperum)1 Quia diuitum sepulchra custodiuntur, ideo dixit 'pauperum' (r' b V 48. N ouendiale dicitur [mortuorum] sacrificium, quod nono die pro mortuo celebratur (cons. Porph.), aut quia nono die post mortem parentatur (rb V 20 *Nouendiales cineres: recentes Manes (rV Dissipare (rb V)] Eruere. Scilicet quae nescias carmine (eruere) sepulchra pauperum et post nouem dies, quibus sunt sepulta, excitare corpora mortuorum. Nam humilium maxime a magis umbrae suscitantur. Apud 25 antiquos mos hic fuerat, ut, ubicumque quis m(ortuus 4 stersicoms V etenim r'] enim V gcus fuit V 5 scripsit et amisit r scripsit. irato castore et polluce ami.10 et b] om. r'V 11 infimo V] infirmo r obsit V

soleti sordibus dicuntur r] obsoletis sordibus nasci dicuntur V 16 sepulchra v J sepulcra Vom. rb 17 ideo d: p:] om. b 18 mortuomm b mn. r V 19 pro( mortuo) b mortuo rom. V celebratur r V] cremabatur b quia b] quibus rv 20 post parentatur] absc. b 22 eruere V] et mortem rb V] om. r emere r' idest uexare et emere b s, Ci nescias carmine V carmine quae (que) nescias r' carmine uocandojjjque nescis b 23 sepulehra r'] sepulcra b V 25 apudJ nam apud b 26 hic mos b ubicumque - defe(rretur) b] om. r' V

462

BCHOL. Cp1l IN HOR. EPOD. 17

49. *Tibi hospitale peetus et purae manus (p)] Hironieos autem laudat omnia: hospitale peetus, puras manus et puerperium, eum pollutam eam humanis saerifieüs ante retulisset (cpv 5 50. *Tuusque uenter Paetumeius (p)] Pactumeium dicit filium Canidiae, quem habere se fecunditatis gratia laetabatur (cpv 51. *Et tuo cruore rubros obstetrix pannos lauit (p)] Cace<m)phaton in sensu (cp

1 hironicos p] hyronicos C1I

6 dicit cp] dixit

11

3 antep] superius 11 om. C

SCROL.

r V(r' V)

IN ROR. EPOD. 17

463

esset), si fieri posset, eodem die ad domum suam defe
unde idem

(Aen. 5

Tertia 1ux eaelo dimouerat umbram. Per sep
10

Et notandum pulueres p1ura1iter usurpatum esse [sicut sepius multa usurpatiue posuit] (r' b V 49. *
50. Paetumeius (V)] Subpositieius filius aut adoptiuus (r'V 15 *Nomen eius, quem sibi filium esse dieebat. Supra enim subpositi partus ream feeit. Ventrem autem posuit pro partu (rb 51. *Parturientes solent sanguine partus infieere pannos, quos 1auant obstetrices . . . . . . . . . . . asti pannos 20 sanguine (b *
464

scnOL. cpv IN nuR. EPOD. 17

53. *Quid obseratis auribus (p)] Vt(Verg ..Aen.IIII428): Cur mea dicta negat duras dimittere in aures? Inducit Canidiam precibus suis inplacabiliter respondentem (cp cons. v, seil uicle apparatum 3 Inducit e. q. s.] v itm·um profe·rt hoc scholion, sed hoc altero loco pro precibus - respondentem haec exMbet: Bibi respondentem, et negantem Bibi posse reconciliari, quia uulgauerit eius ueneficia inplac: v] implac: cp respondentem] 1~ltima uox est in cp

SCHOL.

rv~r'V)

IN HOR. EPOD.17

465

Dieendo 'uteumque fortis puerpera' ostendit eam non peperisse (r' b V Nonnulli (ut Porph.) • exilis puerpera' intellegunt, ut maeiem eius notet (r'bV Aliter: quantumuis exilis, tamen fortis es. Ostendit 5 illam non peperisse, sed supposuisse filium (rb V sim. P. 63. In quibusdam hie ode ineipit et est titulus eius sie: Negat Canidiam sibi reeoneiliari ideo, quoniam eius malefieia uulgauerit, et ipsam Canidiam introdueit loquentem (V cons. rvB 10 66. Inultus (b)] !dest ut sine ulla uindieta magieam ariem et patefaeta a me inferorum seereta deriseris (r'bV
(r'bV Quae Coeytia Cupidinis saerum est, et nune datur 1 dicendo utcumque b] quandocumque dicendo 1'V dicendo quandocumque r dicendo V cf Porph. 5 aliter r] uel Vom. 1'b 7 In - sie om. 1'B; l' exhibet NEGATLOQVENTEM, sed MALEFICIVM scribit pro MALEFICIA, B exhibet negat - uulgauerit, sed ueneficia scribit pro maleficiaj de v uid.p.464 15 cocytia b] cocitia r cocicia V coticia 1'v 17 cocyton r'] cociton V 18 cocytia rb] coticia rv cocicia V 19 quae rb] QV qui v 20 autem r'b] om. V 21 set r maro r'b] uii'V 23 temnis rb] tempnis rvV 25 cocytia rb] coticya r cocycia V coticia v nnnc rv] non r V

25

SCHOL. rv(r'V) IN HOR. EPOD.17

466

5

10

15

20

intellegi Canidiam. Horatio commisisse secreta sacrmciorum, quae ille uulgauerit irridens (r'V *Quae Cocitia Cupidinis sacrum est. Ostendit se Canidia ueneficiorum su(orum> secreta Horatio commisisse, quae ille uulgauerat irridens (b 58. * Aesquilinus mons est, ubi erant sepulchra mortuorum, quo pergebant, qui uolebant [ueneficioJ animas excitare (r'b 'Pontificem' ait quasi censorem, quia pontifices de sacris iudicabant. Aesquilini autem ideo, quia extra AesquiIinam portam erant monumenta in aggere, in quo Canidia magicam noctibus exercere consueuerat (r'b V ex Porph. Aut , . , pontifex idest conscius riseris (r'V; b gloss. exh. consclUS 59. *Idest ut me sine uindicta urbis fabulam feceris (rb 60. Quid prodest tibi, 0 Horati, adhibuisse Pelignas anus magnis mercedibus, quae te carminibus suis a meis maleficüs liberarent (sim. Porph.) , uel quid profuit tibi miscuisse uenenum, ut moriaris? (r'b V Pelignas (V)] Sabinas a Peligno monte uel ab oppido. Idest magicas (r'V et b om. i: m: Sine causa, inquit, magistras meas anus mercede ditaui, ut carmina discerem et ut uenena conD.cerem bV 61. *'Toxicum' est uenenum efficax eo quod sagittae inde tinguantur (r'b 63. (In hoc)] Propter hoc. Ob hoc, inquit, solum [diuJ uicturus es, ut ad maiora supplicia reserueris et diu poenas luas (rV sim. bv

er'

25

ueneficio 1 uenefitio '/I om. rb 9 ait rb] aut 1'/1 10 aesquilini r' b] esquilini V aesquilinam b11] esquilinam rv 11 in quo r] in qua 1bvV 17 prodest tibi r' bJ tibi prodest V 19 maleficiis r' b V] ueneficiis Porph. 22 idest] Om. v 23 ditaui mercede r 24 et - conficerem] ad nouos labores ferendos 1 (ex schol. u. 64) ut rb'/l] om. V 25 eo quod 1bv] eoque r 26 tinguantur rbll] tinguntur l' 28 diu rom. rV 7

Dm. V

SCHOL. rV(r'V) IN HOR. EPOD.17

467

64. *
9 14

5

10

15

20

25

30

468

SCHOL. rv(r'V) IN HOR. EPOD.17

potentiae) quasi nouae potentiae intellegendum (r v cf. Porph. 76. Summa sensus haec est: an quae difficiliora facere possim, idest cereas imagines animare, lunam caelo 5 deuocare, umbras (mortuor)um ab inferis elicere, mentesque hominum potione amoris incendere, nihil in te potero et artis meae circa te inpotentiam uelut miseranda flebo? (r'bVex Porph. 3 summa r' COn8. b] Dm. V Porph. haec est b cons. Porph.] om. cett. dj.fficiliora rb Porph.] difficilia rv V 4 possim r pr. Porph. possum r corr. cett. idest rbv] ut r uel V animare b] mouere V euoeare r' eaelo b] e eaelo rom. r v V 5 deuoeare bv] deuorare V uoeare r <mortuor)um ab inferis b] om. cett. mentesque hominum potione (a:) i: b et per .haee (hee r hoc v) potione (pocione V) amoris mentes ineendere (incedere v) cett. 7 inpotentiam rbv Porph.] impotentiam 1· V

CAmIEN SAECVLARE [EPODON EXPLICIT INCIPI1.' CARMEN SECVLARE

(A]

*Carmen hoc ideo dicitur saeculare, quod per centum et decem annos ludi celebrabantur tribus diebus et tribus noctibus (Tb 5 *Metrum tres Sapphici, quartus dipodia. Dixerunt autem hoc carmen saecularibus ludis, quos celebrabat Augustus in Capitolio post centum et decem annos cum uirginibus et pueris praetextatis (T 1. PHOEBE SILVARVMQVE POTENS D.] S
earmen -

seeu(lare)] euan. b

7

seeularibus r

8 eum uirg: et pueris praetextatis r] uirgines et pueri pretex. tati y 10 foebe A phebe V praemisso Aliterj recte vp 11 aut uertenda V 13 enim] &V enim et c om. 14 impuberibus Vcp 15 numerat' A appolline A 17 unde uerg. A] uirg. cett. georgicon dieturus V eeres] om. earmen] O1n. V

r

r

470

EXPOSITIO IN ROR.

Hoc carmen saeculare inscribitur. Cum enim. saeculares ludos celebraret Augustus, secundum ritum priscae religionis a uirginibus puerisque praetextatis in Capitolio decantatum est. Propter hoc carmen Augustus diuus 5 esse tune meruit. Ita autem coepit, ut Maro in georgicis (I 5. 6): Yos, 0 clarissima mundi Lumina. His enim reguntur omnes res terrarum: calore solis per 10 diem, humore lunae per noctem. Ergo idem sunt sol et luna, qui Apollo et Diana, unde et Dianae arcus adsignatur ex similitudine incipientis lunae (rb v 2. 0 COLENDI SEMPER ET CVLTI] Colendi in futurum, culti in praeteritum (A v V p om. C 15 3. *Yt semper uirgines et pueri dicant dis carmen per centum et decem annos (r' 4. *
om. r * Trinoctio, quia per tres dies et tres noctes cele20 brabantur ludi isti, aut tempus sacrum dixit, quo ludi celebrantur (r(rbf) Porro ii ludi seeulares tribus diebus et tribus noctihus continuatim agebantur (V Ö. QVos] Idest Romanos (AvVp om. C '25 7. SEPTEM PLACVERE COLLES] Romam significat in septem collibus, ut (Verg. georg. TI 535): Septemque una sibi muro circumdedit arces

(AvV cons. cp 1 hoc - decantatum est] sim. Porph. inscribitur seculare r V cum - decantatum est] eo s ... lare b quod secularibus ludis quos c~lebrabat augustus in capitolio post centum et decem annos secundum ritum prisce religionis a uirginibus puerisque ptextatis cantatum est in capitoliQ V seculares r 3 in ca,pitolio r V Porph.] in campo r, b euan. 9 enim r Vl autem r, b euan. 15 dis r] diis rom. v 20 ludi 22 ii K.] in V 24 idest om. V isti r] isti1udi bf 26 ut - arces om. V

CARMEN SAECVLARE

471

8.
5

10

15

20

25

30

EXPOSITIO IN HOR.

472

15. * A nobis genitalis dea, a Gr
16. SEV GENlTALIS] Genitalem uocauit Dianam, quam et Lunam intellegi uoluit, quia ut solis calore animantur 5 semina, ita lunae humore nutriuntur; penes ipsam enim et corporum omnium ratio esse dicitur et potestas (AvVp cons. c

17. Diua producas sobolem precamur (b)] Implicata elocutio, quae sic ordinanda est: diua, precamur, ut 10 producas subolem nouae prolis patrumque decreta prosperes super iugandis feminis feraci marita lege, quoniam senatusconsultum de matrimoniis propositum fuit (rb V sim. f Porph. *Quae praees gignentibus uel partubus (r'b 18. PROSPERES DECRETA] Nuptialibus, inquit, legibus faueas (AvVcp 19. FERACI] Fecunda, quae procreandorum liberorum causa promulgata est, quae lex Iulia dicitur (AvVcp 20. 'Lege marita', quae prolis ferax sit (rb V 20 'Lege marita' quasi lex fertilitatem feminis dederit. Legem autem Iuliam dixit (rb V 'Lege marita' pro 'maritali' ut Plautus (Epidic. 180 G.): Quae quidem non marita est 25 pro 'maritalis ' (rb V sim. Porph. * Aut marita dicitur, quae de maritandis ordinibus lata est. Caesar enim post belium legem tulit, nequis caelebs esset aut uidua, quo posset iuuenum iactura refici, quae bellis ciuilibus contigerat; nam prope octoginta milia 30 perierant armatorum (r(rb) 15

1 ilythyia r ylithia'V ilitria r ilithia dicitur b 51uneA implicata est loqutio b 9 elocutio r] locuti V, 0 euanuit, frasis Porph. ed. H. precamur ut rV] om. rbf Porph. 10 subolem rbV] sobolem rf patrumque d: prosperes rb Porph.] et prosperes d: patrum V 18 lex] lux A 20 lege 21 autem rbJ om. V 22 lege marita quasi rb] quia si V 26 aut m: dicitur b] om.1· rb] 1e rom. V 8

CARMEN SAECVLARE

473

Qua nuptiae celebrantur (r' V Decies undenos annos centum decem dixit per orbem circuli annalis peractos, pro quibus et carmen s(a)eculare dicebatur; ludi enim s
21.

CERTVS VNDENOS DEeIES P. (A.)]

Sensus a plurali ad singularem : uosque, Parcae ueraces, seruetis, quod semel dictum est uos cecinisse, et Terminus seruet, quod semel dictum est (r (r f) V sim. P. 26. [SEMEL DICVNTJ STABILISQVE RERVM] Perpetuus et inmutabilis (Av Vcp 27. BONA!AM PERACTIS I. F.] ldest perfectis rebus uberiora fata iungite, quae nihil habeant aduersitatis (AvV cons. cp 6 die ac nocte deZ. K.] die ac nocte et lune A v die 7 precamur V] ac nocte lunae Vp die et nocte lune c om. rb f certus et] certus idest securus et V 8 centum cantus r V] cantum rb f 9 metonomian V decem V 10 orbis ludos V referant laudes V 16 VOSQVE] uos
ö

10

15

20

25

EXPOSITIO IN ROR.

474

Ordo est: et uos, ueraees Pareae, iungite fata bona peraetis aeque bonis et similiter ordo seruet haee bona

(rbfV 29.

FERTILIS FRVGVM PECORISQVE TELLVS]

Laudat

ö Italiam et optat frugum. ubertatem et prosperam peeorum

feturam. Vnde et eoronas offerri Cereri pro messium fertilitate promittit (Av Ve eons. p 31. Fetus generaliter omnium rerum aeeipere debemus , et inanimalium, quae ad utilitatem nostram perti10 nent. Salubres autem non tantum aquae, uerum et aurae intellegendae sunt (rb f V 32. IOVIS AVR(A)E] Aer serenus (AvVep

33.

CONDITO

MITIS

PLACIDVSQVE

TELO

s.

A. P. A.]

Mitem et plaeidum optat Apollinem, qui est sagittis ar15 matus. Sie enim iratus ponitur, ut (Verg. Aen. VIll704): Aetius haee eernens areum intendebat Apollo

(AvV eons. cp Quidam pestilentem deum Apollinem putant. Hie ergo petitur, ne noceat. "O/L'l'/(!O~ de eodem similiter sensit, 20 cum eum Graecis pestem inmisisse dixit, et Plautus in Mercatore indueit matrem familias precantem, ut filio suo pareat (rbfV sim. Porph. 35. 36. SIDERVM REGINA B. A. L. P.] Ita pro puellis Lunam ut audiantur, ut Apollinem pro pueris preeatur 25 (AvVcp 37. ROMA SI VESTRVM EST opvs] Si Romam, inquit, numina eoli iussistis turmis lliaeis, statutis uestris fauete, ut semper felix sit, ut aput Vergilium (Aen. X 33. 34): 1 est r t1 om. rb V 2 similis b simit V ordo seruet h: b:J om. f 5 peccorum A 6 cereri edit.] c~sari A Vp cesan ve 8 (foetus rbf) 9 etiam animalium f et anima· lium V reete r 14 optat A v] om. V dieit cp 15 ponitur A v] om.Veinduciturapoetisp utAvp]om.Ve 190MHROCr] OMEROS r homerus fV Porph. homells b de eodem] om. V 23 L.] i, superser. luna A 24 ut audiantur Av] om. Vep 28 aput Ave] ap V apud p uerg. A] uirg. eett.

CARMEN SAECVLARE

475

Sin tot responsa seeuti, Quae superi Manesque dabant; siue propter lliam saeerdotem, Romuli matrem dietam

(Av Vp cons. c Si propter uos faeta est Roma, quia oraeulo Apol- 5 linis Troiani, 'sieut ait Virgilius (Aen. X 33. 34), ad Italiam perrexerunt. Ideo ait 'Diae turmae'; nam Aeneas auetor est Romani generis (rbfV 38. LITVS ETRVSCVM] Propter Euandrum, qui illic prior regnauit (AvVcp 10 *Tiberinum litus, quia ab Etruscis oritur (rb 39. PARS MVTARE LARES] Deorum responso, ut (Verg. Aen. m 5): Auguriis agimur diuum, et alibi (Verg. Aen.

m

161):

15

Mutandae sedes (AvVcp *Ideo pars, quia non omnes euro Aenea ad Latium uenerunt; nonnulli enim euro Antenore (r sim. bf Porph. 40. SOSPITE CVRSV] Propter nauigationem (A v Vcp 41. CVI] Romae (Avp om. Vc 20 ARDENTEM SINE FRAVDE TROIAM] Aut ut Troia non proditione (cf. Porph.) uideretur euersa, sed fato, aut 'sine fraude' 'sine laesione', ut (carm. TI 19, 20): Bisthonidum sine fraude erines (A v Vcp Non 'sine fraude ardentem', sed 'sine fraude iter muniuit' Aeneas (rfV cons. b *Quidam enim putant Aeneam patriae superstitem fuisse, quod iuxta quorundam opinionem erimine proditionis sit dampnatus (rbf sim. Porph. 3 dictam Av] om. Vcp 6 siout ait r'b] secundum V rom: generis] romanorum b 11 quia K.] qui rb qui et v 12 responso c] responsa AvVp 24 bisthonidum A V] bistonidum vcp 27 enim bf] 01n. r

8

25

EXPOSITIO IN ROR.

476

42. CASTVS AENEAS] Castum. Aeneam pro religioso siue pro pio posuit et ineorrupto animo, ut (Verg. Aen. III 409): Rae easti maneant sub religione nepotes (AvVc.p

43. LmERVM MVNIVIT ITER] Vt (Verg. Aen. TI 633):

5

Dant tela loeum ftammaeque reeedunt (Av Vc.p Mire liberum iter appellauit, quo libertatem sunt adepti (rbV DATVRVS PLVRA RELICTIS] Posteris maiora daturus 10

(Av Vc.p *Idest factums maiorem eiuitatem amissa Troia (r DATVRVS] Da syllaba breuis semper est praeter in inperatiuo modo, ut (Verg. Aen. VIII 150): Aeeipe daque :lidem (A v Vc.p

45. *
C0n8.

c.p *Romulae (b)] Pro Romuleae, ut (Verg. Aen. X 57): 'Dardana tela' pro 'Dardauia' Maro dixit (rb

25

49. BVBVS VENERATVR ALBIS] Vt (Verg. georg. TI 146. 147): Rine albi, Clitumne, greges et maxima taurus Vietima. 1 castum aeneam (eneamA)AvJ om.Vcp 2 siue] &V 4 Bub AvJ in Vp Verg. 7 mire-adeptil nil nisi liberum iter extat inV 12 syllaba cpJ sill: cett. breuis est semper c semper breuis vVp 13 inperatiuo AJ imp: cett. 20 decoremque cpJ decorem A v V

477

CARMEN SAEGVLARE

Per quam deuotionem Romam uult intellegi religiosam (..1. v V cons. cp * Quia albis uictimis sacrificabant imperatores triumphantes (r(rbf) 50. CLARVS ANcms
(r b c p sim. Porph.

20

54:. MEDVS ALBANASQVE TIMET SECVRES] A Medis hostibus timentur seeures Roman
n

1 romam A V] romanam v cp 3 uictimis y bo bus b 5 eneam A 18 mitia ut cp om. rb 21 a media A] media cett. 25 mtlnia A 27 desc: - patrea] degentes c degentis Vp

EXPOSITIO IN HOR.

478

55. !AM SCITHAE RESPONSA PETVNT] Praecepta, quid eos obseruare uictor iuberet; et hoc in lau dem Augusti, ut (Verg. ecl. 1, 44): Ric mihi responsum primus dedit ille petenti (A v

57.

!AM FIDES ET PAX ET HONOR PVDORQVE] Armis pacem et honorem pudoremque Romanos dicit quaesisse et reparata uirtute redisse fortunam; ipsa est enim, quae copiam beato idest diuiti cornu diffundit. Singula autem singulis applicanda sunt: fides militibus, pax ciuitati, 10 honor senatui (Av 58. 59. *(Redire u.audet)] Properat, nil iam dubitat (T'(rbfv)cp 61. AVGVR ET FVLGENTE DECORVS A. P.] Ad laudes Apollinis redit, cui datur augurium, sagittarum usus et 15 musica, unde inter nouem Musas cum cithara ponitur canere, ut Vergilius (Aen. XTI 393. 394): 5

Ipse suas artes, sua munera, l(a)etus Apollo Augurium citharamque dedit celerisque sagittas (A

63.

QVI S:ALVTARI LEVAT ARTE FESSOS]

Idem enim

20 et medicinae putatur inuentor, ut (Verg. Aen. VII 769):

Paeoniis reuocatum herbis et amore Dianae (A est. 25

'Salutari arte' idest medicina, cuius Apollo inuentor Inducitur enim apud Ouidium (met. I 521) loquens: Inuentum medicina meum est (T{V

65. SI PALATINAS VIDET ARAS] Ante Palatium enim templum est Apollini constitutum, uelut numini salutari

(A

Apparet iam eo tempore ab Augusto dedicatum fuisse in Palatio Apollinis templum, ut Maro etiam testatur 30 (Aen. VIII 720): 1 Iicepta A. CJ.ui deos Av 14 usus] euanuit A 21 poeonüs A 29 maro etiam testatur r' b uif V

n

2 uictor v] auctor A. 22 salutari arte] om. V

CARMEN SAECVLARE

479

Ipse sedens niueo candentis limine Phoebi

(r' bf V sim. Porph. Sensus est: si acceptas aras habet Apollo, quae ei sunt in Palatio dedicataej hoc est: si propitius Romanos aspicit, melius saeculum tribuat in futurum (rb f V sim. P. *Idest si respicis res Romanas, Apollo, felicissima tempora consequentur (r'bf AEQVVS] Propitius (Ap 67. 68. MELIVSQVE SEMPER PRO. AE.] MeIiora Romae tempora daturum propitium promittit Apollinem (A *
f 01n. V 5 (saeculum rbf) in r 13 magn:] gnitudine euanuit in .A 16 sacra celebrabant] sacrificabant V 20 aeuum proroget] pcibus roget V 1 niueo r'b] inueo

rbf"P Porph.]

07n.

5

10

15

20

25

30

480

CARMEN SAECVLARE. EXPOSITIO IN HOR.

73. HAEC IOVEM SENTIRE DEOSQVE CVNCTOS] Finis sacri carminis hoc habebat, ut in haec uerba deuotio 801ueretur, quo dicerent sentire louem uo'ta et deos cunctos, ad omnia etiam numina precationem carminis peruenisse, 5 auditos se spe certa domum reuerti (A *ldest haec ueUe louem et ceter08 deos satis credo (r'b 75.

DOCTVS

ET PROEBI

CRORVS

ET DIANAE

DICERE

Hac ipsa se inbutos carminis uaticinatione dice10 bant non falli in bon
[EXPLICIT CARMEN SECVLARE

CA]

[FINIT ACRONIS COMMENTVM IN ORATII CARMINVM LmROS "IIII' EPODONQVE ET

15

LARE' ......,

p]

9 ipse A

CARMEN SECV